\u00a0\u00d6ZET<\/p>\n
\u00dclkemizde akademinin en \u00f6nemli i\u015flevlerinden birisi meslek insan\u0131 yeti\u015ftirilmesidir. Uluslar aras\u0131 kapitalist i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00fclkemizin ald\u0131\u011f\u0131 yer, bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalara ayr\u0131lan kaynaklar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Yine teknolojideki ve \u00fcretim sistemlerindeki de\u011fi\u015fimle birlikte \u00e7al\u0131\u015fma ya\u015fam\u0131nda tutunabilmek i\u00e7in giderek daha y\u00fcksek \u00f6\u011frenimin zorunlu hale gelmesi de \u00fcniversitenin bu ihtiyaca g\u00f6re daha fazla bi\u00e7imlenmesine yol a\u00e7maktad\u0131r. \u00dclkemizde geleneksel olarak \u00fcniversite e\u011fitimiyle doktor, m\u00fchendis, hukuk\u00e7u, iktisat\u00e7\u0131 ve di\u011fer mesleklerin eleman\u0131 olarak ya\u015fam\u0131n geri kalan\u0131n\u0131 daha iyi \u015fartlarda ge\u00e7irmek hedeflenmektedir. <\/p>\n
M\u00fchendisler , T\u00fcrkiye\u2019deki i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn % 2-3\u2019l\u00fck bir kesimini olu\u015fturan bir meslek grubudur. Ancak gerek y\u00fcksek\u00f6\u011frenim g\u00f6rm\u00fc\u015f bir grup olmalar\u0131, gerek i\u015fyerlerinde y\u00f6netim kademelerinde kaplad\u0131klar\u0131 yer nedeniyle toplumsal ya\u015famda nicel varl\u0131klar\u0131ndan daha fazla \u00f6nemsenen bir meslek grubudur. M\u00fchendislerin mesleki \u00f6rg\u00fct\u00fc olan TMMOB\u2019nin, doktorlar\u0131n meslek \u00f6rg\u00fct\u00fc olan TTB ile birlikte \u00fclkemizdeki ilerici toplumsal muhalefetin \u00f6nemli bile\u015fenlerinden olmas\u0131 da bu meslek gruplar\u0131n\u0131n \u00f6nemini art\u0131rmaktad\u0131r. <\/p>\n
M\u00fchendislerin toplumsal olaylara belli ve ortak bir yakla\u015f\u0131m tarz\u0131 oldu\u011fu kan\u0131s\u0131 m\u00fchendislerin i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda yayg\u0131nd\u0131r. Bu iddia kendi i\u00e7inde, \u00fcniversite e\u011fitimi s\u00fcrecinde al\u0131nan teknik e\u011fitimin ve sonras\u0131nda yap\u0131lan teknik i\u015flerin m\u00fchendislere, di\u011fer toplumsal fakt\u00f6rlerden \u00f6zerk olarak ortak bir ideolojik formasyon kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131m\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. M\u00fchendisler toplumsal olaylara acaba mesleki e\u011fitimlerinden ve deneyimlerinden etkilenerek mi bakarlar? E\u011fer b\u00f6yle bir e\u011filim var ise s\u00f6zkonusu bak\u0131\u015f\u0131n etkisi ne y\u00f6ndedir? <\/p>\n
\u00dcretim s\u00fcreci, sendikalar ve s\u0131n\u0131f yap\u0131s\u0131 \u00fczerinde \u00f6zellikle son 30 y\u0131lda yap\u0131lan tahlillerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131nda daha e\u011fitimli olan beyaz yakal\u0131lar\u0131n \u00fcretim s\u00fcrecindeki oransal art\u0131\u015f\u0131yla sendikalar\u0131n zay\u0131flamas\u0131 aras\u0131nda do\u011frudan bir ili\u015fki kurulmu\u015ftur. S\u00f6z konusu kesimlerin toplu hareket etmeye yatk\u0131n olmad\u0131klar\u0131, birey olarak hareket etme e\u011filimlerinin daha kuvvetli oldu\u011fu, bu nedenlerle art\u0131k sendikalar\u0131n sonunun geldi\u011fi s\u0131kl\u0131kla ifade edilmektedir. Ancak bu saptaman\u0131n ge\u00e7erlili\u011fi, \u00f6zellikle de her d\u00f6nem ge\u00e7erlili\u011fi tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Bu kesimler e\u011fitim, \u00e7al\u0131\u015fma ve ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131n etkisiyle belli d\u00f6nemlerde sendikal \u00f6rg\u00fctlenmeye uzak olan kesimler olsa da, ko\u015fullar de\u011fi\u015fmektedir. <\/p>\n
Di\u011fer beyaz yakal\u0131lardan ve profesyonel meslek gruplar\u0131ndan farkl\u0131 olarak m\u00fchendisler hakk\u0131ndaki \u00f6nemli iddialardan birisi \u201ctoplumsal m\u00fchendislik\u201d iddias\u0131d\u0131r. Yani m\u00fchendislerin ald\u0131klar\u0131 e\u011fitimin \u00f6zelli\u011finden kaynakl\u0131 olarak toplumsal olaylara belli ve ortak bir \u015fekilde bakt\u0131klar\u0131, pragmatist ve sonu\u00e7 al\u0131c\u0131 olduklar\u0131, toplumsal s\u00fcre\u00e7leri teknik s\u00fcre\u00e7lere tabii olarak ele ald\u0131klar\u0131 \u015feklinde bir iddia s\u00f6zkonusudur. \u00dclkemizde m\u00fchendisler \u00fczerine yap\u0131lm\u0131\u015f en \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalardan birisi olan Nil\u00fcfer G\u00f6le\u2019nin \u201cM\u00fchendisler ve \u0130deoloji\u201d isimli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 da m\u00fchendislerin yap\u0131sal olarak \u201cmodernle\u015fmeci\u201d oldu\u011fu tezini savunmakta ve \u201cm\u00fchendislik ideolojisi\u201d iddias\u0131n\u0131n \u00f6nemli dayanaklar\u0131ndan birisi olmaktad\u0131r. Ancak, 1980\u2019li y\u0131llarda Turgut \u00d6zal\u2019\u0131n ve ANAP\u2019\u0131n \u00fclke y\u00f6netimindeki uygulamalar\u0131n\u0131 \u201cm\u00fchendis\u201d kimli\u011fiyle \u00f6zde\u015fle\u015ftiren bu yakla\u015f\u0131m sonraki y\u0131llarda m\u00fchendis k\u00f6kenli olmayan siyasi kadrolar\u0131n da benzer politikalar\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeleri nedeniyle daha da fazla sorgulanmas\u0131 gereken bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. <\/p>\n
M\u00fchendisler s\u0131n\u0131fsal konumlar\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131 olan bir meslek grubudur. Sermaye sahibi haline gelerek kapitalist s\u0131n\u0131fa dahil olan k\u00fc\u00e7\u00fck bir kesim d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fun konumu, \u201cyeni orta s\u0131n\u0131f\u201d, \u201cyeni k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazi\u201d, \u201c\u00e7eli\u015fkili s\u0131n\u0131fsal konumlar\u201d, \u201cproleterle\u015fme\u201d gibi kavramlarla tan\u0131mlanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tart\u0131\u015fmalar elbette ki nesnellikten, \u00fcretim s\u00fcreci i\u00e7inde m\u00fchendislerin bulundu\u011fu ara konumlardan kaynaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak nesnellik tarihsel s\u00fcrecin par\u00e7as\u0131d\u0131r. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz d\u00f6nemin m\u00fchendislerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu 150 y\u0131l \u00f6nceki m\u00fchendisten yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015f, i\u015flev, g\u00f6reli ya\u015fam d\u00fczeyi a\u00e7\u0131lar\u0131ndan \u00f6nemli farklar ta\u015f\u0131maktad\u0131r. <\/p>\n
Biz bu \u00e7al\u0131\u015fmada bir meslek grubu olan m\u00fchendislerin toplumsal olaylara bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve tutum al\u0131\u015flar\u0131n\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Temel tezimiz, m\u00fchendislerin ald\u0131klar\u0131 e\u011fitim ve yapt\u0131klar\u0131 i\u015fin mesleki \u00f6zelliklerinin toplumsal olaylara bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 etkiledi\u011fi, ama belirlemedi\u011fidir. Belirleyici olan ise s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki m\u00fccadelenin durumundan etkilenen bir a\u011f\u0131rl\u0131kla s\u0131n\u0131fsal pozisyonlard\u0131r. \u00d6zellikle neo-liberal dalgayla birlikte t\u00fcm emek\u00e7i kesimler gibi m\u00fchendisler de proleterle\u015fme s\u00fcreci derinle\u015fmi\u015f ve g\u00fcvencesizlikten etkilenmi\u015ftir. Bu \u015fartlarda m\u00fchendisler s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinde daha aktif yer almaya aday bir meslek grubudur. <\/p>\n
\u00a0G\u0130R\u0130\u015e<\/p>\n
\u00dcretim faaliyeti insan\u0131n toplumla ve do\u011fayla kurdu\u011fu bir ili\u015fkidir. Bu nedenle salt bir ekonomik etkinlik de\u011fildir, ayn\u0131 zamanda psikolojik ve toplumsal bir etkinliktir. Yap\u0131lan i\u015f ve i\u015fte bulunulan ortam, girilen ili\u015fkiler, konum, elde edilen gelir, hem tek tek insanlar\u0131n, hem de insan topluluklar\u0131n\u0131n hayata bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 etkiler. \u00c7ok say\u0131da farkl\u0131 etken nedeniyle hi\u00e7bir konum, insan\u0131 ve insan topluluklar\u0131n\u0131 tek bir tavra y\u00f6neltmez. Yani zaman\u0131yla, bi\u00e7imiyle \u00f6nceden otomatik olarak belirlenmi\u015f g\u00f6r\u00fc\u015f ve tutumlar yoktur. Ancak, \u00f6te yandan, tarihsel deneyim bize g\u00f6stermektedir ki, insan topuluklar\u0131, temel olarak s\u0131n\u0131fsal zeminde, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak belli durumlarda belli tepkiler vermektedir. <\/p>\n
M\u00fchendisler toplumsal olaylara acaba mesleki e\u011fitimlerinden ve deneyimlerinden etkilenerek bakarlar m\u0131? E\u011fer b\u00f6yle bir e\u011filim var ise s\u00f6zkonusu bak\u0131\u015f ne y\u00f6nde etkiler? Yoksa m\u00fchendislerin siyasal ve toplumsal duru\u015funun ana \u00e7izgilerini toplumdaki hakim ideolojik e\u011filimler mi belirler?
M\u00fchendislerin olaylara belli bir yakla\u015f\u0131m tarz\u0131 oldu\u011fu kan\u0131s\u0131 m\u00fchendislerin i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda yayg\u0131nd\u0131r. <\/p>\n
Biz bu \u00e7al\u0131\u015fmada bir meslek grubu olan m\u00fchendislerin toplumsal olaylara bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve tutum al\u0131\u015flar\u0131n\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.\u00a0 Temel tezimiz, m\u00fchendislerin ald\u0131klar\u0131 e\u011fitim ve yapt\u0131klar\u0131 i\u015fin mesleki \u00f6zelliklerinin toplumsal olaylara bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 etkiledi\u011fi, ama belirlemedi\u011fidir. Belirleyici olan ise s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki m\u00fccadelenin durumundan etkilenen bir a\u011f\u0131rl\u0131kla s\u0131n\u0131fsal pozisyonlard\u0131r. <\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda \u00f6ncelikle m\u00fchendislerin ve m\u00fchendisli\u011fin tarihi \u00fczerinde durulacakt\u0131r. Sonras\u0131nda m\u00fchendislerin ideolojik ve toplumsal konumlan\u0131\u015flar\u0131na ili\u015fkin farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131 \u00f6zetle aktaraca\u011f\u0131z. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde ise ba\u015fta TMMOB taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen ara\u015ft\u0131rmalar olmak \u00fczere, yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7e\u015fitli ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n verilerini ele alarak \u00f6nermelerin ge\u00e7erliliklerini de\u011ferlendirece\u011fiz. <\/p>\n
1. M\u00dcHEND\u0130S\u0130N VE M\u00dcHEND\u0130SL\u0130\u011e\u0130N KISA TAR\u0130H\u0130
Bat\u0131 dillerinde m\u00fchendis s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 (\u0130ng. \u201cengineer\u201d, Fr. \u201cing\u00e9nieur\u201d, Alm. \u201cingenieur\u201d, \u0130t. \u201cingegnere\u201d), Latince \u201cmaharet, hususi bir zeka sahibi\u201d anlam\u0131na gelen \u201cinginerium\u201ddan gelmektedir. Frans\u0131zca ve \u0130ngilizce\u2019de \u201cgenie, genius\u201d deha anlam\u0131na gelmektedir. T\u00fcrk\u00e7e\u2019deki \u201cm\u00fchendis\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ise Fars\u00e7a k\u00f6kenlidir ve \u201chendeseci\u201d anlam\u0131na gelir. M\u00fchendis, eski Arap\u00e7a\u2019da toprak \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc, su kanallar\u0131, yol i\u015fleri ile u\u011fra\u015fanlara denilmektedir. TDK s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc de m\u00fchendisi Arap\u00e7a k\u00f6kenli bir s\u00f6zc\u00fck olarak ve \u201cm\u00fchendislik mesle\u011finden olan kimse\u201d \u015feklinde tan\u0131mlamakta, m\u00fchendislik\u2019i ise \u201cYol, k\u00f6pr\u00fc, yap\u0131, gemi ve u\u00e7ak yap\u0131m\u0131 ile madeni, su ve elektrik i\u015fleri gibi bay\u0131nd\u0131rl\u0131k ve zanaatla ilgiliteknik \u00e7al\u0131\u015fmalardan birini konu edinen meslek\u201d olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r. Mimar ise TDK s\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fcnde \u201cyap\u0131lar\u0131n tasar\u0131n\u0131 yap\u0131p bunlar\u0131n kurulmas\u0131na bakan sanat adam\u0131\u201d olarak Arap\u00e7a k\u00f6kenli bir s\u00f6zc\u00fck olarak verilmektedir.<\/p>\n
Modern anlamda m\u00fchendislik sanayi devrimi ve kapitalizmin ihtiya\u00e7lar\u0131yla ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Yavuz Bay\u00fclken de \u201cyakla\u015f\u0131k 1850\u2019lerde, sanayile\u015fmenin belirli bir a\u015famas\u0131nda do\u011fan, \u00e7a\u011fda\u015f kimli\u011fini 1929 b\u00fcy\u00fck ekonomik krizi ile bulan m\u00fchendis, k\u00fcreselle\u015fen kapitalizmle birlikte yeni bir kimlik aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n pe\u015findedir\u201d demektedir. <\/p>\n
\u0130lk m\u00fchendislik okulu 1757 y\u0131l\u0131nda Fransa\u2019da a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1794\u2019te ise Ecole Politechnic kurulmu\u015ftur. <\/p>\n
Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nda m\u00fchendislik e\u011fitimi devletin Avrupa kar\u015f\u0131s\u0131nda askeri gerilemesi kar\u015f\u0131s\u0131ndaki yenilenme aray\u0131\u015flar\u0131 i\u00e7inde ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131l\u0131 anlamda ilk m\u00fchendislik e\u011fitimi 1773 y\u0131l\u0131nda Tersane Hendesehanesi ad\u0131yla e\u011fitime ba\u015flam\u0131\u015f ve 1784\u2019te M\u00fchendishane-i Bahr-i H\u00fcmayun (\u0130mparatorluk Deniz M\u00fchendishanesi) ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu okul, bug\u00fcnk\u00fc Deniz Harp Okulu\u2019nun temelini olu\u015fturmaktad\u0131r. Daha sonra 1795 y\u0131l\u0131nda M\u00fchendishane-i Berr-i H\u00fcmayun\u00a0 kurulmu\u015ftur. \u0130stanbul Teknik \u00dcniversitesi, kurulu\u015funu M\u00fchendishane-i Berr-i H\u00fcmayun\u2019a dayand\u0131rmaktad\u0131r. M\u00fchendishane-i Berr-i H\u00fcmayun, 1883\u2019te Hendese-i M\u00fclkiye, 1909 y\u0131l\u0131nda M\u00fchendis Mekteb-i Alisi (M\u00fchendislik Y\u00fcksekokulu) ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f ve sivil mimar ve m\u00fchendisler yeti\u015ftirmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
1882 y\u0131l\u0131nda ise bug\u00fcnk\u00fc Mimar Sinan G\u00fczel Sanatlar \u00dcniversitesi\u2019nin k\u00f6klerini ald\u0131\u011f\u0131 Sanayi-i Nefise Mektebi kurularak resim, heykel ve mimarl\u0131k e\u011fitimine ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
B\u00f6ylece 19. y\u00fczy\u0131l sonunda sivil anlamda m\u00fchendislik birikimi olu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 20. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Hendese-i M\u00fclkiye\u2019den y\u0131lda 10 ila 20 civar\u0131nda m\u00fchendis mezun olmaktad\u0131r. <\/p>\n
ABD\u2019de ise 1900\u2019de 37 bin m\u00fchendis ve 10 bin mimar vard\u0131r ve bu meslekler toplamda i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn %0,17\u2019sini olu\u015fturmaktad\u0131r. <\/p>\n
Bu birikim 1908 y\u0131l\u0131nda 2. Me\u015frutiyetin ilan\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Osmanl\u0131\u2019da bilinen ilk m\u00fchendis ve mimar \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak Osmanl\u0131 M\u00fchendis ve Mimar Cemiyeti\u2019nin kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Cemiyet t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcnde \u201cOsmanl\u0131 mimar ve m\u00fchendislerinin haklar\u0131n\u0131 korumak\u201d amac\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Osmanl\u0131 M\u00fchendis ve Mimar Cemiyeti\u2019nin 1908-10 d\u00f6neminde 78 asli \u00fcyesi vard\u0131r.\u00a0 <\/p>\n
Cumhuriyet d\u00f6neminde ise m\u00fchendis ve mimarlar ayr\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. 1926 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrk M\u00fchendisler Birli\u011fi ve T\u00fcrk Y\u00fcksek M\u00fchendisler Birli\u011fi, 1927 y\u0131l\u0131nda ise T\u00fcrk Y\u00fcksek Mimarlar Birli\u011fi kurulmu\u015ftur. Bu \u00f6rg\u00fctlerin d\u0131\u015f\u0131nda da baz\u0131 \u00f6rg\u00fctler kurulmu\u015ftur. <\/p>\n
M\u00fchendislik ve mimarl\u0131k alan\u0131n\u0131 d\u00fczenlemek \u00fczere 1927 y\u0131l\u0131nda 1035 say\u0131l\u0131 \u201cM\u00fchendislik ve Mimarl\u0131k Hakk\u0131nda Kanun\u201d \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu yasa gerekli e\u011fitimi almam\u0131\u015f ki\u015filerin m\u00fchendis ve mimar s\u0131fat\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 engellemeyi hedeflemi\u015ftir. 1938 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan 1035 say\u0131l\u0131 yasa ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve alan halen ge\u00e7erli olan 3458 say\u0131l\u0131 yasa ile d\u00fczenlenmi\u015ftir. <\/p>\n
1930\u2019lu y\u0131llar\u0131n sanayile\u015fme do\u011frultusunda at\u0131lan ad\u0131mlar\u0131 i\u00e7inde m\u00fchendisler teknik bir g\u00fc\u00e7 olarak yer alm\u0131\u015f ve milli teknik g\u00fcc\u00fc yaratmay\u0131 hedefini benimsemi\u015flerdir. Bu y\u0131llarda planlama, kalk\u0131nma ve hizmetlerin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fchendislerin temel hedefleri olmu\u015ftur. <\/p>\n
1940\u2019larda yabanc\u0131 m\u00fchendis ve mimarlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 tepkiler geli\u015ftirilmi\u015ftir. 1949 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi binas\u0131n\u0131n projelerinin Amerikal\u0131 m\u00fchendis ve mimarlara yapt\u0131r\u0131lmak istenmesine kar\u015f\u0131 Ankara\u2019da yap\u0131lan y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f bir k\u00f6\u015fe ta\u015f\u0131 olmu\u015ftur. <\/p>\n
1950\u2019li y\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019de devlet toplum ili\u015fkilerini yeniden d\u00fczenleme do\u011frultusunda \u00e7e\u015fitli \u00f6rg\u00fctler olu\u015fturulmu\u015ftur. 1951 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrkiye Odalar ve Borsalar Birli\u011fi (TOBB), 1953\u2019te T\u00fcrk Tabipler Birli\u011fi (TTB), 1954\u2019te T\u00fcrk M\u00fchendis ve Mimar Odalar\u0131 Birli\u011fi (TMMOB) ve T\u00fcrk Veteriner Hekimler Birli\u011fi (TVHB), 1956\u2019da T\u00fcrk Eczac\u0131lar\u0131 Birli\u011fi (TEB), 1957\u2019de T\u00fcrk Ziraat Odalar\u0131 Birli\u011fi (TZOB) \u00e7\u0131kar\u0131lan yasalarla kurulmu\u015ftur. \u00d6te yandan 1952 y\u0131l\u0131nda da T\u00fcrk-\u0130\u015f kurulmu\u015ftur. B\u00fct\u00fcn bu kurumla\u015fmalar korporatist bir temelde toplumun yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131 olarak kurulmu\u015flard\u0131r. <\/p>\n
TMMOB kurulu\u015f a\u015famas\u0131nda 10 m\u00fchendis odas\u0131n\u0131n kurulmas\u0131na karar vermi\u015f ve bu odalara ba\u011fl\u0131 7000\u2019e yak\u0131n \u00fcyeyle faaliyete ge\u00e7mi\u015ftir. Bu d\u00f6nemde \u00fcyelerin\u00a0 %78\u2019i memur, %22\u2019si serbest \u00e7al\u0131\u015fan durumundad\u0131r.<\/p>\n
Eski TMMOB Ba\u015fkanlar\u0131ndan B\u00fclent Tan\u0131k TMMOB tarihini, m\u00fchendisli\u011fin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fimlerle birlikte 3 d\u00f6neme ay\u0131r\u0131yor:<\/p>\n
1.(1954-1965) Se\u00e7kinci (elitist) Etkinlik D\u00f6nemi.
2.(1965-1980) Kitleselle\u015fme ve Kitlesel Politizasyonda Etkililik.
3.(1980-1990) K\u00fc\u00e7\u00fck Giri\u015fimci Etkilili\u011fi.<\/p>\n
Tan\u0131k\u2019\u0131n yorumuna g\u00f6re, TMMOB\u2019nin kurulu\u015f y\u0131llar\u0131ndan 1965\u2019lere kadar olan d\u00f6nem hem m\u00fchendisler hem de \u00f6rg\u00fct a\u00e7\u0131s\u0131ndan se\u00e7kinci bir d\u00f6nemdir. M\u00fchendis ve mimarlar toplumda ve \u00fclke siyasetinde etkili konumdad\u0131rlar. TMMOB, y\u00f6neticiler ile yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7indedir ve buna ba\u011fl\u0131 bir etkinli\u011fe sahiptir. 1965\u2019lerden itibaren ise say\u0131s\u0131 h\u0131zla artmakta olan \u00f6zel ve kamu okullar\u0131ndan mezun olan m\u00fchendis ve mimarlara kar\u015f\u0131n ekonomide ve sanayide ya\u015fanan \u00e7arp\u0131kl\u0131\u011f\u0131n sonucu olarak m\u00fchendislik se\u00e7kinlikten uzakla\u015farak bir kitle mesle\u011fi haline gelmi\u015ftir. 1965 sonras\u0131nda\u00a0 \u00fcye varl\u0131\u011f\u0131ndaki kitleselle\u015fme ve politizasyona ba\u011fl\u0131 bir etkililik d\u00f6nemi ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. 1970 sonras\u0131nda kitlesel politizasyona ba\u011fl\u0131 etkililik d\u00f6neminde gerileme sezilmeye ba\u015flam\u0131\u015f ve ard\u0131ndan 1980 darbesi gelmi\u015ftir. <\/p>\n
Tan\u0131k\u2019\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlemeye bir \u00e7ok ki\u015fi ve mevcut TMMOB y\u00f6netimi taraf\u0131ndan da bir milat olarak kabul edilen 1973\u2019\u00fc eklemek gerekiyor. 1960\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n politize olmu\u015f gen\u00e7leri yava\u015f yava\u015f oda y\u00f6netimlerine gelmi\u015f ve 1973 y\u0131l\u0131nda Teoman \u00d6zt\u00fcrk\u2019\u00fcn Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilmesiyle yeni bir d\u00f6nem ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nceki d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131kan meslek\u00e7ili\u011fe dayal\u0131 par\u00e7alanma e\u011filimleri bu d\u00f6nemde zay\u0131flam\u0131\u015f, TMMOB kendisini \u201cteknik eleman m\u00fccadelesinin\u201d bir par\u00e7as\u0131 olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
M\u00fchendislerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ekonomik ve stat\u00fc kay\u0131plar\u0131 ile 1960\u2019lar\u0131n toplumsal politizasyon s\u00fcre\u00e7lerinin bir bile\u015fimi olarak m\u00fchendisler de\u011fi\u015fik \u00f6rg\u00fctlenmeler de olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. B\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu halen kamuda \u00e7al\u0131\u015fan m\u00fchendisler 1961 Anayasa\u2019s\u0131n\u0131n tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 sendikal \u00f6rg\u00fctlenme haklar\u0131na dayanarak tespit edilebildi\u011fi kadar\u0131yla 12 sendika kurmu\u015flard\u0131r. <\/p>\n
Bu sendikalar i\u00e7inde en etkin olan\u0131 1970 y\u0131l\u0131nda kurulan Teknik Personel Sendikas\u0131 (TEKSEN) olmu\u015ftur. Faaliyet y\u00fcr\u00fctebildi\u011fi 1 y\u0131l\u0131 biraz a\u015fk\u0131n s\u00fcre\u00e7te TEKSEN 5 000 \u00fcyeye ula\u015fm\u0131\u015f, kamuda \u00e7al\u0131\u015fan 35 000 teknik eleman\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 2 hafta s\u00fcreyle i\u015fyerinde i\u015f yapmama eylemine \u00f6nc\u00fcl\u00fck yapm\u0131\u015ft\u0131r. TEKSEN\u2019in temel m\u00fccadelesi kamuda 4\/10195 say\u0131l\u0131 Kararname ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan ve stat\u00fcs\u00fc ne i\u015f\u00e7i, ne memur say\u0131lan teknik elemanlar\u0131n grevli toplu s\u00f6zle\u015fmeli sendika haklar\u0131na kavu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak olmu\u015ftur. <\/p>\n
1970\u2019lere kadar teknik elemanlar aras\u0131nda y\u00fcksek m\u00fchendislerin m\u00fchendisi, m\u00fchendislerin teknik elemanlar\u0131 ve hepsinin i\u015f\u00e7ileri k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir bak\u0131\u015f vard\u0131r. Ancak TEKSEN t\u00fcm teknik eleman grubunu bir arada \u00f6rg\u00fctlemeyi hedeflemi\u015ftir. Teknik eleman kavram\u0131 m\u00fchendis ve mimarlar\u0131n yan\u0131nda tekniker, teknisyen vb. konumlarda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 da kapsamaktad\u0131r.<\/p>\n
TEKSEN\u2019in sloganlar\u0131 \u201cM\u00fchendis, Mimar, Teknisyen, Tekniker Yok, Teknik Eleman Var\u201d, \u201cMemur De\u011fil, \u0130\u015f\u00e7iyiz\u201d \u015feklindedir. \u0130\u015f\u00e7i olma iddias\u0131na m\u00fchendisler i\u00e7inde \u201cbiz amele miyiz?\u201d diyerek kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015flar olmu\u015ftur. O d\u00f6nemdeki TMMOB y\u00f6netimi teknik elemanlar\u0131n ortakla\u015fa giri\u015fti\u011fi eylemlere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131na ra\u011fmen TEKSEN\u2019in ald\u0131\u011f\u0131 eylem kararlar\u0131 uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
12 Mart sonras\u0131nda yap\u0131lan Anayasa de\u011fi\u015fiklikleri sonucunda di\u011fer memur sendikalar\u0131yla birlikte TEKSEN de kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun \u00fczerine teknik eleman m\u00fccadelesini g\u00fc\u00e7l\u00fc ve diri tutmak amac\u0131yla T\u00fcrkiye Teknik Elemanlar Birli\u011fi (T\u00dcTEB) kurulmu\u015ftur. Daha sonra ise T\u00fcm Teknik Elemanlar Derne\u011fi (T\u00dcTED) kurulmu\u015ftur. <\/p>\n
1973 sonras\u0131nda TMMOB ile T\u00dcTED aras\u0131nda s\u0131k\u0131 bir ili\u015fki vard\u0131r. TMMOB yay\u0131nlar\u0131nda t\u00fcm teknik elemanlar\u0131n grevli ve toplu s\u00f6zle\u015fmeli sendikal m\u00fccadelesini y\u00fcr\u00fctmenin adresi olarak T\u00dcTED g\u00f6sterilmi\u015ftir. T\u00dcTED ile TMMOB aras\u0131ndaki ili\u015fkinin bir boyutu da T\u00dcTED y\u00f6neticilerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ayn\u0131 zamanda TMMOB y\u00f6neticisi olmas\u0131d\u0131r. <\/p>\n
T\u00dcTED, TMMOB\u2019nin de i\u00e7inde yerald\u0131\u011f\u0131 Teknik Eleman Kurultaylar\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesinde yeralm\u0131\u015f ve \u00f6nc\u00fcl\u00fck yapm\u0131\u015ft\u0131r. 1974, 75 ve 76 y\u0131llar\u0131nda yap\u0131lan Teknik Eleman Kurultaylar\u0131 ile teknik elemanlar\u0131n sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in grevli toplu s\u00f6zle\u015fmeli sendika talebi dile getirilmi\u015ftir. <\/p>\n
T\u00dcTED ve 1973 sonras\u0131nda TMMOB, teknik elemanlar\u0131n i\u015f\u00e7ilerden ayr\u0131 sendikada \u00f6rg\u00fctlenmesi d\u00fc\u015f\u00fcncesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f, kol ve kafa i\u015f\u00e7ilerinin birli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan birlikte \u00f6rg\u00fctlenilmesi gerekti\u011fini savunmu\u015ftur. Teknik Eleman Kurultaylar\u0131ndan da bu y\u00f6nde kararlar \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
1975 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan 2. Teknik Eleman Kurultay\u0131\u2019n\u0131n haz\u0131rl\u0131k s\u00fcrecinde m\u00fchendislerin de i\u00e7inde yerald\u0131\u011f\u0131 teknik elemanlar\u0131n konumu \u015fu \u015fekilde
de\u011ferlendirilmektedir:
\u201cTeknik elemanlar \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n bir kesimini olu\u015ftururlar. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 gibi homojen bir yap\u0131ya sahip de\u011fillerdir. Genel olarak \u00fcretim s\u00fcreci i\u00e7erisindeki yerleri, art\u0131 de\u011fer yaratabilmeleri, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131na sahip olmay\u0131p, i\u015fg\u00fc\u00e7lerini satmalar\u0131, onlar\u0131 i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na yakla\u015ft\u0131ran \u00f6zelliklerdir. K\u00f6kenleri, al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131, toplumsal ya\u015fant\u0131lar\u0131 itibariyle k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva \u00e7evrelere yak\u0131nd\u0131rlar. Ancak birer \u00fccretli olarak \u00e7\u0131karlar\u0131 onlar\u0131 g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na daha \u00e7ok yakla\u015ft\u0131rmakta, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131yla omuz omuza getirmektedir.\u201d <\/p>\n
1971 muht\u0131ras\u0131 sonras\u0131nda memurlar\u0131n sendikala\u015fmas\u0131 yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015f\u00e7i stat\u00fcs\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fan m\u00fchendislerin sendikala\u015fma oranlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck kalmas\u0131na kar\u015f\u0131n, \u00e7e\u015fitli \u00f6rg\u00fctlenme ve grevler ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
1970\u2019li y\u0131llarda TMMOB ve T\u00dcTED \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00fclkenin emperyalizmden ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, fa\u015fizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadele konular\u0131 \u00f6nemli yer tutmu\u015f, di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalar bu eksen \u00fczerinden \u015fekillenmi\u015ftir. Teknik elemanlar\u0131n yoksulla\u015fmas\u0131 ve hak kay\u0131plar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen m\u00fccadelenin doru\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre\u00e7 ise 19 Eyl\u00fcl 1979\u2019da TMMOB taraf\u0131ndan kararla\u015ft\u0131r\u0131lan ve di\u011fer demokratik \u00f6rg\u00fctler ve sendikalar\u0131n da destek verdi\u011fi i\u015f b\u0131rakma eylemi olmu\u015ftur. Bu eylem 55 ilde ve 740 i\u015fyerinde hayata ge\u00e7irilmi\u015ftir. <\/p>\n
12 Eyl\u00fcl darbesiyle T\u00dcTED kapat\u0131lm\u0131\u015f, TMMOB\u2019ye davalar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, baz\u0131 \u015fubeleri kapat\u0131lm\u0131\u015f, TMMOB \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r. 19 Eyl\u00fcl eylemi nedeniyle TMMOB y\u00f6neticilerine davalar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve Teoman \u00d6zt\u00fcrk bir s\u00fcre tutuklu kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Yap\u0131lan yasal de\u011fi\u015fikliklerle kamuda \u00e7al\u0131\u015fan m\u00fchendislerin odalara \u00fcyelik zorunlulu\u011fu kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, y\u00f6netici olmak i\u00e7in 10 y\u0131ll\u0131k m\u00fchendis olma \u015fart\u0131 getirilmi\u015ftir. 12 Eyl\u00fcl sonras\u0131 TMMOB muhalif tutumunu korumaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve meslek alanlar\u0131n\u0131 d\u00fczenlemeye y\u00f6nelmi\u015ftir. <\/p>\n
Bu d\u00f6nem k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fyeri sahiplerinin TMMOB \u00fczerindeki etkinli\u011fi artm\u0131\u015f, rekabet ve meslek\u00e7i \u00e7eki\u015fme e\u011filimleri artm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcnle\u015ftirici ve dayan\u0131\u015fmac\u0131 e\u011filim g\u00fc\u00e7 kaybetmi\u015ftir.\u00a0 <\/p>\n
2. M\u00dcHEND\u0130SLER \u00dcZER\u0130NE D\u00dc\u015e\u00dcNCELER<\/p>\n
M\u00fchendislerin toplumsal konumlar\u0131 ve olaylara yakla\u015f\u0131mlar\u0131na ili\u015fkin farkl\u0131 d\u00fczlemlerden tart\u0131\u015fmalar s\u00f6zkonusudur. Teknokrasi, giri\u015fimcilik, y\u00f6netici elit gibi farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan m\u00fchendisler de\u011ferlendirilmektedir. <\/p>\n
1970\u2019li y\u0131llarda \u201cteknokrasi\u201d ye toplumlar\u0131n de\u011fi\u015fiminde b\u00fcy\u00fck \u00f6nem atfeden bir \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr vard\u0131. <\/p>\n
D. Bell\u2019e g\u00f6re sanayi sonras\u0131 toplumlarda m\u00fclkiyet ili\u015fkilerinin rol\u00fc azalacakt\u0131r. Marksizm\u2019in iddias\u0131 ge\u00e7ersizle\u015fmi\u015ftir. Sanayi toplumunda, t\u00fcm ili\u015fkiler emek ili\u015fkilerinden do\u011fuyordu. Sanayi sonras\u0131 toplumda ise teknoloji ve geli\u015fen kapitalist ili\u015fkiler kar\u015f\u0131s\u0131nda etkisini yitirmektedir. \u201cBilgi \u00e7a\u011f\u0131\u201dnda m\u00fclkiyet de\u011fil, bilgi \u00f6nemlidir. Bilgi\u2019ye sahip olan s\u0131n\u0131flar di\u011fer s\u0131n\u0131flar \u00fczerinde hegemonya kurma olana\u011f\u0131n\u0131n ellerine ge\u00e7irebiliceklerdi.\u201d <\/p>\n
\u00d6te yandan Openheimer ise \u201cprofesyonelin proleterle\u015fti\u011fi\u201d tezini savunmaktad\u0131r. \u201cBenim tezim \u015fudur: beyaz yakal\u0131 proleter i\u015f\u00e7i \u015fu g\u00fcnlerde profesyonel-teknik istihdam alan\u0131n \u00fcst kesiminde \u00e7al\u0131\u015fan \u00f6zel bir profesyonel i\u015f\u00e7i bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.\u201d Openheimer bu d\u00fc\u015f\u00fcncesini b\u00fcrokratik \u00f6rg\u00fctsel yap\u0131lar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na ve buna kar\u015f\u0131n \u201cs\u0131n\u0131f bilin\u00e7lenmesinin ba\u015flang\u0131c\u0131 say\u0131labilecek savunma tepkilerine\u201d yol a\u00e7mas\u0131yla a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. <\/p>\n
Barbara ve John Ehrenreich ise 1977 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan makalelerinde \u201cProfesyonel-Y\u00f6netici S\u0131n\u0131f\u201d kavram\u0131n\u0131 tan\u0131mlam\u0131\u015flar ve m\u00fchendislerin \u00f6nemli k\u0131sm\u0131n\u0131 da bu s\u0131n\u0131f i\u00e7inde tan\u0131mlamaktad\u0131r. Profesyonel-y\u00f6netici s\u0131n\u0131f \u201cgeni\u015f bir mesleki becerisi, y\u00fcksek gelir d\u00fczeyi, g\u00fcc\u00fc ve itibar\u0131 (prestige) olan ki\u015filer\u201d den olu\u015fmaktad\u0131r ve bu s\u0131n\u0131f\u0131 bir yanda y\u00f6netici s\u0131n\u0131ftan, \u00f6te yanda i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131ndan ay\u0131ran s\u0131n\u0131rlar bulan\u0131kt\u0131r.\u00a0 <\/p>\n
PYS ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fki \u201cnesnel olarak \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 bir ili\u015fki\u201d olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Bu iki s\u0131n\u0131f aras\u0131nda kapitalist s\u0131n\u0131fa kendi emek g\u00fc\u00e7lerini satmak zorunda kalmak ve bu s\u0131n\u0131fla \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7inde olmak gibi ortakl\u0131klar olmakla birlikte aralar\u0131nda nesnel bir \u00e7at\u0131\u015fma s\u00f6zkonusudur. Bu \u00e7at\u0131\u015fma da \u201cTaylorizasyon\u201d s\u00fcreciyle geli\u015fen, kafa ve kol eme\u011fi aras\u0131ndaki farkl\u0131la\u015fma ve kontrol ili\u015fkilerinden kaynaklanmaktad\u0131r. \u00d6znel olarak ise i\u015f\u00e7ilerde \u201cfark ve d\u00fc\u015fmanl\u0131ktan olu\u015fan karma\u015f\u0131k duygular\u201d, PYS\u2019de ise \u201cdi\u011ferlerini horg\u00f6rme ve babacanl\u0131k taslama e\u011filimleri\u201d ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. <\/p>\n
1976 y\u0131l\u0131nda TMMOB taraf\u0131ndan yap\u0131lan M\u00fchendisler-Mimarlar ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcten Ali Artun o zaman d\u00fcnyadaki iki temel kamp\u0131n ideologlar\u0131n\u0131n m\u00fchendisleri ayn\u0131 \u015fekilde ele ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktarmaktad\u0131r:<\/p>\n
\u201c1970\u2019lerde m\u00fchendis itibar\u0131n\u0131n zirvesindeydi. Art\u0131k \u00fcretim kadar toplumun da rasyonelle\u015fmesi m\u00fchendislikten soruluyordu. Hem Sovyet, hem de Amerikan hegemonyas\u0131n\u0131n ideologlar\u0131, s\u00f6zbirli\u011fi etmi\u015f\u00e7esine, geleceklerinin anahtar\u0131n\u0131, teloslar\u0131n\u0131n hakikatini \u2018bilimsel-teknolojik devrim\u2019de g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. (\u2026) M\u00fchendis bu yolculu\u011fun \u00f6nderi gibi g\u00f6r\u00fcnmenin yan\u0131 s\u0131ra, adeta eri\u015filecek insan\u0131n prototipi gibi de hayal ediliyordu: \u0130nsanla makinenin, tasar\u0131mla uygulaman\u0131n, bilimle tekni\u011fin, emekle \u00fcr\u00fcn\u00fcn yek v\u00fccut oldu\u011fu bir g\u00fc\u00e7. <\/p>\n
Bu yakla\u015f\u0131ma bir \u00f6rnek \u0130n\u015faat M\u00fchendisleri Odas\u0131 yay\u0131n organ\u0131nda yazan Ali Gevgilili\u2019dir. Ali Gevgilili m\u00fchendisleri teknokrasi olarak de\u011ferlendirmekte ve \u2018teknokrasi\u2019yi \u201cb\u00fcrokrasinin aksine de\u011fer \u00fcretebilen yarat\u0131c\u0131 bir sosyal grup\u201d olarak de\u011ferlendirmektedir. \u00dclke sanayisinin geli\u015fmesindeki gerili\u011fin teknokrasinin olu\u015fumunu geciktirdi\u011fini, ancak bu kesimin \u00fclkenin geli\u015fmesiyle beraber geli\u015fmekte oldu\u011funu s\u00f6ylemektedir. <\/p>\n
Gevgilili \u00fclkenin sanayile\u015fmesinde teknokrasiye de\u011fi\u015ftirici ve devrimci bir misyon bi\u00e7mektedir. <\/p>\n
\u201cJandarma devlet ideolojisini s\u00fcrd\u00fcren b\u00fcrokrat kar\u015f\u0131s\u0131nda teknoloji \u00fcreten toplum \u00fclk\u00fcs\u00fcn\u00fcn savunucusu olarak teknik elemanlar k\u0131sa s\u00fcreli uzla\u015fmalara yakla\u015fmayacaklard\u0131r. Arad\u0131klar\u0131, genellikle, derin ve temelde bir de\u011fi\u015fiklik olacakt\u0131r\u201d <\/p>\n
\u201c\u0130nsan soyunun demokratik haklar\u0131n\u0131 ete ve kemi\u011fe b\u00fcr\u00fcnd\u00fcren, toplumcu g\u00fc\u00e7lerin \u00f6n\u00fcndeki son engelleri de temizleyen genel tarihsel gidi\u015f teknokrasi\u2019yi \u00e7okluk yan\u0131nda bulacakt\u0131r. Zira, teknoloji i\u00e7in \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sorunu, en genel anlam\u0131yla, kendini geli\u015ftirme sorunudur da\u2026\u201d <\/p>\n
Ancak 1973 sonras\u0131 TMMOB\u2019de hakim hale gelen sosyalist m\u00fchendisler \u201cteknokrasi\u201dye toplumda \u00f6nc\u00fc rol atfeden bu g\u00f6r\u00fc\u015flere kat\u0131lmamaktad\u0131r. D\u00f6nemin TMMOB ve T\u00dcTED belgeleri m\u00fchendis-mimarlar\u0131n i\u015f\u00e7ilerle beraber \u00f6rg\u00fctlenmesi \u00fczerinde durmakta, kamu \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 i\u00e7inde b\u00fcrokrat-teknokrat ikili\u011fi olu\u015fturulmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. <\/p>\n
M\u00fchendise ili\u015fkin bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 onu kapitalizmin rasyonelle\u015ftirme beklentilerinin uygulay\u0131c\u0131s\u0131 olarak de\u011ferlendirmektedir. Bu ak\u0131m \u00e7ekirdekten yeti\u015fme bir m\u00fchendis olan Frederick W. Taylor\u2019la simgele\u015fmektedir. Taylor\u2019un 1911 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan Bilimsel Y\u00f6netimin \u0130lkeleri kitab\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnceler kapitalist \u015firket y\u00f6netim tarz\u0131n\u0131n uzun d\u00f6nem ana k\u0131lavuzu olmu\u015ftur. Bu kitaba \u00f6ns\u00f6z yazan ve m\u00fchendislikten \u00e7ok giri\u015fimcilik yan\u0131yla bilinen Henry R. Towne m\u00fchendisi \u201cdo\u011fas\u0131 gere\u011fi ekonomist\u201d olarak de\u011ferlendirmektedir. <\/p>\n
\u201cDolar, \u2026 m\u00fchendislik uygulamalar\u0131nda kurulan hemen her denklemin son terimidir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, m\u00fchendisin do\u011fru i\u015flevi yaln\u0131zca fiziksel problemlerin nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fi sorusundan ibaret olmay\u0131p, ayn\u0131 zamanda bunlar\u0131n en ekonomik yoldan nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fi sorusunu da i\u00e7ermektedir veya b\u00f6yle olmal\u0131d\u0131r. \u2026 Bu nedenle m\u00fchendis mesle\u011finin do\u011fas\u0131 gere\u011fi, ekonomisttir.\u201d <\/p>\n
\u00d6te yandan yine bir Amerikal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr olan Thorstein Veblen ise m\u00fchendisi, \u00fcretimin geli\u015fmesinin \u00f6n\u00fcnde engel olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u015fadam\u0131 ideolojisine kar\u015f\u0131 \u00fcretimi savunan ideal \u00f6zne olarak g\u00f6rmektedir. <\/p>\n
1998 y\u0131l\u0131nda \u201cT\u00fcrkiye\u2019de M\u00fchendis-Mimar Kimli\u011fi ve Meslek \u00d6rg\u00fctlenmeleri Ara\u015ft\u0131rmas\u0131\u201d n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren K\u00f6se ve \u00d6nc\u00fc m\u00fchendisleri Taylor ve Veblen y\u00f6nelimli olarak iki ideal tip \u00fczerinden de\u011ferlendirmektedir. K\u00f6se ve \u00d6nc\u00fc\u2019ye g\u00f6re \u201cteknik meslekler aras\u0131nda \u00f6nemli bir konumu temsil eden m\u00fchendislik mesle\u011fi, toplumun hakim \u00fcretim tarz\u0131n\u0131 belirleyen \u00fcretim ili\u015fkilerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak tan\u0131mlanamaz\u201d <\/p>\n
\u201cKapitalist toplumsal \u00f6rg\u00fctlenme ve \u00fcretim ili\u015fkileri i\u00e7inde yer almak durumunda olan m\u00fchendisin, bu yap\u0131 i\u00e7erisinde kendini konumland\u0131rmas\u0131 emek ve sermaye aras\u0131ndaki bu temel \u00e7eli\u015fkiden ba\u011f\u0131ms\u0131z olamaz. Bu a\u00e7\u0131dan ilgin\u00e7 olan, m\u00fchendisin bu temel \u00e7eli\u015fki ba\u011flam\u0131nda m\u00fchendisli\u011fe nas\u0131l bir anlam y\u00fckledi\u011fidir. Bu noktada m\u00fchendisin konumlan\u0131\u015f\u0131 hakk\u0131nda iki u\u00e7 noktadan s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. O, ya sahip oldu\u011fu mesleki formasyona g\u00f6nderme ile s\u00f6z konusu temel \u00e7eli\u015fkinin ger\u00e7ek bir \u00e7eli\u015fki olmad\u0131\u011f\u0131, bunun t\u00fcm\u00fcyle bir yan\u0131lsama oldu\u011fu vurgusundan hareketle sermaye ve eme\u011fin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n uyum i\u00e7erisinde birlikte var olabilece\u011fini g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve m\u00fchendisli\u011fi, sermayenin rasyonelleri ile uyumlu olarak tan\u0131mlar ya da bu \u00e7eli\u015fkinin varl\u0131\u011f\u0131ndan hareketle, emek ve sermaye aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkinin, ayn\u0131 zamanda sermaye ile m\u00fchendislik aras\u0131nda da mevcut oldu\u011fu ve bu nedenle m\u00fchendisin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n sermayenin \u00e7\u0131karlar\u0131 ile uyumsuz oldu\u011fu sonucuna ula\u015f\u0131r. <\/p>\n
K\u00f6se-\u00d6nc\u00fc\u2019ye g\u00f6re iki ideal tip, m\u00fchendisin, kapitalist \u00fcretim ili\u015fkileri i\u00e7inde iki u\u00e7 konumunu temsil etmektedir: Bir yanda i\u015fverenin beklenti ve rasyonelleri ile uyumlu olan Taylor perspektifli m\u00fchendis, di\u011fer yanda ise i\u015fverenle \u00e7eli\u015fik konumda olan Veblen perspektifli m\u00fchendis. <\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019deki m\u00fchendislerin \u00e7o\u011funlu\u011fu \u00fccretli \u00e7al\u0131\u015fan konumundad\u0131r. Bunlar\u0131n \u00f6zel ekonomide yer alanlar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir kitlesi, ilkel \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinde istihdam edilen nitelikli i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r. Di\u011fer \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise kamu sekt\u00f6r\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u00c7o\u011funlu\u011fu temsil eden bu gruplar, orta s\u0131n\u0131f ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 konumlar\u0131na da\u011f\u0131lmakla birlikte, sahip olduklar\u0131 ekonomik ko\u015fullar ve olanaklar itibariyle i\u015f\u00e7ile\u015fmi\u015f ve yoksulla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Sa\u011f siyasal ideolojilere y\u00f6nelim, g\u00f6reli olarak daha iyi ekonomik ve sosyal olanaklara sahip olan y\u00f6netim temelli kapitalist s\u0131n\u0131f ve geli\u015fmi\u015f organizasyon yap\u0131lar\u0131ndaki orta s\u0131n\u0131f konumlar\u0131nda yer alan m\u00fchendisler aras\u0131nda daha \u00e7ok yayg\u0131nla\u015fmakta ve bununla uyumlu olarak bu gruplar Taylorist mesleki ideolojiye y\u00f6nelmektedir. <\/p>\n
Ali Artun da bu kesimin toplumda di\u011ferlerinden ayr\u0131lacak ortak toplumsal \u00f6zelliklere sahip olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndedir. \u201cM\u00fchendisler ekonomik ili\u015fkiler i\u00e7inde farkl\u0131 konumlarda, hatta farkl\u0131 \u00fcretim tarzlar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak yeral\u0131rlar.\u201d <\/p>\n
1980 y\u0131l\u0131nda m\u00fchendislerin ideolojik yap\u0131lar\u0131 \u00fczerine doktora \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yapan Nil\u00fcfer G\u00f6le\u2019ye g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019deki m\u00fchendisler 1970\u2019li y\u0131llarda kendilerini asl\u0131nda olduklar\u0131ndan farkl\u0131 g\u00f6rerek Leninist bir ideolojiyi savunmu\u015flard\u0131r. Devrimci kimli\u011fin ard\u0131nda modernle\u015fmeciler yatmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u201cTarihselli\u011fi zay\u0131f bir toplumda, yani yeninin \u2013ekonomik, k\u00fclt\u00fcrel ya da bilimsel- i\u00e7sel ve yap\u0131sal bir s\u00fcre\u00e7 olarak ortaya \u00e7\u0131kamad\u0131\u011f\u0131 bir toplumda y\u00f6netici se\u00e7kinlerin iradelerinin, modernle\u015fmeci ideolojiler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla toplumu y\u00f6nlendirmede a\u011f\u0131rl\u0131k kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.\u201d <\/p>\n
Nil\u00fcfer G\u00f6le konuyu \u201cm\u00fchendis ideolojisi\u201d a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele alm\u0131\u015f ve bir meslek grubu olan m\u00fchendislerin \u00fcretim s\u00fcreci i\u00e7indeki yerlerinin \u00f6tesinde toplumsal geli\u015fme modellerinin savunucular\u0131 olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. Bu bak\u0131mdan m\u00fchendisler toplumsal m\u00fchendislik ideolojisine sahiptir ve sosyal konularda da m\u00fchendislik yap\u0131labilece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmektedir. <\/p>\n
\u201cM\u00fchendisler kendilerini, kapitalizmin kar\u015f\u0131s\u0131nda sanayile\u015fmenin, geleneklerin kar\u015f\u0131s\u0131nda rasyonalizm ve pozitivizmin, liberal d\u00fc\u015f\u00fcncenin kar\u015f\u0131s\u0131nda toplum m\u00fchendisli\u011finin s\u00f6zc\u00fcleri, temsilcileri olarak konumland\u0131rmaktad\u0131rlar.\u201d <\/p>\n
G\u00f6le\u2019ye g\u00f6re m\u00fchendisler 1980 sonras\u0131nda ise \u201cdava adam\u0131\u201d yerine \u201cteknik adam\u201d olmay\u0131 ye\u011flemi\u015f, ilkesel ve ideolojik inan\u00e7lar yerine icraata y\u00f6nelik pragmatik yakla\u015f\u0131m\u0131 benimsemi\u015f ve \u201cideolojiler \u00fcst\u00fc\u201d bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm kazanarak, siyasette yumu\u015famay\u0131 temsil etmi\u015ftir. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n temsilcisi Anavatan Partisi ve Turgut \u00d6zal olmu\u015ftur.<\/p>\n
Benzer yakla\u015f\u0131m bug\u00fcn de m\u00fchendisler taraf\u0131ndan s\u0131kl\u0131kla dile getirilmektedir. \u00d6rne\u011fin 29 Mart 2009 yerel se\u00e7imleri i\u00e7in \u00c7ankaya Belediyesi\u2019nin CHP Belediye Ba\u015fkan Aday Adayl\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan ve T\u00fcrk M\u00fchendisler Birli\u011fi Derne\u011fi (TMBD) Genel Ba\u015fkan\u0131 olan B\u00fclent G\u00fcrsoy, kendisini tan\u0131t\u0131rken, sol \u00e7evrelerle, i\u015f \u00e7evreleriyle ili\u015fkileri, i\u00e7inde yerald\u0131\u011f\u0131 etkinlikler yan\u0131nda, m\u00fchendis olmas\u0131 nedeniyle \u201cprojeci ve ger\u00e7ek\u00e7i\u201d oldu\u011funu vurgulamaktad\u0131r: \u201c\u0130n\u015faat m\u00fchendisi olmam nedeniyle analitik d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131na sahibim, projeci ve ger\u00e7ek\u00e7iyim\u201d <\/p>\n
G\u00f6le\u2019nin aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re 1988 y\u0131l\u0131nda ANAP\u2019l\u0131 bir m\u00fchendis kendilerini \u015f\u00f6yle tan\u0131mlamaktad\u0131r:<\/p>\n
\u201cBizim m\u00fchendis olarak \u015f\u00f6yle bir \u00f6zelli\u011fimiz var. Biz rakamlarla konu\u015ftu\u011fumuz i\u00e7in kar\u015f\u0131ya kendimizi kabul ettirmemiz kolay olur. Yorumcu de\u011filiz, rakamlarla konu\u015fan bir kesimiz. Bir avukata, bir iktisat\u00e7\u0131ya, bir b\u00fcrokrata benzemeyiz. Tatbikata gelinceye kadar ka\u011f\u0131t \u00fczerinde et\u00fcd\u00fcn\u00fc yapar\u0131z ama uygulamaya gelince art\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bitmi\u015ftir, tek yolu vard\u0131r, uygulama tektir.\u201d <\/p>\n
G\u00f6le, ANAP iktidar\u0131 d\u00f6nemini \u201cm\u00fchendisler iktidar\u0131\u201d olarak de\u011ferlendirmekte ve iktidarda ve toplumdaki pragmatizmi \u201cm\u00fchendis ideolojisine\u201d ba\u011flamaktad\u0131r. Bu d\u00f6nemde mecliste m\u00fchendis\/mimar k\u00f6kenli olan milletvekilleri oran\u0131 ger\u00e7ekten de %20\u2019lere \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ancak \u00d6zal\u2019\u0131n m\u00fchendis k\u00f6kenli olmas\u0131 ve mecliste m\u00fchendis k\u00f6kenli milletvekillerinin say\u0131s\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131 \u201cm\u00fchendisler iktidar\u0131\u201d olarak de\u011ferlendirmek do\u011fruyu yans\u0131tmamaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir yandan meclisin toplumsal bile\u015fimi bize d\u00f6nemin \u00f6zelliklerine ili\u015fkin bilgiler verse de ger\u00e7ek iktidar\u0131 yans\u0131tmaz. T\u00fcrkiye\u2019de 1946-1973 d\u00f6nemindeki b\u00fct\u00fcn meclislerde en kalabal\u0131k meslek grubu Hukuk\u00e7ular olmu\u015ftur. Ama bu d\u00f6nemi herhalde bir \u201chukuk\u201d d\u00f6nemi olarak de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00d6te yandan 1983 ve sonras\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn meclislerde ise en b\u00fcy\u00fck a\u011f\u0131rl\u0131k m\u00fchendislerde de\u011fil ticaret erbab\u0131ndad\u0131r.
\u00a0
Beyaz yakal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar, literat\u00fcrde genel olarak bireysellikleri ve ki\u015fisel kariyer e\u011filimleri kuvvetli olan, sendikal \u00f6rg\u00fctlenmeye uzak \u00e7al\u0131\u015fanlar olarak de\u011ferlendirilmektedir. <\/p>\n
\u201cEnd\u00fcstride \u00e7al\u0131\u015fan mavi yakal\u0131 i\u015f\u00e7inin geleneksel olarak sendikala\u015fma e\u011filimi daha y\u00fcksektir. Ayr\u0131ca end\u00fcstride \u00e7al\u0131\u015fanlar i\u00e7in sendika arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ortak \u00e7\u0131karlar\u0131n savunulmas\u0131 daha yararl\u0131 ve i\u015flevsel g\u00f6r\u00fcnmekteydi. Oysa hizmet sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fcmesi ile say\u0131ca artan beyaz yakal\u0131 i\u015f\u00e7iler i\u00e7in ne sendikala\u015fma bir gelenek ya da bir miras olarak alg\u0131lanmakta ne de ortak dayan\u0131\u015fma duygusu y\u00fcksek olmaktad\u0131r. Beyaz yakal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar, hem \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 nedeniyle hem de daha \u00e7ok orta s\u0131n\u0131f de\u011ferlerine sahip olduklar\u0131ndan, sendikal m\u00fccadele yerine bireysel m\u00fccadeleyi ye\u011flemektedirler. Meryem Koray da say\u0131ca ve oransal olarak artmakta olan \u201cbeyaz-yakal\u0131 i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn kendi i\u00e7inde farkl\u0131 nitelikler ta\u015f\u0131mas\u0131, farkl\u0131 i\u015fler yapmas\u0131, farkl\u0131 ko\u015fullarda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 nedeniyle \u00e7ok daha karma\u015f\u0131k bir i\u015fg\u00fcc\u00fc yap\u0131s\u0131n\u0131n\u201d ortaya \u00e7\u0131kmakta oldu\u011funu vurgulamaktad\u0131r. (Koray, 2008, s. 220-221) Koray bu karma\u015f\u0131kl\u0131kta beyaz-yakal\u0131lar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131n fabrikada \u00e7al\u0131\u015fanlara g\u00f6re daha heterojen olmas\u0131n\u0131 (\u201cbeyaz yakal\u0131 i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 aras\u0131nda inan\u0131lmaz farklar ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r\u201d) \u00f6nemli bir farkl\u0131l\u0131k olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r. <\/p>\n
\u00dclkemizde \u00f6zel sekt\u00f6rde \u00e7al\u0131\u015fan beyaz yakal\u0131lar\u0131n ve m\u00fchendislerin \u00f6rg\u00fctlenme sendikal \u00f6rg\u00fctlenme e\u011filimi ger\u00e7ekten de olduk\u00e7a zay\u0131ft\u0131r. Ancak bu durum yap\u0131sal olmaktan \u00e7ok d\u00f6nemsel bir e\u011filim olarak de\u011ferlendirilebilir. \u00d6zel sekt\u00f6rde \u00e7al\u0131\u015fan beyaz yakal\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00f6rg\u00fctsel engellerin \u00f6tesinde \u201ckap\u0131kulu\u201d gelene\u011finden gelmenin, siyasal iktidarlara daha ba\u011f\u0131ml\u0131 olman\u0131n dezavantajlar\u0131na da sahip olan bir beyaz\u2013yakal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan grubu olarak \u2018memur\u2019lar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 pratik \u00fclkemizde g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r.\u00a0 \u00dclkemizde 12 Eyl\u00fcl Anayasas\u0131 ile her t\u00fcrl\u00fc hakk\u0131n budand\u0131\u011f\u0131 \u015fartlar alt\u0131nda, \u2018amirinden izin almadan bas\u0131na deme\u00e7 bile veremeyece\u011fi\u2019 ifade edilen \u201cmemur\u201dlar, yasalara ra\u011fmen kitlesel \u015fekilde sendikalar kurmu\u015ftur. Bu sendikalar kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kitlesel eylemlerle tepki g\u00f6stermi\u015flerdir. S\u00fcrg\u00fcnler, soru\u015fturmalar ve cezalara ra\u011fmen ve 10 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n uzun bir s\u00fcre boyunca yasal bir d\u00fczenleme olmadan kamu \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 sendikalar\u0131 varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Getirilen yasal d\u00fczenleme grev ve toplu s\u00f6zle\u015fme hakk\u0131n\u0131 tan\u0131mam\u0131\u015f olsa da, \u00f6zellikle KESK i\u00e7inde bir araya gelen kamu \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 kendilerini yasalarla s\u0131n\u0131rlamadan zaman zaman gerileyen, zaman zaman g\u00fc\u00e7l\u00fc ve kitlesel eylemlerle bir m\u00fccadele s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Yine mevcut ko\u015fullarda sendikalar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 faydalar sa\u011flamas\u0131na ra\u011fmen %55\u2019in \u00fczerinde bir sendikala\u015fma oran\u0131 \u00f6nemsenmesi gereken bir \u00f6rg\u00fctlenme oran\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmelidir. <\/p>\n
3. M\u00dcHEND\u0130SLER\u0130N YA\u015eAM VE \u00c7ALI\u015eMA KO\u015eULLARI<\/p>\n
M\u00fchendislik \u00f6\u011frenimini bilin\u00e7li olarak tercih edenlerin bir k\u0131sm\u0131 tercihini mesle\u011fe duydu\u011fu ilgiyle a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. \u201c\u00c7eli\u011fe \u015fekil vermek, yeni bir \u015fey yaratmak\u201d beklentisi s\u00f6zkonusudur. \u00d6te yandan, \u201cdaha iyi i\u015f olanaklar\u0131, toplumda sayg\u0131nl\u0131k\u201d gibi ekonomik ve sosyal beklentiler de insanlar\u0131n m\u00fchendislik \u00f6\u011frenimine y\u00f6nelmesinde etkilidir. E\u011fitim hayat\u0131 boyunca bir yandan bu beklentiler kuvvetlenmekte, ancak bir yandan da ger\u00e7eklikle y\u00fczy\u00fcze gelindik\u00e7e bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 olu\u015fmaktad\u0131r. <\/p>\n
TMMOB 2006 ara\u015ft\u0131rmas\u0131na g\u00f6re m\u00fchendislerin %65,5\u2019i \u00f6\u011frenim g\u00f6rmek istedi\u011fi m\u00fchendislik dal\u0131na girmi\u015ftir. G\u00f6nl\u00fcnde bir ba\u015fka m\u00fchendislik dal\u0131 yatanlarla birlikte bu oran %79 oran\u0131na y\u00fckselmektedir. Her 5 m\u00fchendisten birisinin en \u00e7ok e\u011fitim g\u00f6rmek istedi\u011fi meslek m\u00fchendislik de\u011fildir. <\/p>\n
M\u00fchendislerin yar\u0131s\u0131ndan biraz fazlas\u0131 ise mesle\u011fiyle ilgili olarak d\u00fc\u015f k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. En \u00e7ok d\u00fc\u015f k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fanan nedenler i\u015f bulma olanaklar\u0131, para kazanma olanaklar\u0131, mesleki uygulamalar\u0131n tatmin edici olmamas\u0131 olarak s\u0131ralanmaktad\u0131r. <\/p>\n
M\u00fchendislerin gelirlerini di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fanlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda gelirlerin di\u011fer \u00fccretli \u00e7al\u0131\u015fanlardan yukarda oldu\u011funu ancak beklentilere g\u00f6re d\u00fc\u015f\u00fck kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. <\/p>\n
TMMOB 2006 ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda MM\u015eP\u2019lere ki\u015fisel ortalama ayl\u0131k gelirleri de sorulmu\u015ftur. MM\u015eP\u2019lerin %15.6\u2019s\u0131n\u0131n 1000 tl\u2019den d\u00fc\u015f\u00fck; %35.6\u2019s\u0131n\u0131n 1000-14999 tl aras\u0131; %19.4\u2019\u00fcn\u00fcn 1500-1999 tl aras\u0131; %13.6\u2019s\u0131n\u0131n 2000-2999 tl aras\u0131; %8.5\u2019inin 3000 tl ve \u00fcst\u00fcnde geliri oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00c7al\u0131\u015fma konumlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan gelir s\u0131ralamas\u0131 yukardan a\u015fa\u011f\u0131ya \u00fcst d\u00fczey y\u00f6neticiler, i\u015fverenler, orta d\u00fczey y\u00f6neticiler, y\u00f6netim g\u00f6revi olmayan \u00fccretliler, emekliler, i\u015fsizler \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. <\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rma bulgular\u0131na g\u00f6re ortalama gelir 1250-1499 tl aral\u0131\u011f\u0131nda olu\u015fmaktad\u0131r. \u00d6zel sekt\u00f6rde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n ortalama gelirleri 1500-1999 tl aral\u0131\u011f\u0131ndayken kamuda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131nki 1250-1499 tl aras\u0131ndad\u0131r. Kad\u0131nlar MM\u015eP\u2019lerin gelirleri de ortalaman\u0131n alt\u0131na d\u00fc\u015ferek 1000-1249 tl aral\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r. <\/p>\n
Ayn\u0131 d\u00f6nem i\u00e7inde 2006 y\u0131l\u0131nda net asgari \u00fccret 380 ytl, 2007 y\u0131l\u0131nda ise 403 ytl\u2019dir. <\/p>\n
Bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yapabilmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan Birle\u015fik Metal \u0130\u015f Sendikas\u0131 taraf\u0131ndan \u00fcyeleri aras\u0131nda 2008 y\u0131l\u0131 May\u0131s-Haziran aylar\u0131nda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma verilerine g\u00f6re i\u015f\u00e7ilerin %56,6\u2019s\u0131n\u0131n ki\u015fisel ayl\u0131k geliri 900 tl\u2019ye kadar; %26,5\u2019i 901-1300 tl aras\u0131nda; %12,3\u2019\u00fc 1301-1700 tl ve %4,7\u2019sinin ayl\u0131k geliri 1700 tl \u00fczerindedir. <\/p>\n
Yararlanabilece\u011fimiz bir ba\u015fka kaynak ta MESS\u2019in \u00fccret ara\u015ft\u0131rmalar\u0131d\u0131r. MESS\u2019in 2006 y\u0131l\u0131nda \u00fcye i\u015fyerlerinde yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmadan\u00a0 derledi\u011fimiz verilere g\u00f6re m\u00fchendis grubunun ortalama geliri ayn\u0131 i\u015fyerinde \u00e7al\u0131\u015fan mavi yakal\u0131lar\u0131n 3,5 kat\u0131, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihte uygulanan asgari \u00fccretin ise yakla\u015f\u0131k 6 kat\u0131d\u0131r. Bununla birlikte i\u015fe giri\u015f \u00fccretleri br\u00fct olarak 589 ytl\u2019ye kadar d\u00fc\u015febilmektedir. Bu miktar 2006 y\u0131l\u0131nda ge\u00e7erli olan br\u00fct 531 ytl\u2019lik asgari \u00fccretin \u00e7ok az \u00fcst\u00fcndedir. De\u011fi\u015fik konumlar i\u00e7in i\u015fe giri\u015f \u00fccreti 700-800 ytl aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. Yeni mezun m\u00fchendislerin i\u015fe giri\u015f \u00fccretleri asgari \u00fccrete yakla\u015fmakta, ancak deneyim kazand\u0131k\u00e7a \u00fccretlerinin h\u0131zl\u0131 \u015fekilde y\u00fckselece\u011fi beklentisi s\u00fcrmektedir.<\/p>\n
Bu veriler bize m\u00fchendislerin i\u015f\u00e7ile\u015fme s\u00fcreci ya\u015famakla birlikte, \u00fccret d\u00fczeyi a\u00e7\u0131s\u0131ndan di\u011fer i\u015f\u00e7ilerden belirgin \u015fekilde y\u00fcksek bir d\u00fczeye sahip olmaya devam etti\u011fini g\u00f6stermektedir. <\/p>\n
M\u00fchendisleri sendikala\u015fma a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirdi\u011fimizde 2006 y\u0131l\u0131nda \u00fccretli\/maa\u015fl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n %17,6\u2019s\u0131n\u0131n sendika \u00fcyesi oldu\u011fun g\u00f6r\u00fcyoruz. <\/p>\n
1998 ara\u015ft\u0131rmas\u0131 verilerine g\u00f6re \u00f6zel sekt\u00f6rde \u00fccretli \u00e7al\u0131\u015fanlar i\u00e7inde sendikala\u015fma oran\u0131 %0,5\u2019tir. Kamu sekt\u00f6r\u00fcnde ise %25,7 olarak ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. <\/p>\n
Her iki d\u00f6nemde de bu oran\u0131n \u00f6nemli k\u0131sm\u0131n\u0131n kamu \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 (memur) sendikas\u0131 \u00fcyelerinden olu\u015ftu\u011funu tahmin etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu noktadan de\u011ferlendirildi\u011finde memur stat\u00fcs\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fan m\u00fchendislerin \u00f6rg\u00fctlenme e\u011filiminin \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. <\/p>\n
TMMOB 2006 ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda sorulan \u201csizce m\u00fchendis mimarlar sendikalarda yer almal\u0131 m\u0131d\u0131r? Evetse, hangi t\u00fcr sendikalarda?\u201d sorusuna %49,4 oran\u0131nda \u201cEvet, yer almal\u0131d\u0131r\u201d cevab\u0131 verirken, \u201cHay\u0131r, yer almamal\u0131d\u0131r\u201d diyenlerin oran\u0131 %23,4\u2019te kalm\u0131\u015ft\u0131r. Hangi t\u00fcr sendikalar sorusunda ise en b\u00fcy\u00fck grup %25,5 ile \u201csadece m\u00fchendis\/mimar\/\u015fehir planc\u0131lar\u0131na ait sendikalarda\u201d diyenler olmakta, bu grubu %15 ile \u201csadece teknik elemanlara ait sendikalarda\u201d diyen grup izlemekte, daha sonra %9,1 ile kamu \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 sendikalar\u0131nda\u201d ve %3,4 oran\u0131nda \u201ci\u015f\u00e7i sendikalar\u0131nda\u201d diyenler gelmektedir. Bu sonu\u00e7lar oransal de\u011fi\u015fimler olmakla birlikte TMMOB\u2019nin 1976, 1998 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan y\u00fcksek oranl\u0131 meslek sendikac\u0131l\u0131\u011f\u0131 e\u011filiminin devam etti\u011fini g\u00f6stermektedir. <\/p>\n
SONU\u00c7LAR<\/p>\n
Yak\u0131n ge\u00e7mi\u015fimize bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda farkl\u0131 m\u00fchendis temsiliyetleri g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. 1970\u2019li y\u0131llarda \u0130n\u015faat M\u00fchendisi S\u00fcleyman Demirel zaman zaman Ba\u015fbakan, zaman zaman ana muhalefet partisi lideridir. Makina M\u00fchendisi Necmettin Erbakan ise Ecevit ve Demirel h\u00fck\u00fcmetlerinde Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 olarak yeralan bir politikac\u0131d\u0131r. Yine ayn\u0131 d\u00f6nemde Elektrik M\u00fchendisi Turgut \u00d6zal bir d\u00f6nem DPT m\u00fcste\u015far\u0131, daha sonra i\u015fadam\u0131, bir ara Madeni E\u015fya Sanayicileri Sendikas\u0131 (MESS) Ba\u015fkan\u0131, sonras\u0131nda ise Demirel h\u00fck\u00fcmeti d\u00f6neminde Devlet Planlama Te\u015fkilat\u0131 M\u00fcste\u015far Vekili ve Ba\u015fbakanl\u0131k M\u00fcste\u015far\u0131 olmu\u015ftur. Her \u00fc\u00e7\u00fc de sa\u011f e\u011filimlidir ve \u00fclkede y\u00f6netici konumlardad\u0131r. <\/p>\n
\u00d6te yandan ayn\u0131 y\u0131llarda m\u00fchendis ve mimarlar\u0131n meslek \u00f6rg\u00fct\u00fc olan TMMOB\u2019nin y\u00f6netimi sola ge\u00e7mi\u015ftir ve yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen y\u00f6neticilerle z\u0131t konumlarda aktif bir muhalefet \u00e7izgisi izlemektedir. 1970 y\u0131l\u0131nda \u0130n\u015faat M\u00fchendisleri Odas\u0131, S\u00fcleyman Demirel\u2019i Onur Kurulu\u2019na sevk etmi\u015f ve meslekten men cezas\u0131 vermi\u015ftir.\u00a0 <\/p>\n
1980\u2019li y\u0131llar g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Elektrik M\u00fchendisi Turgut \u00d6zal\u2019\u0131n Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 12 Eyl\u00fcl h\u00fck\u00fcmetleri d\u00f6neminde TMMOB\u2019nin \u00e7e\u015fitli birimlerinin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 durdurulmu\u015f, eski TMMOB ba\u015fkan\u0131 d\u00f6nemi cezaevinde ge\u00e7irmi\u015ftir.<\/p>\n
\u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz y\u0131llardaysa sendikala\u015fma nedeniyle 400\u2019e yak\u0131n i\u015f\u00e7isini i\u015ften \u00e7\u0131kartan Sinter Metal patronu m\u00fchendis iken, TMMOB\u2019ye ba\u011fl\u0131 birimler ise direni\u015f\u00e7i i\u015f\u00e7ilerin yan\u0131nda yer almaktad\u0131rlar. <\/p>\n
Bir meslek grubu olarak m\u00fchendisler homojen bir topluluk olu\u015fturmazlar. Farkl\u0131 s\u0131n\u0131fsal pozisyonlarda yeralmaktad\u0131rlar. Alanda \u00e7al\u0131\u015fma yapanlar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 m\u00fchendislerin \u00e7o\u011funlu\u011funu ara bir s\u0131n\u0131f konumunu temsil eden orta s\u0131n\u0131f konumunda grupland\u0131rmaktad\u0131r. Bununla birlikte dura\u011fan bir pozisyon tart\u0131\u015fmas\u0131 da durumu \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeye yeterli olmamaktad\u0131r. Hem nesnel de\u011fi\u015fimler (\u00fcretim sistemlerindeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler, kapitalizmin krizi) hem de \u00f6znel fakt\u00f6rler (s\u0131n\u0131flar m\u00fccadelesinin seyri) di\u011fer toplumsal katmanlarda oldu\u011fu gibi m\u00fchendislerin \u00e7o\u011funlu\u011funu da etkileme olanaklar\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r.\u00a0 <\/p>\n
M\u00fchendisler i\u00e7inde, analitik d\u00fc\u015f\u00fcnme, hesap kitaba dayanma gibi nedenlerle toplumun di\u011fer kesimlerinden farkl\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnme y\u00f6ntemine sahip olundu\u011fu fikri yayg\u0131nd\u0131r. Ancak, varsay\u0131lan bu \u00f6zg\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnce y\u00f6ntemi de tek y\u00f6nl\u00fc bir \u015fekilde i\u015flememektedir. M\u00fchendisler, toplumdaki genel e\u011filimlere benzer \u015fekilde farkl\u0131 siyasal konumlarda yeralmaktad\u0131r.<\/p>\n
M\u00fchendislerin teknokratik bir y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131na sahip oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131n\u0131n kuvvetli dayanaklar\u0131 ise g\u00f6r\u00fclmemektedir. <\/p>\n
Beyaz yakal\u0131lar\u0131n ve m\u00fchendislerin bireyci oldu\u011fu, \u00f6rg\u00fctlenmeye yatk\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc de farkl\u0131 d\u00f6nemlerin farkl\u0131 pratikleri taraf\u0131ndan do\u011frulanmamaktad\u0131r. M\u00fchendisler 1970-71\u2019de TEK-SEN\u2019de \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f ve kitlesel olarak eylemlere kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 12 Mart sonras\u0131nda ise gerek TMMOB bir muhalefet \u00f6rg\u00fct\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, gerekse de T\u00dcTED arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla m\u00fchendisler di\u011fer teknik elemanlar ve i\u015f\u00e7ilerle m\u00fccadelelerini ortakla\u015ft\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. 19 Eyl\u00fcl 1979\u2019da yap\u0131lan i\u015f b\u0131rakma eylemi de kitlesel bir \u015fekilde hayata ge\u00e7mi\u015ftir. 1990 ve 2000\u2019lerin kamu \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 m\u00fccadelelerinde de hem bir \u00e7ok m\u00fchendis \u00f6nc\u00fc pozisyonunda yer alm\u0131\u015f, hem de m\u00fchendis kitlesi, zaman zaman di\u011fer kesimlerin biraz alt\u0131nda da olsa, sendikal m\u00fccadelede yer alm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n
Ya\u015fam, bize, teknik elemanlar\u0131n i\u00e7inde bulunulan toplumsal ve ekonomik \u015fartlara ba\u011fl\u0131 olarak y\u00fcksek eylem kapasitelerinin olabildi\u011fini g\u00f6stermektedir. Bu noktadan sonras\u0131, mevcut potansiyeli a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karma iddias\u0131ndakilere d\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n
Ertu\u011frul B\u0130L\u0130R <\/p>\n
Makina M\u00fchendisi<\/p>\n
*Bu bildiri Karaburun Bilim Kongresi’nde M\u00fchendislik ve Akademi oturumunda sunulmu\u015ftur.<\/em> <\/p>\n \u00a0 – Akkaya, Y. (2005). \u00c7\u0131kar Gruplar\u0131 ve Korporatist Temsil: TMMOB \u00d6rne\u011fi. http:\/\/www.sendika.org\/yazi.php?yazi_no=3504<\/a> (Eri\u015fim Tarihi: 30 May\u0131s 2009)<\/p>\n – Artun, Ali (1999). Fordizmin ve M\u00fchendisin D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc. TMMOB. Ankara.<\/p>\n – Atmaca, M. (23 Ekim 2004). \u201c50. Y\u0131l\u0131nda TMMOB \u00d6rg\u00fctl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc Forumu\u201d. TMMOB 50 Ya\u015f\u0131nda 1954-2004. Ankara. TMMOB, sa. 174-182.<\/p>\n – Bay\u00fclken, Y. (22-23 Eyl\u00fcl 2007). \u201c\u00dcretim S\u00fcrecinde \u00dccretli, \u0130\u015fsiz M\u00fchendis, Mimar ve \u015eehir Planc\u0131lar\u0131n\u0131n Yeri ve Toplumsal Konumlar\u0131\u201d. TMMOB M\u00fchendislik, \u0130stihdam ve \u00dccretlendirme Sempozyumu Bildiriler Kitab\u0131. MMO. \u0130stanbul. sa. 45-50.<\/p>\n – Bilir, E. (2009). \u00dclkemizde M\u00fchendislerin Sendikalarla \u0130li\u015fkileri. www.politeknik.org.tr<\/a> (Eri\u015fim Tarihi: 07.06.2009)<\/p>\n – Birlik Haberleri (11 Nisan 1975). S. 11. http:\/\/www.tmmob.org.tr\/pdf\/1775.pdf<\/a> (Eri\u015fim Tarihi: 26 Ocak 2009) <\/p>\n – Birle\u015fik Metal-\u0130\u015f. (2008) \u00dcye Kimlik Ara\u015ft\u0131rmas\u0131 2008. \u0130stanbul<\/p>\n – Braverman, Harry. (2008) Emek ve Tekelci Sermaye. \u00c7ev. \u00c7i\u011fdem \u00c7idaml\u0131. Kalkedon. \u0130stanbul<\/p>\n – Cirhinlio\u011flu, Zafer (der. ve \u00e7ev.) (1996) Meslekler ve Sosyoloji. G\u00fcndo\u011fan Yay\u0131nlar\u0131. Ankara<\/p>\n – Derber, Charles (1983). Managing Professionals: Ideological Proletarinazation and Post-Industrial Labor. Theory and Society, Vol. 12. No.3. 8May, 1983, pp.309-341<\/p>\n – Ehrenreich, B ve Ehrenreich, J. (1996). Profesyonel Y\u00f6netici S\u0131n\u0131f. Meslekler ve Sosyoloji. Der. ve \u00c7ev.: Zafer Cirhinlio\u011flu, G\u00fcndo\u011fan Yay\u0131nlar\u0131: Ankara, sa. 197-230<\/p>\n – Gevgilili, A. (1973). \u201cT\u00fcrkiye\u2019de Teknokrasi, Teknik Eleman\u0131n T\u00fcrk Toplumundaki Sosyo\/Ekonomik Konumu\u201d T\u00fcrkiye M\u00fchendislik Haberleri (\u0130MO), S. 218, May\u0131s 1973.<\/p>\n – G\u00f6kt\u00fcrk, A. (2008). TMMOB \u00d6rne\u011fi \u0130le Meslek Odalar\u0131nda \u201c\u00d6zelle\u015fme!..\u201d. \u0130ktisat Dergisi, S. 494-495, Mart-Nisan. sa. 60-71.<\/p>\n – G\u00f6le, Nil\u00fcfer. (2004). M\u00fchendisler ve \u0130deoloji. \u00d6nc\u00fc Devrimcilerden Yenilik\u00e7i Se\u00e7kinlere. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Bas\u0131m. Metis Yay\u0131nlar\u0131. \u0130stanbul. – G\u00fcrsoy, B. (2009). http:\/\/www.karadenizbayrak.com\/haberdetay.asp?haberID=1434<\/a>) (Eri\u015fim Tarihi: 3 Haziran 2009)<\/p>\n – G\u00fcven\u00e7, K. (2004). TMMOB\u2019nin Kurulu\u015funa Kadar T\u00fcrkiye\u2019de M\u00fchendis-Mimar \u00d6rg\u00fctlenmesi.\u00a0 TMMOB 50. Y\u0131l Andac\u0131. Ankara: TMMOB. sa.\u00a0 9-14 <\/p>\n -Koray, Meryem (2008). Sosyal Politika. 3. Bask\u0131. \u0130mge Kitabevi. Ankara <\/p>\n – K\u00f6se, A.H ve A. \u00d6nc\u00fc. (2000). Kapitalizm, \u0130nsanl\u0131k ve M\u00fchendislik T\u00fcrkiye\u2019de M\u00fchendisler, Mimarlar. TMMOB. Ankara.<\/p>\n – K\u00f6se, A.H ve A. \u00d6nc\u00fc. (2000b). \u201cT\u00fcrkiye\u2019de m\u00fchendis-mimarlar: Ekonomik S\u0131n\u0131f Konumlar\u0131 ve \u0130deolojik Olu\u015fumlar\u0131\u201d. Toplum ve Bilim, S. 85, Yaz 2000. sa.9-35.<\/p>\n – MESS (2006). \u00dccret Ara\u015ft\u0131rmas\u0131 2006-1. MESS Yay\u0131nlar\u0131. \u0130stanbul.<\/p>\n – MESS (2007). 2006 Ayl\u0131k \u00dccretli Personel \u0130\u00e7in \u00dccret Ara\u015ft\u0131rmas\u0131. MESS Yay\u0131nlar\u0131 \u0130stanbul. <\/p>\n – Openheimer, M. (1996) Profesyonelin Proleterle\u015fmesi. Meslekler ve Sosyoloji. Der. ve \u00c7ev.: Zafer Cirhinlio\u011flu, G\u00fcndo\u011fan Yay\u0131nlar\u0131. Ankara, sa. 151-168.<\/p>\n – \u00d6ngen, T\u00fclin (2000). Teknik Emekg\u00fcc\u00fcn\u00fcn S\u0131n\u0131fsal Profili. Toplum ve Bilim. S. 85. Yaz 2000. sa. 60-76<\/p>\n – \u00d6zkol, S. (1999), T\u00fcrkiye ve D\u00fcnyada Teknik Elemanlar\u0131n Sendikal Deneyimleri, Teknik Elemanlar ve Sendikalar Sempozyumu. \u0130stanbul. Birle\u015fik Metal-\u0130\u015f. sa.57-60.<\/p>\n – \u00d6zt\u00fcrk, T. (2004). \u201c25. Genel Kurul A\u00e7\u0131l\u0131\u015f Konu\u015fmas\u0131 (1980)\u201d TMMOB 50. Y\u0131l Andac\u0131. TMMOB. Ankara.<\/p>\n – \u015eenkal, Abd\u00fclkadir (1999) Sendikas\u0131z End\u00fcstri \u0130li\u015fkileri. Genel Olarak D\u00fcnyada ve T\u00fcrkiyede. Kamu-\u0130\u015f. Ankara<\/p>\n – \u015eolt, F. (1974). Sendikala\u015fma Paneli. Teknik G\u00fc\u00e7. 1 Aral\u0131k 1974. <\/p>\n – Tan\u0131k, B. (1991). \u201cSorumluluk, \u00dcretkenlik, Etkililik, Demokratiklik vb. ve TMMOB\u201d. Birikim, S. 29, Eyl\u00fcl 1991. 26-28.<\/p>\n – Taylor, Frederick W. (2003). Bilimsel Y\u00f6netimin \u0130lkeleri. \u00c7ev. H. Bahad\u0131r Ak\u0131n. 2. Bask\u0131. \u00c7izgi Kitabevi. Konya. <\/p>\n – TMMOB. (2004).\u00a0 TMMOB 50. Y\u0131l Andac\u0131. TMMOB. Ankara <\/p>\n – TMMOB (2009). T\u00fcrkiye\u2019de M\u00fchedis-Mimar-\u015eehir Planc\u0131s\u0131 Profil Arat\u0131rmas\u0131, TMMOB. Ankara.<\/p>\n – T\u00fcrk Dil Kurumu (1979). T\u00fcrk\u00e7e S\u00f6zl\u00fck. 6. Bask\u0131. Ankara.<\/p>\n – T\u00fcrkiye Sendikac\u0131l\u0131k Ansiklopedisi. (1998). TEKSEN ve Teknik Personel Eylemi, C. 3. \u0130stanbul: T\u00fcrkiye Ekonomik ve Sosyal Tarih Vakf\u0131<\/p>\n – Yenilmez, Muammer (2007). T\u00fcrkiye\u2019de M\u00fchendisler ve Siyaset. Bas\u0131lmam\u0131\u015f Y\u00fcksek Lisans Tezi. Ankara: Ankara \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc. http:\/\/tez2.yok.gov.tr<\/a> (Eri\u015fim Tarihi: 01.06.2009)<\/p>\n \u0130nternet Kaynaklar\u0131 <\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u00a0\u00d6ZET\n\u00dclkemizde akademinin en \u00f6nemli i\u015flevlerinden birisi meslek insan\u0131 yeti\u015ftirilmesidir. Uluslar aras\u0131 kapitalist i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00fclkemizin ald\u0131\u011f\u0131 yer, bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalara ayr\u0131lan kaynaklar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Yine teknolojideki ve \u00fcretim sistemlerindeki de\u011fi\u015fimle birlikte \u00e7al\u0131\u015fma ya\u015fam\u0131nda tutunabilmek i\u00e7in giderek daha y\u00fcksek \u00f6\u011frenimin zorunlu hale gelmesi de \u00fcniversitenin bu ihtiyaca g\u00f6re daha fazla bi\u00e7imlenmesine yol a\u00e7maktad\u0131r. \u00dclkemizde geleneksel olarak \u00fcniversite e\u011fitimiyle doktor, m\u00fchendis, hukuk\u00e7u, iktisat\u00e7\u0131 ve di\u011fer mesleklerin eleman\u0131 olarak ya\u015fam\u0131n geri kalan\u0131n\u0131 daha iyi \u015fartlarda ge\u00e7irmek hedeflenmektedir. \n","protected":false},"author":5,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4728],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2378","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-tmmob-yazilar"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2378","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2378"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2378\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2378"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2378"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2378"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
KAYNAK\u00c7A
– Adams, James L. (2004). Bir M\u00fchendisin D\u00fcnyas\u0131. \u00c7ev. Cem Soydemir. 13. Bas\u0131m. T\u00dcB\u0130TAK. Ankara.<\/p>\n
– G\u00fcnergun, F. (22 Ekim 2004). \u201cOsmanl\u0131 M\u00fchendis-Mimar Cemiyetinden TMMOB\u2019ye M\u00fchendis-Mimar \u00d6rg\u00fctlenmeleri\u201d. TMMOB 50 Ya\u015f\u0131nda 1954-2004. Ankara. TMMOB, sa. 42-50.<\/p>\n
– http:\/\/www.dho.edu.tr\/dho_tarihce.html<\/a> (Eri\u015fim Tarihi: 08.06.2009)
– http:\/\/www.itu.edu.tr\/?itu-hakkinda\/tarihce<\/a> (Eri\u015fim Tarihi: 08.06.2009)
– http:\/\/www.msgsu.edu.tr\/msu\/pages\/16.aspx<\/a> (Eri\u015fim Tarihi: 08.06.2009)<\/p>\n