{"id":21970,"date":"2016-08-05T17:15:50","date_gmt":"2016-08-05T14:15:50","guid":{"rendered":"http:\/\/politeknik.org.tr\/\/?p=21970"},"modified":"2019-01-28T20:40:25","modified_gmt":"2019-01-28T17:40:25","slug":"kirsal-sosyolojideki-modernite-hazzi-ve-ordu-seli-onur-gulbudak-gaia-dergi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/kirsal-sosyolojideki-modernite-hazzi-ve-ordu-seli-onur-gulbudak-gaia-dergi\/","title":{"rendered":"K\u0131rsal sosyolojideki modernite hazz\u0131 ve Ordu seli &#8211; Onur G\u00fclbudak (Gaia Dergi)"},"content":{"rendered":"<p>Do\u011fu Karadeniz illeri, sanki bir n\u00f6bet sistemindeymi\u015fler gibi, s\u0131rayla, her y\u0131l bir tanesi, bir sel travmas\u0131 ge\u00e7iriyor. Genel olarak nedenler birbirine \u00e7ok benzer ve elbette bu nedenler esas olarak, do\u011faya y\u00f6nelik rant temelindeki m\u00fcdahalecilikten kaynaklan\u0131yor. Ve elbette HES, sahil yolu blokaj\u0131, dere habitat\u0131 \u00fczerine konut\/sanayi yerle\u015fkelerinin in\u015fa edilmesi, \u00e7arp\u0131k k\u00f6pr\u00fc yap\u0131la\u015fmas\u0131, yani selin \u201cbir insan tasarrufu olarak\u201d afet kimli\u011fi ile bulu\u015fmas\u0131na neden olan temel etmenler devlet\/sermaye ekseninde geli\u015fiyor.<\/p>\n<p>Ne var ki, bu end\u00fcstriyel operasyonlar\u0131 tart\u0131\u015f\u0131rken girdi\u011fimiz teknik girdap, dere\/orman\/toprak \u00fczerinde kitlesel olarak tahribat yaratman\u0131n arka plan\u0131ndaki zihin haritas\u0131n\u0131 g\u00f6lgede b\u0131rak\u0131yor.<\/p>\n<p>Do\u011fa-insan \u00e7eli\u015fkisi ile ilgili g\u00fcncel tart\u0131\u015fmada, kabaca rant \/para kazanma motivasyonu teorik bir do\u011fru olmakla birlikte, bu motivasyona ard\u0131\u015f\u0131k olarak olu\u015fan k\u00fclt\u00fcrel nosyon rant sahiplerinin \u00e7ok \u00f6tesinde halk tabakalar\u0131n\u0131 da tesiri alt\u0131na ald\u0131.<\/p>\n<p>Bu \u201cmodern\u201d motivasyon, otanti\u011fe en yak\u0131n ya\u015fam ba\u011flamlar\u0131na (mesela yaylalara) kadar \u015fu hisle geldi:\u201cTeknik olarak her \u015fey m\u00fcmk\u00fcn. Elektrik var, beton var, makine var, dozer var.\u201d\u00a0Buradaki \u201cher \u015feyin m\u00fcmk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc hissi\u201d sosyolojik krizin temel ekseni asl\u0131nda.<\/p>\n<p><strong>Modern m\u00fcdahale m\u00fcmk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc<\/strong><br \/>\n\u00d6zellikle son 10 y\u0131lda k\u00f6yl\u00fclerde yaln\u0131zca end\u00fcstriyel olanaklar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 konfor talebini ve memnuniyeti de\u011fil, duygusal olarak da end\u00fcstriyel m\u00fcdahale ara\u00e7\/eylem ve projelerinden haz alma e\u011filimini izliyorum. Bir yolun kep\u00e7elerle hoyrat\u00e7a yar\u0131lmas\u0131n\u0131 ve a\u011fa\u00e7lar\u0131n k\u00f6klenmesini, kendi derelerinin betonla doldurulmas\u0131n\u0131 i\u015ftahla izliyor, b\u00fcy\u00fck i\u015f makinelerini hayranl\u0131kla seyrediyorlar. Her \u015feyin modern m\u00fcdahale ile \u201cm\u00fcmk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc\u201d \u00f6zellikle k\u00f6yl\u00fck b\u00f6lgeleri b\u00fcy\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n<p>\u00d6zellikle son 15 y\u0131lda, \u00fclkedeki\u00a0yap\u0131la\u015fma ve in\u015faat tahribat\u0131n\u0131\u00a0daha \u00e7ok kentsel alanlar \u00fczerinden \u00e7al\u0131\u015fsak da, Do\u011fu Karadeniz k\u00f6ylerindeki yap\u0131la\u015fma, yer yer \u015fehirlerde kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapanlar\u0131 dahi \u015fa\u015f\u0131rtacak d\u00fczeyde. Son 10 y\u0131l, Karadeniz k\u0131rsal sivil mimarisinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sert d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm a\u00e7\u0131s\u0131ndan muhtemelen dikkat \u00e7ekici bir akademik veri olacakt\u0131r. Son 30 y\u0131lda do\u011fu Karadeniz k\u00f6ylerinde geleneksel evlerin yerine ge\u00e7en beton ev in\u015faatlar\u0131, son 10 y\u0131lda ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir h\u0131zla \u00e7o\u011fald\u0131, k\u00f6ylerde yaylalarda apartman tipi yap\u0131lar yayg\u0131nla\u015ft\u0131. Burada alt\u0131 \u00e7izilmesi gereken, bu mimari \u201cihtiya\u00e7\u201d de\u011fi\u015fkeni ile de geli\u015fmiyor, (zira k\u00f6ylerimizde bir n\u00fcfus patlamas\u0131 ya\u015fam\u0131yoruz), kentlerdeki gibi bir rant saiki ile de yol bulmuyor.<\/p>\n<p><strong>1200 km asfalt<\/strong><br \/>\nSelin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 Ordu\u2019da belediyenin en etkili propagandas\u0131 k\u00f6ylere yap\u0131lan toplam 1200 km\u2019lik asfalt yollard\u0131. K\u00f6ylere devasa i\u015f makineleri sokularak, modernitenin do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131ndaki zaferi ispata kalk\u0131\u015f\u0131ld\u0131, g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n aras\u0131na modern-kalk\u0131nmac\u0131 bir c\u00fcsseyle ve \u201cher \u015feyin m\u00fcmk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc\u201d ile dal\u0131narak g\u00f6vde g\u00f6sterisi yap\u0131ld\u0131. Bu yollar yap\u0131l\u0131rken akarsular\u0131n konumlar\u0131n\u0131n, davran\u0131\u015f e\u011frilerinin, ya\u011fmurun karakterinin hesaplanmamas\u0131 k\u00f6yl\u00fclerin umrunda olmad\u0131. Dahas\u0131, co\u011frafyaya, her t\u00fcrl\u00fc ama her t\u00fcrl\u00fc m\u00fcdahale edilebilir olmas\u0131n\u0131, gerekti\u011finde (!) modern otoritenin her \u015feyi d\u00fcmd\u00fcz edebiliyor olmas\u0131n\u0131 hayranl\u0131kla izlediler.<br \/>\n<a href=\"\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu1.jpg\"><img decoding=\"async\" width=\"720\" height=\"405\" class=\"alignnone size-full wp-image-21971\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu1.jpg\" alt=\"ordu1\" srcset=\"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu1.jpg 720w, https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu1-300x169.jpg 300w, https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu1-150x84.jpg 150w, https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu1-354x200.jpg 354w\" sizes=\"(max-width: 720px) 100vw, 720px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Devletin, do\u011fa ile \u00e7eli\u015fkisinde, sahip olmak\/ma\u011flup etmek\/ iktidar olmak, \u201cgerekti\u011finde d\u00fcmd\u00fcz etmek\u201d i\u015ftah\u0131n\u0131 yak\u0131ndan izleyen k\u0131rsal b\u00f6lge insan\u0131, bir t\u00fcr psiko-transfer ile makine, beton, elektrik \u00fc\u00e7geninde do\u011fa \u00fczerindeki iktidar\u0131n hazz\u0131n\u0131 ya\u015fama e\u011filimine girdi. (Bu arada, \u201cbetonun\u201d, bir g\u00f6sterge de\u011feri haline gelmesi ve t\u00fcketimindeki karakter itibariyle bir post-modern haz unsuru oldu\u011fu da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir)<\/p>\n<p>Bar\u0131nma, ula\u015f\u0131m, tar\u0131m konular\u0131nda her bir insan \u00f6znesinin do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda bir iktidar haz oda\u011f\u0131 olmas\u0131, yani, k\u0131rsal ya\u015famdaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn arkas\u0131nda yaln\u0131zca \u201cihtiya\u00e7\u201d de\u011fi\u015fkeninin olmamas\u0131 sel tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n kan\u0131mca \u00e7ok \u00f6nemli ama yeteri kadar de\u015fifre olmam\u0131\u015f bir aya\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7aresizlik ge\u00e7mi\u015fi<br \/>\nTarihsel olarak ma\u011fduriyet hik\u00e2yeleri olan, do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7aresizlik ge\u00e7mi\u015fi olan, do\u011fa ile \u00e7eli\u015fkileri \u00e7ok yak\u0131n zamana kadar (ve \u00fclkedeki di\u011fer b\u00f6lgelerden daha uzun s\u00fcre) insan aleyhine sonu\u00e7lanm\u0131\u015f bir sosyolojide \u201cm\u00fcmk\u00fcnl\u00fck\u201d ile olu\u015fan haz motivasyonunu sel tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bir ekseni olarak tart\u0131\u015fmak isabetli olacakt\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6yle ki, her \u015feyin m\u00fcmk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc hissi \u00fczerine kurulu modern paradigma k\u00f6yl\u00fck alanlarda g\u00f6z boyarken, insan-do\u011fa \u00e7eli\u015fkisinin kesin bir \u015fekilde insan lehine sonu\u00e7land\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik zafer hissi, k\u0131rsal ya\u015fant\u0131y\u0131 h\u0131zl\u0131 \u015fekilde organize etti ve k\u00f6yl\u00fck b\u00f6lgelerdeki insanlar\u0131 bu paradigman\u0131n bizzat uygulay\u0131c\u0131s\u0131 haline getirdi.<br \/>\n<a href=\"\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu2.jpg\"><img decoding=\"async\" width=\"728\" height=\"410\" class=\"alignnone size-full wp-image-21972\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu2.jpg\" alt=\"ordu2\" srcset=\"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu2.jpg 728w, https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu2-300x169.jpg 300w, https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu2-150x84.jpg 150w, https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu2-354x200.jpg 354w\" sizes=\"(max-width: 728px) 100vw, 728px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Bu y\u00fczden, Karadeniz\u2019de do\u011fan\u0131n sermaye ve devlet eliyle talan\u0131 kadar, bu talan\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 psikolojik tahribat ve ard\u0131ndan olu\u015fan \u201cyerel tahribat k\u00fclt\u00fcr\u00fc\u201dn\u00fcn \u201cafet\u201d tart\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi inanc\u0131nday\u0131m.<br \/>\n\u00d6rne\u011fin, bu son Ordu selinde dere yataklar\u0131na uzak b\u00f6lgelerde de ta\u015fk\u0131nlar \u00e7ok etkili oldu. Bunun elbette yine en \u00f6nemli nedeni, derelere y\u00f6nelik m\u00fcdahaleler nedeniyle yer alt\u0131 ve yer \u00fcst\u00fc sular\u0131n\u0131n ka\u00e7\u0131\u015f yollar\u0131 aramas\u0131, yer de\u011fi\u015ftirme e\u011filimine girmesi idi.<\/p>\n<p><strong>B\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 kurudu<\/strong><br \/>\nAma bir di\u011fer \u00f6nemli nedeni ise, \u00e7ok ama \u00e7ok yerel olan k\u00fc\u00e7\u00fck \u201cakar\u201dlar\u0131n \u00f6nlerinin k\u00f6yl\u00fcler taraf\u0131ndan kapat\u0131lmas\u0131d\u0131r. Baz\u0131 arazilerle, bah\u00e7elerle birlikte an\u0131lacak kadar lokal olan bu akarlar, b\u00f6lgedeki yerel dereleri besleyen, yak\u0131n tarihte de i\u00e7me suyu ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan kaynaklard\u0131. Son 20 y\u0131lda\u00a0bu akarlar\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 kurudu. \u0130nsanlar\u0131n g\u00f6zleri beton teknolojisi ile kama\u015f\u0131rken, bir zamanlar tek ya\u015fam kaynaklar\u0131 olan bu akarlar\u0131 unuttular, \u00fcstlerinden beton yollar ge\u00e7irdiler, hatta bu yataklar\u0131 tamamen kald\u0131rarak modernitenin olanaklar\u0131 ile yataklar\u0131n iki yakas\u0131nda kalan bah\u00e7elerini birle\u015ftirdiler. Oysa ya\u011fmurun fihristinde, yeri geldi\u011finde kullanmak \u00fczere, bu y\u00fczlerce akar\u0131n adresleri tek tek kay\u0131tl\u0131yd\u0131. Yeri geldi, kulland\u0131.<br \/>\n<a href=\"\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu3.jpg\"><img decoding=\"async\" width=\"720\" height=\"405\" class=\"alignnone size-full wp-image-21973\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu3.jpg\" alt=\"ordu3\" srcset=\"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu3.jpg 720w, https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu3-300x169.jpg 300w, https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu3-150x84.jpg 150w, https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/ordu3-354x200.jpg 354w\" sizes=\"(max-width: 720px) 100vw, 720px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Bir yandan akarlar\u0131 ya\u015famlar\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131rken, di\u011fer yandan beton teknolojisinin, dozer kep\u00e7e g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ihti\u015fam\u0131 ile riskli tapografyalara evler in\u015fa ettiler, dahas\u0131, do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131nda, bundan b\u00f6yle her yere yap\u0131 kondurabilecek bir \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011fe sahip olduklar\u0131na inand\u0131lar; kendi elleriyle ta\u015fk\u0131n suyunun 10 misli h\u0131zlanmas\u0131na neden olan gereksiz beton yollar yapt\u0131lar; hatta harman yerlerini betonlad\u0131lar. Sondaj ve hidrofor teknolojilerine yaslanarak yer alt\u0131 yer \u00fcst\u00fc sular\u0131 ile oyuncak gibi oynad\u0131lar; \u201cyerel yerle\u015fke\u201dnin kurallar\u0131n\u0131, k\u00f6y ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131n ekolojiyi g\u00f6zeten team\u00fcllerini, her \u015feyin m\u00fcmk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc fikrinin verdi\u011fi haz ile g\u00f6z ard\u0131 ettiler.<\/p>\n<p>Do\u011fa kar\u015f\u0131s\u0131ndaki kesin zaferden o kadar emin oldular ki, yaln\u0131zca 15 y\u0131ld\u0131r akmayan \u0131rmaklara \u201ceski dere\u201d demekte beis g\u00f6rmediler.<\/p>\n<p>Bir hafta \u00f6ncesine kadar o kuru derenin \u00fcst\u00fcnden ge\u00e7erken h\u00fcz\u00fcnlenirdik. H\u00fcz\u00fcnlenmeyi bile unuttuklar\u0131 do\u011fadaki bu en yak\u0131n dostlar\u0131n\u0131n, o eski (!) derenin, \u015fimdi tan\u0131k olmad\u0131klar\u0131 bir co\u015fkuyla \u201ckendini bulmas\u0131\u201d kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015fk\u0131nlar. O dere \u00e7ok sevdikleri sanayi b\u00f6lgesini sular alt\u0131nda b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n<p><strong>Sel-zarar ili\u015fkisi<\/strong><br \/>\n\u00d6zetle, sel olay\u0131nda devletin sorumlulu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izerken, meselenin bunun epeyce \u00f6tesinde oldu\u011funu kabul etmek ve her y\u0131l do\u011fu Karadeniz\u2019in ba\u015fka bir ilinde bir yerleri d\u00fcmd\u00fcz eden sel konusunda \u00e7\u00f6z\u00fcm geli\u015ftirirken bu \u201ckitlesel modern haz de\u011fi\u015fkeni\u201dni hesaba katmak durumunday\u0131z.<\/p>\n<p>Fatsa \u2013 Ordu aras\u0131ndaki selin yaratt\u0131\u011f\u0131 tahribat, daha \u00f6nce Do\u011fu Karadeniz\u2019de ya\u015fanan di\u011fer \u00f6rneklerde oldu\u011fu gibi \u201csel-zarar\u201d ili\u015fkisini \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131. Bu elbette anla\u015f\u0131l\u0131r, zira, \u00e7aresizlik ve \u00fcz\u00fcnt\u00fc tam da bu koordinat \u00fczerinden ge\u00e7iyor. Ne var ki, \u201cSelin verdi\u011fi zarar\u2026.\u201d diye ba\u015flayan c\u00fcmleler, selin asl\u0131nda derenin ola\u011fan bir hali oldu\u011fu, dere e\u011fer \u00f6zg\u00fcrse, kendi fazla suyu ile pekala ba\u015f edebilece\u011fi ger\u00e7e\u011fini, \u201czarar\u201d\u0131n asl\u0131nda insan\u0131n tercihi oldu\u011funu, yoksa zarar ziyan kimli\u011fi ile derenin yan yana gelmesinin zor olaca\u011f\u0131n\u0131 unutturdu.<\/p>\n<p>Di\u011fer yandan, selin ne de estetik bir \u015fey oldu\u011funu, derenin kendini d\u00fczenlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 heyecan\u0131n keyifli bir seyirlik oldu\u011funu da unutturdu.<\/p>\n<p>Oysa can s\u0131k\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar\u0131na kar\u015f\u0131n, dere objektif olarak bozuk d\u00fczene ayar veriyor, bu g\u00fcce minnetle\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Do\u011fu Karadeniz illeri, sanki bir n\u00f6bet sistemindeymi\u015fler gibi, s\u0131rayla, her y\u0131l bir&hellip;\n","protected":false},"author":2,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[3197,164],"class_list":{"0":"post-21970","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki","8":"tag-dogu-karadeniz","9":"tag-sel"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21970","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21970"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21970\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21970"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21970"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21970"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}