Ben do\u011frudan TMMOB\u2019yle ilgili \u00e7ok \u015fey s\u00f6ylemeyece\u011fim, ama 1996 y\u0131l\u0131nda verdi\u011fim doktora tezinin bir par\u00e7as\u0131n\u0131 uyarlamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Tezin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u201cNeokorporatizm ve T\u00fcrkiye\u2019de Sendikac\u0131l\u0131k.\u201d \u00d6zellikle \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndan sonra \u00e7\u0131kar gruplar\u0131yla geni\u015f anlamda devlet-toplum, dar anlamda i\u015f\u00e7i sendikalar\u0131yla i\u015fverenler aras\u0131ndaki, h\u00fck\u00fcmet aras\u0131ndaki i\u015fbirli\u011fini inceleyen bir konu idi. Bunu bir par\u00e7a teorik olarak size sunaca\u011f\u0131m, ondan sonra da TMMOB\u2019nin Yasas\u0131 ve Y\u00f6netmeli\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde bu teori ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, TMMOB\u2019nin bir korporatist \u00f6rg\u00fct olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kurulu\u015funda b\u00f6yle bir s\u00fcrecin yer al\u0131p almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da izleyen y\u0131llarda bundan ka\u00e7\u0131\u015f y\u00f6n\u00fcnde birtak\u0131m faaliyetlerde bulunup bulunamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u0131saca dile getirmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n
Ancak \u00f6nce bir \u015fey s\u00f6ylemek istiyorum: Tarih\u00e7e a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, mesela Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011funda Cemiyetler Yasas\u0131 1909 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kar. Ancak ilk m\u00fchendis cemiyetlerinden bir tanesi de ondan \u00f6nce, 1908\u2019de kurulmu\u015f olmas\u0131 asl\u0131nda anlaml\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc 1908’in A\u011fustos ve Eyl\u00fcl aylar\u0131, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n hareketlendi\u011fi, \u00e7ok say\u0131da greve ba\u015fvurdu\u011fu bir d\u00f6nemdi ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n hareketlendi\u011fi bu d\u00f6nemde grevlere \u00f6nc\u00fcl\u00fck edenlerin \u00f6nemli bir kesimini de m\u00fchendisler olu\u015fturmaktayd\u0131.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla m\u00fchendisler, hem i\u015f\u00e7i \u00f6rg\u00fctlerini, cemiyetlerini kurarken, hem de bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda belki muhtemelen buna rakip olarak -yani bunu tart\u0131\u015fmak gerekebilir- buna kar\u015f\u0131 olarak ya da yan\u0131nda yer almayan bir kesim olarak da Osmanl\u0131 m\u00fchendis cemiyetlerini falan kurmu\u015f olabilirler. Zira, m\u00fchendislerin \u00f6nemli kesimi, 1908-1909 i\u015f\u00e7i \u00f6rg\u00fctlenmelerinin i\u00e7inde yer alm\u0131\u015f ve ona \u00f6nderlik etmi\u015ftir. K\u0131saca bunu da belirttikten sonra hemen kendi konu\u015fmam olan as\u0131l konuya ge\u00e7ebilirim.<\/p>\n
Burada s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz korporatizm, 1920’li, 1930\u2019lu y\u0131llardaki fa\u015fizmle \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f korporatizm de\u011fil. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan sonra daha demokratik yanlar\u0131, liberal yanlar\u0131 a\u011f\u0131r basan, ama \u00e7o\u011fulculu\u011fun kar\u015f\u0131s\u0131nda devletle i\u015fbirli\u011fini \u00f6n plana \u00e7\u0131karan bir olu\u015fum, olgu, burada s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz. Bu korporatizm b\u00f6yle bir \u015fey. \u201cPeki, buna neden ihtiya\u00e7 duyulmu\u015f?\u201d sorusunu sordu\u011fumuzda; \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’na kadar, hatta 1929 bunal\u0131m\u0131na kadar devletin ekonomiye pek m\u00fcdahale etmemesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Ancak \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndan sonra devletin hem sosyal politika alan\u0131nda, hem de iktisadi alanda etkin rol oynamaya ba\u015flamas\u0131, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak baz\u0131 \u00e7\u0131kar gruplar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkileri de yeniden d\u00fczenlemeye yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Bu \u00e7\u0131kar gruplar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 meslek \u00f6rg\u00fctleri olarak de\u011ferlendirebiliriz, -burada TMMOB\u2019nin, TTB\u2019nin, TOBB\u2019un oldu\u011fu gibi- \u00f6b\u00fcr yandan da i\u015f\u00e7i sendikalar\u0131 ve i\u015fveren sendikalar\u0131 olarak de\u011ferlendirebiliriz.<\/p>\n
As\u0131l temel kayg\u0131lardan bir tanesi ekonomik istikrar\u0131 sa\u011flamak, di\u011fer ikincisi de toplumu y\u00f6netebilir k\u0131lmakt\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc 1940\u2019l\u0131 y\u0131llara kadar, 1950\u2019li y\u0131llara kadarki yap\u0131lanmalara bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, burada \u00e7o\u011fulcu bir yap\u0131lanma var. Bu \u00e7o\u011fulcu yap\u0131lanman\u0131n i\u00e7inde taraflar, daha do\u011frusu mesela i\u015f\u00e7i sendikalar\u0131, meslek \u00f6rg\u00fctleri \u00e7ok say\u0131da, birbiriyle rekabet etmekte, dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ok fazla \u015feyi devletten ve h\u00fck\u00fcmetten istemektedirler. Devlet ve h\u00fck\u00fcmet, bu isteklerin alt\u0131ndan kalkamamakta, bu bask\u0131y\u0131 kald\u0131ramamakta; onlara taviz verdik\u00e7e de hem ekonomik istikrar, hem toplumsal d\u00fczen, hem siyasal sistem zaman zaman zorluklarla, bunal\u0131mlarla, krizlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabilmektedir.<\/p>\n
\u0130\u015fte bu korporatist teoriyi olu\u015fturanlar, devletin \u00f6zellikle siyasal istikrar\u0131 sa\u011flamak, ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyi sa\u011flamak, sermaye birikiminin \u00f6n\u00fcndeki engelleri kald\u0131rmak, toplumsal d\u00fczeni s\u00fcrekli k\u0131labilmek i\u00e7in, toplumdaki \u00e7\u0131kar gruplar\u0131yla, \u00e7\u0131kar \u00f6rg\u00fctleriyle i\u015fbirli\u011fine a\u00e7\u0131k olmay\u0131 gerektirdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Mesela \u201cHem i\u015f\u00e7i sendikalar\u0131yla, hem i\u015fverenle h\u00fck\u00fcmet aras\u0131nda i\u015fbirli\u011fi olsun. S\u0131k s\u0131k grevlere gidilece\u011fine, birlikte \u00fcretim s\u00fcre\u00e7leri i\u00e7inde art\u0131ktan pay al\u0131ns\u0131n, ama zaman zaman grevler yerine sadece istihdama raz\u0131 olunsun, bunu yan\u0131 s\u0131ra da i\u015f\u00e7i \u00fccretlerinde art\u0131\u015f olmas\u0131n\u201d ya da meslek \u00f6rg\u00fctleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, -belki birazdan yasa \u00fczerinde temelli de\u011ferlendirdi\u011fimizde, ortaya daha farkl\u0131 \u015fey \u00e7\u0131kacak- \u201cKamu politikalar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131nda meslek \u00f6rg\u00fctlerine devlette temsil yetene\u011fi verilsin, ama kamu kurulu\u015flar\u0131 da bir bask\u0131 grubu olarak, bir \u00e7\u0131kar grubu olarak hem toplumsal d\u00fczeni, hem siyasal d\u00fczeni, hem de ekonomik yap\u0131y\u0131 zorlayacak birtak\u0131m taleplerde bulunmas\u0131n\u201d \u015feklinde birtak\u0131m y\u00f6nelimler var.<\/p>\n
Korporatist politikalar\u0131n temel amac\u0131, son tahlilde, devlete sermaye birikimini g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in gerekli olan siyasi istikrar\u0131n sa\u011flanabilmesi i\u00e7in siyasi ve iktisadi tavizler vermektir. Toplumda var oldu\u011fu pe\u015finen kabul edilen s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n, bu s\u0131n\u0131flar\u0131n temsilcisi olan \u00f6rg\u00fctlere toplumsal, yap\u0131sal ve siyasal ayr\u0131cal\u0131klar tan\u0131yarak ve karar verme s\u00fcre\u00e7lerine katarak i\u015fbirli\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilece\u011fi, b\u00f6ylece \u00e7\u0131karlar\u0131n \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 olmayan bir yoldan uzla\u015ft\u0131r\u0131labilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. \u00c7\u0131karlar yap\u0131sal ayr\u0131cal\u0131klarla donat\u0131lm\u0131\u015f gruplarca sosyo-ekonomik ba\u011flamla birebir ili\u015fki i\u00e7inde olmadan uzla\u015ft\u0131r\u0131lmakta ve bu uzla\u015ft\u0131rma hem temsili hem de sosyal kontrol boyutlar\u0131n\u0131 i\u00e7ermektedir. Ku\u015fkusuz bu durumda kamu politikalar\u0131n\u0131n olu\u015fturuldu\u011fu kurul, komisyon, komite ve benzeri kurumlarda hangi \u00e7\u0131kar \u00f6rg\u00fctlerinin tercih edilip, dahil edilece\u011fi sorunu ortaya \u00e7\u0131kar. Ku\u015fkusuz, bu durumda i\u015flevselli\u011fi olan \u00f6rg\u00fctler tercih edilecektir ki, bunlar da mesleki ve iktisadi \u00f6rg\u00fctlerden ba\u015fkalar\u0131 de\u011fildir. Bu yakla\u015f\u0131m bir bak\u0131ma, bu \u00f6rg\u00fctleri \u00e7\u0131kar \u00f6rg\u00fctleri olmaktan da \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Zira, korporatzim yoluyla \u00e7\u0131kar \u00f6rg\u00fctleri, h\u00fck\u00fcmet politikalar\u0131n\u0131n olu\u015fumuna ve uygulan\u0131\u015f\u0131na ortak edilerek s\u0131n\u0131flararas\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma potansiyelinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmekte, \u00e7\u0131karlar\u0131n uzla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 olana\u011f\u0131 yarat\u0131lmaktad\u0131r. \u00dcst d\u00fczeyde ger\u00e7ekle\u015fen i\u015fbirlikleri nedeni ile korporatist politikalara dahil edilen \u00e7\u0131kar \u00f6rg\u00fctlerinin s\u0131n\u0131f konumlar\u0131 de\u011fi\u015fmekte, \u00f6rg\u00fctler sistemle b\u00fct\u00fcnle\u015fmekte, s\u0131n\u0131fsal taleplerini \u201cmakul\u201d, kabul edilebilir s\u0131n\u0131rlara \u00e7ekmekte, b\u00f6ylece \u00e7\u0131karlar\u0131n uzla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na olanak yaratmaktad\u0131r. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, devlet \u00e7\u0131kar \u00f6rg\u00fctlerinin \u00f6zerkliklerini s\u0131n\u0131rlayarak, onlar\u0131 devlet politikalar\u0131 do\u011frultusunda harekete ge\u00e7irmekte ve bu \u00f6rg\u00fctleri y\u00f6netsel bir kontrol arac\u0131 olarak kullanmaktad\u0131r. B\u00f6ylece, devlet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile sermayeden yana olarak \u00e7\u0131karlar uzla\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Ancak, bu durum da kendi i\u00e7inde yeni sorunlara i\u015faret etmektedir. Zira, bu i\u015fbirli\u011fi uygulamada sermayeden yana oldu\u011fu i\u00e7in kal\u0131c\u0131 olamamakta, sermaye ile di\u011fer \u00e7\u0131kar \u00f6rg\u00fctleri aras\u0131ndaki yeni gerginliklere ve \u00e7at\u0131\u015fmalara da zemin haz\u0131rlamaktad\u0131r. Bu da devleti zorlay\u0131c\u0131 korporatist politikalar uygulamaya zorlamaktad\u0131r.<\/p>\n
Burada asl\u0131nda bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bir \u00f6nceki d\u00f6nemlerden farkl\u0131 olarak bir kurumsalla\u015fm\u0131\u015f i\u015fbirli\u011fi var. Kimler aras\u0131nda kurumsalla\u015fm\u0131\u015f bir i\u015fbirli\u011fi var; devletle \u00e7\u0131kar gruplar\u0131 aras\u0131nda ya da \u00e7\u0131kar gruplar\u0131n\u0131n kendi aras\u0131nda, yani i\u015f\u00e7i sendikalar\u0131yla i\u015fveren sendikalar\u0131 aras\u0131nda olabilece\u011fi gibi, meslek kurulu\u015flar\u0131yla devlet aras\u0131nda, h\u00fck\u00fcmet aras\u0131nda da do\u011frudan olabilir. Devlet burada sanki merkezi olarak sahip oldu\u011fu erkini, baz\u0131 kamu kurulu\u015fu niteli\u011findeki bu meslek \u00f6rg\u00fctleriyle ya da \u00e7\u0131kar gruplar\u0131yla payla\u015f\u0131yor gibi g\u00f6z\u00fckse de asl\u0131nda burada \u00e7ok daha ince bir espri ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k ad\u0131 alt\u0131nda kararlara, kamu politikalar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131na, iktisadi politikalar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131na, siyasal politikan\u0131n, sosyal politikan\u0131n olu\u015fturulmas\u0131na kat\u0131l\u0131yorsunuz, ama bu kararlara kat\u0131ld\u0131ktan sonra, isterseniz buna \u201chay\u0131r\u201d deyin, isterseniz \u201cevet\u201d deyin, ama karar alma s\u00fcre\u00e7lerine kat\u0131ld\u0131ktan sonra, devlet sizden bir \u015fey bekliyor. Diyor ki, \u201cKurumsalla\u015fm\u0131\u015f bir i\u015fbirli\u011fi kurduk, siz bu s\u00fcrece kat\u0131ld\u0131n\u0131z; \u00f6yleyse bundan sonraki uygulama s\u00fcrecinde b\u00fcy\u00fck bir direni\u015f g\u00f6stermemeniz gerekir ya da karara evet dediyseniz, \u00fcyelerinizi bu karar\u0131n uygulanmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde y\u00f6nlendirmeniz gerekir.\u201d Bu a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu kurumsalla\u015fm\u0131\u015f ili\u015fki, bir boyutuyla da bir sosyal kontrol s\u00fcrecini i\u00e7ermekte diyebiliriz.<\/p>\n
Yine bunlar\u0131 verirken, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak \u00f6d\u00fcller ve \u00f6d\u00fcnler var, yani devletle i\u015fbirli\u011fi yapman\u0131n, \u00f6zerklikten vazge\u00e7menin birtak\u0131m \u00f6d\u00fcnler oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, bunun kar\u015f\u0131s\u0131nda da birtak\u0131m \u00f6d\u00fcllerin olmas\u0131 gerekir. Devlet diyor ki, \u201cE\u011fer benimle i\u015fbirli\u011fi yaparsan, kurumsalla\u015fm\u0131\u015f bir i\u015fbirli\u011fi yaparsan, kamu politikalar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131nda benden yana tav\u0131r tak\u0131n\u0131rsan, ekonomik b\u00fcy\u00fcmenin \u00f6n\u00fcnde engel olu\u015fturmazsan, sosyal politikan\u0131n olu\u015fmas\u0131nda benim kararlar\u0131ma uyarsan, ben de sana birtak\u0131m \u00f6d\u00fcller verece\u011fim. Mesela yasalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla seni merkezi \u00f6rg\u00fcte d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrece\u011fim, sana \u00fcyeli\u011fi zorunlu k\u0131laca\u011f\u0131m, sana \u00fcyelik aidat\u0131n\u0131n kaynaktan kesilmesini sa\u011flayaca\u011f\u0131m, yani \u00fcyeler gelip g\u00f6n\u00fcll\u00fc tek tek vermeyecek, ama onun gelirinden otomatik olarak, check-of denilen sistemle kesilecek, bunlar\u0131 sana verece\u011fim. Sonra baz\u0131 kurullarda, h\u00fck\u00fcmetin, bakanl\u0131klar\u0131n ya da ba\u015fka kurullarda, komitelerde, konseylerde sana temsil yetkisi verece\u011fim. B\u00f6ylece seni hem meslek \u00fcyelerinin, hem \u00e7\u0131kar gruplar\u0131n\u0131n \u00fcyelerinin, hem de toplumun nezdinde me\u015frula\u015fman\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131m.\u201d Bunlar da verilen \u00f6d\u00fcller.<\/p>\n
Tabii b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerde, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde ya da geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde ayn\u0131 derecede uygulanm\u0131yor; fakat korporatist yap\u0131lanmalar, ili\u015fkiler daha \u00e7ok kapitalist \u00fclkelere \u00f6zg\u00fc. Bunun da farkl\u0131 boyutlar\u0131 var, yani ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bilim insanlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131klar\u0131nda, tasnif etmekte s\u0131n\u0131r tan\u0131m\u0131yorlar. Sonra belirli \u00fclkeler kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131nda, i\u015fte azgeli\u015fmi\u015f \u00fclkelere daha \u00e7ok otoriter devlet\u00e7i yan\u0131 a\u011f\u0131r basan bir korporatizmin yak\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, kapitalist \u00fclkelere toplumcu, liberal, demokratik bir korporatizmin denk d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc gibi birtak\u0131m s\u0131n\u0131fland\u0131rmalar falan yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Bu a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, demek ki ikinci bir s\u0131n\u0131fland\u0131rma gerekiyor burada. Mesela \u201cT\u00fcrkiye gibi \u00fclkelerdeki bu korporarist ili\u015fkiler var m\u0131d\u0131r, varsa nas\u0131l \u00f6zellikler ta\u015f\u0131r?\u201d sorusu \u00f6nem ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Buraya de\u011finmeden \u00f6nce son bir \u015fey daha s\u00f6ylemek istiyorum: Asl\u0131nda \u015fimdi tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu ili\u015fkilere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u00f6zellikle son y\u0131llarda s\u00f6ylenen \u201cgood governance\u201d, \u201cgovernance\u201d yani y\u00f6neti\u015fim ya da iyi y\u00f6neti\u015fim gibi \u015feylerle de benzerlikler i\u00e7erdi\u011fini g\u00f6rebilirsiniz. Asl\u0131nda y\u00f6neti\u015fim, iyi y\u00f6neti\u015fim \u015feyleri, korporatizmin biraz daha suland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, biraz daha esnekle\u015ftirilmi\u015f halidir diye de d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Temsil a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, korporatist ili\u015fkilerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu y\u00f6neti\u015fim ve benzeri daha fazla bir temsil yetkisi vermiyor, daha fazla \u00f6nem vermiyor, ama toplumda daha d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyde, mikro d\u00fczeyde ona birtak\u0131m kararlara kat\u0131lma ya da kararlar\u0131n al\u0131nmas\u0131 s\u00fcrecinde olanak tan\u0131yabilece\u011fini falan g\u00f6steriyor.<\/p>\n
Buradan de\u011ferlendirdi\u011fimizde; devlet korporatizmi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, mesela buralarda merkezile\u015fme, yasalar\u0131n tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 ayr\u0131cal\u0131klar \u00e7er\u00e7evesinde olmuyor, devlet do\u011frudan yasal olarak tan\u0131yor bunu, mesela TMMOB\u2019nin Yasas\u0131nda oldu\u011fu gibi. Yine \u00fcyelik a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, bu demokratik korporatizmde ya da liberal korporatizmde kendili\u011finden geli\u015fen bir s\u00fcre\u00e7, ama devlet\u00e7i, otoriter yan\u0131 a\u011f\u0131r basan korporatist sistemlerde bu yine yasalarla d\u00fczenleniyor. Yani b\u00fct\u00fcn bu s\u00fcre\u00e7lere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, k\u0131sacas\u0131 \u015funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn: Devlet\u00e7i korporatizmde, otoriter yan\u0131 basan korporatizmde devlet, yasalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bu tekel hakk\u0131n\u0131, temsil hakk\u0131n\u0131 ve faaliyetlerini tan\u0131makta; di\u011fer tarafta tabandan y\u00fckselen, ama devletin de destekledi\u011fi bir \u015fekilde hayata ge\u00e7mektedir.
\nLiberal korporatizm ile devlet\u00e7i korporatzimin temel \u00f6zelliklerini ortaya koyarak, de\u011ferlendirmeyi s\u00fcrd\u00fcrmek yararl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
Liberal korporatizmde,<\/p>\n
1. S\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da \u00f6rg\u00fct, gruplararas\u0131 ili\u015fkilerin d\u00fczenlenmesi s\u00fcre\u00e7lerinden ve mevcut kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yeni kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 d\u0131\u015flamalar\u0131n\u0131 sa\u011flayan siyasi karteller taraf\u0131ndan kurulur.
\n2. Merkezile\u015fme, ayakta kalan \u00f6rg\u00fctlerin kendili\u011finden sisteme kat\u0131lmas\u0131 veya rekabet yoluyla silinmelerin sonucunda olu\u015fur.
\n3. Zorunlu \u00fcyelik, \u00fcyeler \u00fczerinde toplumsal bask\u0131, \u00fcyeler aras\u0131nda akdedilen bir kaynaktan kesinti, \u201ccheck off\u201d sistemiyle, temel hizmetler sa\u011flanarak \u201cde facto\u201d bir bi\u00e7imde sa\u011flan\u0131r.
\n4. Rekabet yoktur, oligar\u015fik e\u011filimler ya da \u00f6rg\u00fctler aras\u0131nda g\u00f6n\u00fcll\u00fc anla\u015fmalar olur.
\n5. Hiyerar\u015fik d\u00fczen do\u011fal b\u00fcrokratikle\u015fme s\u00fcrecinin veya g\u00fcc\u00fcn\u00fcn peki\u015fmesinden do\u011far.
\n6. \u0130\u015flevsel a\u00e7\u0131dan farkl\u0131la\u015fma \u00f6rg\u00fctlerin kendi i\u015flev alanlar\u0131nda g\u00f6n\u00fcll\u00fc anla\u015fmalarla sa\u011flan\u0131r.
\n7. Devlet\u00e7e tan\u0131nma, kamu g\u00f6revlerine tabandan yap\u0131lan zorlamalar sonucunda olu\u015fur.
\n8. Tekelci temsil hakk\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tabandan olu\u015fur.
\n9. Lider se\u00e7imi ve \u00e7\u0131karlar\u0131n ifadesi y\u00f6ntemler ve ama\u00e7lar \u00fczerinde devletle kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 anla\u015fma yolu ile olur.<\/p>\n
Devlet korporatizmde,<\/p>\n
1. S\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da \u00f6rg\u00fct, gruplararas\u0131 ili\u015fkilerin d\u00fczenlenmesi s\u00fcre\u00e7lerinden ve mevcut kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n yeni kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 d\u0131\u015flamalar\u0131n\u0131 h\u00fck\u00fcmetlerce sa\u011flan\u0131r
\n2. Merkezile\u015fme, devletin \u00e7ok say\u0131da ve benzer nitelikteki gruplar\u0131 ortadan kald\u0131rmas\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015fir.
\n3. Zorunlu \u00fcyelik, bask\u0131 ve yasalar yoluyla \u201cde jure\u201d, hukuken, resmi emir ya da takdir yetkisiyle sa\u011flan\u0131r.
\n4. Rekabet yoktur. Bu, devlet bask\u0131s\u0131 ile sa\u011flan\u0131r.
\n5. Hiyerar\u015fik d\u00fczen yasa yoluyla merkezile\u015fme zorunlulu\u011funun ve devlete y\u00f6netsel ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n bir sonucu olu\u015fur.
\n6. \u0130\u015flevsel a\u00e7\u0131dan farkl\u0131la\u015fma devletin yerle\u015ftirdi\u011fi meslek ve zanaat ayr\u0131mlar\u0131n\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.
\n7. Devlet\u00e7e tan\u0131nma, \u00f6rg\u00fct kurman\u0131n ko\u015fulu olarak devlet\u00e7e tepeden olur.
\n8. Tekelci temsil hakk\u0131 devlet taraf\u0131ndan tepeden inme olarak tan\u0131n\u0131r.
\n9. Lider se\u00e7imi ve \u00e7\u0131karlar\u0131n ifadesinde denetim me\u015fru \u015fiddetin \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f tekelcileri taraf\u0131ndan asimetrik bir bi\u00e7imde empoze edilir.<\/p>\n
\u0130sterseniz, deminden beri s\u00f6ylediklerimiz \u00e7er\u00e7evesinde T\u00fcrk M\u00fchendis ve Mimar Odalar\u0131 Birli\u011finin kurulu\u015f s\u00fcreci ve izleyen y\u0131llar\u0131n\u0131n geli\u015fimini k\u0131saca de\u011ferlendirebiliriz. Bir kere iki \u00f6zellikten s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn. Ger\u00e7i \u00f6nceki oturumda Kaya a\u011fabey s\u00f6yledi, i\u015fte 1951\u2019de TOBB, 1953\u2019te TTB, 1954\u2019te TMMOB, izleyen y\u0131llarda da di\u011fer birlikler kurulmu\u015ftur. Bunlar tesad\u00fcfi mi; bilimde tesad\u00fcflere yer yoksa, \u00fczerinde durmakta yarar var. Cumhuriyet Halk Partisi ba\u015flatsa da, buna izleyen y\u0131llarda Demokrat Partinin sahip \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Asl\u0131nda bu y\u0131llar, Avrupa\u2019daki pek \u00e7ok \u00fclkede de korporatist ili\u015fkilerin kuruldu\u011fu, bunlara bu t\u00fcrden yetkilerin tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemdir.<\/p>\n
1950-54 d\u00f6nemi, Demokrat Parti iktidar\u0131nda iktisadi a\u00e7\u0131dan i\u015flerin iyi gitti\u011fi bir d\u00f6nemdir, ama 1954 d\u00f6nemi, yeniden bir bunal\u0131m\u0131n, krizin i\u015faretlerinin verildi\u011fi ya da bir \u00f6nceki d\u00f6neme g\u00f6re daha k\u00f6t\u00fc bir d\u00f6nemin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdir. Bundan sonra bu t\u00fcrden korporatist ili\u015fkileri kuracak birliklerin daha h\u0131zl\u0131ca kuruldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n
Arkada\u015flar; d\u00f6nemin b\u00f6yle bir \u00f6zelli\u011fi var ve Demokrat Partinin bu d\u00f6neminde ba\u015fka \u015feyler de var: Mesela 1952 y\u0131l\u0131nda T\u00dcRK-\u0130\u015e kuruluyor, bir Amerikal\u0131n\u0131n da deste\u011fiyle, yard\u0131m\u0131yla filan, ama 1950\u2019li y\u0131llar\u0131n temel \u00f6zelli\u011fi, bu t\u00fcrden tepe \u00f6rg\u00fctlerinin kuruldu\u011fu, korporatist ili\u015fkileri sa\u011flayacak kurumsal yap\u0131lar\u0131n olu\u015fturuldu\u011fu bir d\u00f6nemdir. Bu d\u00f6nemin temel \u00f6zelliklerinden bir tanesi, g\u00fc\u00e7s\u00fcz ve s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00e7o\u011fulculu\u011fun benimsendi\u011fi, ama bunun yan\u0131 s\u0131ra devlet korporatizmi \u00f6zelliklerinin de a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nem s\u00f6z konusu. Yani d\u00f6nem, kendi i\u00e7inde ikili bir \u00f6zellik ta\u015f\u0131yor; bir taraftan g\u00fc\u00e7s\u00fcz ve s\u0131n\u0131rl\u0131 bir \u00e7o\u011fulculu\u011fa cevaz veriyor, ama \u00f6b\u00fcr taraftan da giderek otoriter yanlar\u0131 da a\u011f\u0131r basan bir devlet korporatizmi \u00f6zelliklerine y\u00f6neliyor. Bu s\u00fcrecin i\u00e7inde 1954 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrk M\u00fchendis Mimar Odalar\u0131 Birli\u011fi kuruluyor. Bu a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, demin s\u00f6yledi\u011fim te\u015fvikler, \u00f6d\u00fcnler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, yasan\u0131n 1 inci maddesi \u00f6nemli. Yani T\u00fcrk M\u00fchendis ve Mimar Odalar\u0131 Birli\u011finden birtak\u0131m taleplerde bulunacak devlet, baz\u0131 \u015feyleri yapmas\u0131n\u0131 isteyecek, ama bunun yan\u0131 s\u0131ra da onun faaliyetlerini ve kurulu\u015funu d\u00fczenleyecek.<\/p>\n
Yasan\u0131n 1 inci maddesi \u015f\u00f6yle: \u201cKamu kurumu niteli\u011findeki meslek kurulu\u015fudur\u201d diyor. Demek ki bir kez T\u00fcrk M\u00fchendis ve Mimar Odalar\u0131 Birli\u011fine kamu kurulu\u015fu niteli\u011finde bir yap\u0131 ta\u015f\u0131yor, bir merkezi yap\u0131 \u00f6zelli\u011fi veriyor. Bu da korporatist yap\u0131lanma a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, tekelci bir \u00f6zelli\u011fin verildi\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n
2 nci maddeye bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, diyor ki, \u201cBirlik ve organlar\u0131, kurulu\u015f ama\u00e7lar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda faaliyette bulunamazlar.\u201d Yani ondan \u00f6nce faaliyetlerini, ama\u00e7lar\u0131n\u0131 d\u00fczenliyor, sonra da bulunamayaca\u011f\u0131 faaliyetleri d\u00fczenliyor, bunu da k\u0131saca belirtiyor, \u201cBirlik ve organlar\u0131, kurulu\u015f ama\u00e7lar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda faaliyette bulunamazlar.\u201d Yani bu Birli\u011fin \u00f6zg\u00fcrce kendi faaliyetlerini d\u00fczenlemesini, istedi\u011fi faaliyette bulunmas\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tl\u0131yor. Bu da yine otoriter devlet\u00e7i korporatizmin temel \u00f6zelliklerinden bir tanesi olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n
33 \u00fcnc\u00fc madde, Birli\u011fe \u00fcyeli\u011fi zorunlu k\u0131l\u0131yor. E\u011fer m\u00fchendisler ve mimarlar, kendi mesleklerini icra edeceklerse, ne yapmalar\u0131 gerekiyor; mutlaka bu Birli\u011fe ve Birli\u011fe ba\u011fl\u0131 odalara \u00fcye olmalar\u0131 gerekiyor. Demek ki demin s\u00f6yledi\u011fimiz \u015fekilde otoriter devlet\u00e7i korporatizmde \u00fcyelik yasayla belirleniyordu, burada da g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck temelinde de\u011fil. Bir meslek ediniyorsunuz; fakat bu mesle\u011fi yerine getirebilmeniz i\u00e7in bu Birli\u011fe ve ba\u011fl\u0131 odalara \u00fcye olman\u0131z gerekiyor.<\/p>\n
Ek maddeye bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, uluslararas\u0131 toplant\u0131 ve kongrelere kat\u0131labilmek i\u00e7in Bay\u0131nd\u0131rl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131ndan izin almak gerekiyor. Yani kendisi, \u00f6zg\u00fcr, \u00f6zerk bir yap\u0131ya sahip de\u011fil, baz\u0131 d\u0131\u015far\u0131daki birtak\u0131m kurum ve kurulu\u015flarla ili\u015fkilerde devletin iznine tabi.<\/p>\n
Bir ba\u015fka korporatist d\u00fczenleme, denetimle ilgili. TMMOB, kendi kendisini kendi i\u00e7inde denetlemiyor, i\u00e7 denetimden \u00e7ok onu kontrol alt\u0131nda tutmak amac\u0131yla bir d\u0131\u015f denetlenme benimsenmi\u015f burada. D\u0131\u015f denetimi de ek madde 3\u2019e g\u00f6re Bay\u0131nd\u0131rl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 yapmakta, odalar \u00fczerinde ilgili bakanl\u0131klarca idari ve mali denetimler yap\u0131lmakta. Bu, yasadaki korporatist \u00f6zellikler. Y\u00f6netmeli\u011fe bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, y\u00f6netmelik de bundan \u00e7ok farkl\u0131 bir \u015fey g\u00f6stermiyor, ama korporatist yap\u0131lanmay\u0131 peki\u015ftirecek \u00f6rnekler i\u00e7eriyor. Bunlardan bir tanesi 3 \u00fcnc\u00fc madde; \u00f6d\u00fcl ve \u00f6d\u00fcl\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra beklentiler ve kamu politikalar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131, kamu yarar\u0131na hangi i\u015flerin yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini ve i\u015fbirli\u011finin \u00e7er\u00e7evesini bu madde belirliyor. Odalara \u00fcyeli\u011fi d\u00fczenleyen 109 uncu madde ve \u00fcyelik \u00f6dentilerini d\u00fczenleyen 99 uncu madde de korporatist \u00f6d\u00fcller olarak de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n
Bu a\u00e7\u0131dan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, kurulu\u015f a\u015famas\u0131nda hem yasas\u0131nda, hem y\u00f6netmeli\u011finde devletin TMMOB\u2019ye bir korporatist kurum kimli\u011fi, ki\u015fili\u011fi g\u00f6z\u00fcyle bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz, \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 bu. Ama \u201cizleyen y\u0131llarda TMMOB, devletin istedi\u011fi politikalar\u0131 hayata ge\u00e7irmi\u015f midir, korporatist ili\u015fkilerine giren bir \u00f6rg\u00fct olmu\u015f mudur?\u201d sorusu \u00f6nemli. Bence 1960\u2019l\u0131 y\u0131llardan sonra TMMOB, bundan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kurtulmu\u015ftur. \u00d6zellikle \u00f6\u011frenci hareketlerinin y\u00fckseldi\u011fi, T\u00fcrkiye\u2019de sosyalist sol hareketin y\u00fckseldi\u011fi d\u00f6nem, bu korporatist ili\u015fkilerin de tamamen k\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve tersine d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00f6nemdir. \u0130T\u00dc ve ODT\u00dc\u2019den mezun olan pek \u00e7ok m\u00fchendis aday\u0131, daha sonra bu birimlerde yer alarak, hem TMMOB\u2019nin y\u00f6nelimini, hem de faaliyetlerini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir diyebiliriz.<\/p>\n
Yine korporatist ili\u015fkiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, TMMOB\u2019de b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n yerine getirilmesini zorla\u015ft\u0131ran baz\u0131 yap\u0131sal \u00f6zellikler var. Bunlardan bir tanesi, TMMOB\u2019nin \u00fc\u00e7l\u00fc, hatta d\u00f6rtl\u00fc bir yap\u0131ya \u00fcyelik a\u00e7\u0131s\u0131ndan sahip olmas\u0131. TMMOB\u2019ye i\u015f\u00e7i m\u00fchendisler de \u00fcye, memur m\u00fchendisler de \u00fcye, i\u015fveren m\u00fchendisler de \u00fcye, serbest meslek icra eden m\u00fchendisler de \u00fcye. Burada bir tane ama\u00e7 olu\u015fturmak ve bu ortak ve bu ortak ama\u00e7 \u00e7er\u00e7evesinde hareket etmek biraz zor g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin hem Bo\u011fazi\u00e7i K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde b\u00f6yle ortak bir karar almak, hem de Bergama\u2019da siyan\u00fcrle alt\u0131n aramak konusunda ortak bir karar almak, devleti desteklemek, onun politikalar\u0131na destek \u00e7\u0131kmak, b\u00f6ylesi bir \u00f6rg\u00fctlenme yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde zor gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.
\nSon s\u00f6z olarak bir \u015fey s\u00f6ylemek gerekirse; devletin niyetiyle ula\u015f\u0131lan sonuca bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, asl\u0131nda \u00f6rt\u00fc\u015fen bir yan yok, 1960\u2019lardan sonra bir k\u0131r\u0131lma var ve bu tersine do\u011fru gidiyor. Peki, ne olacak; b\u00f6yle bir durumda devlet, TMMOB\u2019nin yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde birtak\u0131m faaliyetlere mi giri\u015fecek, yoksa bu yap\u0131yla b\u00f6yle devam etmesine mi izin verecek? Asl\u0131nda \u00f6n\u00fcm\u00fczde ilgin\u00e7 bir \u00f6rnek var; biliyorsunuz, TTB ile devlet aras\u0131nda ve Bakanl\u0131k aras\u0131ndaki s\u00fcrt\u00fc\u015fme, nihayetinde birtak\u0131m yeni d\u00fczenlemelere yol a\u00e7t\u0131. \u0130\u015fyeri hekimli\u011fi kurslar\u0131ndan tutun da baz\u0131 birtak\u0131m \u015feylere kadar verilmi\u015f \u00f6d\u00fcller TTB\u2019nin elinden al\u0131nd\u0131. Muhtemelen izleyen y\u0131llarda TMMOB de hizaya gelmezse, bu y\u00f6nde birtak\u0131m yasal de\u011fi\u015fikliklere y\u00f6nelinebilir ya da mikro d\u00fczeyde korporatizm olarak adland\u0131rabilece\u011fimiz y\u00f6neti\u015fim yerlerinde temsil hakk\u0131 olana\u011f\u0131 tan\u0131yabilir ki, bu da sosyal kontrol\u00fcn daha mikro d\u00fczeyde, h\u00fccrelere kadar yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan ba\u015fka bir anlama gelmez diyor ve s\u00f6zlerimi bitiriyorum.<\/p>\n
*22 Ekim 2004 tarihinde TMMOB 50. Y\u0131l Etkinlikleri kapsam\u0131nda sunulanTMMOB\u2019nin 50. Y\u0131l\u0131nda Ge\u00e7mi\u015fe Bak\u0131\u015f isimli bildirinin tam metni.\u00a0 <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Ben do\u011frudan TMMOB\u2019yle ilgili \u00e7ok \u015fey s\u00f6ylemeyece\u011fim, ama 1996 y\u0131l\u0131nda verdi\u011fim doktora tezinin bir par\u00e7as\u0131n\u0131 uyarlamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. Tezin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u201cNeokorporatizm ve T\u00fcrkiye\u2019de Sendikac\u0131l\u0131k.\u201d \u00d6zellikle \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndan sonra \u00e7\u0131kar gruplar\u0131yla geni\u015f anlamda devlet-toplum, dar anlamda i\u015f\u00e7i sendikalar\u0131yla i\u015fverenler aras\u0131ndaki, h\u00fck\u00fcmet aras\u0131ndaki i\u015fbirli\u011fini inceleyen bir konu idi. Bunu bir par\u00e7a teorik olarak size sunaca\u011f\u0131m, ondan sonra da TMMOB\u2019nin Yasas\u0131 ve Y\u00f6netmeli\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde bu teori ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, TMMOB\u2019nin bir korporatist \u00f6rg\u00fct olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kurulu\u015funda b\u00f6yle bir s\u00fcrecin yer al\u0131p almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da izleyen y\u0131llarda bundan ka\u00e7\u0131\u015f y\u00f6n\u00fcnde birtak\u0131m faaliyetlerde bulunup bulunamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u0131saca dile getirmeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m. \n","protected":false},"author":5,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[],"class_list":{"0":"post-26","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}