Bak\u00fc tezatlar\u0131 olan bir kentti. Gecenin bir vakti, hatta saat 2-3 civar\u0131 gen\u00e7 k\u0131zlar\u0131n rahat\u00e7a sokaklarda dola\u015ft\u0131\u011f\u0131, taciz denen rezilli\u011fin polis \u015fiddetiyle (ciddi ciddi d\u00f6v\u00fcyorlar, Azeriler tacizde bulunmuyor zaten) \u00f6nlendi\u011fi, Sahil\u2019iyle, \u0130\u00e7eri\u015feher\u2019iyle m\u00fczeleriyle, eski eserleriyle, sanata verdi\u011fi de\u011ferle muhte\u015fem bir kent. Metro kap\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131r kapan\u0131rken \u00fcnl\u00fc Azeri piyanist Vakif Mustafazedeh\u2019in melodilerini duyuyorsunuz \u00e7ok ucuza yolculuk yaparken, \u00fcnl\u00fc sanat\u00e7\u0131lar\u0131n bir d\u00f6nem ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 binalar\u0131n k\u00f6\u015felerinde b\u00fcy\u00fck kabartmalar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorsunuz, Azeri Devlet Opera ve Balesi ile Rus Dram Tiyatrosu biletlerinin hala ucuz oldu\u011fu ve salonlar\u0131n dolu oldu\u011fu, sanat\u0131n ya\u015fam\u0131n i\u00e7inde oldu\u011fu bir kent. Modern Sanat M\u00fczesini sordu\u011fum tezgahtar\u0131n, tam olarak anlamasa da (Azericesi Muas\u0131r \u0130ncesanat M\u00fczeyi) \u201chani avangard eserlerin sergilendi\u011fi yer de\u011fil mi?\u201d deyip, \u201ctaksiciye \u00fcnl\u00fc sanat\u00e7\u0131 falancan\u0131n sanat\u00e7\u0131 k\u0131z\u0131n\u0131n eserlerinin sergilendi\u011fi yer deyin (maalesef ismini hat\u0131rlayam\u0131yorum) sizi g\u00f6t\u00fcr\u00fcr\u201d dedi\u011fi ve taksicinin beni tam \u00f6n\u00fcnde b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bir kent.<\/p>\n
\u00d6te yandan tam bir tiyatro sahnesi gibi. Tezat olur, ama bu kadar dramatik olmaz. Muhte\u015fem bir bina, yan\u0131nda yine bir ba\u015fkas\u0131, yan\u0131nda modern ve l\u00fcks bir bina. Tam arkas\u0131nda ise yollar\u0131 rezalet, \u00e7\u00fcr\u00fcmekte olan evlere ev sahipli\u011fi yapan sokaklar. Kap\u0131lar\u0131 dahi a\u00e7\u0131k, ince \u0131\u015f\u0131klar s\u0131z\u0131yor, \u00e7\u00f6pler etrafa sa\u00e7\u0131lm\u0131\u015f. \u015e\u00f6yle tarif edeyim, te\u015fbihte hata olmaz misali, Bak\u00fc sahiline bir dekor haz\u0131rlam\u0131\u015fs\u0131n\u0131z, arkas\u0131nda ise ger\u00e7eklik var. Tam dibinde, hemen arkas\u0131nda yoksulluk, pislik. Azadl\u0131k ve Derneg\u00fcl semtlerine gitti\u011finizde ise sanki Esenler, Maltepe ne bileyim \u0130STO\u00c7\u2019ta gibi hissediyorsunuz kendinizi. Sokaklar\u0131nda bu kadar \u00e7ok jipin ve a\u015f\u0131r\u0131 l\u00fcks otomobilin oldu\u011fu ba\u015fka bir kent a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 g\u00f6rmedim, ama \u00f6rne\u011fin taksi \u015fof\u00f6r\u00fcm meslekta\u015f\u0131m bir in\u015faat m\u00fchendisiyli ve i\u015fsizdi. D\u0131\u015f \u00e7eperlerde T\u00fcrk m\u00fcteahhitlerin yapt\u0131\u011f\u0131 ve bundan 10 sene \u00f6nce pek moda olan giydirme cephe kalitesiz binalar, her yer in\u015faat her yer toz, sevimsiz, bildi\u011fin \u0130stanbul i\u015fte\u2026<\/p>\n
Pek \u00e7ok evin y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 duymu\u015ftum kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm kapsam\u0131nda gitti\u011fim d\u00f6nemde. Ama y\u0131k\u0131lan bir mahalleyle ilgili bilgiye \u00e7ok yeni ula\u015ft\u0131m. Neyse s\u00f6z edece\u011fim. Konuya d\u00f6neyim\u2026<\/p>\n
Uzaktan g\u00f6rd\u00fcm. Beni gezdiren arkada\u015fa rica ettim, durduk. \u00c7\u00fcnk\u00fc durmamam, yan\u0131na yakla\u015fmamam, dokunmamam m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Daha in\u015faat\u0131 bitmemi\u015fti, in\u015faat\u0131 yapan firman\u0131n m\u00fchendisleri sa\u011folsun sayesinde yakla\u015fmama ve dokunmama izin verildi, bakt\u0131m dokundum. Zaha Hadid taraf\u0131ndan tasar\u0131m\u0131 yap\u0131lan Haydar Aliyev K\u00fclt\u00fcr Merkezi\u2019ydi o bina. Etkilenmemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, tasar\u0131mlar\u0131nda kad\u0131n v\u00fccudundan ilham ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Brezilyal\u0131 mimar Oscar Niyemeyer\u2019in tarz\u0131n\u0131 and\u0131r\u0131yordu ve ger\u00e7ekten etkileyiciydi, etkilenmemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Ama bu kadar\u2026 Bilmek veya merak etmek kimi zaman can s\u0131k\u0131c\u0131 olabiliyor\u2026<\/p>\n
Bir mimar veya m\u00fchendis yaln\u0131zca elindeki tasar\u0131ma\/projeye mi odaklanmal\u0131?<\/strong><\/p>\n Soruyu farkl\u0131 da sorabiliriz; mesleki etik, mesleki sorumluluk, topluma kar\u015f\u0131 sorumluluk, toplumcu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, ne i\u00e7in \u00fcretiyoruz, kentler insan i\u00e7in mi sermaye i\u00e7in mi estetik i\u00e7in mi vs. vs. Ba\u015fka \u015feyler<\/p>\n de sorabiliriz, biraz teknik de olsa yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir bina \u00e7evreyi nas\u0131l etkiler, ne kadar karbon sal\u0131n\u0131m\u0131 vard\u0131r, havaland\u0131rmas\u0131, \u0131s\u0131tmas\u0131 vs. i\u00e7in ne kadar enerji harcan\u0131r\u2026 Ve yap\u0131m\u0131nda ka\u00e7 i\u015f\u00e7i \u00f6l\u00fcr, ka\u00e7 i\u015f\u00e7i yaralan\u0131r\u2026<\/p>\n Soru basit, bu sorular bir mimar\u0131 ve m\u00fchendisi ilgilendirir mi ilgilendirmez mi?<\/strong><\/p>\n Bu basit soruyu sorunca Zaha Hadid\u2019e ili\u015fkin, \u00f6zellikle de bu k\u00f6\u015feyi konu alan bir yaz\u0131 yazmak elzem hale geldi. 2012 y\u0131l\u0131nda Haydar Aliyev K\u00fclt\u00fcr Merkezi \u00e7at\u0131s\u0131nda bir yang\u0131n meydana gelmi\u015fti. \u00c7at\u0131s\u0131 \u00e7elik olan bir binada, hele de \u00e7ok fazla insan\u0131n topland\u0131\u011f\u0131 bir binadan s\u00f6z ediyorsak \u00e7at\u0131 yang\u0131n\u0131 ciddi bir risktir. Is\u0131 etkisiyle \u00e7elik konstr\u00fcksiyon, \u0130kiz Kuleler yang\u0131n\u0131n\u0131 an\u0131msayal\u0131m, \u201cakar\u201d \u201cerir\u201d mukavemeti azal\u0131r \u00e7\u00f6ker. Dolay\u0131s\u0131yla \u00e7elik \u00e7at\u0131 \u201cg\u00fcvenlik\u201d a\u00e7\u0131s\u0131ndan risklidir, tasar\u0131m ona g\u00f6re yap\u0131lmal\u0131d\u0131r, tasar\u0131mc\u0131 gerek yap\u0131m s\u0131ras\u0131nda, gerek kullan\u0131m s\u0131ras\u0131nda bunu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almak zorundad\u0131r. Yoksa istedi\u011finiz yap\u0131y\u0131, bir heykelt\u0131ra\u015f gibi yapars\u0131n\u0131z, yapt\u0131r\u0131rs\u0131n\u0131z buna mimarl\u0131k veya m\u00fchendislik denmez zaten, siz insanlar kullans\u0131n, g\u00fcvenli bir \u015fekilde kullans\u0131n ve estetik olarak da haz als\u0131n demek, ikisini de demek zorundas\u0131n\u0131zd\u0131r\u2026 Zaha Hadid\u2019in bu sorular\u0131 sormad\u0131\u011f\u0131n\u0131 eserlerine bakt\u0131\u011f\u0131mda, kendi k\u0131s\u0131tl\u0131 bilgimle, g\u00f6rebiliyorum, ama alt\u0131n\u0131 \u00e7izeyim bu tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r, tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r\u2026<\/p>\n Yine Bak\u00fc\u2019deyiz, yine ayn\u0131 binadan s\u00f6z ediyoruz ve bu kez tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmeyecek ger\u00e7eklerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131yoruz:<\/p>\n \u201c\u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn raporuna g\u00f6re, k\u00fclt\u00fcr merkezinin yap\u0131m\u0131 i\u00e7in Azerbaycan h\u00fck\u00fcmeti Bak\u00fc\u2019de sistemli bir yasad\u0131\u015f\u0131 istimlak ve zorla bo\u015faltma operasyonu ger\u00e7ekle\u015ftirdi; \u00fcstelik buralarda ya\u015fayanlara hi\u00e7bir telafi sunulmad\u0131. \u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019nden Giorgi Giorgia bu s\u00fcreci \u015f\u00f6yle anlat\u0131yor: \u201cH\u00fck\u00fcmet insanlar\u0131 evlerinden \u00e7\u0131karmak i\u00e7in b\u00f6lgede elektri\u011fi, gaz\u0131 ve suyu kesti. Bazen buralarda ya\u015fayan ki\u015filer durduk yere g\u00f6zalt\u0131na al\u0131n\u0131yor, \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131nda evlerinin y\u0131k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Baz\u0131 binalar insanlar i\u00e7inde ya\u015farken yerle bir edildi.\u201d<\/p>\n Hadid\u2019in k\u00fclt\u00fcr merkezi i\u00e7in 250 ev zorla bo\u015falt\u0131ld\u0131, ama merkezin in\u015faat s\u00fcreci de en az \u00f6ncesi kadar t\u00fcyler \u00fcrpretici. 2010 y\u0131l\u0131nda, in\u015faat s\u00fcrerken, Uluslararas\u0131 \u0130n\u015faat \u0130\u015f\u00e7ileri Sendikas\u0131, Avrupa\u2019daki en b\u00fcy\u00fck insan ticareti vakalar\u0131ndan birini ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131. Bosna ve S\u0131rbistan\u2019dan ka\u00e7\u0131r\u0131lan g\u00f6\u00e7menlerin Bak\u00fc\u2019de insanl\u0131kd\u0131\u015f\u0131 ko\u015fullarda zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, fiziksel ve psikolojik i\u015fkence g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc, pasaportlar\u0131na el kondu\u011fu rapor ediliyordu.\u201d<\/p>\n Zaha Hadid\u2019in bu konularda bir tav\u0131r ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fcyoruz. Onu Kartal k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131n i\u00e7ine edecek b\u00fcy\u00fck bir projede de g\u00f6r\u00fcyoruz, projenin bu \u00fclke yurtta\u015flar\u0131na ne getirece\u011fine dair bir duyarl\u0131l\u0131\u011fa da sahip bulunmuyor.<\/p>\n \u201cHadid Kartal ve Pendik i\u00e7in geometrik \u015fekillerde olu\u015fan bir mimari a\u011f ortaya koyuyor. Karayolu ve demiryolu ba\u011flant\u0131lar\u0131 ile konut alanlar\u0131n\u0131 birbirine ba\u011flayan yeni bir metropol olu\u015fturuyor. \u201cYeni bir kimlik olu\u015fturarak bunun var olan alana g\u00f6m\u00fclmesi ama\u00e7lan\u0131yor\u201d. Projede a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 i\u015f kuleleri ve az miktarda konut kuleleri yer al\u0131yor. 2 bin 500 metrekareden 25 bin metrekare b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011fe kadar parseller olacak. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 b\u00fcy\u00fck kuleler yap\u0131lacak. Kenarlarda bo\u015f alanlar b\u0131rak\u0131larak parklar yap\u0131lacak. K\u00fc\u00e7\u00fck binalardan b\u00fcy\u00fck binalara do\u011fru giden bir yap\u0131lanma olacak. K\u00fclt\u00fcrel alan, opera evi, park, oteller, restoranlar, yat liman\u0131 ve marina yer alacak. Kartal \u0130stanbul\u2019un yeni i\u015f merkezi olacak.\u201d<\/p>\n \u201cBu planlar\u0131n oda\u011f\u0131nda Kartal halk\u0131 yoktur. Y\u0131lard\u0131r bu b\u00f6lgede oturan insanlar, k\u00fc\u00e7\u00fck parsel sahipleri g\u00f6\u00e7e zorlanacakt\u0131r. Bu planlarla Kartaldaki k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta halli esnaf ve i\u015fletmeciyi de tamamen yok olacakt\u0131r. Bu b\u00f6lgedeki kamusal alanlarda \u00f6zel \u015firketlere sat\u0131lacakt\u0131r. Halk buralara parayla ve kartla ancak giri\u015f yapabilecektir.\u201d (\u0130stanbul Kent Raporu, Son Be\u015f Y\u0131l\u0131n, 2004-2009, Muhasebesi, \u0130mece Toplumun \u015eehircilik Hareketi)<\/p>\n Katar\u2019da in\u015faat i\u015f\u00e7ileri katliam\u0131!<\/strong><\/p>\n Yaz\u0131n\u0131n konusu Zaha Hadid de\u011fildi, ancak imzas\u0131n\u0131n oldu\u011fu projelerin arkas\u0131nda nelerin d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcne ili\u015fkin kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011f\u0131, ona dair bir \u015feyler de yazmaya itti beni.<\/p>\n D\u00fcnyan\u0131n art\u0131k haberi var, Katar\u2019da bir katliam ya\u015fan\u0131yor. Katar\u2019da in\u015faat i\u015f\u00e7ileri katliam\u0131 ya\u015fan\u0131yor, Katar\u2019da petrol \u015feyhlerinin \u015f\u0131mar\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tatmin etmek i\u00e7in par\u0131lt\u0131l\u0131 projeler binlerce insan\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 al\u0131yor. Ama devasa al-Wakrah stadyumunun mimar\u0131 Zaha Hadid \u201c\u0130n\u015faat i\u015f\u00e7ilerinin \u00f6l\u00fcmleri ciddi bir sorun, ancak bu sorun Katar H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin sorunudur. Bir mimar olarak buna bakmak benim g\u00f6revim de\u011fil\u201d diyerek bir anda i\u015fin i\u00e7inden s\u0131yr\u0131l\u0131yor. Tasar\u0131m\u0131ndan kaynaklanan i\u015f\u00e7i sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve i\u015f g\u00fcvenli\u011fi riskleri nedir ne de\u011fildir bilmiyorum, \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmak, et\u00fcd etmek gerekiyor. Zira \u201ctasar\u0131m yoluyla i\u015f g\u00fcvenli\u011fi\u201d yeni bir alan, in\u015faat projelerinin tasar\u0131m\u0131ndan kaynaklanan riskleri ortaya koyup, alternatif tasar\u0131mlarla i\u015f\u00e7iler i\u00e7in sa\u011fl\u0131k ve g\u00fcvenlik risklerini ortadan kald\u0131rmay\u0131 hedefliyor, bu konuya dair yeni yeni \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m ve de yeni bir alan oldu\u011fu i\u00e7in, hala tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00fczerinde \u015fu an durmuyorum. Ama vurgulamak istedi\u011fim bu de\u011fil, bir mimar\u0131n projesindeki \u00f6l\u00fcmlere dair duyars\u0131zl\u0131\u011f\u0131. Bir mimar, bir m\u00fchendis, \u00fcreten bir ayd\u0131n b\u00f6yle olmamal\u0131\u2026<\/p>\n \u015eimdi Katar\u2019daki i\u015f\u00e7i katliam\u0131na d\u00f6nelim. \u0130\u015f cinayeti demiyoruz, zira kitlesel hale gelen in\u015faat i\u015f\u00e7ileri \u00f6l\u00fcmleriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Efsane futbolcu Eric Cantona\u2019n\u0131n hem hak gasplar\u0131ndan dolay\u0131, hem hava s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 yap\u0131lmamal\u0131 dedi\u011fi Katar d\u00fcnya kupas\u0131 tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor, tart\u0131\u015f\u0131lan yaln\u0131zca \u00f6l\u00fcmler de\u011fil her t\u00fcrl\u00fc hak gasp\u0131 ve k\u00f6lelik d\u00fczeni:<\/p>\n \u201cUluslararas\u0131 \u0130\u015f\u00e7i Sendikalar\u0131 Konfedasyonu\u2019nun (ITUC) yay\u0131nlam\u0131\u015f oldu\u011fu yeni rapor Katar\u2019daki 2022 D\u00fcnya Kupas\u0131 tesislerinin ve altyap\u0131s\u0131n\u0131n in\u015faatlar\u0131nda s\u00fcregelen g\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7i k\u0131y\u0131m\u0131n\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fc ortaya koydu. Bu rapora g\u00f6re 2022 FIFA D\u00fcnya Kupas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan in\u015faatlardan \u015firketler 15 milyar dolar kar ederken 1,8 milyon g\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7i modern k\u00f6lelik ko\u015fullar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor.\u201d<\/p>\n Bug\u00fcne de\u011fin ya\u015fanan \u00f6l\u00fcmlerin say\u0131s\u0131 ciddi rakamlara ula\u015fm\u0131\u015f durumda. Nepal merkezli insan haklar\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fc 400 Nepalli i\u015f\u00e7inin hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. Ayn\u0131 merkez \u00f6l\u00fc say\u0131s\u0131n\u0131n 2022 y\u0131l\u0131 itibariyle 4000\u2019e ula\u015fabilece\u011fi konusunda uyar\u0131da bulunuyor. 2012 y\u0131l\u0131ndan bu yana ise \u00f6len Hintli in\u015faat i\u015f\u00e7ilerinin say\u0131s\u0131n\u0131n 500\u2019\u00fc ge\u00e7ti\u011fi s\u00f6yleniyor. \u00d6te yandan Katar\u2019a gidip gelen, hatta bu projeleri yerinde g\u00f6ren arkada\u015flar\u0131m \u015funun alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor; T\u00fcrkiye\u2019ye nazaran \u00f6nlemler \u00e7ok iyi al\u0131n\u0131yor, ama projeleri yeti\u015ftirmek i\u00e7in, hele o s\u0131cak alt\u0131nda, ciddi bir bask\u0131 var. Demek ki, proje baz\u0131nda, \u015firket baz\u0131nda \u201c\u00f6nlem almak\u201dtek ba\u015f\u0131na yeterli olmuyor, ba\u015fka \u015feylere de bakmak gerekiyor. Katar\u2019da i\u015f\u00e7iler \u00f6rg\u00fcts\u00fcz, i\u015f\u00e7iler bask\u0131 alt\u0131nda, i\u015f\u00e7ilerin pasaportlar\u0131na el konmu\u015f, fazla mesai bir g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck=zorunluluk haline gelmi\u015f durumda. Katar\u2019da \u00e7a\u011fd\u0131\u015f\u0131 bir rejim var, n\u00fcfusu kadar g\u00f6\u00e7men i\u015f\u00e7i var ama 2022 D\u00fcnya Kupas\u0131\u2019n\u0131n bu \u00fclkede yap\u0131lmas\u0131na izin veriliyor, rant, g\u00f6rg\u00fcs\u00fczl\u00fck, r\u00fc\u015fvet, emperyalizmin gerici Arap rejimleriyle ili\u015fkisi ne dersek diyelim bu i\u015f\u00e7i katliamlar\u0131na neden oluyor.<\/p>\n Buradan yola \u00e7\u0131karak yine soral\u0131m, bir \u201cteknik\u201d eleman i\u00e7inde bulundu\u011fu \u00fcretim s\u00fcrecine \u201cteknik\u201d olarak m\u0131 bakmal\u0131, yoksa i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 her projenin toplumsal arka plan\u0131na dair de bir sorumlulu\u011fa sahip mi olmal\u0131. \u0130\u015f\u00e7i sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve i\u015f g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da sormam\u0131z gereken budur\u2026<\/p>\n Kaynaklar:
\nhttp:\/\/bekbeyaz.net\/re_Haydar+Aliyev+Merkezi+ile+ilgili+soru%C5%9Fturma+bitmiyor<\/p>\n