{"id":23905,"date":"2017-01-06T18:25:00","date_gmt":"2017-01-06T15:25:00","guid":{"rendered":"http:\/\/politeknik.org.tr\/\/?p=23905"},"modified":"2019-01-28T20:40:22","modified_gmt":"2019-01-28T17:40:22","slug":"kocaelinin-mimari-degerleri-uzerine-1-seka-fabrikasi-gul-koksal-kocaeli-cumhuriyet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/kocaelinin-mimari-degerleri-uzerine-1-seka-fabrikasi-gul-koksal-kocaeli-cumhuriyet\/","title":{"rendered":"Kocaeli\u2019nin mimari de\u011ferleri \u00fczerine 1: SEKA Fabrikas\u0131 \u2013 G\u00fcl K\u00f6ksal* (Kocaeli Cumhuriyet)"},"content":{"rendered":"<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak sanayi ve teknolojik geli\u015fimleri ile \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lan Kocaeli kentinin asl\u0131nda evrensel, kadim, k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferleri mevcut. Konumu nedeniyle erken d\u00f6nemlerden itibaren yer se\u00e7iminde \u00f6nceli\u011fe sahip olmu\u015f bu kente yerle\u015fenler, d\u00f6nemlerinin ekonomik, politik, k\u00fclt\u00fcrel, sosyal vb. anlay\u0131\u015flar\u0131 do\u011frultusunda \u00e7ok say\u0131da eser in\u015fa etmi\u015fler. Kentin bu de\u011ferlerinin bir k\u0131sm\u0131 bug\u00fcn yok olmu\u015f olsa da, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fm\u0131\u015f olanlar\u0131n\u0131 tan\u0131mak, kavramak ve gelecek ku\u015faklara aktarmak meselesi, kent belle\u011fi, ortak haf\u0131za, nitelikli bir yap\u0131l\u0131 \u00e7evre olu\u015fturma vb. a\u00e7\u0131lardan \u00f6nemli bir husus.<\/p>\n<p>Bu yaz\u0131 dizisiyle, s\u00f6zkonusu mimari de\u011ferleri hat\u0131rlamak, bu mimari eserlerin in\u015fa edildi\u011fi d\u00f6nemlerdeki ekonomik, politik, sosyal, k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flamlar\u0131n nas\u0131l bir mimari mekan arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla olu\u015fturuldu\u011funu irdelemek, aralar\u0131ndaki ba\u011f\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlemek,bu de\u011ferleri bug\u00fcn nas\u0131l yorumlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 tart\u0131\u015fmaya a\u00e7may\u0131 hedeflemekteyim. B\u00f6ylelikle Kocaeli\u2019ndeki ortak kolektif miras\u0131m\u0131z\u0131 objektif ve ele\u015ftirel bir g\u00f6zle yorumlamak, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne i\u015faret etmek, bunlar\u0131 kayda almaya ili\u015fkin bir katk\u0131 yapmay\u0131 da umut ediyorum.<br \/>\n<a href=\"\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/seka-fabrikasi-kocaeli-1024x528.jpg\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"528\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/seka-fabrikasi-kocaeli-1024x528.jpg\" alt=\"\" class=\"alignnone size-full wp-image-23906\" \/><\/a><\/p>\n<p>Yaz\u0131 dizisine ilk olarak,Kas\u0131m 2016\u2019da bir yap\u0131s\u0131 daha yeniden kullan\u0131ma a\u00e7\u0131lan SEKA Fabrikas\u0131\u2019n\u0131katmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.Yerle\u015fkenin 1. Ka\u011f\u0131t Fabrikas\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan en eski yap\u0131s\u0131, Ka\u011f\u0131t M\u00fczesi olarak yeniden i\u015flevlendirilerekkamusal kullan\u0131ma a\u00e7\u0131ld\u0131. Kocaeli kentinin bug\u00fcnk\u00fc yap\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015fumunda hayli \u00f6nemli bir rol\u00fc olan fabrikan\u0131n, kapat\u0131ld\u0131ktan sonra kent hayat\u0131na nas\u0131l kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dikkate de\u011fer bir sorunsal. \u00d6ncelikle yerle\u015fkenin en eski ve \u00f6nemli tarihi yap\u0131s\u0131n\u0131n, yerle\u015fkeyi t\u00fcm y\u00f6nleri ile anlatan bir m\u00fcze olarak kullan\u0131m\u0131 yerinde bir tercih. Peki nas\u0131l bir m\u00fcze kurulmu\u015f, m\u00fczenin derdi nedir, neyi anlatmaktad\u0131r dersek, bu soruya sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir yan\u0131t vermek i\u00e7in, \u00f6ncelikle SEKA\u2019n\u0131n tarihine k\u0131saca bir g\u00f6z atmam\u0131z laz\u0131m ki, bug\u00fcn m\u00fcze olarak i\u015flevlendiren yap\u0131yla neyi \u201cm\u00fczele\u015ftirdi\u011fimizi\u201d, bu m\u00fcze yoluyla yerle\u015fkenin hangi zaman\u0131n\u0131, ne \u015fekilde \u201cdondurdu\u011fumuzu\u201d ve bu yolla bug\u00fcnden bakarak \u201cyak\u0131n\u201d tarihimizi nas\u0131l \u201cyeniden\u201d yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, ne \u015fekilde yazmay\u0131 tercih etti\u011fimizi objektif olarak g\u00f6rebilelim.<br \/>\n<a href=\"\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/seka-fabrikasi-kocaeli-2-1024x528.jpg\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"528\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/seka-fabrikasi-kocaeli-2-1024x528.jpg\" alt=\"\" class=\"alignnone size-full wp-image-23907\" \/><\/a><\/p>\n<p>Osmanl\u0131\u2019n\u0131n son d\u00f6nemlerinde daha \u00e7ok d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 olan sanayile\u015fmeye kar\u015f\u0131l\u0131k, Cumhuriyet\u2019in ilk y\u0131llar\u0131nda kalk\u0131nmaya y\u00f6nelik y\u00fcksek bir ideolojik ama\u00e7la tar\u0131m topraklar\u0131na sahip Anadolu kentlerinde sanayi tesisleri kurma giri\u015fiminde bulunulmu\u015ftur. Bu tesislerin kurulduklar\u0131 d\u00f6nemde, kentler sanayile\u015fmeye ba\u015flarken, k\u0131rsal \u00f6l\u00e7ekten kentsel yap\u0131ya ge\u00e7i\u015f, n\u00fcfus ve istihdam art\u0131\u015f\u0131 gibi \u00f6nemli de\u011fi\u015fimler de ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Bu nedenle sanayi tesislerini sadece \u00fcretim yap\u0131lar\u0131yla de\u011fil, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n lojmanlar\u0131, sosyal tesisleri, kad\u0131n \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131, vardiya saatleri gibi \u00e7e\u015fitli y\u00f6nleriyle ele alarak, kentlerde ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri de\u011fi\u015fimleri t\u00fcm boyutlar\u0131 ile birlikte irdelemeye ihtiya\u00e7 vard\u0131r.<\/p>\n<p>Birinci be\u015f y\u0131ll\u0131k sanayi plan\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde 1930\u2019larda in\u015fas\u0131na ba\u015flanan ve kentin geli\u015fim s\u00fcrecinde be\u015f k\u00e2\u011f\u0131t fabrikas\u0131, yan tesisleri, lojmanlar\u0131, \u00e7\u0131rakl\u0131k okulu, ilk\u00f6\u011fretim okulu, spor salonu, hastane vb. sosyal tesisleri, k\u0131y\u0131-demiryolu ve karayolu ili\u015fkisiyle kentte \u00f6zel bir \u00f6neme sahip olan SEKA Fabrikas\u0131 yerle\u015fkesi, 1930\u2019lardan 1960\u2019lara uzanan zaman dilimi i\u00e7erisinde olu\u015fumunu b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde tamamlam\u0131\u015f modern bir sanayi tesisi olmu\u015ftur. Ancak 1980-1990 y\u0131llar\u0131ndaki genel \u00fclke politikalar\u0131 do\u011frultusunda SEKA\u2019n\u0131n i\u015flevsel s\u00fcreklili\u011fi tehlikeye girmi\u015f, 2005 y\u0131l\u0131nda i\u015f\u00e7ilerin ve kent halk\u0131n\u0131n direni\u015fine ra\u011fmen Fabrika kapat\u0131lm\u0131\u015f ve Kocaeli B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi\u2019ne devredilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Do\u011fu Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun ba\u015fkentli\u011fini yapm\u0131\u015f bir kent olan \u0130zmit\u2019in antik liman b\u00f6lgesi \u00fcst\u00fcnde konumland\u0131\u011f\u0131 bilinen fabrikan\u0131n olduk\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fck bir alan\u0131 1. Derece, kalan\u0131 3. Derece arkeolojik sit olarak 2003 y\u0131l\u0131nda tescil edilmi\u015ftir. Ancak yerel y\u00f6netimin Fabrika\u2019n\u0131n korunmas\u0131ndan \u00e7ok, el de\u011fi\u015ftirmesini \u00f6nlemeye y\u00f6nelik olan bu tescil giri\u015fimi, 2005 y\u0131l\u0131nda d\u00fczenlenen ve kararlar\u0131 korumaya dair nitelikli bir vizyona dayanmayan koruma ama\u00e7l\u0131 plan\u0131 ile devam etmi\u015f ve plan buna ra\u011fmen ilgili koruma kurulundan onay alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te bir yandan Fabrika\u2019n\u0131n k\u0131y\u0131-demiryolu aras\u0131ndaki b\u00f6lge yerel y\u00f6netim eliyle rekreasyon alan\u0131 olarak d\u00fczenlenirken, bir yandan da tesisin baz\u0131 yap\u0131lar\u0131 ayn\u0131 el taraf\u0131ndan herhangi bir gerek\u00e7e olmaks\u0131z\u0131n y\u0131kt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 2008 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, Fabrika\u2019n\u0131n mimari-i\u015flevsel s\u00fcreklili\u011fi aras\u0131ndaki ili\u015fkileri olduk\u00e7a zedelemi\u015ftir.<br \/>\n<a href=\"\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/seka-fabrikasi-kocaeli-1-1024x528.jpg\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"528\" src=\"\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/seka-fabrikasi-kocaeli-1-1024x528.jpg\" alt=\"\" class=\"alignnone size-full wp-image-23908\" \/><\/a><\/p>\n<p>Kentin, kentlinin, g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnde bu denli g\u00fc\u00e7l\u00fc etkileri olan bir tesisin bug\u00fcne dek par\u00e7ac\u0131l olarak ele al\u0131nmas\u0131n\u0131, genel bir vizyonunun okunamamas\u0131n\u0131, alan\u0131n \u00fcst \u00f6l\u00e7ekteki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn ise, b\u00fct\u00e7e olduk\u00e7a, kimin g\u00fcc\u00fc neye yetiyorsa, yetkisi varsa o \u015fekilde d\u00fczenlenmesi, kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131ktan uzak kamuya kapal\u0131 s\u00fcre\u00e7lerin i\u015fletilmesi gibi bir dolu sorunsal\u0131 bir kenara b\u0131rakarak, sadece m\u00fczeye d\u00f6n\u00fc\u015fen tarihi 1. Ka\u011f\u0131t Fabrikas\u0131na bakarsak, ilk elden \u015funlar\u0131 ifade etmek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6z\u00fck\u00fcyor; yerle\u015fkenin \u00fczerine konumland\u0131\u011f\u0131 antik d\u00f6nem kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndan, yerinde korunmu\u015f donan\u0131ma, s\u00f6zl\u00fc tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan ziyaret\u00e7ileri y\u00f6nlendiren bilgilendirme panolar\u0131na dek her bir detay\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k olan bu m\u00fczede, bize SEKA\u2019dan geriye kalan veya SEKA hakk\u0131nda aktar\u0131lmak istenen \u015fey ne? \u015eimdi bu soruyu, yeni sorularla a\u00e7arak geli\u015ftirelim ve m\u00fczeyi gezerken yan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m; Antik d\u00f6nemden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fan kentsel katmanla\u015fmay\u0131 m\u00fczede sergilenenler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yeterli bir d\u00fczeyde kavramam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? \u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz yap\u0131 ile yerle\u015fkenin ba\u011f\u0131n\u0131, yap\u0131 i\u00e7indeki donan\u0131mlar\u0131n \u00fcretimle ba\u011f\u0131n\u0131, fabrika \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n t\u00fcm bunlarla ba\u011f\u0131n\u0131, en \u00fcst \u00f6l\u00e7ekte de yerle\u015fkenin kentle t\u00fcrl\u00fc ili\u015fki boyutlar\u0131n\u0131 ne kadar derinlikli bir \u015fekilde anlayabiliyoruz? Anlat\u0131lan kimin tarihi? \u0130simsiz i\u015f\u00e7i resimleri (belki de hen\u00fcz tamamlanamad\u0131), bir veda gibi anlat\u0131lan i\u015f\u00e7i direni\u015fleri, fabrikan\u0131n kapanma s\u00fcreci, k\u0131sa filmler ve g\u00f6rsellerle icra edilen toplum m\u00fchendisli\u011fi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile aktar\u0131lan \u201ctarih\u201dle, s\u00f6zl\u00fc tarih aktar\u0131mlar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fki ne? Bize kronolojik olarak derlenip aktar\u0131lan bu bilgiler, ne kadar \u00f6zg\u00fcn bir bilgi, soru, sorgulama, kavrama, yarat\u0131c\u0131 bir ilham imkan\u0131 veriyor? M\u00fcze a\u00e7\u0131ld\u0131 ve buraya ait aktar\u0131lacaklar bitti mi?<\/p>\n<p>D\u00fcnyada pek \u00e7ok \u00f6rne\u011finde g\u00f6r\u00fclen m\u00fczele\u015ftirme \/ mirasla\u015ft\u0131rma ara\u00e7lar\u0131n\u0131n bir \u015fekilde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 SEKA Ka\u011f\u0131t M\u00fczesi\u2019nde bu yaz\u0131n\u0131n kapsam\u0131na s\u0131\u011fmayacak \u00e7ok say\u0131da soru geliyor insan\u0131n akl\u0131na. Yerle\u015fkedeki ciddi kay\u0131plara ra\u011fmen halen bu sorular\u0131 sorduracak bir yap\u0131 olmas\u0131 g\u00fczel tabi, peki bu ve benzeri sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten aramaya niyetli ki\u015filer var m\u0131? Oysa Kocaeli B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi\u2019nin y\u00f6netim ve denetimindeki M\u00fcze gibi, haz\u0131rlanan web sitesi de (sekakagitmuzesi.com) ya\u015fayan, \u00fcretken, canl\u0131 bir kaynak olmaktan \u00f6te, listedeki i\u015flerini yapm\u0131\u015f ve g\u00f6revini bitirmi\u015f sabit bir ortam gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Hatta ge\u00e7mi\u015f s\u00fcrece bakarak diyebilirim ki, ele\u015ftiri ve \u00f6nerilere \u0131srarla kulaklar\u0131n\u0131 t\u0131kay\u0131p, derinlikli bir sorgulamaya gerek duymadan i\u015fini yap\u0131p yoluna devam edenlerin kendinden emin hali her yerde hissediliyor\u2026<\/p>\n<p>*Do\u00e7. Dr. T. G\u00fcl K\u00f6ksal \/ mimar-koruma uzman\u0131 \/ Kocaeli Dayan\u0131\u015fma Akademisi (KODA)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"G\u00fcn\u00fcm\u00fczde a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak sanayi ve teknolojik geli\u015fimleri ile \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lan Kocaeli kentinin&hellip;\n","protected":false},"author":2,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[2666,1660,3151,3437,3436],"class_list":{"0":"post-23905","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki","8":"tag-gul-koksal","9":"tag-kocaeli","10":"tag-koruma","11":"tag-mimari","12":"tag-seka"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23905","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23905"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23905\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23905"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23905"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23905"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}