Varl\u0131k Fonu\u2019yla as\u0131l ama\u00e7lanan ne, \u00f6zelle\u015ftirmelerin sonu nereye gider? \u0130ktisat\u00e7\u0131 Do\u00e7. Dr. \u00dcmit Ak\u00e7ay ile torba yasay\u0131, h\u00fck\u00fcmetin OHAL ekonomi politikas\u0131n\u0131 konu\u015ftuk.<\/p>\n
Ak\u00e7ay, \u201cBu yeni \u00f6nlemlerle k\u00e2r \u00f6zelle\u015ftiriliyor, zarar toplumsalla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor\u201d diyor.<\/p>\n
\u2013 Darbe giri\u015fimi sonras\u0131 h\u00fck\u00fcmetin izledi\u011fi ekonomi politikas\u0131 i\u00e7in yeni bir d\u00f6nemden s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Tam olarak ne yap\u0131yor AKP?
\nAsl\u0131nda yeni bir \u015fey yapm\u0131yor. 1 Kas\u0131m sonras\u0131ndaki program\u0131na devam ediyor. O d\u00f6nem bu programa \u201cutanga\u00e7 kalk\u0131nmac\u0131l\u0131k\u201d demi\u015ftim. Bir yandan ekonominin yava\u015flamas\u0131na kar\u015f\u0131 kalk\u0131nmac\u0131 tedbirler alma iste\u011fi s\u00fcrekli \u00f6n planda. \u00d6rne\u011fin s\u00fcrekli y\u00fcksek katma de\u011ferli mallar\u0131n \u00fcretimine ge\u00e7me gibi vurgular yap\u0131l\u0131yor. Di\u011fer yandan kalk\u0131nmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n hakk\u0131n\u0131 verecek bir ekonomi y\u00f6netimi anlay\u0131\u015f\u0131 da yok ortada. Yani hakk\u0131yla kalk\u0131nmac\u0131l\u0131k yap\u0131lacaksa, bu i\u015fin olmazsa olmaz\u0131 planlamad\u0131r. Kapitalist planlamadan bahsediyoruz tabii ki. Planlamada te\u015fvik vard\u0131r ama cezaland\u0131rma da vard\u0131r. Aksi takdirde, bu te\u015fvikler \u00fcretim yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeden, hep istenilen katma de\u011feri y\u00fcksek mallar\u0131n \u00fcretimine ge\u00e7meden verilmeye devam edildik\u00e7e, sermayeye kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z kaynak aktar\u0131m\u0131 anlam\u0131na gelecektir. \u015eu anda yap\u0131lan tam da bu.<\/p>\n
\u2018Model t\u0131kand\u0131\u2019<\/strong> \u2013 Zaten ola\u011fan ko\u015fullarda torba yasalar\u0131n da sak\u0131ncalar\u0131 var ama bir de OHAL ko\u015fullar\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan KHK \u00e7evikli\u011fi eklenince AKP\u2019nin darbe giri\u015fimini ekonomi hedefleri i\u00e7in f\u0131rsata d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc kan\u0131s\u0131na ne diyorsunuz?<\/p>\n Esas\u0131nda OHAL ilan edildi\u011finde, ba\u015fbakan OHAL yetkilerinin ekonomi alan\u0131nda kesinlikle kullan\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131. Ancak o hafta televizyonlara \u00e7\u0131kan Ali Babacan, bu tip ola\u011fan\u00fcst\u00fc d\u00f6nemlerin normal \u015fartlarda hayata ge\u00e7irilemeyen d\u00fczenlemelerin yap\u0131labilmesi i\u00e7in \u00f6nemli oldu\u011funu \u0131srarla vurgulad\u0131. Mehmet \u015eim\u015fek de ayn\u0131 hafta, KHK avantaj\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledi. San\u0131yorum bu OHAL yetkilerinin ekonomi alan\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131nda, kredi derecelendirme kurulu\u015flar\u0131na mesaj verme kayg\u0131s\u0131 a\u011f\u0131r bast\u0131; ba\u015fta ekonomi i\u00e7in kullan\u0131lmayaca\u011f\u0131 ilan edilen yetkiler, OHAL\u2019in piyasa dostu oldu\u011funu ispatlamak i\u00e7in devreye sokuldu.<\/p>\n \u2013 Hayat\u0131m\u0131za T\u00fcrkiye Varl\u0131k Y\u00f6netimi A\u015e giriyor. En vahim yan\u0131 ne bu \u201c\u015eirketin\u201d? \u2013 Bu yap\u0131n\u0131n neden bu kadar denetlenemez ve \u015feffafl\u0131ktan yoksun bir bi\u00e7imde kurulmas\u0131 arzulan\u0131yor? \u2018\u00d6zelle\u015ftirme \u00e7\u00f6zmez\u2019<\/strong> Yok. Bu tip fonlar\u0131 olan \u00fclkeler ya do\u011fal kaynak zengini ya da geleneksel olarak d\u0131\u015f ticaret fazlas\u0131 veren \u00fclkeler. Yani bir seferlik yarat\u0131lan de\u011fil, s\u00fcrekli bir \u015fekilde ya\u015fanan bir gelir ak\u0131\u015f\u0131 var. Ya petrol, do\u011falgaz gelirinden ya da d\u0131\u015f ticaret fazlas\u0131ndan. Varl\u0131k Fonu uygulamas\u0131, bu biriken paran\u0131n farkl\u0131 yat\u0131r\u0131m ara\u00e7lar\u0131na y\u00f6nlendirilerek de\u011ferlendirilmesinden ibaret. G20 i\u00e7inde Varl\u0131k Fonu olmayan \u00fclke yok deniyor ama zaten orada T\u00fcrkiye ekonomisine benzeyen \u00fclke say\u0131s\u0131 da \u00e7ok az.<\/p>\n \u2013 Hem Varl\u0131k Fonu\u2019nu hem de torba yasada yer alan di\u011fer te\u015fvikleri d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde sermayeye y\u00f6nelik sonsuz bir \u015fefkat \u00e7\u0131k\u0131yor ortaya; yeter ki teredd\u00fct etmesinler, yeter ki yat\u0131r\u0131m yaps\u0131nlar, riski vatanda\u015f \u00f6deyebilir gibi. Bu gayret, \u00f6ng\u00f6r\u00fclen, hatta beklenen bir ekonomik sars\u0131nt\u0131n\u0131n \u00f6nlemi gibi mi al\u0131nmal\u0131? Yoksa ge\u00e7mi\u015fe d\u00f6n\u00fck olarak, o \u201ccepten tek kuru\u015f \u00e7\u0131kmamas\u0131yla\u201d \u00f6v\u00fcn\u00fclen dev projeler sisteminin zaten y\u00fcr\u00fcmedi\u011fini mi g\u00f6steriyor?<\/p>\n Fon\u2019un son s\u00f6yledi\u011finizle ilgili oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ancak i\u015fin te\u015fvik k\u0131sm\u0131 ekonomik durgunlu\u011fun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesiyle ilgili. Zira AKP\u2019yi iktidarda tutan en \u00f6nemli fakt\u00f6rlerden biri, her \u015feye ra\u011fmen ekonomik b\u00fcy\u00fcmenin s\u00fcrmesi. Bir b\u00fcy\u00fcme koalisyonu yani. B\u00fcy\u00fcme durdu\u011funda olabilecekleri kimse bilmiyor. O nedenle \u201cne pahas\u0131na olursa olsun b\u00fcy\u00fcme\u201d ruhu h\u00e2kim. Bir di\u011fer tipik \u00f6zelli\u011fi de bu \u00f6nlemlerle k\u00e2r \u00f6zelle\u015ftiriliyor, zarar toplumsalla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor.<\/p>\n \u2013 Asl\u0131nda ekonomi ba\u015fl\u0131\u011f\u0131ndaki t\u00fcm de\u011fi\u015fiklikler, yenilikler, yap\u0131lacak \u00f6zelle\u015ftirmeler bu fona kaynak yaratmak i\u00e7in gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. AKP i\u00e7in bu fon neden bu kadar \u00f6nemli?<\/p>\n Bu fon, b\u00fcy\u00fck in\u015faat projelerini desteklemek i\u00e7in \u00f6nemli. Basit\u00e7e ak\u0131llarda olan \u015fu: Ekonomi daral\u0131yor, bu daralma kar\u015f\u0131s\u0131nda in\u015faat sekt\u00f6r\u00fc hem pek \u00e7ok ba\u015fka sekt\u00f6r\u00fc harekete ge\u00e7irdi\u011fi i\u00e7in, hem de niteliksiz emek istihdam etti\u011fi i\u00e7in \u00f6nemli bir kar\u015f\u0131-\u00e7evrimsel hareket yaratabilir. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck, bu mega projeler, yap\u0131ld\u0131klar\u0131 yerlerde konut ve arsa fiyatlar\u0131n\u0131 art\u0131raca\u011f\u0131ndan ekonomiye etkisi olumlu olacak. Ancak bu projeler kendilerini finanse edemiyorlar. Mevcut durumda Hazine garantileriyle s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi s\u00f6z konusuydu. Hazine garantileri kamu b\u00fct\u00e7esine potansiyel olarak y\u00fck getirece\u011fi i\u00e7in, bu fonla b\u00fct\u00e7e d\u0131\u015f\u0131 bir garanti mekanizmas\u0131 yarat\u0131lm\u0131\u015f olacak. \u00d6zelle\u015ftirmelerle tek seferlik gelir elde edilebilir. Ama bu tip fonlar\u0131n mant\u0131\u011f\u0131 gelir ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek. O nedenle \u00f6zelle\u015ftirmelerin amaca hizmet eden bir i\u015flev g\u00f6rmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n \u2013 \u0130smi ge\u00e7en 113 kurum \u00f6zelle\u015ftirilirse nas\u0131l bir manzara olu\u015facak? \u2013 Bu galiba i\u015fin \u015fahikas\u0131: \u00d6zelle\u015ftirme \u0130daresi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n \u00f6zelle\u015ftirilmesi ne demek? Nas\u0131l bir enkaz?<\/strong> \u2013 K\u0131sa ve orta vadede bunlar rakamsal olarak parlak bir ekonomi karnesi de ortaya \u00e7\u0131karabilir mi, OHAL ekonomiye yaram\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnebilir mi? Demokrasi-sermaye ili\u015fkisi<\/strong> Yabanc\u0131 sermaye meselesinden ba\u015flarsak, T\u00fcrkiye\u2019de h\u00fck\u00fcmeti ele\u015ftiren \u00e7evrelerde \u015fu tezi s\u0131k duymaya ba\u015flad\u0131k: Demokrasi yoksa yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131m gelmez. Bence bu bak\u0131\u015f sorunlu. Biz demokrasiyi daha adil ve \u00f6zg\u00fcr bir memlekette ya\u015famak i\u00e7in istemeliyiz, yabanc\u0131 sermaye gelsin diye de\u011fil. Demokrasiyi ara\u00e7salla\u015ft\u0131r\u0131p h\u00fck\u00fcmete \u201cBak demokrasi olmazsa yat\u0131r\u0131m gelmez, o nedenle demokratik ol\u201d gibi serzeni\u015fte bulunuyor baz\u0131 muhalif kesimler. D\u00fcnyadaki \u00f6rneklere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mlarla yat\u0131r\u0131mlara ev sahipli\u011fi yapan \u00fclkelerin demokratik olmas\u0131 aras\u0131nda net bir ili\u015fki yok. Hele d\u00fcnyada 2008 krizinin etkilerinin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, negatif faiz ortam\u0131n\u0131n yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir atmosferde, bu uyar\u0131 epey naif ve temelsiz. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda OHAL d\u00f6nemi h\u00fck\u00fcmet a\u00e7\u0131s\u0131ndan T\u00fcrkiye ekonomisinin mevcut yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeden, \u201cayn\u0131s\u0131n\u0131n daha fazlas\u0131\u201d olarak \u00f6zetlenebilecek tedbirler i\u00e7in olanak sa\u011flad\u0131. Gidi\u015fat, i\u00e7 geli\u015fmelerden \u00e7ok 2008\u2019den itibaren d\u00fcnyada etkilerini g\u00f6steren ekonomik krize ba\u011fl\u0131 olarak \u015fekillenecek. Sermaye i\u00e7indeki s\u00fcrecin nas\u0131l \u015fekillenece\u011finiyse hen\u00fcz bilmiyoruz, bu alana hen\u00fcz k\u00f6kl\u00fc bir m\u00fcdahale yap\u0131lmad\u0131. Ancak potansiyel bir tasfiyede, geleneksel b\u00fcy\u00fck sermaye kesimlerinin zarar g\u00f6rmeden \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Varl\u0131k Fonu\u2019yla as\u0131l ama\u00e7lanan ne, \u00f6zelle\u015ftirmelerin sonu nereye gider? \u0130ktisat\u00e7\u0131 Do\u00e7. Dr.…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[3196],"class_list":{"0":"post-22234","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki","8":"tag-varlik-fonu"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22234","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22234"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22234\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22234"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22234"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22234"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\u2013 \u015eimdi b\u00f6yle bir hamleyi gerektirecek ne vard\u0131 peki?
\n\u00c7\u00fcnk\u00fc 2000\u2019lerden beri gelen birikim modeli t\u0131kand\u0131. Bu t\u0131kanma s\u00f6ylendi\u011fi gibi 2008\u2019de de\u011fil 2012 sonras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti. Bunun da nedeni aralar\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin de bulundu\u011fu bir grup \u00fclkeye gelen sermaye ak\u0131mlar\u0131n\u0131n \u00f6nce kesintiye u\u011framas\u0131, sonra da tersine d\u00f6nmesi, yani sermaye \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ya\u015fanmas\u0131. Bunun do\u011frudan sonucu, b\u00fcy\u00fcmenin tempo kaybetmesi. 2012\u2019den itibaren ekonomik b\u00fcy\u00fcme \u00f6ncesiyle k\u0131yaslad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck. Gerek 1 Kas\u0131m sonras\u0131nda, gerekse 15 Temmuz sonras\u0131ndaki uygulamalar, yava\u015flayan ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyi yeniden canland\u0131rma ama\u00e7l\u0131 diyebiliriz.<\/p>\n
\nMeselenin hukuki taraf\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda vahim k\u0131sm\u0131, \u00fclkede d\u00fc\u015f\u00fck olan tasarruf oran\u0131n\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in insanlar\u0131n gelirlerini art\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmak yerine zorla gelirlerinin bir k\u0131sm\u0131na el koymak bence. Soruna \u00e7\u00f6z\u00fcm bulunmuyor, sadece sorunlar bir s\u00fcre ertelenmi\u015f oluyor.<\/p>\n
\nD\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc kadar b\u00fcy\u00fck bir fon kurulursa e\u011fer, neredeyse Hazine\u2019ye benzer yeni bir yap\u0131 ortaya \u00e7\u0131kacak. Ancak bu yeni yap\u0131n\u0131n Hazine\u2019den fark\u0131 Meclis denetiminden azade olmas\u0131. Bu fonun anayasal denetimin uza\u011f\u0131nda konumland\u0131r\u0131lmas\u0131, fonu kullan\u0131rken ortaya \u00e7\u0131kabilecek yasal sorunlarla vakit kaybetmeme ihtiyac\u0131ndan muhtemelen.<\/p>\n
\n\u2013 Bu da kula\u011fa \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc geliyor. Varl\u0131k Fonu\u2019nun benzeri Suudi Arabistan, Kuveyt, Katar, Norve\u00e7, Rusya\u2019da var. T\u00fcrkiye\u2019yi bu \u00fclkelerle benzer k\u0131lan ekonomi kriteri var m\u0131?<\/p>\n
\nBu kurumlar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00f6zelle\u015ftirilmesi s\u00f6z konusu de\u011fil. \u00d6rne\u011fin o listede Merkez Bankas\u0131\u2019n\u0131n da ad\u0131 ge\u00e7iyor. Orada yer alan kurumlara ait mallar\u0131n sat\u0131\u015f\u0131 g\u00fcndemde diye anl\u0131yorum. Onun d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6zelle\u015ftirmeler neoliberal paketin tipik bir \u00f6\u011fesi. Ekonomi y\u00f6netimi en iyi bildi\u011fi i\u015fi yapmaya devam ediyor.<\/p>\n
\n\u00d6zelle\u015ftirme \u0130daresi\u2019nin \u00f6zelle\u015ftirilmesi olumlu bir geli\u015fme bence. B\u00f6ylelikle \u00f6zelle\u015ftirme defterini kapatm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131z. \u015eaka bir yana, bu kurumlar\u0131n toptan kendilerinin de\u011fil, sahip olduklar\u0131 ta\u015f\u0131nmazlar\u0131n sat\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusu anlayabildi\u011fim kadar\u0131yla.<\/p>\n
\n\u2013 B\u00fct\u00fcn anlatt\u0131klar\u0131n\u0131zdan AKP\u2019nin kendi durdu\u011fu yerden bile derdine kal\u0131c\u0131 derman olmayacak bir hamleden s\u00f6z ediyoruz. Di\u011fer yandan ne kadar\u0131 hayata ge\u00e7ece\u011fi belirsiz \u00f6zelle\u015ftirmelerle, sosyal g\u00fcvenlik sistemindeki yeni oynamalarla kal\u0131c\u0131 etkileri olacak. Nas\u0131l bir enkaz b\u0131rak\u0131r Varl\u0131k Fonu?
\nBunu tahmin etmek \u00e7ok g\u00fc\u00e7, uygulaman\u0131n nas\u0131l \u015fekillenece\u011fine ba\u011fl\u0131 geli\u015fecek s\u00fcre\u00e7. Ancak \u015fu boyutu da \u00f6nemli: T\u00fcrkiye\u2019de finansalla\u015fma s\u00fcrecinin derinle\u015fmesine hizmet edecek bu Fon. \u00d6zellikle menkul k\u0131ymetle\u015ftirme faaliyetinin bir gelir kalemi olarak belirtilmesi bu alandaki geli\u015fmeler yak\u0131ndan takip etmeyi gerektiriyor.<\/p>\n
\nMehmet \u015eim\u015fek bunun \u201cpiyasa dostu\u201d bir OHAL olaca\u011f\u0131n\u0131 \u0131srarla vurgulam\u0131\u015ft\u0131. Sermaye giri\u015finin s\u00fcrmesi i\u00e7in gerekli olan \u201cyat\u0131r\u0131m ortam\u0131n\u0131n\u201d yarat\u0131lmas\u0131 anlam\u0131nda OHAL i\u015flevli olabilir, oluyor da. Ancak T\u00fcrkiye ekonomisinin performans\u0131, kendi kategorisindeki pek \u00e7ok \u00fclke gibi, \u00fclke i\u00e7indeki geli\u015fmeler kadar ABD ekonomisindeki geli\u015fmelere ba\u011fl\u0131.<\/p>\n
\n\u2013 Varl\u0131k Fonu, \u00e7evre kanunu iyice \u00e7\u00f6p eden yat\u0131r\u0131m te\u015fvikleri, daha politik motivasyonu olsa da belediyelere atanacak kayy\u0131mlar, olup biteni anlamaya \u00e7al\u0131\u015fan yabanc\u0131 sermaye, di\u011fer yandan FET\u00d6 ile ili\u015fkilendirilen sermayeyle m\u00fccadele\u2026 T\u00fcrkiye ekonomisini nas\u0131l g\u00fcnler bekliyor sizce?<\/p>\n