{"id":2357,"date":"2010-08-30T08:47:37","date_gmt":"2010-08-30T05:47:37","guid":{"rendered":"http:\/\/politeknik.org.tr\/\/?p=2357"},"modified":"2019-01-28T21:01:26","modified_gmt":"2019-01-28T18:01:26","slug":"anayasa-referandumunda-hukukilikyerindelik-denetimi-tartismalarina-dair-bir-not-ilgin-ozkaya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/anayasa-referandumunda-hukukilikyerindelik-denetimi-tartismalarina-dair-bir-not-ilgin-ozkaya\/","title":{"rendered":"Anayasa Referandumunda Hukukilik\/Yerindelik Denetimi Tart\u0131\u015fmalar\u0131na Dair Bir Not &#8211; Ilg\u0131n \u00d6zkaya"},"content":{"rendered":"<div><strong style=\"font-size: 14px\">Anayasa Referandumunda Hukukilik\/Yerindelik Denetimi Tart\u0131\u015fmalar\u0131na Dair Bir Not\u00a0<\/strong><\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>Anayasa paketinin bizce en \u00f6nemli maddesi kamu emek\u00e7ilerinin sendikal haklar\u0131 \u00fczerine yap\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen de\u011fi\u015fiklik. Bu konuda her \u00f6rg\u00fctl\u00fc kesimden g\u00fc\u00e7l\u00fc birle\u015fik m\u00fccadele \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 y\u00fckselmesini beklerken son g\u00fcnlerde okudu\u011fumuz her \u00fc\u00e7 yaz\u0131dan birinin anayasan\u0131n 125. maddesine yap\u0131lan yarg\u0131 yerlerinde yerindelik denetimi yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na dair ek ile ilgili olmas\u0131 pek \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ( belki de de\u011fil). \u00a0Ancak madem bu konu bu denli heyecanl\u0131 bir tart\u0131\u015fma yaratt\u0131 tarihe bir not d\u00fc\u015fmenin biz ekolojistler a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemi olmas\u0131 gerekir. Se\u00e7ilen kavram setlerinin ideolojik bir tercih oldu\u011fu hat\u0131rlanacak olursa geriye d\u00f6n\u00fcp referandum g\u00fcnleri hat\u0131rlamaya \u00e7al\u0131\u015fanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu konuda da yaln\u0131zca \u00a0evet \u2013 hay\u0131r yaz\u0131s\u0131 yazmak gibi bir niyetimiz olmad\u0131\u011f\u0131 da anla\u015f\u0131lacakt\u0131r. Elbette konunun anayasa hukuku kadar hukuk felsefesi alan\u0131na giren yanlar\u0131 da var. Ancak konuyu bu denli geni\u015f ele almak bu yaz\u0131n\u0131n haddi de\u011fil.<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div><strong>Ey iktidar mesaj\u0131n kime?<\/strong><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Belki de filmin sonunu s\u00f6yleyen sab\u0131rs\u0131zlar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 o yavan tad\u0131 verecek ama \u00f6ncelikle bu tart\u0131\u015fman\u0131n kolay bir yan\u0131t\u0131 oldu\u011fundan sondan ba\u015fa gitmek da yarar olacak. Birincisi anayasan\u0131n 125. maddesine yap\u0131lmas\u0131 planlanan ve referanduma sunulan ek c\u00fcmlenin T\u00fcrk hukukunda yeni bir yan\u0131 yok. \u0130dari yarg\u0131lama usul\u00fc Kanunu\u2019nun 2. maddesi bu ek c\u00fcmleyi ba\u015fka bir \u015fekilde zaten bar\u0131nd\u0131r\u0131yordu. Bu nedenle konunun ele al\u0131n\u0131\u015f\u0131 ile ilgili ilk yanl\u0131\u015f yarg\u0131 yerlerinin \u201cart\u0131k\u201d yerindelik denetimi yapamayaca\u011f\u0131n\u0131n s\u00f6ylenmesidir. Ancak bu konuyla ilgili olarak yap\u0131lan ikinci b\u00fcy\u00fck yanl\u0131\u015f ise, yarg\u0131 yerlerinin yaln\u0131zca \u201chukukilik\u201d denetimi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc her ne kadar \u0130YUK 2. maddesinde yaln\u0131zca hukukilik denetimi yap\u0131laca\u011f\u0131 belirtilmi\u015f olsa da hukukilik ve yerindelik denetimi denen s\u00fcre\u00e7lerin kesin ayr\u0131mlar\u0131 olamaz. Demem o ki salt hukukilik denetimi yapan bir yarg\u0131lama s\u00fcreci olamaz. Bunun temel nedenlerinden biri de belirsiz kavramlar\u0131n ( ya da g\u00f6lgeli alanlar\u0131n m\u0131 denmeli) ve ilkelerin hukuk dilindeki yer ve de\u011feridir. Bu kavramlar olduk\u00e7a geni\u015f kullan\u0131m alanlar\u0131na sahip olmakla birlikte \u00fczerlerinde uzla\u015f\u0131lm\u0131\u015f hi\u00e7bir anlamlar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemeli. Gerek hukukun genel standartlar\u0131 gerek evrensel ilkeler bu belirsiz kavramlara bir \u00e7ekirdek olu\u015fturuyor. \u0130\u015fte bu \u00e7ekirde\u011fin mahiyeti ya da ne oldu\u011funa dair tart\u0131\u015fma tam da yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim haddin i\u00e7ine girdi\u011finden buna girmeyece\u011fim. Ancak s\u00f6ylemek gerekir ki hukukun evrensel ilkeleri ve genel hukuk standartlar\u0131 denilen alan\u0131n kabul edilen evrensel \u00e7er\u00e7evesi var. Yani tamamen belirsiz ve flu bir alandan s\u00f6z etmiyoruz. \u00a0 Hart ve Dworkin bu ba\u011flamda incelenmesi gereken d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Neyse ki bu yaz\u0131da biz bu \u00e7etrefilli k\u0131s\u0131mdan muaf\u0131z. Bir di\u011fer yanl\u0131\u015f\u0131 da s\u00f6yleyip konuya giri\u015f yapmak art\u0131k elzem g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bu son yanl\u0131\u015f da anayasa paketinde yap\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmazsa yarg\u0131\u00e7lar\u0131n pozitif hukuku uygulamaktan vazge\u00e7tikleri ve tamamen \u201cserbest\u201d (ne demekse), \u00a0olduklar\u0131 anlar\u0131n ve kararlar\u0131n yarg\u0131lama s\u00fcrecinden \u00e7\u0131kar\u0131lamayaca\u011f\u0131 iddias\u0131d\u0131r. \u00d6ncelikle s\u00f6ylemek gerekir ki t\u00fcrk hukuk sistemi yaln\u0131zca i\u00e7tihatlara dayanan bir hukuk de\u011fildir. Yarg\u0131\u00e7lar\u0131n kararlar\u0131na esas te\u015fkil etmek \u00fczere kulland\u0131klar\u0131 yaz\u0131l\u0131 hukuk ve bu yaz\u0131l\u0131 hukukta kararlara yol g\u00f6stermek \u00fczere temel y\u00f6ntemler bulunur. K\u0131saca hakim yaz\u0131l\u0131 bir kural varsa ilk elden hukuk yaratamaz.\u00a0<\/div>\n<div><\/div>\n<div><strong>Yarg\u0131 Hassas Terazi mi?<\/strong><\/div>\n<div><\/div>\n<div>\u0130\u015fte geldik konu\u015fulmas\u0131ndan\/yaz\u0131lmas\u0131ndan imtina edilen \u00f6nemli d\u00fc\u011f\u00fcme. Medeni Kanunu\u2019 nun 1.maddesinin 2. f\u0131kras\u0131nda hakimin hukuk yaratmas\u0131ndan s\u00f6z edilmektedir. Buna g\u00f6re kanunda uygulanabilir \u201cbir h\u00fck\u00fcm yoksa, h\u00e2kim, \u00f6rf ve \u00e2det hukukuna g\u00f6re, bu da yoksa kendisi kanun koyucu olsayd\u0131 nas\u0131l bir kural koyacak idiyse ona g\u00f6re karar verir.\u201d Bu h\u00fck\u00fcmle ilgili olarak yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar neticesinde gelinen noktada doktrinin b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funun s\u00f6z konusu d\u00fczenlemenin yaln\u0131z medeni hukuk alan\u0131na ili\u015fkin olarak kullan\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve fakat ceza hukukundaki \u201ckanunsuz su\u00e7 ve ceza olmaz\u201d evrensel ilkesi d\u0131\u015f\u0131nda bu kural\u0131n t\u00fcm yarg\u0131lama alanlar\u0131nda kullan\u0131lan genel bir kural oldu\u011fudur. Tekrar etmek de yarar var ki bu kural T\u00fcrk hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne yenidir ne de yeni ke\u015ffedilmi\u015ftir. Hakim karar verirken hukuk yaratmak, takdir ve yorum kullanmak zorundad\u0131r. Kavramlar\u0131n anlamland\u0131r\u0131lmas\u0131ndan ger\u00e7ek ve ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 bo\u015flu\u011fu doldurmaya kadar hakim verdi\u011fi karar\u0131n i\u00e7inde t\u00fcm sosyal\/ toplumsal\/siyasal kimli\u011fi ile vard\u0131r. Bu herkes taraf\u0131ndan bilinen ve y\u00fcksek sesle s\u00f6ylenmesinden korkulan ger\u00e7ekli\u011fi hukuk yaz\u0131n\u0131 dillendireli \u00e7ok uzun zaman oldu. Hukukun ya\u015fayan yan\u0131ndan, her ge\u00e7en g\u00fcnle her ge\u00e7en iktidarla yeniden \u015fekillendi\u011fi ve toplumla birlikte evrilen ve d\u00f6n\u00fc\u015fen yan\u0131ndan bahsedenlerin neden s\u00fcrekli yasama s\u00fcrecinden s\u00f6z ettiklerini anlamak g\u00fc\u00e7 de\u011fil. Bu \u015fekilde ele almak yarg\u0131lamay\u0131 \u201ctarafs\u0131z\u201d, \u201c g\u00f6z\u00fc ba\u011fl\u0131, k\u0131l\u0131\u00e7l\u0131 ve daha estetik\u201d k\u0131l\u0131yor. (Belki de bu y\u00fczden ge\u00e7en sene bakanl\u0131k binas\u0131 \u00f6n\u00fcne yap\u0131lan g\u00f6z\u00fc a\u00e7\u0131k k\u00f6yl\u00fc kad\u0131n\u0131 motifli hafif toplu themis heykeli bu denli tepki toplad\u0131) Ama bu imaj gerek iktidar ak\u0131l a\u00e7\u0131s\u0131ndan gerekse muhalefetin bir k\u0131sm\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan birbirlerine durumun fark\u0131nday\u0131m der gibi g\u00f6z k\u0131rpa k\u0131rpa kabul ediliyor.\u00a0<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Bu nedenle de \u201c ya hakim takdir hakk\u0131n\u0131 kullan\u0131r ya da yerindelik denetimi yapar da hakk\u0131m\u0131 yerse\u201d minvalli endi\u015felerin alt\u0131nda hakim orda olmas\u0131n onun yerinde bir hassas alt\u0131n terazisi konularak bir bilgisayar yoluyla mahkeme salonlar\u0131na ta\u015f\u0131nan \u00e7eki\u015fme ve bu \u00e7eki\u015fmeye uygulanacak en adil yaz\u0131l\u0131 hukuk kural\u0131 verileri girilsin sonu\u00e7 bir \u00e7\u0131kt\u0131 olarak elimize gelsin gibi bir kara mizah hukuk alg\u0131s\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. Ama bir kez daha s\u00f6ylemek de yarar var ki b\u00f6yle bir hukuk, b\u00f6yle bir yarg\u0131 olamaz. Bunun i\u00e7in K\u0131ta Avrupa\u2019s\u0131 hukukunun \u00e7a\u011fda\u015f e\u011filimleri ve bu e\u011filimlerin \u00f6rneklendirildi\u011fi k\u00fclliyata bakmaya gerek dahi yok. Hakim, toplumsal ili\u015fkilerin \u00fcr\u00fcn\u00fc bir insan ve kavramlar da soyuttur. Yarg\u0131lama bir s\u00fcre\u00e7, hakimin hukuk yaratmas\u0131 bir olgu ve hukukun ilkeleri evrensel ve tarihseldir.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><strong>Tarafs\u0131z Yarg\u0131 Dedi\u011finiz<\/strong><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Peki \u0130YUK 2\u2019nin varl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen hukukilik yerindelik denetimi kesin s\u0131n\u0131rlarla ayr\u0131lamaz demek ve yarg\u0131lama s\u00fcrecinde hukukun iktidarla\/ sosyo ekonomik yap\u0131 ile birlikte s\u00fcrekli yeniden yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bahsetmek tezat m\u0131d\u0131r? Yaz\u0131l\u0131 hukuka ra\u011fmen i\u00e7tihat hukukun geli\u015fti\u011fini s\u00f6ylemek \u00e7eli\u015fki midir? Hakim hukuk yarat\u0131r demek yaz\u0131l\u0131 kurallar\u0131 \u00e7\u00f6pe mi att\u0131r\u0131r? \u201cYarg\u0131 yerleri yerindelik denetimi yapamaz\u201d gibi bir c\u00fcmle anayasaya konulmas\u0131 yarg\u0131y\u0131 tarafs\u0131z hale mi getirir yoksa hukuk d\u00fcnyas\u0131nda y\u0131llar\u0131n kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6pe att\u0131rmay\u0131 gerektirir? Bu ek c\u00fcmle ba\u015fbakan ve h\u00fck\u00fcmet \u00fcyelerinin iki g\u00fcnde bir yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamalarda belirtti\u011fi gibi \u201c sermayenin \u00f6n\u00fcn\u00fc t\u0131kayan kararlara son, \u201ckamu yarar\u0131\u201d gerek\u00e7esi ile \u00f6zelle\u015ftirmelerin \u00f6n\u00fcn\u00fc t\u0131kayan yarg\u0131 art\u0131k sermayeye ve h\u00fck\u00fcmete d\u00fc\u015fmanca tav\u0131r tak\u0131namayacak, gelsin sermaye gelsin \u201ctarafs\u0131z yarg\u0131\u201d, gitsin \u201ckamu yarar\u0131\u201d \u201d m\u0131? Yoksa baz\u0131 \u00e7evrecilerin iddia etti\u011fi gibi b\u00f6yle bir de\u011fi\u015fiklik \u201ckafalar\u0131 kumda olan di\u011fer \u00e7evrecilerin\u201d fark\u0131nda olmadan y\u0131llar\u0131n m\u00fccadelesi ile kazand\u0131klar\u0131 hak ihlalinden menfaat ihlaline do\u011fru evrilen dava ehliyetinin kaybedilmesine mi neden olacak? Art\u0131k yurtta\u015flar, haklar\u0131 ihlal edilmeden s\u0131rf yurtta\u015f ya da b\u00f6lge sakini olmaktan kaynaklanan \u00e7evre davalar\u0131 a\u00e7amayacak m\u0131?\u00a0<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131 vermeye gayreti i\u00e7inde as\u0131l sorunumuza (yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim kavram setlerine) dokunmaya ba\u015flaman\u0131n tam zaman\u0131. Yarg\u0131 ve yarg\u0131\u00e7 dokunulmaz, hissedilmez, eri\u015filemez yerine koyulurken ve tarafs\u0131zl\u0131k halesi ile donat\u0131l\u0131rken adili yaratt\u0131\u011f\u0131na dair inan\u00e7tan beslenir. Bu sa\u011fl\u0131ks\u0131z alg\u0131, \u201cadaleti kuracak\u201d olan\u0131 yery\u00fcz\u00fcnde \u00a0bir insan olarak kabul etmez, tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ise \u201ctan\u0131mlanamaz\u201d olarak g\u00f6r\u00fcr. Oysa ki, adalet yery\u00fcz\u00fcndedir. Karar merciindeki bir insand\u0131r. Adalet sorunu ise \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bekleyen bir ger\u00e7ekliktir. Yasama s\u00fcrecinden ge\u00e7en kanunlar, kurallar kadar evrensel ilkeler, standartlar birer enstr\u00fcman olarak yarg\u0131c\u0131n elinde kavramlar olarak bekler; i\u00e7tihatlar somut sorunu \u201cadili\u201d bulma gayreti i\u00e7inde \u00e7\u00f6zme gayreti i\u00e7inde olu\u015fur. \u00d6yleyse hakimin hukukilik denetimi yapt\u0131\u011f\u0131 an ile yerindelik denetimi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 an\u0131 ay\u0131rmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu an \u00e7o\u011fu zaman i\u00e7 i\u00e7edir. Ancak bu i\u00e7i\u00e7elik elbette ki yaz\u0131l\u0131 hukukun a\u015f\u0131lmas\u0131 ve aksine kararlar verilmesi demek de\u011fildir. \u00dczerinde uzla\u015f\u0131lm\u0131\u015f kavram ve \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fczerinde hakimin yeniden hukuk yaratmas\u0131 olduk\u00e7a zor ve uzun zaman isteyen bir s\u00fcre\u00e7tir.. Ancak bu uzla\u015f\u0131n\u0131n da y\u0131llarca s\u00fcren bir \u201cyerindeli\u011fin\u201d neticesinde olu\u015ftu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r.\u00a0<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Somut sorunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in yarg\u0131\u00e7 her g\u00fcn yeni toplumsal ili\u015fkiler, teknolojik geli\u015fmeler ve yepyeni dengeler ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. Bu nedenle \u201cadil\u201d toplumsal ili\u015fkilerde, farkl\u0131 tarihsel d\u00f6neme\u00e7lerde d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme u\u011frar. Buna g\u00f6re adalet, tek ba\u015f\u0131na yarg\u0131lama s\u00fcreci de\u011fildir. Bu toplumsal, siyasal yap\u0131 ile ekonomik yap\u0131 ile do\u011frudan ilgilidir.\u00a0<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Ancak hemen s\u00f6ylemek gerekir ki yarg\u0131lama s\u00fcrecinin ele ge\u00e7irilemez oldu\u011funu s\u00f6yleyenlerin de en b\u00fcy\u00fck hatas\u0131 yarg\u0131ya y\u00fckledikleri o \u201cdokunulmaz, eri\u015filmez tarafs\u0131zl\u0131k\u201d konumudur. Tarafs\u0131z yarg\u0131 iddias\u0131, adil olma halini yery\u00fcz\u00fcnden silme iddias\u0131 anlam\u0131na gelir. Ya da \u015f\u00f6yle diyelim, adil olan\u0131 \u201ctarafs\u0131zl\u0131k halesi\u201d alt\u0131nda yeniden \u00fcretmek ve adalet kavram\u0131n\u0131 temell\u00fck etmenin bir arac\u0131d\u0131r, bu tarafs\u0131zl\u0131k.<\/div>\n<div><\/div>\n<div><strong>Tarafs\u0131zl\u0131k Halesi ve Kamu Yarar\u0131<\/strong><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Tarafs\u0131zl\u0131k ideolojisinin \u00f6rtt\u00fc\u011f\u00fc di\u011fer bir ger\u00e7ek, adaletin taraflar\u0131n\u0131n, devletle \u2013 toplumun ve bunlar\u0131n s\u0131n\u0131fsal konumlan\u0131\u015f bi\u00e7imlerinin, kavramlar\u0131n konumlan\u0131\u015f\u0131n\u0131n yeniden in\u015fa edildi\u011finin g\u00f6r\u00fcnmez hale getirildi\u011fidir.\u00a0<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Kamu yarar\u0131 kavram\u0131 ve onun anlam\u0131n\u0131n da tam da bu a\u00e7\u0131klamalar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda de\u011ferlendirilmesi gerekir. \u201cKamu yarar\u0131\u201d tek ve kesin bir tan\u0131ma sahip de\u011fildir; di\u011fer yandan hukuk d\u00fcnyas\u0131ndan ve dilinden \u00e7\u0131kar\u0131labilecek bir kavram ise hi\u00e7 de\u011fildir. Yaln\u0131zca son on y\u0131l i\u00e7indeki yarg\u0131 kararlar\u0131nda kamu yarar\u0131 kavram\u0131n\u0131n anlam\u0131 ve yeri incelemeye al\u0131nacak olunursa bile kavram\u0131n i\u00e7eri\u011findeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc reddetmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n do\u011fa ve emek lehinde olmas\u0131 i\u00e7in y\u0131llard\u0131r y\u00fcr\u00fct\u00fclen m\u00fccadelelerle bu yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n ve kamu yarar\u0131 kavram\u0131n\u0131n bi\u00e7imlendi\u011fini de hat\u0131rlatmak gerekir. Ancak bu y\u00f6nde verilmeyen kararlar nedeniyle de tek ba\u015f\u0131na yarg\u0131n\u0131n veya tek ba\u015f\u0131na hakimin \u201csu\u00e7u\/sorumlulu\u011fu\u201dndan s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.\u00a0<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Dememiz o ki, sorumlulu\u011fu \u201cdokunulmaz, eri\u015filmez\u201d k\u0131l\u0131nmak istenen yarg\u0131ya devretmek kolay; onun g\u00fcvenilirli\u011fini \u201ctoplumsal vicdanlarda\u201d s\u00fcrekli sorgulatacak imalar\u0131 taze tutmak ise genellikle muktedirlerin i\u015fine gelendir. Bu nedenle iktidar, kendi ideolojisinden uzakla\u015fan kararlar\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde s\u00fcrekli \u201chalka ra\u011fmen\/ \u00e7o\u011funlu\u011fa kar\u015f\u0131 yarg\u0131 olamaz\u201d demek noktas\u0131nda duruyor, kimi siyasal muhalefet odaklar\u0131 ise \u201cadalet\u201d m\u00fccadelesinin bir aks\u0131 olacak yarg\u0131y\u0131 m\u00fccadelesinin tek alan\u0131 olarak sunuyor. Siyasal m\u00fccadele i\u00e7inde \u201cadalet\u201d aray\u0131\u015f\u0131n\u0131, yarg\u0131 s\u00fcre\u00e7lerine indirgeyen \u00e7evre m\u00fccadelesi benzeri alanlar, kazan\u0131lan davalar\u0131 \u201ctarafs\u0131z\u201d yarg\u0131 \u00f6n\u00fcnde birer zafer, kaybedilenleri ise \u201c iktidar yanl\u0131s\u0131\u201d yarg\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131 olarak g\u00f6rmeye ba\u015fl\u0131yor. Oysaki yarg\u0131n\u0131n do\u011fa lehine verdi\u011fi kararlar\u0131 uygulatamayan \u00e7evre m\u00fccadelesi, hi\u00e7 kendini, politik m\u00fccadele d\u00fczlemlerini sorgulama ihtiyac\u0131 duymuyor. A\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u00e7evre davalar\u0131n\u0131 maddi pazarl\u0131k konusu haline getirenleri te\u015fhir etmiyor. Siyasal alan\u0131 yarg\u0131 m\u00fccadelesine daraltman\u0131n getirdi\u011fi zafiyet i\u00e7inde kendi g\u00f6lgesinde d\u00fcnyay\u0131 kurtar\u0131yor. \u00a0<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Bu noktada yerindelik denetimi ile \u00e7evre davalar\u0131ndaki ehliyet sorunu aras\u0131nda d\u00fcz kontak kuran s\u00f6ylemlere kar\u015f\u0131 da birka\u00e7 kelam etmeli. Bu konuda ya\u015fanan olumlu de\u011fi\u015fimde mahkemelerin \u201cyerindelik denetimi\u201d yapmas\u0131n\u0131n de\u011fil, iyuk&#8217;un ehliyet ile ilgili d\u00fczenlemelerinin ge\u00e7irdi\u011fi evrimin, bu konuda ba\u015fta Dan\u0131\u015ftay&#8217;\u0131n olmak \u00fczere, doktrinin ve bu konuda y\u0131lmadan \u0131srar eden avukatlar\u0131n \u00a0pay\u0131 oldu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r. Yani anayasan\u0131n 125. maddesine yap\u0131lacak s\u00f6z konusu ek c\u00fcmlenin, menfaat ihlali ya\u015fayanlar\u0131n \u00e7evre davas\u0131 a\u00e7mas\u0131na engel bir yan\u0131 yok. B\u00f6yle bir sonu\u00e7tan bahsetmek \u201caman gdo yemeyin solungac\u0131n\u0131z \u00e7\u0131kar, aman d\u00fcnyan\u0131n son 5 y\u0131l\u0131 kald\u0131 Kyoto\u2019yu imzalay\u0131n, n\u00fckleer santral patlar y\u00fcz\u00fcn\u00fcz sa\u00e7\u0131n\u0131z akar (bu konuda \u00e7ok veciz greenpeace klipleri var \u015fevval saml\u0131, bed\u00fckl\u00fc)\u201dgibi salt korku salma yoluyla insanlardan duyarl\u0131l\u0131k yarat\u0131labilece\u011fini sanan \u201cayd\u0131nlar\u0131n\u201d i\u015fi. Bu yakla\u015f\u0131mlar\u0131n s\u00f6z konusu \u00a0konular\u0131n \u00f6z\u00fc ile ilgili s\u00f6yleyecek s\u00f6z\u00fc, ger\u00e7ekleri ile y\u00fczle\u015fecek g\u00fcc\u00fc yok. Bu \u201cayd\u0131nlar\u201d gdoya m\u00fclkiyet ili\u015fkileri ile y\u00fczle\u015ferek, n\u00fckleer santral ile enerji politikalar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015farak, k\u00fcrt sorunundan s\u00f6z ederek, \u00a0iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile kapitalizmle \u00e7arp\u0131\u015farak m\u00fccadele etmeye ne yana\u015f\u0131rlar ne de insanlar\u0131 bu m\u00fccadeleye davet ederler. Halk\u0131n bu konular\u0131 \u201canlamayaca\u011f\u0131ndan\u201d, \u00e7evrecili\u011fin &#8216;politik&#8217; olamayaca\u011f\u0131ndan s\u00f6z ederler. Bu nedenle de bu ayd\u0131nlar \u201c\u00e7ok politiktirler\u201d. Hem de iktidarla ayn\u0131 safta olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6remeyecek kadar politik.\u00a0<\/div>\n<div><\/div>\n<div><strong>Hay\u0131r\u2019\u0131n Ekolojisi<\/strong><\/div>\n<div><\/div>\n<div>Gelelim bunca anlatt\u0131klar\u0131m\u0131zdan sonra peki AKP neden anayasan\u0131n 125.maddesine \u201cyarg\u0131 yerleri yerindelik denetimi yapamaz\u201d c\u00fcmlesini eklemek istiyor? Peki bu de\u011fi\u015fikli\u011fe neden kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmal\u0131?<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Bilindi\u011fi gibi kat\u0131l\u0131m s\u00fcreci iki a\u015famal\u0131d\u0131r. Bunlardan ilki kararlar\u0131n al\u0131nmas\u0131na kat\u0131l\u0131m ikincisi ise al\u0131nm\u0131\u015f kararlara kat\u0131l\u0131m s\u00fcrecidir. Karar al\u0131m s\u00fcre\u00e7lerine kat\u0131l\u0131m\u0131n sa\u011flanmas\u0131 kendi gelece\u011fini kurma iradesi ta\u015f\u0131yan t\u00fcm halklar\u0131n en temel taleplerinden biri olarak T\u00fcrkiye\u2019deki muhaliflerin m\u00fccadele \u00f6nceliklerinden birini olu\u015fturuyor. Ancak T\u00fcrkiye hukuk sistemi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde, siyasal kat\u0131l\u0131m s\u00fcreci kararlar\u0131n al\u0131nmas\u0131 a\u015famas\u0131nda de\u011fil, al\u0131nan kararlar\u0131n yarg\u0131 yoluyla denetlenmesine s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Di\u011fer bir deyi\u015fle al\u0131nan kararlar\u0131n karar al\u0131m\u0131nda ve uygulamas\u0131nda yer alamayan halk\u0131n s\u00f6z konusu kararlara kat\u0131l\u0131m\u0131 ancak yarg\u0131 yoluyla denetlenmesini sa\u011flamak suretiyle m\u00fcmk\u00fcn oluyor.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Mevzuatta a\u00e7\u0131k\u00e7a yer ald\u0131\u011f\u0131 halde mahkemelerin yerindelik denetimi yapamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin kural\u0131n Anayasada yeniden yaz\u0131lmas\u0131ndaki ama\u00e7 ise i\u015fte tam da bu kat\u0131l\u0131m ara\u00e7lar\u0131na yap\u0131lan bir m\u00fcdahaledir. Buna g\u00f6re, referanduma g\u00f6t\u00fcr\u00fclen madde de\u011fi\u015fikli\u011fi ile \u00a0halka, yarg\u0131 yerlerinin verdikleri kararlar\u0131n \u201cyanl\u0131, tarafl\u0131\u201d oldu\u011fu ima ediliyor. Se\u00e7ilmi\u015flerin olu\u015fturdu\u011fu meclisin yapt\u0131\u011f\u0131 kanunlar\u0131, idarenin ald\u0131\u011f\u0131 kararlar\u0131 iptal eden mahkemelerin \u201cyerindelik denetimi\u201d yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u201cbu yanl\u0131\u201d kararlar\u0131 verdi\u011fi ifade ediliyor. Anayasa de\u011fi\u015fiklikleri referandumda kabul edilecek olursa mahkemelerin verecekleri kararlar\u0131n \u00a0\u201ctarafs\u0131z\u201d ve \u201chukuki\u201d \u00a0olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor AKP. Asl\u0131nda neolibarilizmin yeni kavramlar\u0131ndan, kamu yarar\u0131 kavram\u0131ndaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmden \u201ckorkan ve \u00e7ekinenler\u201d kapitalizmin serin sular\u0131na Anayasal boyutuyla da al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor.<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Yasama s\u00fcrecinin ellerin kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve indirildi\u011fi bir s\u00fcre\u00e7ten ibaret oldu\u011funu meclis tv\u2019den kolayl\u0131kla g\u00f6ren halklara son mesaj da anayasan\u0131n derin lafz\u0131ndan bir kez daha veriliyor: \u201ckat\u0131l\u0131m i\u015fini b\u00fcy\u00fctmeyin, yarg\u0131 kimsenin \u2018de\u011femeyece\u011fi\u2019 bir mertebede oldu\u011fundan oray\u0131 da kamu d\u00fczeni, kamu yarar\u0131 gibi kavramlarla me\u015fgul etmeyin, malum ya bu kavramlar yerindelik denetimine girece\u011finden \u201chalka ra\u011fmen\u201d\/ \u201cse\u00e7ilmi\u015flere inat\u201d al\u0131nan kararlardan kurtulmak i\u00e7in yarg\u0131y\u0131 da bu kavramlardan kurtarmak laz\u0131m.\u201d<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Asl\u0131nda bu mesajlar, \u00e7o\u011funlu\u011fun \u00e7o\u011fulculu\u011fu engellemeye meyilli oldu\u011fu bir siyasal ortamda \u015fa\u015f\u0131las\u0131 de\u011fil. Yani ayn\u0131 mesajlar\u0131n (y\u00f6ntem belki farkl\u0131la\u015f\u0131r) \u015fu an meclisin muhalefet koltuklar\u0131n\u0131 dolduranlar taraf\u0131ndan iktidar olununca verilmeyece\u011finin de garantisi yok. \u00c7\u00fcnk\u00fc verilen bu mesaj say\u0131sal \u00e7o\u011funlu\u011fun g\u00fcc\u00fcnden beslendi\u011fi kadar iktidar\u0131n kudretinden b\u00fcy\u00fcyor. Yasama s\u00fcrecine egemen olan \u201cse\u00e7ilmi\u015flerin\u201d halk\u0131n t\u00fcm kesimlerine e\u015fit oldu\u011fu iddias\u0131, referandum s\u00fcrecinde oldu\u011fu gibi kolayca bo\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcyor. Gazetelerde \u201c ko\u00e7un uykusunu ka\u00e7\u0131ran davalar sona erecek\u201d \u00a0ba\u015fl\u0131kl\u0131 haberler, ba\u015fbakan ve devlet bakanlar\u0131n\u0131n \u201dBug\u00fcne kadar mahkemeler \u2018yerindelik\u2019 karar\u0131 ile oturdu\u011fu yerden y\u0131llarca T\u00fcrkiye\u2019nin \u00f6zelle\u015ftirme konusu ba\u015fta olmak \u00fczere bir\u00e7ok konuda \u00f6n\u00fcn\u00fc t\u0131kad\u0131\u201d \u00a0a\u00e7\u0131klamalar\u0131, iktidar\u0131n halka mesafeli sermayeye dost bir iktidar oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6steriyor. \u00d6yle ili\u015fkiler ki devletin yeni kamu y\u00f6netimi anlay\u0131\u015f\u0131nda \u201cy\u00f6neti\u015fim\u201d, \u00a0kararlar\u0131n al\u0131nmas\u0131 a\u015famas\u0131nda do\u011fay\u0131 ve toplumu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyor, sermayeyi kutsuyor. Yarg\u0131 a\u015famas\u0131nda \u201ckamu yarar\u0131\u201d tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 lanetliyor.\u00a0<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Sonu\u00e7ta iktidar, yarg\u0131n\u0131n \u201ctarafs\u0131z\u201d olmas\u0131n\u0131 de\u011fil; yarg\u0131n\u0131n usul ve esas a\u00e7\u0131s\u0131ndan da egemenden yana olmas\u0131n\u0131 istiyor. Bunun i\u00e7in de adaletin taraf\u0131 olma iddias\u0131nda ki toplum kesimlerinin oyun bah\u00e7esindeki kumlar kamyonlarla \u00e7ekiliyor.\u00a0<\/div>\n<div><\/div>\n<div>Yerindelik denetiminin hukukilik denetiminin i\u00e7inden \u00e7ekip \u00e7\u0131kar\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 ise orta d\u00fczey bilgi sahibi her hukuk\u00e7u bilir, \u00f6yleyse istedikleri yerindelik denetimine son verecek ilahi g\u00fcc\u00fc bulmak de\u011fil, iktidardan olmayan kararlar\u0131n \u201c yerinde \u201c kararlar olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek. Kamu yarar\u0131 kavram\u0131 hukuk literat\u00fcr\u00fcne yeni giren bir kavram olmad\u0131\u011f\u0131 gibi \u00e7\u0131kar\u0131yorum denilince \u00e7\u0131kacak bir kavram da de\u011fil, demek ki istenilen kamu yarar\u0131 kavram\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kartmak de\u011fil, yarg\u0131n\u0131n kamu yarar\u0131 kavram\u0131n\u0131 yasama \u00e7o\u011funlu\u011funu elinde tutan iktidar\u0131n yaz\u0131l\u0131 kurallar\u0131nda g\u00f6sterilen s\u0131n\u0131rlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131n\u0131 engellemek. Kanun benim diyen egemen, \u201ckamu yarar\u0131 da benim kanunumda yazand\u0131r\u201d demek istiyor. Yarg\u0131\u00e7lar\u0131n ba\u015flar\u0131 \u00fcst\u00fcnde sallanan bir k\u0131l\u0131c\u0131 an\u0131msatan hukukilik\/yerindelik tart\u0131\u015fmas\u0131 ile yap\u0131lmak istenen, \u201ckamu yarar\u0131n\u0131\u201d say\u0131sal \u00e7o\u011funlu\u011fun s\u00f6z\u00fc gibi g\u00f6stermektir. Bu nedenle ekoloji m\u00fccadelesi betonda m\u00fccadeleye haz\u0131rlans\u0131n, kumsal bitti. Sonu\u00e7 ne olursa olsun.<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div><strong>Ilg\u0131n \u00d6ZKAYA \u00d6ZL\u00dcER\u00a0<\/strong><\/div>\n<div>Ekoloji Kolektifi\u00a0<\/div>\n<div>A\u011fustos 2010\u00a0<\/div>\n<div>ilginozkaya@gmail.com<\/div>\n<div><\/div>\n<div>NOT: Bu yaz\u0131n\u0131n k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f hali Birg\u00fcn Gazetesinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>www.ekolojistler.org<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Anayasa Referandumunda Hukukilik\/Yerindelik Denetimi Tart\u0131\u015fmalar\u0131na Dair Bir Not\u00a0\n\u00a0\nAnayasa paketinin bizce en \u00f6nemli maddesi kamu emek\u00e7ilerinin sendikal haklar\u0131 \u00fczerine yap\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen de\u011fi\u015fiklik. Bu konuda her \u00f6rg\u00fctl\u00fc kesimden g\u00fc\u00e7l\u00fc birle\u015fik m\u00fccadele \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 y\u00fckselmesini beklerken son g\u00fcnlerde okudu\u011fumuz her \u00fc\u00e7 yaz\u0131dan birinin anayasan\u0131n 125. maddesine yap\u0131lan yarg\u0131 yerlerinde yerindelik denetimi yap\u0131lamayaca\u011f\u0131na dair ek ile ilgili olmas\u0131 pek \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ( belki de de\u011fil). \u00a0Ancak madem bu konu bu denli heyecanl\u0131 bir tart\u0131\u015fma yaratt\u0131 tarihe bir not d\u00fc\u015fmenin biz ekolojistler a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemi olmas\u0131 gerekir. Se\u00e7ilen kavram setlerinin ideolojik bir tercih oldu\u011fu hat\u0131rlanacak olursa geriye d\u00f6n\u00fcp referandum g\u00fcnleri hat\u0131rlamaya \u00e7al\u0131\u015fanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu konuda da yaln\u0131zca \u00a0evet \u2013 hay\u0131r yaz\u0131s\u0131 yazmak gibi bir niyetimiz olmad\u0131\u011f\u0131 da anla\u015f\u0131lacakt\u0131r. Elbette konunun anayasa hukuku kadar hukuk felsefesi alan\u0131na giren yanlar\u0131 da var. Ancak konuyu bu denli geni\u015f ele almak bu yaz\u0131n\u0131n haddi de\u011fil.\n\u00a0\n","protected":false},"author":5,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[786],"class_list":{"0":"post-2357","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki","8":"tag-yerindelik-denetimi"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2357","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2357"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2357\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2357"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2357"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2357"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}