15 Temmuz kanl\u0131 darbe giri\u015fiminin ard\u0131ndan ola\u011fan\u00fcst\u00fc h\u00e2l (OHAL) ilan edildi. Darbecilerin yarg\u0131lanmas\u0131 ve cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131, 12 Eyl\u00fcl Darbesi\u2019nde oldu\u011fu gibi cezas\u0131z kalmamas\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Kamu g\u00f6revine liyakat ilkesi ve hakk\u0131yla de\u011fil, dini bir cemaat mensubu oldu\u011fu i\u00e7in getirilenler ve g\u00f6revleri s\u0131ras\u0131nda kamu hukukunu de\u011fil cemaat emirlerini uygulayarak su\u00e7 i\u015fleyenler kamu g\u00f6revinden \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131. Ancak bu s\u00fcre\u00e7 hukukun temel ilkelerine ba\u011fl\u0131 kal\u0131narak, su\u00e7 ve cezalarda kanunilik ve \u015fahsilik ilkesine uyularak, r\u00f6van\u015f duygusundan ve keyfilikten uzak bir bi\u00e7imde yap\u0131lmal\u0131. Darbecilerle ve devleti ele ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fan paralel yap\u0131yla m\u00fccadele hukuk devletinin yeniden kurulmas\u0131n\u0131n f\u0131rsat\u0131 ve arac\u0131 olmal\u0131, yeni bir hukuksuzlu\u011fun in\u015fa edilmesinin f\u0131rsat\u0131 de\u011fil.<\/p>\n
OHAL uygulamas\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 nelerdir?<\/strong><\/p>\n Darbe giri\u015fimi sonras\u0131 durumun gerekli k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde \u201cola\u011fan\u00fcst\u00fc\u201d \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak bu \u00f6nlemlerin de hukukla s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funu unutmamak gerekir. T\u00fcm siyasi partilerin darbe giri\u015fimine kar\u015f\u0131 ortak bir tutum ald\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda, parlamentonun devreden \u00e7\u0131kar\u0131larak ola\u011fan\u00fcst\u00fc h\u00e2l ilan edilmesine gerek yoktu. Darbecilerin bombalad\u0131\u011f\u0131 parlamento daha etkin i\u015fletilebilirdi. Ancak h\u00fck\u00fcmet OHAL yolunu tercih etti.<\/p>\n OHAL Anayasa\u2019n\u0131n ve \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin (\u0130HAS) getirdi\u011fi s\u0131n\u0131rlamalara tabidir. Anayasa\u2019n\u0131n 15. maddesine g\u00f6re ola\u011fan\u00fcst\u00fc hallerde, milletleraras\u0131 hukuktan do\u011fan y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler ihl\u00e2l edilmemek kayd\u0131yla, durumun gerektirdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde temel hak ve h\u00fcrriyetlerin kullan\u0131lmas\u0131 k\u0131smen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar i\u00e7in Anayasa\u2019da \u00f6ng\u00f6r\u00fclen g\u00fcvencelere ayk\u0131r\u0131 tedbirler al\u0131nabilir. Ancak bu durumda da ki\u015finin ya\u015fama hakk\u0131na, madd\u00ee ve manev\u00ee varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne dokunulamaz; kimse din, vicdan, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve kanaatlerini a\u00e7\u0131klamaya zorlanamaz ve bunlardan dolay\u0131 su\u00e7lanamaz, su\u00e7 ve cezalar ge\u00e7mi\u015fe y\u00fcr\u00fct\u00fclemez, su\u00e7lulu\u011fu mahkeme karar\u0131 ile saptan\u0131ncaya kadar kimse su\u00e7lu say\u0131lamaz.<\/p>\n Benzer h\u00fck\u00fcmler \u0130HAS 15. maddede de yer almaktad\u0131r. Buna g\u00f6re al\u0131nacak \u00f6nlemler ola\u011fan\u00fcst\u00fc durumun kesinlikle gerektirdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde olacakt\u0131r. \u0130HAS\u2019a g\u00f6re ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal; ya\u015fam hakk\u0131, i\u015fkence yasa\u011f\u0131, k\u00f6lelik ve zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma yasa\u011f\u0131 ile su\u00e7 ve cezada kanunilik ilkesine ayk\u0131r\u0131 tedbirlere cevaz vermez. Bu h\u00fck\u00fcmler ask\u0131ya al\u0131namaz. Temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n k\u0131smen veya tamamen durdurulmas\u0131na ili\u015fkin \u00f6nlemler mutlak ve s\u0131n\u0131rs\u0131z de\u011fildir. Ancak 1982 Anayasas\u0131\u2019nda OHAL ile ilgili ciddi keyfiliklere yol a\u00e7abilecek h\u00fck\u00fcmler yer almaktad\u0131r. OHAL ile ilgili KHK\u2019lerin Anayasa Mahkemesi denetimi d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ve OHAL ile ilgili davalarda y\u00fcr\u00fctmeyi durdurma karar\u0131n\u0131n verilememesi bunlar aras\u0131nda say\u0131labilir. Dahas\u0131 OHAL kapsam\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan 667 say\u0131l\u0131 KHK, OHAL\u2019le ilgili karar alan ve i\u015flem yapanlar\u0131 hukuki, idari, mali ve cezai sorumluluktan muaf tutmu\u015ftur. Bu ciddi hukuksuzluklara ve keyfiliklere kap\u0131 aralayacak niteliktedir.<\/p>\n OHAL mevzuat\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131<\/strong><\/p>\n OHAL s\u0131ras\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131n\u0131 etkileyecek d\u00fczenlemeler, OHAL Kanunu 11. madde ve OHAL-KHK olmak \u00fczere iki ayr\u0131 kategoride ele al\u0131nabilir. OHAL Anayasa\u2019n\u0131n 120. maddesi \u00e7er\u00e7evesinde, demokratik d\u00fczeni veya temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri ortadan kald\u0131rmaya y\u00f6nelik \u015fiddet hareketleri ve bu \u015fiddet hareketleri dolay\u0131s\u0131yla kamu d\u00fczeninin bozulmas\u0131 gerek\u00e7esiyle ilan edildi. Bu \u00e7er\u00e7evede valiler, OHAL Kanunu\u2019nun 11. maddesinde yer alan tedbirleri alabilir. Ancak bu \u00f6nlemler OHAL ilan\u0131yla birlikte do\u011frudan y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmez, bu y\u00f6nde valilik karar\u0131 gerekir. Bu tedbirlerin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 ve \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131n\u0131 etkiyecek niteliktedir.<\/p>\n OHAL d\u00f6neminde temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin kullan\u0131m\u0131n\u0131 etkileyebilecek, s\u0131n\u0131rlayabilecek ve durdurabilecek ikinci yasal ara\u00e7 Kanun H\u00fckm\u00fcnde Kararname\u2019dir (KHK). Bakanlar Kurulu ola\u011fan\u00fcst\u00fc halin genel amac\u0131na d\u00f6n\u00fck, ola\u011fan\u00fcst\u00fc halin gerekli k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konularda KHK yoluyla d\u00fczenleyici i\u015flem yap\u0131labilir. KHK ile d\u00fczenlenebilecek hallerin s\u0131n\u0131r\u0131 Anayasa\u2019n\u0131n 15. maddesi ile ola\u011fan\u00fcst\u00fc h\u00e2lin gerekli k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konulard\u0131r. Anayasa\u2019ya g\u00f6re OHAL KHK ile temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin kullan\u0131m\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve durdurulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak KHK, ola\u011fan\u00fcst\u00fc h\u00e2lde dahi dokunulamayacak hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ile ola\u011fan\u00fcst\u00fc halin gerekli k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullara uygun ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olmal\u0131d\u0131r. Ku\u015fkusuz KHK ile yap\u0131lan s\u0131n\u0131rlama ve durdurmalar ge\u00e7ici olacakt\u0131r.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla OHAL-KHK ile OHAL Kanunu 11. maddede valilere verilen yetkilerden \u00e7ok daha geni\u015f k\u0131s\u0131tlamalar yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak OHAL ilan\u0131 ile ilgili olmayan konularda ve kanunlarda kal\u0131c\u0131 de\u011fi\u015fiklik yapan de\u011fi\u015fiklikler OHAL KHK\u2019leri ile yap\u0131lamaz. OHAL ilan\u0131yla tan\u0131nan KHK yetkisi kendine has ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bir yetkidir. OHAL-KHK\u2019ler ola\u011fan\u00fcst\u00fc durumun kesinlikle gerektirdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde olmak zorundad\u0131r. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc halin gerekli k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konularla ilgili olmayan KHK\u2019ler OHAL KHK\u2019si de\u011fil, ola\u011fan KHK gibi i\u015flem g\u00f6r\u00fcp denetlenebilir. Anayasa Mahkemesi i\u00e7tihad\u0131 da bu y\u00f6ndedir.<\/p>\n ***<\/p>\n G\u00f6revden alma ve i\u015ften \u00e7\u0131karmalar<\/strong><\/p>\n Genel olarak bireysel i\u015f\u00e7i haklar\u0131 OHAL-KHK ile d\u00fczenlenemez. OHAL KHK\u2019leri OHAL ilan\u0131 ile ilgili konularla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r ve di\u011fer yasalarda kal\u0131c\u0131 de\u011fi\u015fiklik yapamaz. Bu \u00e7er\u00e7evede darbeye kar\u0131\u015fanlar ve darbeyle ba\u011flant\u0131l\u0131 su\u00e7lar\u0131 i\u015fleyenler hari\u00e7 olmak \u00fczere \u00e7al\u0131\u015fanlarla ilgili d\u00fczenlemeler OHAL KHK\u2019leri ile yap\u0131lamaz. Ku\u015fkusuz idare, darbe giri\u015fiminin ard\u0131ndan darbeye kalk\u0131\u015fanlar\u0131 ve onlara yard\u0131m edenleri g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131rabilir ve kamu g\u00f6revinden \u00e7\u0131karabilir. Ancak bu s\u00fcrecin hukuka uygun y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gerekir.<\/p>\n Bu \u00e7er\u00e7evede 23 Temmuz 2016 tarihli ve 667 say\u0131l\u0131 KHK ile yap\u0131lan d\u00fczenlemelerde bireysel \u00e7al\u0131\u015fma haklar\u0131na ili\u015fkin ciddi sorunlar yer almaktad\u0131r. KHK\u2019nin kamu g\u00f6revlileri ile ilgili getirdi\u011fi d\u00fczenlemeler, ola\u011fan\u00fcst\u00fc halin amac\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131 olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p genel olarak kamu g\u00f6revlisinin g\u00fcvencesini ortadan kald\u0131r\u0131c\u0131 niteliktedir. 667 say\u0131l\u0131 KHK\u2019nin 4. maddesine g\u00f6re \u201cter\u00f6r \u00f6rg\u00fctlerine veya Milli G\u00fcvenlik Kurulunca devletin milli g\u00fcvenli\u011fine kar\u015f\u0131 faaliyette bulundu\u011funa karar verilen yap\u0131, olu\u015fum veya gruplara \u00fcyeli\u011fi, mensubiyeti veya iltisak\u0131 (yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131, ba\u011f\u0131) yahut bunlarla irtibat\u0131 oldu\u011fu de\u011ferlendirilen\u201d kamu g\u00f6revleri idari bir i\u015flemle kamu g\u00f6revinden \u00e7\u0131kar\u0131labilecektir. G\u00f6revine son verilenler bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemeyecek, do\u011frudan veya dolayl\u0131 olarak g\u00f6revlendirilemeyecekler. Bu h\u00fck\u00fcm sadece kamu g\u00f6revlilerini de\u011fil, kamu i\u015f\u00e7ilerini de kapsamaktad\u0131r. Darbe giri\u015fimi sonras\u0131nda on binlerce kamu g\u00f6revlisi Fethullah\u00e7\u0131 Ter\u00f6r \u00d6rg\u00fct\u00fc<\/p>\n (FET\u00d6\/PDY) aidiyeti, iltisak\u0131 ve irtibat\u0131 gerek\u00e7esiyle g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki g\u00fcnlerde 667 say\u0131l\u0131 KHK ile bunlar\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn kamu g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 g\u00fcndeme gelecek.<\/p>\n Bu s\u00fcre\u00e7 olduk\u00e7a sanc\u0131l\u0131 olabilir, hukuksuzluklar ve keyfilikler ya\u015fanabilir. G\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131rmalarda y\u00fcr\u00fctmeyi durdurma karar\u0131 al\u0131namamas\u0131 ve ceza yarg\u0131lamalar\u0131n\u0131n sonucunun beklenmemesi ciddi ma\u011fduriyetler yaratabilir. Kurunun yan\u0131nda ya\u015f da yanabilir veya i\u015fg\u00fczar uygulamalar g\u00fcndeme gelebilir. Nitekim bu y\u00f6nde uygulamalar da g\u00f6r\u00fclmekte. \u00d6te yandan G\u00fclen Cemaati\u2019nin y\u0131llard\u0131r devletin ve siyasetin \u00e7e\u015fitli kademelerinden destek ve tevecc\u00fch g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ko\u015fullarda baz\u0131 kamu g\u00f6revlilerinin \u00e7e\u015fitli nedenlerle G\u00fclen Cemaati\u2019ne yak\u0131nl\u0131k duymas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu noktada su\u00e7 i\u015fleyen, hakk\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde kamu g\u00f6revine s\u0131rf cemaat mensubiyeti nedeniyle atananlar ile su\u00e7 i\u015flememi\u015f olanlar aras\u0131nda mutlaka ayr\u0131m yap\u0131lmal\u0131. Kolektif su\u00e7 ve zihniyet su\u00e7u icat edilmemeli, cad\u0131 av\u0131na \u00e7\u0131k\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"15 Temmuz kanl\u0131 darbe giri\u015fiminin ard\u0131ndan ola\u011fan\u00fcst\u00fc h\u00e2l (OHAL) ilan edildi. Darbecilerin…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[3178,3184],"class_list":{"0":"post-21808","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki","8":"tag-ohal","9":"tag-sendikal-haklar"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21808","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21808"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21808\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21808"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21808"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21808"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}