![\"\"](\"\/wp-content\/uploads\/2017\/06\/isyerinde_ofke.jpg\")
<\/a><\/p>\nFakat t\u00fcm \u00f6fkeler e\u015fit olarak ortaya \u00e7\u0131kmaz. \u00d6fkenin baz\u0131 t\u00fcrleri, \u00f6zellikle de yak\u0131n zamanda \u00d6rg\u00fctsel Davran\u0131\u015f Akademik Dergisi\u2019nde (Journal of Organizational Behaviour) yay\u0131mlanan makalede tarif etti\u011fimiz \u201cahlaki \u00f6fke\u201d kurumlar\u0131m\u0131z\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 i\u015flemesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik olabilir.<\/p>\n
Ahlaki \u00f6fkenin tetikleyicisi bize yap\u0131lan ya da yap\u0131lmayan bir \u015fey de\u011fil, ba\u015fkalar\u0131na yap\u0131lan ihlaller ve haks\u0131zl\u0131klard\u0131r. \u0130\u015f arkada\u015f\u0131m\u0131za y\u00f6neltilen haks\u0131z ya da al\u00e7alt\u0131c\u0131 bir eyleme, yanl\u0131 ve vurdumduymaz y\u00f6netim uygulamalar\u0131na, hatta ciddi derecede kusurlu \u015firket politikas\u0131na ve \u00fcretti\u011fi zararl\u0131 \u00fcr\u00fcnlere tan\u0131k oldu\u011fumuzda \u00f6fkeleniriz. Ahlaki \u00f6fke ki\u015finin kendisinden \u00e7ok ba\u015fkalar\u0131n\u0131 etkileyen bir ahlaki k\u0131stas\u0131n ihlalinden do\u011fan yo\u011fun bir duygu durumudur. Bu durum ayr\u0131ca bizi durumu d\u00fczeltecek bir eylem yapmaya da sevk eder, hatta ciddi bir ki\u015fisel risk alma durumunu da i\u00e7erebilir.<\/p>\n
\u00d6fkeyi \u201cahlak\u201d terimi ile a\u00e7\u0131klamak haliyle niyetin pozitif oldu\u011funu g\u00f6sterir. Ahlaki standartlar\u0131 devam ettirmeye, adil muameleyi garanti alt\u0131na almaya ya da k\u0131r\u0131lgan olanlar\u0131 kollamaya \u00e7abalar\u0131z. Bu haliyle ahlaki \u00f6fke, \u00f6fkenin di\u011fer t\u00fcrlerinden \u00fc\u00e7 ana unsurla ayr\u0131l\u0131r:<\/p>\n
1-Evrensel k\u0131staslar ihlal edilir. Ahlaki \u00f6fke bireysel, kendine \u00f6zg\u00fc de\u011fer ya da ideolojilerden ziyade adalet, etik ya da insan onuru gibi evrensel k\u0131staslar\u0131n ihlaliyle tetiklenir. Mesela bir \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015f\u0131n\u0131n ya da patronun sald\u0131r\u0131 olarak alg\u0131lanan bir davran\u0131\u015f\u0131na \u00f6fkelenmek de\u011fildir bahsetti\u011fimiz. Ahlaki \u00f6fke bir \u00e7al\u0131\u015fan bir \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015f\u0131n\u0131n sorumlu olmad\u0131\u011f\u0131 bir durumdan dolay\u0131 su\u00e7lanmas\u0131na veya cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na tan\u0131k oldu\u011funda ortaya \u00e7\u0131kabilir. Bu durum da y\u00f6neticilerin otoriteleri k\u00f6t\u00fcye kullanarak \u00e7al\u0131\u015fanlara zorbal\u0131k etmeleri ve onlar\u0131 y\u0131ld\u0131rmalar\u0131 \u015feklinde geli\u015fir ve ayn\u0131 \u015fekilde k\u00f6t\u00fcd\u00fcr. Evrensel k\u0131staslar toplumun ahlaki dokusunun \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturur; genel olarak toplum ve \u00f6zel olarak sa\u011fl\u0131kl\u0131 bireyler bu k\u0131staslar\u0131n ihlalinde benzer \u015fekilde sars\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n
2-Ba\u015fkalar\u0131 hakk\u0131nda kayg\u0131lan\u0131r\u0131z. Ahlaki \u00f6fke ki\u015finin oda\u011f\u0131n\u0131n kendinden \u00e7ok di\u011ferlerinin ihtiya\u00e7 ve haklar\u0131 \u00fczerinde oldu\u011fu fedakar bir y\u00f6nelimi yans\u0131t\u0131r. \u00d6fkemiz, ki\u015fisel hassasiyetimiz y\u00fcz\u00fcnden bozulmu\u015f hissetmekten ziyade ba\u015fkalar\u0131na, ba\u015fkalar\u0131na \u00f6zellikle de daha hassas olanlara yard\u0131m etme arzumuzdan kaynaklan\u0131r. Sen bana ba\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131n i\u00e7in bozulabilirim fakat \u00f6fkelenmenin \u2013 haks\u0131z olsam bile- temel olarak kendi egoma ve gururuma faydas\u0131 olur. Halbuki ba\u015fka birinin azarlanmas\u0131na tan\u0131k olundu\u011funda do\u011fan \u00f6fke, ahlaki \u00f6fkeyi esas olarak anlatan \u00f6rnektir. Bencillik ya da ben-merkezcilik ahlaki \u00f6fkeye ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/p>\n
3-Durumu d\u00fczeltmek ad\u0131na harekete ge\u00e7eriz. Ahlaki \u00f6fke bizi durumu d\u00fczeltmek ad\u0131na bir \u015feyler yapmaya sevk eder. Bir yandan da \u00f6fkenin bir eylem de\u011fil, bir duygu oldu\u011funun fark\u0131na var\u0131r\u0131z. E\u011fer \u00f6fke durumu d\u00fczeltecek bir eylemi ba\u015flatm\u0131yorsa o zaman \u201cahlaki\u201d s\u0131fat\u0131 eksik kal\u0131r. Birinin haks\u0131z tutumu kar\u015f\u0131s\u0131nda k\u0131zg\u0131n hissedip de \u201cbeni ilgilendirmez\u201d ya da \u201cba\u015fka biri d\u00fczeltebilir \/ d\u00fczeltir \/ d\u00fczeltmeli\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle hi\u00e7bir \u015fey yapmamak ahlaki \u00f6fke de\u011fildir. \u00d6nceki \u00f6rnekleri tekrar hat\u0131rlarsak, ahlaki \u00f6fke olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rabilmek i\u00e7in haks\u0131z davran\u0131\u015fa tan\u0131kl\u0131k eden \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n bu davran\u0131\u015fa maruz kalan i\u015f arkada\u015f\u0131n\u0131 desteklemesi ya da savunmas\u0131 gerekir. Ancak o zaman ahlaki \u00f6fkenin d\u00fczeltici g\u00fcc\u00fcnden bahsedebiliriz.<\/p>\n
Bilgi u\u00e7urma politikas\u0131 (\u015firketlerde ahlaka ayr\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen davran\u0131\u015flar\u0131n belirli kurallar \u00e7er\u00e7evesinde \u00fcst y\u00f6netime bildirilmesi) s\u0131kl\u0131kla ahlaki \u00f6fkeyi de i\u00e7erir \u2013 buna bir \u00f6rnek de 1999 y\u0131l\u0131ndaki \u201cThe Insider\u201d filminde anlat\u0131lan me\u015fhur olayd\u0131r. 1996\u2019da Jeff Wigand (o zamanlar Brown and Williamson t\u00fct\u00fcn \u015firketinin daha az zararl\u0131 sigara \u00fcretmekten sorumlu AR-GE m\u00fcd\u00fcr yard\u0131mc\u0131s\u0131d\u0131r) \u015firketinin sigaralardaki nikotin miktar\u0131n\u0131 bilerek artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131, b\u00f6ylece ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yapma \u00f6zelli\u011fini kuvvetlendirdi\u011fi bilgisini u\u00e7urur. \u0130tirazlar\u0131n\u0131 \u015firket i\u00e7inde dile getirmeye ba\u015flad\u0131ktan sonra bir\u00e7ok kez rahats\u0131z edildi\u011fini ve isimsiz \u00f6l\u00fcm tehditleri ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir.<\/p>\n
Wigand bir r\u00f6portajda \u015firketinin daha g\u00fcvenli sigara politikas\u0131n\u0131 b\u0131rakma karar\u0131na \u201c\u00f6fkelendi\u011fini\u201d ve en sonunda bunu y\u00fcksek sesle s\u00f6ylemeye cesaret bulabildi\u011fini belirtti. Fakat onun bu bilgiyi u\u00e7urmas\u0131 Amerikan t\u00fct\u00fcn \u015firketlerinin etik olmayan uygulamalar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ayn\u0131 zamanda onu ve ailesini ciddi bir tehlike alt\u0131na soktu. Sonunda Wigand\u2019\u0131n m\u00fcdahalesi bu \u00e7ok zararl\u0131 fakat yasal \u00fcr\u00fcne maruz kalma potansiyeli olan milyonlarca insan\u0131n yarar\u0131na oldu.<\/p>\n
Adaletsizli\u011fi, y\u0131ld\u0131rmay\u0131, zorbal\u0131\u011f\u0131, ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ya da sayg\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 deneyimleyen i\u015f arkada\u015flar\u0131m\u0131z ad\u0131na sesimizi y\u00fckseltmemizi sa\u011flayan \u00f6z-\u00f6fkemiz belki daha ola\u011fan ve daha az dramatik olabilir, ama hi\u00e7bir \u015fekilde daha az de\u011ferli de\u011fildir. Ahlaki \u00f6fke bir\u00e7o\u011fumuz i\u00e7in sessiz kalmaya ya da \u00e7at\u0131\u015fmaya dahil olmamaya olan yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcstesinden gelmekte kullanabilece\u011fimiz bir t\u00fcr \u201cenerji\u201ddir. Siyasal felsefeci Edmund Burke\u2019\u00fcn de bize hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 gibi \u201cK\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn zaferi i\u00e7in gerekli olan tek \u015fey iyi insanlar\u0131n hi\u00e7bir \u015fey yapmamas\u0131d\u0131r\u201d<\/em>.<\/p>\n Tehdit i\u00e7eren davran\u0131\u015flara, haks\u0131z su\u00e7lamalara ya da zorlay\u0131c\u0131 yakla\u015f\u0131ma tan\u0131k olan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n bunlar\u0131 y\u00fcksek sesle dile getirmesini cesaretlendirmenin bir\u00e7ok faydas\u0131 vard\u0131r. En az\u0131ndan i\u015fyerinde bu ahlaki ihlalleri tart\u0131\u015fmaya a\u00e7mak olaylar\u0131 ve faillerini ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r. \u0130\u015fyerinde ahlaki \u00f6fkenin ifade edilmesine izin vermek destek, merhamet, cesaret, b\u00fct\u00fcnl\u00fck ve adalet ortam\u0131n\u0131 te\u015fvik eder. Ahlaki \u00f6fkenin ifade edilmesine izin veren hatta \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131 bu y\u00f6nde destekleyen y\u00f6neticiler sadece \u201cne oldu\u011funu\u201d de\u011fil -belki de daha \u00f6nemli olarak- etki alanlar\u0131nda neyin \u201cde\u011fi\u015fmesi\u201d gerekti\u011fini \u00f6\u011frenebilirler. \u0130\u015fyerinde \u00f6fkenin sergilenmesi y\u00f6netimin do\u011frudan dikkatini ve \u00f6zenli m\u00fcdahalesini gerektirecek yanl\u0131\u015f giden bir durumun sinyalini verebilir.<\/p>\n B\u00f6yle diyerek daha \u00f6fkeli i\u015fyerleri istedi\u011fimizi mi ifade ediyoruz? Hem evet hem de hay\u0131r. \u00d6fkenin sadece kendine hizmet eden g\u00f6sterimleri her zaman minimumda tutulmal\u0131d\u0131r. Fakat bizi k\u0131zd\u0131racak kadar yanl\u0131\u015f bir \u015feye tan\u0131k olursak bir \u015feyler s\u00f6ylemeli, yapmal\u0131y\u0131z. Ahlaki a\u00e7\u0131dan yanl\u0131\u015f davran\u0131\u015flar g\u00f6sterildi\u011fi ve sonras\u0131nda bertaraf edildi\u011fi zaman kurumlar ve bireysel \u00fcyeleri bundan fayda g\u00f6r\u00fcrler.<\/p>\n Ahlaki \u00f6fkenizi ifade ederek potansiyel olarak kendinizi tehlikeye mi at\u0131yorsunuz? Evet. Peki ba\u015fkas\u0131n\u0131n fayda g\u00f6rece\u011fi bir riski almaya de\u011fer mi? Evet. Ahlaki \u00f6fke sadece kendimizi de\u011fil \u00e7evremizdekileri de \u00f6nemsedi\u011fimizi g\u00f6sterir. Ayn\u0131 zamanda i\u015fte ve toplumda deneyimledi\u011fimiz bir \u00e7ok derdi gidermeye yard\u0131mc\u0131 olabilir. Aram\u0131zdan birinin yeni bir makalede tart\u0131\u015fmaya a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00f6fkesiz bir d\u00fcnya \u201ckritik d\u00fczeltmelerin\u201d olmad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnya olurdu, ve biz de \u2013 ne kadar bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ve uyumlu g\u00f6z\u00fck\u00fcrse g\u00f6z\u00fcks\u00fcn \u2013 b\u00f6yle bir d\u00fcnyada ya\u015famak istemezdik.<\/p>\n *greatergood.berkeley.edu’da \u0130ngilizce orjinalinden Plaza Eylem Platformu g\u00f6n\u00fcll\u00fcleri taraf\u0131ndan \u00e7evrildi<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u0130\u015fyerinde \u00f6fke genellikle k\u00f6t\u00fc bir \u015f\u00f6hretle an\u0131l\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131 bezdiren hiddetli patronlar\u0131 ya…\n","protected":false},"author":3,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[1276,2408,1823,2982],"class_list":{"0":"post-25726","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki","8":"tag-beyaz-yaka","9":"tag-beyaz-yakalilar","10":"tag-calisma-yasami","11":"tag-calisma-yasaminda-haklarimiz"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25726","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25726"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25726\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25726"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25726"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25726"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}