TMMOB m\u00fchendis, mimar ve \u015fehir planc\u0131lar\u0131n\u0131n mesleki \u00fcst \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak 1954 y\u0131l\u0131nda kuruldu. \u00dclkenin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sanayile\u015fme politikalar\u0131, politik atmosfer gibi fakt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131 olarak d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015fam\u0131\u015f, meslek alan\u0131, meslekta\u015flar ve topluma etkisi d\u00f6nem d\u00f6nem artm\u0131\u015f veya azalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u00dcye profili de 50 y\u0131lda de\u011fi\u015fiklik g\u00f6stermi\u015ftir. \u0130lk d\u00f6nemindeki nispi homojen ve elit yap\u0131dan kendi i\u00e7inde i\u015f\u00e7i, kamu \u00e7al\u0131\u015fan\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7al\u0131\u015fan, k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletme sahibi ve b\u00fcy\u00fck patronlar \u015feklindeki farkl\u0131la\u015fman\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 bir noktaya gelmi\u015ftir.<\/p>\n
TMMOB ve ba\u011fl\u0131 odalar bilimsel ve sistematik d\u00fc\u015f\u00fcnmeye dayal\u0131 meslek alanlar\u0131n\u0131 kapsayan bir \u00f6rg\u00fct olarak kendi i\u00e7ine bakan \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalardan ikisi de \u00fcyelere d\u00f6n\u00fck anketlere dayanan 1978 ve 1998 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131d\u0131r. 1978\u2019de Ali Artun taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u201cM\u00fchendisler-Mimarlar\u201d \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f ve yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. 1998\u2019de ise Ayfer E\u011filmez\u2019in koordinat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde, A. Ha\u015fim K\u00f6se ve Ahmet \u00d6nc\u00fc\u2019n\u00fcn y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc \u201cKapitalizm, \u0130nsanl\u0131k ve M\u00fchendislik. T\u00fcrkiye\u2019de M\u00fchendisler, Mimarlar\u201d kitab\u0131 yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
2003\u2019te yap\u0131lan Genel Kurul kararlar\u0131 do\u011frultusunda \u015fu anda yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma grubu olu\u015fturulmu\u015f ve kapsaml\u0131 yeni bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n haz\u0131rl\u0131klar\u0131 s\u00fcrmektedir.<\/p>\n
Biz yap\u0131lm\u0131\u015f iki ara\u015ft\u0131rma temelinde m\u00fchendislik-mimarl\u0131k alan\u0131na ili\u015fkin tart\u0131\u015fma ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 ve bu iki d\u00f6nemde bu meslek gruplar\u0131na ili\u015fkin baz\u0131 verileri \u00f6zetlemenin TMMOB tart\u0131\u015fmalar\u0131na faydal\u0131 olaca\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131nday\u0131z.<\/p>\n
\u201cM\u00dcHEND\u0130SLER-M\u0130MARLAR\u201d (1978) AL\u0130 ARTUN <\/strong><\/p>\n \u201c1970\u2019lerde m\u00fchendis itibar\u0131n\u0131n zirvesindeydi. Art\u0131k \u00fcretim kadar toplumun da rasyonelle\u015fmesi m\u00fchendislikten soruluyordu. Hem Sovyet, hem de Amerikan hegemonyas\u0131n\u0131n ideologlar\u0131, s\u00f6zbirli\u011fi etmi\u015f\u00e7esine, geleceklerinin anahtar\u0131n\u0131, teloslar\u0131n\u0131n hakikatini \u2018bilimsel-teknolojik devrim\u2019de g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131r. Bu sayede, insan\u0131n do\u011fa \u00fcst\u00fcndeki egemenli\u011finin tamama erdi\u011fi, i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn son bulmas\u0131yla bedenle zihnin ideal bir armoni i\u00e7ine girdi\u011fi, dolay\u0131s\u0131yla yabanc\u0131la\u015fman\u0131n dindi\u011fi, insan\u0131 ay\u0131rt eden yarat\u0131c\u0131 yeteneklerin azamile\u015ferek e\u015fitle\u015fti\u011fi \u00fctopyalar sanki eri\u015filebilir bir ger\u00e7eklik kazanm\u0131\u015flard\u0131. M\u00fchendis bu yolculu\u011fun \u00f6nderi gibi g\u00f6r\u00fcnmenin yan\u0131 s\u0131ra, adeta eri\u015filecek insan\u0131n prototipi gibi de hayal ediliyordu: \u0130nsanla makinenin, tasar\u0131mla uygulaman\u0131n, bilimle tekni\u011fin, emekle \u00fcr\u00fcn\u00fcn yek v\u00fccut oldu\u011fu bir g\u00fc\u00e7.\u201d<\/p>\n Ali Artun\u2019un \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yukar\u0131da aktar\u0131lan bak\u0131\u015f\u0131n etkin oldu\u011fu bir d\u00f6nemde m\u00fchendisin toplumsal pozisyonunu yorumlayan farkl\u0131 tezlerin geni\u015f bir aktar\u0131m\u0131n\u0131 i\u00e7eriyor. Bu \u00e7er\u00e7evede, Sovyet toplumbilimcilerinin geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkelerdeki de\u011fi\u015fimi ele alan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 genel olarak dayand\u0131rd\u0131klar\u0131 \u201cBilimsel-Teknolojik Devrim\u201d \u00fczerinde durulan ba\u015fl\u0131klardan bir tanesi.<\/p>\n \u201c\u2026 geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkelerin toplumlar\u0131nda yak\u0131n d\u00f6nemlerdeki de\u011fi\u015fimi ele alan Sovyet kaynakl\u0131 hemen her \u00e7al\u0131\u015fmada, bu de\u011fi\u015fimin maddi y\u00f6nlendiricilerinin bilim ve teknolojideki devrimle a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131n\u0131, do\u011fal olarak s\u0131n\u0131fsal analizlerin de \u015fu veya bu \u00f6l\u00e7\u00fcde, \u015fu veya bu perspektiften o konuyla i\u00e7 i\u00e7e i\u015flendi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz.\u201d (s. 36)<\/p>\n \u2026.\u201cbilimsel ve teknolojik devrim, insan\u0131n ayd\u0131nlanmas\u0131 ve geli\u015fmesi i\u00e7in \u015fimdiye dek g\u00f6r\u00fclmemi\u015f olanaklar getirmektedir.\u201d (Sovyet yazarlardan al\u0131nt\u0131. s. 38.)<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n di\u011fer ana ba\u015fl\u0131klar\u0131 \u015f\u00f6yle : Yeni Bilimsel-Teknik Devrim ve Yeni Tarihsel Blok, Kolektif Emek\u00e7i ve Ayd\u0131nlar, \u2018Ayd\u0131n\u2019 \u00dczerine Birka\u00e7 De\u011fi\u015fik D\u00fc\u015f\u00fcnce, Y\u00f6neticiler, Yeni Orta Tabakalar, Yeni Orta S\u0131n\u0131f, Yeni Orta S\u0131n\u0131flar, Yeni K\u00fc\u00e7\u00fck Burjuvazi, Poulantzas\u2019a Bir Ele\u015ftiri ve Bir alternatif: S\u0131n\u0131f \u0130li\u015fkilerinde \u00c7eli\u015fik Konumlar, 20. Y\u00fczy\u0131lda \u0130\u015fin Niteliksizle\u015fmesi ve \u0130\u015f\u00e7i S\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n Yap\u0131s\u0131, \u0130\u015f\u00e7i S\u0131n\u0131f\u0131 ve Bilimsel-Teknik \u0130\u015f\u00e7iler.<\/p>\n Yukar\u0131daki ba\u015fl\u0131klar \u00e7er\u00e7evesinde kapitalizmin \u00fcretim yap\u0131s\u0131ndaki de\u011fi\u015fmelerle birlikte m\u00fchendislerin toplumsal, s\u0131n\u0131fsal konumlar\u0131na ili\u015fkin farkl\u0131 tezleri aktard\u0131ktan sonra Ali Artun \u201cT\u00fcrkiye\u2019de M\u00fchendisler-Mimarlar: Baz\u0131 Hipotezler\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda kendi tezlerini ortaya koyuyor.<\/p>\n Bu tezlerden belli ba\u015fl\u0131 baz\u0131lar\u0131 \u015f\u00f6yle:<\/p>\n M\u00fchendisler, mimarlar, onlar\u0131 toplumda di\u011ferlerinden farkl\u0131 bir toplumsal grup olarak ay\u0131rt edebilecek ve kendi i\u00e7lerinde genelle\u015ftirilebilecek ortak toplumsal \u00f6zelliklere sahip de\u011fildirler. Ekonomik ili\u015fkiler i\u00e7inde farkl\u0131 konumlarda, hatta farkl\u0131 \u00fcretim tarzlar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak yer al\u0131rlar. \u00dcretimin belirli alanlar\u0131nda sermayenin birikimi, egemen \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki ili\u015fkilere son verecek bir \u00f6l\u00e7e\u011fe eri\u015fmemi\u015ftir. Bu ili\u015fkiler b\u00fct\u00fcn\u00fcyle \u2018kal\u0131nt\u0131\u2019 olarak nitelendirilemez; bir \u00e7ok alanda b\u00f6yle ili\u015fkilerin \u201cyeniden \u00fcretildi\u011fi\u201d g\u00f6zlemlenebilir. K\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fchendislik, mimarl\u0131k b\u00fcrolar\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Bu b\u00fcrolardaki \u00fcretim s\u00fcreci bir zanaatkar\u0131nkinin \u00f6zelliklerini ta\u015f\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fck b\u00fcrolar\u0131n varl\u0131k ko\u015fullar\u0131ndan birisi ucuz bir i\u015fg\u00fcc\u00fc pazar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu pazarda yer alanlar, i\u015fsizlikle, k\u00fc\u00e7\u00fck b\u00fcrolardaki d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretli i\u015fler aras\u0131nda gidip gelen genlikle yeni mezunlardan olu\u015fur. Buralardaki i\u015flerin d\u00fczensizli\u011fi ve k\u00fc\u00e7\u00fck, da\u011f\u0131n\u0131k birimlere yay\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 sendikala\u015fmay\u0131 ve etkili bir ekonomik m\u00fccadeleyi engeller.\u201c Modern m\u00fchendisler kafa ve kol eme\u011fi aras\u0131ndaki kopu\u015fun arac\u0131 ve sonucudurlar. Kendi zihinsel faaliyetlerinin de par\u00e7a s\u00fcre\u00e7ler halinde ayr\u0131nt\u0131la\u015fmas\u0131yla, emek s\u00fcre\u00e7lerinin b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerindeki zihinsel denetimlerini yitirerek bu kopu\u015fu kendi i\u00e7lerinde de ya\u015farlar.\u201d (s.125)\u201cMaddi \u00fcretim alan\u0131ndaki modern bir kapitalist i\u015fletmede \u00fccretli olan m\u00fchendis \u00fcreticidir. \u2026 Ancak kendi ba\u015f\u0131na, \u00fccretli ve \u00fcretici olmas\u0131, onun toplumsal belirleni\u015fini a\u00e7\u0131klamakta yeterli de\u011fildir. \u2026 M\u00fchendis, sermaye ad\u0131na emir ve kumanda yetkisine sahiptir. \u0130\u015fyerinde, kafa ve kol eme\u011fi kutupla\u015fmas\u0131 i\u00e7inde kafa eme\u011fini temsil eder. \u2026\u201d (s.126)\u201cDevletin bir kapitalist olarak belirdi\u011fi \u00fcretim alanlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, devlet cihaz\u0131nda g\u00f6revli olan m\u00fchendis bir b\u00fcrokrat kimli\u011fine b\u00fcr\u00fcn\u00fcr. (\u2026) Ancak m\u00fchendisler daha \u00e7ok bu b\u00fcrokratik yap\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, devletin \u00fcretim alan\u0131nda kapitalist olarak belirdi\u011fi i\u015fletmelerde g\u00f6rev al\u0131rlar ve durumlar\u0131 kapitalist bir i\u015fletmedekinden esas olarak de\u011fi\u015fik say\u0131lamaz.\u201d \u201cMimarlar ve m\u00fchendisler, toplumsal ili\u015fkiler i\u00e7indeki farkl\u0131 konumlar\u0131 aras\u0131nda egemen olan \u00fccretlile\u015fme do\u011frultusundaki geli\u015fmeye ra\u011fmen, hala, geni\u015f denebilecek bir ge\u00e7i\u015f olana\u011f\u0131na, toplumsal hareketlili\u011fe sahiptirler.\u201d\u201c\u0130\u015fsizlik kapitalist birikimin zorunlu bir \u00fcr\u00fcn\u00fc ve \u00f6n ko\u015fuludur. Genel olarak, emek\u00e7i kitleleri i\u015fsizli\u011fe zorlayan ayn\u0131 nedenler, i\u015fg\u00fcc\u00fc pazar\u0131yla b\u00fct\u00fcnle\u015ftikleri \u00f6l\u00e7\u00fcde, mimarlar\u0131 ve m\u00fchendisleri de \u2018yedek sanayi ordusu\u2019 i\u00e7inde yer almaya zorlayan esas nedenlerdir.\u201d (s. 127)\u201c Kapitalist \u00fcretim s\u00fcre\u00e7leri d\u0131\u015f\u0131nda \u00fcretimde bulunabilmeleri, kapitalist bir \u00fcretim s\u00fcrecinde \u00fcretici olarak yer ald\u0131klar\u0131nda kafa eme\u011finin y\u00f6netim i\u00e7indeki temsilcileri olmalar\u0131ndan gelen ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131 hen\u00fcz yitirmemi\u015f olmalar\u0131, devletin maddi \u00fcretim d\u0131\u015f\u0131 faaliyetlerinde temsil edildiklerinde bir b\u00fcrokrattan ay\u0131rt edilmemeleri, ayr\u0131ca, kaplad\u0131klar\u0131 farkl\u0131 konumlar aras\u0131nda bir hareketlili\u011fe sahip olmalar\u0131, m\u00fchendisler ve mimarlara aras\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva ideolojisinin yayg\u0131n olmas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan ba\u015fl\u0131ca fakt\u00f6rlerdir.\u201d\u201cZihinsel ve bedensel faaliyetleri ve yap\u0131s\u0131yla makinenin bir par\u00e7as\u0131 halini alm\u0131\u015f ve \u00f6zel i\u015fine zerrece ilgi duymayan ayr\u0131nt\u0131da i\u015f g\u00f6ren bir i\u015f\u00e7iye k\u0131yasla, \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinin b\u00fct\u00fcnsel kavray\u0131\u015f\u0131na sahip olan m\u00fchendis mesle\u011fine ve \u00f6zel i\u015fine ba\u011f\u0131n\u0131 korur. O, zanaatkar\u0131n mesle\u011fine tutkunlu\u011funun g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki simgesidir ve bu durumunu bir \u2018\u00fcst\u00fcnl\u00fck\u2019 olarak de\u011ferlendirir.Bu ara\u015ft\u0131rman\u0131n 1999\u2019da yap\u0131lan ikinci bask\u0131s\u0131na 1975 sonras\u0131 d\u00f6nemin geli\u015fmeleri ve tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 i\u00e7eren bir b\u00f6l\u00fcm eklenmi\u015ftir. Bu b\u00f6l\u00fcmde de bu kritik d\u00f6nemde \u00fcretim s\u00fcrecindeki ya\u015fanan de\u011fi\u015fim \u00fczerinde durulmaktad\u0131r. Var\u0131lan sonu\u00e7:<\/p>\n \u201cEmek s\u00fcre\u00e7lerinin yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 yans\u0131tan son 25 y\u0131la ait yukardaki senaryolardan m\u00fchendisin ba\u015fkala\u015fan rol\u00fcn\u00fc, sapland\u0131\u011f\u0131 gerilim ve istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 okumak g\u00fc\u00e7 de\u011fildir. M\u00fchendis, birbirine z\u0131t gibi duran, oysa derinden birbirini besleyen iki ak\u0131m\u0131n tehditi alt\u0131na girmi\u015ftir. Bu ak\u0131mlardan birinin m\u00fchendisin \u00f6ncesini, di\u011ferinin ise m\u00fchendisin \u00f6tesini temsil etti\u011fi s\u00f6ylenebilir: informelle\u015fme ve \u2018dijitalle\u015fme\u2019.(\u2026)\u201d<\/p>\n Bu s\u00fcre\u00e7te end\u00fcstri, fabrikalar ve makinelar\u0131n sistemin i\u015fleyi\u015findeki \u00f6nemi azalmakla m\u00fchendisin konumu da sars\u0131lmaktad\u0131r. Di\u011fer yandan dijital teknolojiler zihinsel eme\u011fi ikam etmektedir. \u2018Bilgi\u2019nin \u00fcretimi, i\u015flenmesi ve sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6nemi artmaktad\u0131r.<\/p>\n \u201cDo\u011fal olarak bilginin bu y\u00fckseli\u015fi, entelekt\u00fcel eme\u011fe olan talebi artt\u0131rmakta ve yeni m\u00fchendis de bu safta yer almaktad\u0131r. Ancak bu kesimle birlikte kitleselle\u015fmekte, ulusal ekonomilerin korumas\u0131ndan yoksunla\u015farak k\u00fcreselle\u015fmenin ko\u015fulland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir rekabete zorlanmaktad\u0131r. \u00d6te yandan, bilginin s\u00fcratle eskitildi\u011fi ve bir tak\u0131m becerilerin h\u0131zla devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131l\u0131p yenilerinin t\u00fcretildi\u011fi esnek \u00fcretim taraf\u0131ndan mesleksizle\u015ftirilmektedir. Yeni ekonominin istihdam hacmini asgarile\u015ftirme refleksi, m\u00fchendisin \u00fczerindeki bask\u0131lar\u0131 daha da yo\u011funla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Sonu\u00e7ta m\u00fchendis, ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131 korumak \u015f\u00f6yle dursun, giderek end\u00fcstrinin ba\u015f\u0131ndayken h\u00fckmetti\u011fi eme\u011fin \u00f6zelliklerini edinmektedir. Fordizm ertesinde, m\u00fchendislerin meritokrasi i\u00e7indeki, y\u00f6netim se\u00e7kinleri aras\u0131ndaki yerini ise, k\u00fcreselle\u015fmenin \u00f6nc\u00fc g\u00fcc\u00fc olan mali entegrasyonun temsilcileri doldurmaktad\u0131r.<\/p>\n M\u00fchendisin kendi kurdu\u011fu iktidar \u00f6nce onu teslim alm\u0131\u015ft\u0131r. Belki de m\u00fchendis ba\u015ftan beri kendi sonunu haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r.\u201d (s. 29)<\/p>\n ARA\u015eTIRMA VER\u0130LER\u0130 <\/strong><\/p>\n TMMOB \u00fcyelerinin %16,2\u2019si \u00f6zel kesim \u00fccretli, %6,1\u2019i Kamu kesimi i\u015f\u00e7i, %57\u2019si kamu kesimi memur, %13,1\u2019i b\u00fcro-firma sahibi, %7,6\u2019s\u0131 b\u00fcro-firma orta\u011f\u0131\u2019d\u0131r. Farkl\u0131 odalar a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirildi\u011finde \u00f6zel kesim \u00fccretli oran\u0131 Makina ve Kimya\u2019da %31,7\u2019ye \u00e7\u0131karken, Ziraat\u2019te %2,5\u2019e, Orman\u2019da %0,9\u2019a d\u00fc\u015f\u00fcyor. Memur\u2019lar Orman\u2019da %98.2, Ziraat\u2019te %94.6 ya \u00e7\u0131karken, Mimarlarda %34,5\u2019a d\u00fc\u015fmektedir. \u0130\u015fveren konumunda olanlar (\u00f6zel kesim b\u00fcro-firma sahibi ya da orta\u011f\u0131) genelde %20,7 iken Mimarlar\u2019da bu oran %45\u2019e, \u0130n\u015faat\u2019ta %38\u2019e \u00e7\u0131kmakta; Orman\u2019da %0,9\u2019a, Ziraat\u2019te %1,8\u2019e, Maden\u2019de %3\u2019e d\u00fc\u015fmektedir. \u0130\u015fteki \u00f6zg\u00fcl g\u00f6revi a\u00e7\u0131s\u0131ndan TMMOB \u00fcyelerinin %29,1\u2019i y\u00f6netim-denetim, 25,6\u2019s\u0131 projelendirme, 25,3\u2019\u00fc uygulama, 7,2\u2019si ara\u015ft\u0131rma, 5,4\u2019\u00fc \u00f6\u011fretim, 5,6\u2019s\u0131 dan\u0131\u015fmanl\u0131k yapmaktad\u0131r. Orman\u2019da y\u00f6netim-denetim %47,2\u2019ye \u00e7\u0131karken Mimarlar\u2019da 13,9\u2019a d\u00fc\u015fmektedir. Projelendirme ise Mimarlar\u2019da %50,6\u2019ya y\u00fckselmektedir. Ara\u015ft\u0131rma ile g\u00f6revli olanlar\u0131n oran\u0131 Kimya\u2019da 22,7\u2019ye, Ziraat\u2019te 16,1\u2019e \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Meslek d\u0131\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar TMMOB genelinde %6,7\u2019dir. Bu ara\u015ft\u0131rmada tesbit edilen i\u015fsizlik oran\u0131 %1,3\u2019t\u00fcr. Bu oran Kimya\u2019da %5,6\u2019ya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ayl\u0131k net gelir ortalamas\u0131 5 170 TL olmu\u015ftur. Kesimlere g\u00f6re bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ortalama olarak i\u015fverenler 6 790 TL, \u00f6zel kesim \u00fccretliler 6 361 TL, Kamu kesimi \u00fccretliler 4 293 TL kazanmaktad\u0131r. Genel ortalamaya g\u00f6re en y\u00fcksek gelir Elektrik\u2019te (6 223 TL) en d\u00fc\u015f\u00fck gelir ise Ziraat\u2019tedir (4 270 TL). Meslek e\u011fitimi s\u0131ras\u0131nda edinilen bilgi ve becerilerin kullan\u0131lma durumu TMMOB genelinde \u201cb\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kullan\u0131yor: 12,9\u201d , \u201cs\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde kullan\u0131yor: 53,3\u201d , \u201cbilgi ve becerilerini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde e\u011fitim sonras\u0131nda edinmi\u015f: 27,3\u201d , \u201chi\u00e7 kullanm\u0131yor: 6,5\u201d \u015feklindedir. Meslek y\u00f6n\u00fcnden \u2018i\u015fin tatminkarl\u0131\u011f\u0131\u2019 TMMOB genelinde %28,8 tatminkar, %38,5 s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde tatminkar, %32,7 tatminkar de\u011fil olarak tespit edilmi\u015ftir.<\/p>\n En y\u00fcksek tatmin olma oran\u0131 37,6 oranla Elektrik, en d\u00fc\u015f\u00fck tatminkar oran\u0131 ise Maden\u2019dedir. \u2018Sizce, mesle\u011finizin \u00dclke\u2019ye ve meslek \u00fcyelerine daha yararl\u0131 bir bi\u00e7imde uygulanabilmesi i\u00e7in \u015fu yollardan hangisi en elveri\u015flidir?\u2019 sorusuna %54,1\u2019lik oranla \u2018Devlete ait b\u00fcy\u00fck m\u00fchendislik-mimarl\u0131k kurumlar\u0131\u2019, %14,1 oranla \u2018\u00f6zel sermayeli b\u00fcy\u00fck m\u00fchendislik-mimarl\u0131k \u015firketleri\u2019, %21,4 oranla da \u2018Kendi y\u00f6netim ve sahipli\u011fi alt\u0131ndaki ba\u011f\u0131ms\u0131z b\u00fcrolar\u2019 \u015feklinde cevaplar verilmi\u015ftir. Bu soruya b\u00fcy\u00fck devlet kurumlar\u0131 \u015feklinde yan\u0131t verme oran\u0131 kamu kesimi \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131nda en y\u00fcksek (62,6) seviyededir. Toplumsal g\u00fcvence kurumlar\u0131 \u00fcyeli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan SSK %23,7 , Emekli Sand\u0131\u011f\u0131 59 , Ba\u011f-Kur 14,6 , Hi\u00e7biri olmayan 2,7\u2019dir. Sendikal\u0131la\u015fabilecek stat\u00fcye sahip olanlar TMMOB genelinde %22,3\u2019t\u00fcr. (Memurlar bu d\u00f6nemde sendikala\u015famamaktad\u0131r.) Bu oran Kimya\u2019da 42,3\u2019e, Makina\u2019da 41,7\u2019ye \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Sendikal\u0131la\u015fabilecekler i\u00e7inde sendikala\u015fma a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda TMMOB genelinde %14,9 sendikal\u0131 vard\u0131r. Kamu\u2019da \u00e7al\u0131\u015fan sendikal\u0131la\u015fabilecekler i\u00e7inde sendikala\u015fma oran\u0131 %48, \u00f6zel sekt\u00f6rde ise 2,4\u2019t\u00fcr. Sendikal \u00f6rg\u00fctlenme t\u00fcr\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00f6r\u00fc\u015fler \u015f\u00f6yledir: \u2018Sadece m\u00fchendis ve mimarlara ait sendikalar\u2019 %25,6 , \u2018sadece teknik elemanlara ait sendikalar\u2019 55,3 , \u2018i\u015f\u00e7i sendikalar\u0131 i\u00e7inde sendikala\u015fma\u2019 13,4 , \u2018sendikala\u015fma gereksizdir\u2019 1,9 oran\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n Kendini tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131f a\u00e7\u0131s\u0131ndan %2,7 burjuva, %23,5 k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva, %24,1 i\u015f\u00e7i olarak tan\u0131mlam\u0131\u015f, geri kalan cevap vermemi\u015ftir.(Hi\u00e7biri, fikri yok, cevaps\u0131z)Savunulan \u2018toplumsal-ekonomik sistem\u2019 a\u00e7\u0131s\u0131ndan %44,4 sosyal demokrasi, %24,5 karma ekonomi, %12,5 sosyalizm, %5,1 devlet\u00e7ilik, %3,1 Bat\u0131 Avrupa Tipi Kapitalizm, %2,9 mevcut olan d\u00fczen cevaplar\u0131 verilmi\u015ftir. \u2018Sosyalizm\u2019i tercih edenlerin en y\u00fcksek oldu\u011fu kesim Maden (34,8) en d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu kesim Ziraat (6,5) olarak \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fchendis ve mimarlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n savunulmas\u0131nda en tutarl\u0131 yol \u00fczerine g\u00f6r\u00fc\u015flerde en b\u00fcy\u00fck grubu %47 ile sendikala\u015fma olu\u015fturmakta, sonras\u0131nda %35,6 ile meslek odalar\u0131, %10,7 ile t\u00fcm teknik elemanlar\u0131 kapsayacak \u00f6rg\u00fctlenme, %3,3 ile ki\u015fisel \u00e7abalar ve %1,8 ile bir siyasi parti kurma veya mevcut birine kat\u0131lma\/destekleme cevaplar\u0131 gelmektedir. \u2018Sizce ulusal \u00e7\u0131karlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan hangi parti iktidara gelmelidir\u2019 sorusuna CHP diyenlerin oran\u0131 %50\u2019nin biraz \u00fcst\u00fcnde iken MHP %1 civar\u0131, MSP %1,2 civar\u0131, AP ise %5 civar\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Sosyalist partileri destekleyenler %3\u2019e yak\u0131nd\u0131r. Oda genel kurullar\u0131na kat\u0131l\u0131m TMMOB genelinde %32,8\u2019de kalmaktad\u0131r. \u0130lgilenmedi\u011finden ve g\u00f6r\u00fc\u015f ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 onaylamad\u0131\u011f\u0131ndan kat\u0131lmayanlar\u0131n toplam\u0131 %10,2\u2019dir. En y\u00fcksek kat\u0131l\u0131m Ziraat (52,9) ve Orman (45,9) dad\u0131r. En d\u00fc\u015f\u00fck kat\u0131l\u0131m ise Mimarlar\u2019dad\u0131r (20,1)<\/p>\n 2000 ARA\u015eTIRMASI (Kapitalizm, \u0130nsanl\u0131k ve M\u00fchendislik – T\u00fcrkiye\u2019de M\u00fchendisler, Mimarlar, A. Ha\u015fim K\u00f6se, Ahmet \u00d6nc\u00fc) <\/strong><\/p>\n Bu \u00e7al\u0131\u015fma da m\u00fchendislerin sermaye kar\u015f\u0131s\u0131ndaki pozisyonu \u00fczerine geni\u015f bir teorik \u00e7al\u0131\u015fma ve yap\u0131lan saha \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131ndan olu\u015fuyor. Bir s\u0131n\u0131f ahlak\u0131n\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131 ve m\u00fchendislerin kendi s\u0131n\u0131fsal konumlar\u0131na denk d\u00fc\u015fen bir s\u0131n\u0131f yakla\u015f\u0131m\u0131na sahip olup olmad\u0131klar\u0131 sorgulan\u0131yor. Bu \u00e7er\u00e7evede Taylor\u2019cu ve Veblen\u2019ci olarak iki u\u00e7 tan\u0131mlanarak m\u00fchendislerin kimlikleri bu u\u00e7lara g\u00f6re de\u011ferlendiriliyor.<\/p>\n \u201cKapitalist toplumsal \u00f6rg\u00fctlenme ve \u00fcretim ili\u015fkileri i\u00e7inde yer almak durumunda olan m\u00fchendisin, bu yap\u0131 i\u00e7erisinde kendini konumland\u0131rmas\u0131 emek ve sermaye aras\u0131ndaki bu temel \u00e7eli\u015fkiden ba\u011f\u0131ms\u0131z olamaz. Bu a\u00e7\u0131dan ilgin\u00e7 olan, m\u00fchendisin bu temel \u00e7eli\u015fki ba\u011flam\u0131nda m\u00fchendisli\u011fe nas\u0131l bir anlam y\u00fckledi\u011fidir. Bu noktada m\u00fchendisin konumlan\u0131\u015f\u0131 hakk\u0131nda iki u\u00e7 noktadan s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. O, ya sahip oldu\u011fu mesleki formasyona g\u00f6nderme ile s\u00f6z konusu temel \u00e7eli\u015fkinin ger\u00e7ek bir \u00e7eli\u015fki olmad\u0131\u011f\u0131, bunun t\u00fcm\u00fcyle bir yan\u0131lsama oldu\u011fu vurgusundan hareketle sermaye ve eme\u011fin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n uyum i\u00e7erisinde birlikte var olabilece\u011fini g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve m\u00fchendisli\u011fi, sermayenin rasyonelleri ile uyumlu olarak tan\u0131mlar ya da bu \u00e7eli\u015fkinin varl\u0131\u011f\u0131ndan hareketle, emek ve sermaye aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkinin, ayn\u0131 zamanda sermaye ile m\u00fchendislik aras\u0131nda da mevcut oldu\u011fu ve bu nedenle m\u00fchendisin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n sermayenin \u00e7\u0131karlar\u0131 ile uyumsuz oldu\u011fu sonucuna ula\u015f\u0131r.<\/p>\n Birinci konumdaki m\u00fchendisin ideal tipini, \u201cbilimsel y\u00f6netim\u201d ilkelerinin kurucusu ve savunucusu olan Frederick W. Taylor\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerinde bulmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kapitalist i\u015fletmenin y\u00f6netim sorununu bir t\u00fcr m\u00fchendislik sorunu olarak alg\u0131layan Taylor\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesinde m\u00fchendis, her \u015feyden \u00f6nce bir y\u00f6neticidir. Ona g\u00f6re, bir y\u00f6netici olan m\u00fchendisin temel g\u00f6revi \u201ct\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n tek tek maksimum refah\u0131n\u0131 sa\u011flamaya ba\u011fl\u0131 olarak i\u015fverenin maksimum refah\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r\u201d<\/p>\n \u0130kinci konumdaki m\u00fchendisin ideal tipi ise Throstein Veblen taraf\u0131ndan \u00e7izilmektedir. Veblen i\u00e7in m\u00fchendislik, Taylor\u2019un aksine i\u015fletme d\u00fczeyinde bir y\u00f6netim i\u015flevini de\u011fil, sanayi toplumunun \u00f6zg\u00fcn niteli\u011fini tan\u0131mlayan ve k\u00f6klerini modern teknolojinin yap\u0131s\u0131nda bulan bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 simgelemektedir. Veblen\u2019e g\u00f6re sanayi toplumu, n\u00fcfusun maddi refah\u0131n\u0131 s\u00fcrekli olarak artt\u0131rabilecek olanaklara sahiptir. Bu olanaklar\u0131n ba\u015f\u0131nda ise \u00f6zg\u00fcl bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 olarak m\u00fchendisli\u011fin kendisi gelmektedir. M\u00fchendislik, sanayinin ko\u015fullar\u0131nda s\u00fcrekli iyile\u015ftirmelerle \u00fcretkenli\u011fi art\u0131r\u0131p, insani maddi vraolu\u015fu geli\u015ftirebilme g\u00fcc\u00fcne sahiptir. Bu potansiyeline kar\u015f\u0131n fiili olarak m\u00fchendisli\u011fin uygulan\u0131\u015f\u0131, maddi \u00fcretimden daha \u00e7ok bu \u00fcretimin parasal kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ili\u015fkili olan \u201ci\u015fadamlar\u0131n\u0131n\u201d \u00e7\u0131karlar\u0131nca engellenmektedir. Bu durum Veblen a\u00e7\u0131s\u0131ndan, kapitalizmde sermaye ile emek aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkinin yan\u0131 s\u0131ra, ondan daha \u00f6nemli olan bir ba\u015fka \u00e7eli\u015fkinin varl\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu da, m\u00fchendislik ile sermayenin rasyonellerinin \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131ndan kaynaklanan m\u00fchendis-i\u015fadam\u0131 \u00e7eli\u015fkisidir. Bu alg\u0131lay\u0131\u015f, Veblen\u2019in yakla\u015f\u0131m\u0131nda m\u00fchendisi, Taylour\u2019un aksine t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00f6nderi konumunda ve servet sahibi, kapitalist\/rantiye s\u0131n\u0131flar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6r\u00fcr.\u201d<\/p>\n \u201c\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda bu iki ideal tip, m\u00fchendisin, kapitalist \u00fcretim ili\u015fkileri i\u00e7inde iki u\u00e7 konumunu temsil etmektedir: Bir yanda i\u015fverenin beklenti ve rasyonelleri ile uyumlu olan Taylor perspektifli m\u00fchendis, di\u011fer yanda ise i\u015fverenle \u00e7eli\u015fik konumda olan Veblen perspektifli m\u00fchendis. Do\u011fal olarak ilk kategorideki m\u00fchendis kendisini, \u00fcretim s\u00fcrecinde i\u015fverenin beklenti ve rasyonellerini temsil eden, di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fanlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z, ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir grup olarak g\u00f6rme e\u011filimindedir. Bunun toplumsal d\u00fczeyde yans\u0131mas\u0131 ise m\u00fchendisli\u011fin bir meslek olarak di\u011fer mesleklerden farkl\u0131 bir konumda de\u011ferlendirilmesi ve mesle\u011fin kimler taraf\u0131ndan ve hangi ko\u015fullarda yerine getirilebilece\u011finin yasal olarak g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 yani me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 sonucu, m\u00fchendislerin ger\u00e7ekten ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir toplumsal katman olarak ortaya \u00e7\u0131kmalar\u0131d\u0131r. \u0130\u015fverenle \u00e7eli\u015fik konumda olan ikinci tip m\u00fchendis ise sermayenin toplumsal egemenli\u011fine kar\u015f\u0131 politik bir bilin\u00e7 geli\u015ftirerek, m\u00fchendisi, sermaye kar\u015f\u0131s\u0131nda emek cephesinin \u00f6nderi konumunda alg\u0131layacak ve toplumsal de\u011fi\u015fim projelerinde aktif roller \u00fcstlenme e\u011filiminde olacakt\u0131r.\u201d(s.31)<\/p>\n Daha sonra da bu pozisyonlar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutarak saha ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 de\u011ferlendiriliyor ve TMMOB\u2019un \u00f6rg\u00fctsel kimli\u011fini niteleyen, kendisini a\u00e7\u0131k\u00e7a kapitalizm kar\u015f\u0131 bir kimlikle konumland\u0131r\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00fcyelerce ve di\u011fer m\u00fchendislerce ne \u00f6l\u00e7\u00fcde benimsenmekte oldu\u011fu belirlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Var\u0131lan baz\u0131 sonu\u00e7lar \u015f\u00f6yle:<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de de az\u0131msanamayacak bir m\u00fchendis kitlesi, sermayenin \u00f6znelli\u011fiyle \u00f6zde\u015fle\u015fme e\u011filimindedir. T\u00fcrkiye\u2019deki m\u00fchendisler de sermayenin evrensel etkilerinden ba\u011f\u0131\u015f\u0131k bir kimlik olu\u015fturamam\u0131\u015flard\u0131r.(s. 174)Bununla birlikte T\u00fcrkiye\u2019de sermaye kar\u015f\u0131t\u0131 \u00f6znellik ta\u015f\u0131yan \u00f6nemli bir m\u00fchendis kitlesi de vard\u0131r. Dahas\u0131, T\u00fcrkiye\u2019deki m\u00fchendislerin mesleki birli\u011fini temsil eden TMMOB uzunca bir s\u00fcreden beri, sermaye kar\u015f\u0131t\u0131 bir sesle \u00fcyelerine ve topluma kendini tan\u0131tm\u0131\u015f, aktif olarak toplumsal m\u00fccadelede yer alm\u0131\u015f ve m\u00fchendisli\u011fi, \u201cegemen s\u0131n\u0131flar\u0131n\u201d \u00e7\u0131karlar\u0131yla \u00e7eli\u015fik bir i\u00e7erikte tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fchendislerin mesleki ideolojik olu\u015fumlar\u0131nda bu anlamda \u00f6rg\u00fctsel tercihlerinde, ekonomik s\u0131n\u0131f konumlar\u0131 belirleyici \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019deki m\u00fchendislerin \u00e7o\u011funlu\u011fu \u00fccretli \u00e7al\u0131\u015fan konumundad\u0131r. Bunlar\u0131n \u00f6zel ekonomide yer alanlar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir kitlesi, ilkel \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinde istihdam edilen nitelikli i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r. Di\u011fer \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise kamu sekt\u00f6r\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u00c7o\u011funlu\u011fu temsil eden bu gruplar, orta s\u0131n\u0131f ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 konumlar\u0131na da\u011f\u0131lmakla birlikte, sahip olduklar\u0131 ekonomik ko\u015fullar ve olanaklar itibariyle i\u015f\u00e7ile\u015fmi\u015f ve yoksulla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.(s. 174)Sa\u011f siyasal ideolojilere y\u00f6nelim, g\u00f6reli olarak daha iyi ekonomik ve sosyal olanaklara sahip olan y\u00f6netim temelli kapitalist s\u0131n\u0131f ve geli\u015fmi\u015f organizasyon yap\u0131lar\u0131ndaki orta s\u0131n\u0131f konumlar\u0131nda yer alan m\u00fchendisler aras\u0131nda daha \u00e7ok yayg\u0131nla\u015fmakta ve bununla uyumlu olarak bu gruplar Taylorist mesleki ideolojiye y\u00f6nelmektedir.(s. 175)<\/p>\n \u00dccretli \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n toplam\u0131 %80\u2019e ula\u015fmaktad\u0131r. Bu oran 78 sonu\u00e7lar\u0131na benzerdir . Ancak 78 ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda kamu \u00fccretlileri %63,1 iken %34,3\u2019e d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u201cBu sonu\u00e7lara g\u00f6re, bu y\u0131llar\u0131 izleyerek ba\u015flayan kamu sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fclme tercihleri, m\u00fchendis istihdam bi\u00e7imlerini de do\u011frudan etkilemi\u015f, kamu \u00fccretlili\u011findeki daralmay\u0131, \u00f6zel \u00fccretlilikteki art\u0131\u015f izlemi\u015ftir. (s. 121) E\u011fitilmi\u015f i\u015fg\u00fcc\u00fc, i\u015fg\u00fcc\u00fc piyasalar\u0131nda mezun olduklar\u0131 okullar\u0131n niteli\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak katmanla\u015fmaktad\u0131r. \u201c\u0130yi\u201d okullardan (ODT\u00dc, B\u00dc, Bilkent) mezun olanlar aras\u0131nda kamuda \u00e7al\u0131\u015fanlar k\u00fc\u00e7\u00fck bir oran iken (%12,5), Anadolu devlet \u00fcniversitelerinden mezun olanlarda ba\u015fat (%45,3) istihdam bi\u00e7imidir. Yine Anadolu devlet \u00fcniversiteleri mezunlar\u0131 aras\u0131nda i\u015fsizlik %10,7\u2019ye \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.Ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7al\u0131\u015fan ve i\u015fveren\/giri\u015fimci konumunda bulunan m\u00fchendisler a\u011f\u0131rl\u0131kla in\u015faat sekt\u00f6r\u00fc ve imalat sanayinde yer almaktad\u0131r. \u0130\u015fveren\/giri\u015fimci konumundaki m\u00fchendisler aras\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmecilik %97,3\u2019e varan bir orandad\u0131r.Aktif \u00e7al\u0131\u015fan MM\u2019lar\u0131n i\u015fletme \u00f6l\u00e7eklerine g\u00f6re da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda en b\u00fcy\u00fck oran %42,7 ile \u00e7ok b\u00fcy\u00fck (500 ki\u015fiden fazla) i\u015fletmelerdedir. 50 ki\u015fiyi baz ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise 50\u2019den k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fyerleri %36,1 ; b\u00fcy\u00fck i\u015fyerleri ise 63,9\u2019dur. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n i\u015fletmelerin organizasyon yap\u0131s\u0131 ve burada m\u00fchendisin bulundu\u011fu konum a\u00e7\u0131s\u0131ndan yapt\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131fland\u0131rmada \u00fccretli m\u00fchendislerin %32,3\u2019\u00fc i\u015f\u00e7i, %65,6\u2019s\u0131 orta s\u0131n\u0131f, %1,6\u2019s\u0131 ise y\u00f6netim temelli kapitalist olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Giri\u015fimci ve kendi hesab\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan MM\u2019lar\u0131n ise %75,6\u2019s\u0131 \u00e7eli\u015fik kapitalist, %5,7\u2019si k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva, %18,6\u2019s\u0131 ise kapitalist olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir.78 ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda g\u00f6zlenen Mimar\u2019lardaki \u201cb\u00fcro-firma sahibi\u201d oran\u0131n\u0131n y\u00fcksekli\u011fi, azalmakla birlikte yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrmektedir. Ancak bu kesimin \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131 tam anlam\u0131yla kapitalistle\u015fmi\u015ftir. Kamuda \u00e7al\u0131\u015fan farkl\u0131 konumlardaki MM\u2019lar d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccrette e\u015fitlenme e\u011filimindedirler. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u00f6zel sekt\u00f6rde konumlara g\u00f6re \u00fccret farkl\u0131la\u015fmas\u0131 belirginle\u015fmektedir.<\/p>\n M\u00fchendislerin kazan\u00e7lar\u0131 mezun olduklar\u0131 \u00fcniversite gruplar\u0131 ve bulunduklar\u0131 sosyoekonomik b\u00f6lgenin \u00f6zelliklerine g\u00f6re farkl\u0131la\u015fmaktad\u0131r. Kendi \u00f6zel MM i\u015fini kurmak %29,3, herhangi bir konuda kendi i\u015fini kurmak iste\u011fi %26,7 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunlar\u0131 herhangi bir kurulu\u015fta y\u00f6netici olmak (%16,7) iste\u011fi takip etmektedir.M\u00fchendislerin ancak %5,1\u2019lik b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u015fyerinde kendilerini yak\u0131n hissettikleri grup olarak i\u015f\u00e7ileri belirtmektedir. Teknik personel\u2019e yak\u0131n hissedenler %56,8 , y\u00f6neticilere %16 , i\u015fverene %10,8 yak\u0131nl\u0131k hissedilmektedir. Kendini i\u015f\u00e7ilere en yak\u0131n hisseden grup %12 ile geli\u015fmemi\u015f organizasyon yap\u0131lar\u0131ndaki i\u015f\u00e7i konumundaki m\u00fchendislerdir. Teknik personele yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n buradaki y\u00fcksek oran\u0131 m\u00fchendislerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n, kendisini mesleki toplulu\u011fuyla \u00f6zde\u015fle\u015ftirme e\u011filimini g\u00f6stermektedir. Bu mesleki birlik ve dayan\u0131\u015fma e\u011filimi en y\u00fcksek orana kamuda \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. MM\u2019lar i\u00e7inde kendi taleplerinin i\u015fyerlerindeki di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fanlardan ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak ele al\u0131nmas\u0131 e\u011filimi _\u2019l\u00fck bir orandad\u0131r. Yine ayr\u0131 sendika\/meslek sendikas\u0131 e\u011filimi %58,6 gibi y\u00fcksek bir orandad\u0131r. Ayr\u0131 sendikaya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar ise %26\u2019da kalmaktad\u0131r. Kamu kesiminde \u00e7al\u0131\u015fanlarda bu e\u011filimler daha da kuvvetlidir. Ayr\u0131 sendika e\u011filimi kamuda %70\u2019lere \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u201cT\u00fcrkiye\u2019de \u00f6zel kesim \u00fccretli m\u00fchendislerinin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 i\u015fletmelerin ancak %30\u2019unda sendika bulunmakta, sendikal\u0131 \u00f6zel kesim \u00fccretli m\u00fchendisine de yok denecek kadar az rastlanmaktad\u0131r.\u201dAra\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00e7e\u015fitli sorularla m\u00fchendisleri yukar\u0131da bahsedilen Taylor\/Veblen kutupla\u015fmas\u0131na g\u00f6re konumland\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Buna g\u00f6re Taylorist %2,7 , Taylorist y\u00f6nelimli %44,7 , Veblenci %35,6 , Veblen y\u00f6nelimli %8 , mesleki karars\u0131zlar %9 oran\u0131ndad\u0131r. Taylorist+ Taylorist y\u00f6nelimli e\u011filimin en g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu grup y\u00f6netim temelli kapitalistlerdir (%73,3). Veblen+Veblen Y\u00f6nelimli m\u00fchendisler ise kamuda \u00e7al\u0131\u015fan orta s\u0131n\u0131f pozisyon (%52,1) ile k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva (51,7) ve geli\u015fmemi\u015f organizasyonlardaki i\u015f\u00e7i pozisyonunda (%50,7) olanlard\u0131r.MM\u2019lar \u00fclke sorunlar\u0131na ve ekonomik \u00f6nermelere yakla\u015f\u0131m a\u00e7\u0131s\u0131ndan grupland\u0131\u011f\u0131nda tablo \u015f\u00f6yledir: \u201cT\u00fcrkiye\u2019deki m\u00fchendislerin %59,6 gibi b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funun sa\u011f siyasal ideolojilerde, %35,1 gibi az\u0131msanamayacak bir kitlesinin de \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn Merkez sol (%27,3) olmak \u00fczere sol siyasal ideolojilerde konumland\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.\u201d Bu s\u0131n\u0131fland\u0131rmada sol+merkez sol\u2019un oran\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazi\u2019de (%48,2) en y\u00fcksek noktaya \u00e7\u0131kmakta, onu kamu i\u015f\u00e7ileriyle (%39,4) geli\u015fmemi\u015f organizasyonlardaki i\u015f\u00e7iler (%38,8), izlemektedir. Kullan\u0131lan kriterler farkl\u0131 olmakla birlikte siyasal e\u011filimi 78 sonu\u00e7lar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmakta fayda var. 78\u2019e bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda CHP (%50) ve sosyalist partileri (%3) tercih edenlerin oran\u0131 %53\u2019\u00fc bulmaktad\u0131r. 77 se\u00e7imlerinde CHP\u2019nin oyunun %42 civar\u0131nda oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulursa bu y\u0131llarda m\u00fchendisler genel ortalamaya g\u00f6re biraz daha fazla sola e\u011filimli g\u00f6r\u00fcnmektedirler. Yine ayn\u0131 ara\u015ft\u0131rmada savundu\u011fu toplumsal sistem olarak sosyal demokrasi (%44,4) , sosyalizm (%12,5) ve devlet\u00e7ilik (%5,1) diyenleri birlikte de\u011ferlendirdi\u011fimizde %60 civar\u0131nda bir \u00e7o\u011funluk \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Burada sosyalizm tercihinin bu denli y\u00fcksek olmas\u0131 da dikkate de\u011ferdir. TMMOB\u2019un i\u015flevi a\u00e7\u0131s\u0131ndan sonu\u00e7lar: Yaln\u0131zca bir meslek \u00f6rg\u00fct\u00fc olmas\u0131n\u0131 savunanlar\u0131n oran\u0131 %22,8\u2019dir. Bu oran\u0131n en y\u00fcksek oldu\u011fu gruplar y\u00f6netim temelli kapitalistler, \u00e7eli\u015fik kapitalistler ve kamu i\u015f\u00e7ileridir (%27\u2019nin \u00fcst\u00fc). En d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu grup ise kapitalistlerdir (%16,3).<\/p>\n \u2018Toplumsal ve politik s\u00fcre\u00e7lere aktif olarak kat\u0131lmal\u0131d\u0131r\u2019 diyenlerin ortalamas\u0131 %33,5\u2019tir. Bu oran kapitalist (%39,3) ve k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva konumunda (%39,3) en y\u00fcksek noktaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n \u2018Sanayi ve teknoloji politikalar\u0131n\u0131n olu\u015fumuna aktif olarak kat\u0131lmal\u0131d\u0131r\u2019 diyenlerin oran\u0131 %41, \u2018yaln\u0131zca bir t\u00fcr dan\u0131\u015fmanl\u0131k kurumu olmal\u0131d\u0131r\u2019 diyenlerin oran\u0131 ise %2\u2019dir.<\/p>\n Derleyen: Ertu\u011frul Bilir<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \nTMMOB m\u00fchendis, mimar ve \u015fehir planc\u0131lar\u0131n\u0131n mesleki \u00fcst \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak 1954 y\u0131l\u0131nda kuruldu. \u00dclkenin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sanayile\u015fme politikalar\u0131, politik atmosfer gibi fakt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131 olarak d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015fam\u0131\u015f, meslek alan\u0131, meslekta\u015flar ve topluma etkisi d\u00f6nem d\u00f6nem artm\u0131\u015f veya azalm\u0131\u015ft\u0131r. \n\u00dcye profili de 50 y\u0131lda de\u011fi\u015fiklik g\u00f6stermi\u015ftir. \u0130lk d\u00f6nemindeki nispi homojen ve elit yap\u0131dan kendi i\u00e7inde i\u015f\u00e7i, kamu \u00e7al\u0131\u015fan\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7al\u0131\u015fan, k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletme sahibi ve b\u00fcy\u00fck patronlar \u015feklindeki farkl\u0131la\u015fman\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 bir noktaya gelmi\u015ftir. \n","protected":false},"author":5,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[2000,2073],"tags":[],"class_list":{"0":"post-25","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-dosya","8":"category-tmmob-ucretli-issiz-muhendis-mimar-ve-sehir-plancilari-kurultayi"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\u0130\u015fsizlik oran\u0131 ise %1,3\u2019ten %6,1\u2019e y\u00fckselmi\u015ftir. Ayr\u0131ca hat\u0131rlanmal\u0131d\u0131r ki 1998 bir kriz y\u0131l\u0131 de\u011fildir. Daha sonra ya\u015fanan 1999 ve ard\u0131ndan 2001 krizleri nitelikli i\u015fg\u00fcc\u00fcndeki i\u015fsizli\u011fi daha da art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n