Facebook\u2019ta yo\u011fun ve kapsaml\u0131 bir emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc vard\u0131r. 7\u00d724 saat s\u00fcrekli \u00e7al\u0131\u015fan 1 milyar \u00fccretsiz emek\u00e7i vard\u0131r. Facebook \u00f6rne\u011fi bug\u00fcn\u00fcn kapitalizminin yeni emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc formlar\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011funun en somut halidir<\/p>\n
2011 y\u0131l\u0131nda \u00f6nce M\u0131s\u0131r Tahrir Meydan\u0131, sonra \u0130spanya Puerto del Sol Meydan\u0131, ard\u0131ndan ABD\u2019de Zuccoti Park\u2019ta ba\u015flayan, T\u00fcrkiye\u2019de Gezi Park\u0131\u2019nda tekrarlanan \u201cdevrimler\u201dde ba\u015fta Facebook olmak \u00fczere sosyal medyan\u0131n etkili oldu\u011funu herkes kabul ediyor. Toplumsal hareketler, m\u00fccadelenin i\u00e7indeki Facebook ve onun kullan\u0131c\u0131lar\u0131 \u00e7ok de\u011fi\u015fik y\u00f6nleriyle inceleniyor. Bu yaz\u0131y\u0131 kapitalist sistem i\u00e7indeki Facebook ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n incelenmesi i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck bir giri\u015fim olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.<\/p>\n
Bug\u00fcn kapitalist sistem i\u00e7indeki Facebook gibi sosyal payla\u015f\u0131m siteleri ve medyan\u0131n yap\u0131s\u0131 \u00fczerine olduk\u00e7a dikkat \u00e7ekici tart\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131yor.(*)<\/p>\n
Bu yaz\u0131da \u00f6ncelikle Facebook \u00f6rne\u011finden yola \u00e7\u0131karak ileti\u015fim, sosyal medyadaki izleyici ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi \u00fczerine yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6zetlemeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n
Facebook\u2019un piyasaya de\u011feri yakla\u015f\u0131k 100 milyar dolard\u0131r. Facebook\u2019un bu muazzam b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki de\u011feri nereden kaynaklamaktad\u0131r? Ba\u015fka bir deyi\u015fle Facebook gibi sosyal payla\u015f\u0131m sitelerinin \u00fczerine kurulu oldu\u011fu \u00fcretim ili\u015fkileri nelerdir?<\/p>\n
Bu sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131n ipu\u00e7lar\u0131 ileti\u015fim alan\u0131ndaki son d\u00f6nem Marksist ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda yer al\u0131yor.<\/p>\n
\u00d6nce bu ara\u015ft\u0131rmalardaki konumuzla ilgili temel varsay\u0131mlar\u0131 \u00f6zetlemek istiyorum.<\/p>\n
\u0130leti\u015fim ve medya alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar<\/strong><\/p>\n Marksist kuram\u0131n ileti\u015fim ve medya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na b\u00fcy\u00fck bir katk\u0131s\u0131 olmu\u015ftur. Marksist kuram\u0131n izinden giden medya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda iki ana grupta yer alan \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeden bahsedebiliriz.<\/p>\n 1-K\u00fclt\u00fcrel \u00c7\u00f6z\u00fcmleme: \u00dcstyap\u0131ya odaklan\u0131r, medya i\u00e7eri\u011finin ideolojik rol\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131r. Kitaplar\u0131n, dergilerin, reklamlar\u0131n, filmlerin, TV programlar\u0131n\u0131n ve haberlerin i\u00e7eriklerini ara\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n 2-Ekonomi Politik \u00c7\u00f6z\u00fcmleme: Altyap\u0131ya odaklan\u0131r. Medya kurumlar\u0131ndaki \u00fcretim ili\u015fkilerini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131r. Medya sahipli\u011fini, medyadaki tekelle\u015fmeyi, h\u00fck\u00fcmet ile medya aras\u0131ndaki ili\u015fkileri, medya \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 inceleyerek medyay\u0131 bir \u00fcretim arac\u0131 olarak \u00e7\u00f6z\u00fcmler.<\/p>\n 1970-80\u2019lerde medyan\u0131n ekonomi politi\u011fi \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda bir y\u00f6nelim ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu alanda daha \u00f6nce yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar medya i\u00e7eri\u011fi, medyadaki emek, medyan\u0131n sermaye yap\u0131s\u0131 gibi alanlarda iken, izleyiciler \u00fczerine kaymaya ba\u015flad\u0131. \u00d6zellikle Kuzey Amerikal\u0131 Marksist Dallas Smythe\u2019in bu konuda \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 oldu. Smythe 1977 y\u0131l\u0131nda ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 \u201cK\u00f6r Nokta\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131 ile medyadaki izleyicilerin durumunu masaya yat\u0131rd\u0131. Ona g\u00f6re Bat\u0131 Marksizmi ileti\u015fimi ve medyay\u0131 g\u00f6rmezden gelmi\u015f, bu durum onun k\u00f6r noktas\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n Bu yakla\u015f\u0131ma g\u00f6re izleyiciler, \u00fcretilen ve piyasada sat\u0131lan olduk\u00e7a \u00f6nemli metalard\u0131r. Yaln\u0131zca izleyiciler de\u011fil, onlar\u0131n harcad\u0131klar\u0131 emekleri de \u00f6nemli metalar haline gelmi\u015ftir. Smythe\u2019nin \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u201cizleyici\u201d kitle medyas\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan TV, radyo gibi ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n izleyicileridir. Smythe ile birlikte \u2018Meta olarak izleyici\u2019 kavram\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n g\u00fcndemine girmi\u015ftir.<\/p>\n Smythe, medya end\u00fcstrisi taraf\u0131ndan \u00fcretilen en \u00f6nemli metan\u0131n, reklam verenlere sat\u0131lan izleyicinin kendisi oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. Bu durumda medya i\u00e7eri\u011fi ikincil bir konuma d\u00fc\u015fmektedir. Medya, her \u015feyden \u00f6nce izleyicileri \u00fcretmektedir, programlar\u0131 ve i\u00e7erikleri de\u011fil! Daha \u00f6nce ayak bas\u0131lmam\u0131\u015f alanlar\u0131 metala\u015ft\u0131rmaya muktedir kapitalizmin, insanlar\u0131n bo\u015f zamanlar\u0131na g\u00f6z dikti\u011fini g\u00f6steren bir durumdan bahsediyoruz.<\/p>\n Medya ile g\u00fcnd\u00fcz i\u015fte \u00e7al\u0131\u015fan bir ki\u015finin, i\u015fte \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131 da sermayenin emrine verilir, paraya tabi k\u0131l\u0131n\u0131r. Medya s\u00f6z konusu oldu\u011funda \u201c\u0130nsanlar\u0131n \u00e7o\u011fu a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 g\u00fcn\u00fcn yirmi d\u00f6rt saatidir\u201d tezi metala\u015ft\u0131rman\u0131n toplumun yeni alanlar\u0131na do\u011fru geni\u015flemekte oldu\u011fu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n Nas\u0131l ki i\u015f\u00e7iler emek g\u00fc\u00e7lerini kapitalistlere satmaktad\u0131r, benzer \u015fekilde izleyicilerin de izleme g\u00fc\u00e7leri medya sahipleri taraf\u0131ndan reklamc\u0131lara sat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n \u0130zleyici aktiviteleri (radyoda dinleme, TV de izleme, internette gezinme, t\u0131klama) kapitalist taraf\u0131ndan el konulan de\u011feri \u00fcretir, kapitalist ise buna kar\u015f\u0131l\u0131k olarak izleyicilere g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte \u2018e\u011flenceli-bilgilendirici \u015feyler\u2019 sunar.<\/p>\n Smythe toplumun ve bireysel ya\u015fam\u0131n t\u00fcm y\u00f6nlerinin tamamen metala\u015ft\u0131r\u0131labilece\u011fine ve kapitalist birikim d\u00f6ng\u00fcs\u00fc i\u00e7ine sokulabilece\u011fine i\u015faret etmektedir.<\/p>\n Elbette izleyiciler i\u00e7in televizyonu kapatmak her zaman se\u00e7enektir. Ancak bu izleyicinin g\u00fcc\u00fcn\u00fc abartan bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde fabrikadaki i\u015f\u00e7iler de g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte kimin i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131n\u0131 se\u00e7ebilirler. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte \u201c\u00f6zg\u00fcr emek\u201d vard\u0131r. Ama her iki durumda da son derece s\u0131n\u0131rl\u0131 se\u00e7enekler s\u00f6z konusudur.<\/p>\n Smythe\u2019in kitle medyas\u0131 (TV, radyo gibi geleneksel medya) i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 tespitlerinden yola \u00e7\u0131karak bug\u00fcn\u00fcn internet teknolojileri i\u00e7in y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma olmu\u015ftur(**).<\/p>\n Facebook kullan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve i\u015fleyi\u015f yap\u0131s\u0131 nedeni ile bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmada ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak analiz edilmi\u015ftir. Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar interneti, sosyal payla\u015f\u0131m sitelerini ve \u00f6zelde Facebook\u2019u bir ileti\u015fim arac\u0131 olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Smyhte\u2019in takip\u00e7ilerine g\u00f6re Facebook hem ileti\u015fim arac\u0131 hem de \u00fcretim arac\u0131d\u0131r. Facebook hem yeni ileti\u015fim bi\u00e7imlerine izin veren hem de yeni bir \u00fcretim bi\u00e7imi sa\u011flayan teknolojidir.<\/p>\n Bir ileti\u015fim arac\u0131 olarak Facebook<\/strong><\/p>\n Facebook 2004 y\u0131l\u0131nda kuruldu ve bug\u00fcn d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda 1 milyardan fazla kullan\u0131c\u0131s\u0131 var. Facebook, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n bulunduklar\u0131 yer, d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, duygular\u0131 ve eylemleri hakk\u0131nda ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 verdikleri bir platformdur. Kullan\u0131c\u0131lar di\u011fer Facebook kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 arkada\u015f olarak ekleyebilir, onlarla mesaj al\u0131\u015fveri\u015finde bulunabilir, kamuya a\u00e7\u0131k mesajlar\u0131 takip edebilirler. Ayr\u0131ca ilgi alanlar\u0131na g\u00f6re topluluklar kurabilirler. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n cinsiyet, e\u011fitim gibi bilgileri, hobileri, favori sanat\u00e7\u0131lar\u0131, ya\u015fam tarz\u0131 se\u00e7enekleri ile ilgili ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak profillerini olu\u015fturmalar\u0131na izin verir.<\/p>\n Facebook kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n profilindeki baz\u0131 ki\u015fisel etkinlikler otomatik olarak ileti\u015fime d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Facebook\u2019un kullan\u0131c\u0131lar\u0131n foto ve alb\u00fcm y\u00fckleyebildi\u011fi foto\u011fraf uygulamas\u0131ndaki foto\u011fraf \u201ctag\/etiket\u201d durumu bunun \u00f6rne\u011fidir. E\u011fer y\u00fcklenen bir foto kullan\u0131c\u0131n\u0131n bir arkada\u015f\u0131n\u0131 i\u00e7eriyorsa, o foto\u011fraf da etiketlenir ve o arkada\u015fa bir otomatik bildirim g\u00f6nderir. B\u00f6ylece foto\u011fraf eklemek bir ileti\u015fim olay\u0131 haline gelir.<\/p>\n Kitle medyas\u0131 \u00e7a\u011f\u0131na TV, radyo yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131, bas\u0131l\u0131 gazete ve film egemendi. Sadece az\u0131nl\u0131ktan \u00e7o\u011funlu\u011fa do\u011fru ve yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru tek-y\u00f6nl\u00fc bir enformasyon ak\u0131\u015f\u0131na izin verdi\u011fi i\u00e7in merkeziyet\u00e7iydi. Kitle medyas\u0131 etkin \u00fcreticiler ve edilgen t\u00fcketiciler aras\u0131nda hiyerar\u015fik bir durum yaratt\u0131. \u0130\u00e7erik hepsi de g\u00f6rece t\u00fcrde\u015f bir izleyici varsayarak \u00f6nceden haz\u0131rlan\u0131yordu. Bu nedenle i\u00e7eriklerin \u00e7e\u015fitlili\u011fi s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Di\u011fer yandan Facebook gibi sosyal payla\u015f\u0131m siteleri ise azdan aza, azdan \u00e7oka, \u00e7oktan \u00e7oka gibi \u00e7e\u015fitlenmi\u015f ileti\u015fim formlar\u0131na olanak sa\u011flad\u0131.<\/p>\n Bir \u00fcretim arac\u0131 olarak Facebook<\/strong><\/p>\n Facebook\u2019un \u00f6ncelikli misyonu sermaye birikimidir. S\u00f6m\u00fcr\u00fcye olanak veren, s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc geni\u015fleten bir kapitalist teknoloji olarak Facebook\u2019tan s\u00f6z etmeliyiz.<\/p>\n Facebook kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n \u00fcretti\u011fi en \u00f6nemli \u015fey, Facebook\u2019un de\u011ferinin kayna\u011f\u0131, ileti\u015fim ve sosyalliktir.<\/p>\n Facebook\u2019un de\u011feri enformasyona eri\u015fme, onu depolama, elinde tutma, i\u015fleme ve \u00e7\u00f6z\u00fcmleme ve m\u00fc\u015fterilerine ula\u015ft\u0131rma konusundaki emsalsiz becerisinden kaynaklan\u0131r.<\/p>\n Facebook sadece enformasyonun sakland\u0131\u011f\u0131 yer de\u011fildir. Bu eksik bir de\u011ferlendirme olur. Facebook enformasyonun ileti\u015fim ve sosyallik arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00fcretildi\u011fi bir fabrika gibidir.<\/p>\n Facebook\u2019taki enformasyon reklamc\u0131l\u0131k, halkla ili\u015fkiler ve pazarlama uzmanlar\u0131n\u0131n pe\u015finden ko\u015ftu\u011fu en de\u011ferli \u015feydir.<\/p>\n Kitle medyas\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcdeki s\u0131n\u0131rlar<\/strong><\/p>\n Kitle medyas\u0131nda s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn geni\u015flemesi izleyicilerin reklam izlemeleri ile s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. TV reklamlar\u0131n\u0131 izlemek genel olarak izleyicinin ho\u015fland\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey de\u011fildir. \u0130zleyiciye izleme \u00fczerinden daha \u00e7ok denetim sunan yeni televizyon teknolojileri izleyicinin reklamlar\u0131 atlamas\u0131na izin verdi\u011fi i\u00e7in, TV\u2019lerdeki s\u00f6m\u00fcr\u00fcye daha fazla s\u0131n\u0131rlar getirmektedir.<\/p>\n Medyada izleyiciler hakk\u0131ndaki enformasyon daha kesin olduk\u00e7a, izlemenin de\u011fi\u015fim de\u011feri y\u00fckselir. Ancak kesinle\u015ftirmeye y\u00f6nelik her hareket daha \u00e7ok maliyet oldu\u011fu i\u00e7in s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde kesinlikte enformasyonla hareket edilir. Kitle medyas\u0131n\u0131n g\u00f6zetim, denetim, de\u011ferlendirme sistemi olduk\u00e7a pahal\u0131d\u0131r. \u00dcnl\u00fc reyting ve medya ara\u015ft\u0131rma firmas\u0131 Nielsen firmas\u0131n\u0131n 2013 has\u0131lat\u0131 5.7 milyar dolar olmas\u0131 bu konuda bir fikir verecektir.<\/p>\n TV gibi kitlesel medya ara\u00e7lar\u0131nda kimin ne izledi\u011finin g\u00f6zetimi ve \u00f6l\u00e7\u00fclmesi ancak istatikseldir. Yani her evdeki her televizyon tek tek \u00f6l\u00e7\u00fclmez, belli say\u0131da \u00f6rnekler se\u00e7ilerek tahmin yap\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin T\u00fcrkiye\u2019deki reyting sistemi 52 milyon n\u00fcfus i\u00e7in 40 ilde 3500 adet evdeki cihazla \u00f6l\u00e7\u00fclmektedir. Bu y\u00fczden bu enformasyon kesin olmaktan uzak ve g\u00fcvenilmezdir.<\/p>\n Kitle medyas\u0131ndaki s\u00f6m\u00fcr\u00fcye s\u0131n\u0131r getiren ikinci parametre de i\u00e7eri\u011fin \u00fcretimi maliyetleri ile ilgilidir. Medya kurulu\u015flar\u0131 hedef izleyiciye uygun \u2018yem\u2019 sa\u011flayan programlara ihtiya\u00e7 duymaktad\u0131r. Ancak b\u00fcy\u00fck maliyetlerle olu\u015fturulan \u2018yem\u2019ler yani TV programlar\u0131 yeteri kadar ba\u015far\u0131l\u0131 olamayabilir ve hedeflenen kitlenin dikkatini \u00e7ekemeyebilirler. Bu durumda s\u00f6m\u00fcr\u00fc yeterince ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015f olur.<\/p>\n Di\u011fer yandan \u00f6rne\u011fin televizyon mek\u00e2nsal olarak sabit ve zamansal olarak s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu da izleyicinin \u2018\u00e7al\u0131\u015fma saatleri\u2019ni s\u0131n\u0131rlamaktad\u0131r. Di\u011fer yandan Mobil cihazlar, ak\u0131ll\u0131 telefonlar, 3G, 4G, Wi-Fi ile kullan\u0131c\u0131lar neredeyse her an internete ve Facebook\u2019a eri\u015febilir durumdalar.<\/p>\n Kitle medyas\u0131nda s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc s\u0131n\u0131rlayan bir\u00e7ok etken varken, sosyal payla\u015f\u0131m siteleri ve \u00f6zellikle Facebook s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn geni\u015flemesine izin verir.<\/p>\n S\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc geni\u015fleten Facebook<\/strong><\/p>\n S\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn geni\u015flemesi Facebook gibi sosyal medya platformlar\u0131nda \u00e7ok zaman ge\u00e7iren kullan\u0131c\u0131larla olmaktad\u0131r. Facebook kullan\u0131c\u0131lar\u0131 (\u00fccretsiz emek\u00e7ileri) gece g\u00fcnd\u00fcz s\u00fcrekli \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131rlar. Ocak 2010\u2019da Facebook ABD\u2019deki kullan\u0131c\u0131lar\u0131n en \u00e7ok zaman ge\u00e7irdi\u011fi site olmu\u015f. ABD\u2019deki kullan\u0131c\u0131lar ayda 7 saatten fazla zaman\u0131 Facebook\u2019ta ge\u00e7irmi\u015fler. Eyl\u00fcl 2011\u2019de yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma Singapur\u2019daki kullan\u0131c\u0131lar\u0131n ABD\u2019dekinin 3 kat\u0131 daha fazla zaman ge\u00e7irdi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n Kitle medyas\u0131 \u015firketleri izleyicilerini g\u00f6zlemlemek ve s\u0131n\u0131fland\u0131rmak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck paralar harcarken, Facebook gibi sosyal medya sitelerinin kullan\u0131c\u0131lar\u0131 kendi kendilerini s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131rlar. Bu kullan\u0131c\u0131lar\u0131 kendilerinin Facebook merkezi taraf\u0131ndan g\u00f6zlemlenmelerine izin verirler. Facebook \u015firketi izleyici hakk\u0131nda daha kesin ve belirgin bir enformasyonu bedavaya getirir.<\/p>\n Kitle medyas\u0131 izleyicilerini istatistiksel varl\u0131klar olarak, y\u0131\u011f\u0131nlar, soyut dilimler (TV reytinglerinde AB grubu vb gibi) olarak bilirken, Facebook ise kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n neredeyse her \u015feyini birey birey tek tek bilir.<\/p>\n Sonu\u00e7:<\/strong><\/p>\n Facebook sadece bir ileti\u015fim arac\u0131 de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda bir \u00fcretim arac\u0131d\u0131r.<\/p>\n Facebook \u2018gayri maddi emek\u2019le \u00e7al\u0131\u015fan d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck fabrikas\u0131d\u0131r diyebiliriz.<\/p>\n Marksist ekonomik politik kavramlar\u0131 ile \u00f6zetlersek \u0130nternet ve Sosyal Payla\u015f\u0131m Siteleri bir \u00fcretim arac\u0131d\u0131r. Facebook bir fabrika ve kapitalist i\u015fletmedir. Facebook, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 ve di\u011fer unsurlar\u0131 organize eder. Kullan\u0131c\u0131lar \u00fccretsiz emek ile Facebook fabrikas\u0131nda bir \u00fcretim yaparlar. Kullan\u0131m de\u011feri olan \u00fcr\u00fcnler (kendi profilleri, foto alb\u00fcmlerde etiketler vb) ortaya \u00e7\u0131kar. De\u011fi\u015fim de\u011feri de olan bu \u00fcr\u00fcnler meta olarak piyasada yerini al\u0131r.<\/p>\n Facebook\u2019ta yo\u011fun ve kapsaml\u0131 bir emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc vard\u0131r. 7\u00d724 saat s\u00fcrekli \u00e7al\u0131\u015fan 1 milyar \u00fccretsiz emek\u00e7i vard\u0131r. Facebook \u00f6rne\u011fi bug\u00fcn\u00fcn kapitalizminin yeni emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc formlar\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011funun en somut halidir. (***)<\/p>\n Kapitalist sistemin en b\u00fcy\u00fck fabrikas\u0131 olan Facebook\u2019ta bedavaya \u00e7al\u0131\u015fan bir milyar adet emek\u00e7isinden birisiyseniz,<\/p>\n Ozan\u0131n dedi\u011fi gibi \u201cderya i\u00e7inde olup da deryay\u0131 bilmeyen bal\u0131k\u2026\u201d olmay\u0131n!<\/p>\n Notlar ve Kaynak\u00e7a:<\/strong><\/p>\n (*)NotaBene yay\u0131nlar\u0131ndan \u00e7\u0131kan , Yaz\u0131y\u0131 yazarken benim de yararland\u0131\u011f\u0131m \u201cMarx Geri D\u00f6nd\u00fc\u201d kitab\u0131ndan \u00f6zellikle a\u015fa\u011f\u0131daki 4 makaleyi okuman\u0131z\u0131 \u00f6neririm<\/p>\n Sosyal Payla\u015f\u0131m Sitelerinde \u0130zleyici Eme\u011fi E. Fischer<\/p>\n S\u00fcr\u00fcp giden metala\u015ft\u0131rma s\u00fcre\u00e7leri \u00fczerine bir not: \u0130zleyici Metas\u0131ndan Toplumsal Fabrikaya J. Prodnik<\/p>\n \u00dcretim Ara\u00e7lar\u0131 olarak ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131, w. Henning, J. Hebblewhite<\/p>\n Say\u0131sal Marx, A. Wittel<\/p>\n (**) Smythe ve takip\u00e7ileri \u00fczerine g\u00fczel bir \u00f6zeti Zafer K\u0131yan\u2019\u0131n \u0130leti\u015fim Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisindeki makalesini okuyabilirsiniz. A\u011fustos 2014<\/p>\n (***) Facebook\u2019taki gibi yeni emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc formlar\u0131 ve eme\u011fin durumu \u00f6zel olarak ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Marksist Ekonomi-politik\u2019in kullan\u0131m de\u011feri, de\u011fi\u015fim de\u011feri, meta, emek-g\u00fcc\u00fc, i\u015f\u00e7i, art\u0131k-de\u011fer, \u00fccretsiz emek (angarya emek) gibi kavramlar\u0131 ile yeni sosyal payla\u015f\u0131m sitelerindeki eme\u011fin durumunun ayr\u0131 bir makale olarak incelenmesi ihtiya\u00e7t\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Facebook\u2019ta yo\u011fun ve kapsaml\u0131 bir emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc vard\u0131r. 7\u00d724 saat s\u00fcrekli \u00e7al\u0131\u015fan…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[136,1225],"class_list":{"0":"post-14956","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki","8":"tag-bilisim","9":"tag-facebook"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14956","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14956"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14956\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14956"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14956"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14956"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}