\u00c7ED, formalite gere\u011fi bir rapor veya s\u0131radan bir belge de\u011fil. Bir planlama, \u00e7evreye verilecek olumlu\/olumsuz etkileri g\u00f6rebilme, riskleri hesaplama s\u00fcrecidir.<\/p>\n
TBMM Plan ve B\u00fct\u00e7e Komisyonu\u2019nda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmeye ba\u015flanan 130 maddelik Torba Yasa\u2019n\u0131n \u00e7evre a\u00e7\u0131s\u0131ndan en \u00f6nemli ama bir o kadar da mu\u011flak maddesi, 54. madde. Tasar\u0131n\u0131n bu maddesinin yasala\u015fmas\u0131 halinde madencilik faaliyetleri i\u00e7in gereken \u00c7evresel Etki De\u011ferlendirme (\u00c7ED) ve di\u011fer izin s\u00fcre\u00e7lerinin \u00fc\u00e7 ay i\u00e7inde bitirilmemesi durumunda izin verilmi\u015f say\u0131lacak.<\/p>\n
Tasar\u0131n\u0131n 56. maddesindeki \u201cjeolojik haritalama, jeofizik et\u00fcd, sismik, karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune almaya y\u00f6nelik faaliyetler i\u00e7in \u00c7ED karar\u0131 aranmayaca\u011f\u0131\u201d y\u00f6n\u00fcndeki ifade de yine T\u00fcrkiye\u2019de pek \u00e7ok projenin \u00c7ED\u2019sizle\u015ftirilmesi anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n
Bu tasar\u0131 yoluyla madencilikle ilgili T\u00fcrkiye\u2019nin t\u00fcm \u00e7evre mevzuat\u0131 da \u00e7\u00f6pe at\u0131lm\u0131\u015f oluyor. Cengiz\u2019lerin, Limak\u2019lar\u0131n, Kolin\u2019lerin daha rahat do\u011fay\u0131 talan edebilsinler diye \u00f6nlerinde ne \u201cengel\u201d varsa kald\u0131r\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Oysa, \u00c7ED Y\u00f6netmeli\u011fi, bir \u00fclkenin \u00e7evre politikalar\u0131n\u0131n temelidir. T\u00fcrkiye\u2019de ise tam tersi \u015fekilde, bir politikas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n, yozla\u015fm\u0131\u015f bir talan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn simgesi haline geldi. Bug\u00fcne kadar \u00c7ED Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019ndeki de\u011fi\u015fikliklerle a\u00e7\u0131lan yeni rant ve talan kap\u0131lar\u0131yla meydana gelen \u00e7evre felaketleri artarken, i\u015fletilmeyen ya da mahkeme kararlar\u0131na ra\u011fmen eksik\/yanl\u0131\u015f i\u015fletilen \u00c7ED uygulamalar\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7evre davalar\u0131n\u0131n ana g\u00fcndemini olu\u015fturdu. M\u00fccadele, \u00f6yle de devam ediyor.<\/p>\n
\u015eimdi gelelim, AKP H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin iktidar\u0131 boyunca \u00c7ED Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019ni nas\u0131l delik de\u015fik etti\u011fine\u2026 Bunun i\u00e7in biraz geriye gitmek gerekiyor.<\/p>\n
\u0130lk kez 1993\u2019te yay\u0131mlanan \u00c7ED Y\u00f6netmeli\u011fi, yedi kez ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131 de\u011fi\u015fiklik olmak \u00fczere 20 kez de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011frad\u0131. Avrupa Birli\u011fi\u2019nde 1985\u2019te yay\u0131mlanm\u0131\u015f olan bu y\u00f6netmelik, o tarihten bu yana sadece \u00fc\u00e7 kez de\u011fi\u015ftirilmi\u015f. Bu bile ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na T\u00fcrkiye\u2019deki \u00c7ED s\u00fcre\u00e7lerindeki niyetin, \u00e7evre sorunlar\u0131yla m\u00fccadeleye ilgisizli\u011fin ve \u00e7evre koruma konusunda b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir politikaya sahip olmay\u0131\u015f\u0131n \u00e7ok net bir g\u00f6stergesi.<\/p>\n
Yap\u0131lan de\u011fi\u015fikliklerin b\u0131rak\u0131n \u00e7evre korumaya y\u00f6nelik olmas\u0131n\u0131 \u00c7ED istisnalar\u0131n\u0131 ve hukuksuzluklar\u0131 art\u0131ran nitelikte oldu. Uygulanan in\u015faata, altyap\u0131 projelerine ve yanl\u0131\u015f enerji yat\u0131r\u0131mlar\u0131na dayal\u0131 ekonomi politikalar\u0131n\u0131n sonucu olarak, \u00c7ED s\u00fcre\u00e7leri can s\u0131k\u0131c\u0131 bir formaliteye, i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n isyan etti\u011fi bir ayak ba\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n
Oysa \u00c7ED, formalite gere\u011fi bir rapor veya s\u0131radan bir belge de\u011fil. Bir planlama, \u00e7evreye verilecek olumlu\/olumsuz etkileri g\u00f6rebilme, riskleri hesaplama s\u00fcrecidir.<\/p>\n
Elbette, \u00c7ED\u2019i itina ile yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda da \u00e7evre ve ya\u015fam alanlar\u0131na, biyo \u00e7e\u015fitlili\u011fe zarar vermezsiniz ya da sosyolojik ve toplumsal dokuya etki etmezsiniz anlam\u0131na gelmiyor. T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6zellikle son y\u0131llarda \u201c\u00c7ED olumsuz\u201d karar\u0131 verilen proje say\u0131s\u0131 son derece azken, \u201c\u00c7ED olumsuz\u201d veya \u201c\u00c7ED iptal\u201d kararlar\u0131n\u0131n hukuk nas\u0131l by-pass edilerek, yeniden nas\u0131l \u201c\u00c7ED olumlu\u201d hale getirildi\u011fini gayet iyi biliyoruz.<\/p>\n
\u00c7ED (\u00c7evresel Etki De\u011ferlendirmesi) kavram\u0131, ilk kez A\u011fustos 1983\u2019te 2872 say\u0131l\u0131 \u00c7evre Kanunu\u2019nun 10. maddesiyle \u00c7evre Mevzuat\u0131\u2019na girdi. Ancak, \u00c7ED Y\u00f6netmeli\u011fi \u00e7e\u015fitli ihmal ve gecikmeler sonucu 7 \u015eubat 1993\u2019te yani neredeyse 10 y\u0131l sonra yay\u0131nland\u0131. Yay\u0131nlanan ilk y\u00f6netmeli\u011fin ge\u00e7ici 3. Maddesi ile \u015eubat 1993 tarihli \u00c7ED Y\u00f6netmeli\u011fi y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmeden \u00f6nce onay, ruhsat, izin, kamula\u015ft\u0131rma karar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015f projeler \u00c7ED s\u00fcrecinden muaf tutuldu.<\/p>\n
Bu 10 y\u0131ll\u0131k gecikmeden kaynaklanan ihmale yasal k\u0131l\u0131f haz\u0131rlanarak, 7 \u015eubat 1993\u2019ten \u00f6nce uygulama projeleri onaylanm\u0131\u015f veya \u00c7evre Mevzuat\u0131 ve di\u011fer ilgili mevzuat uyar\u0131nca yetkili mercilerden izin, ruhsat veya onay ya da kamula\u015ft\u0131rma karar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015f veya ilgili mevzuat gere\u011fince yer se\u00e7imi yap\u0131lm\u0131\u015f veya yat\u0131r\u0131m program\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f faaliyetler \u00c7ED s\u00fcrecinden muaf b\u0131rak\u0131ld\u0131.<\/p>\n
\u00c7evre Kanunu\u2019na ge\u00e7ici 3. Madde olarak konan ve \u00e7ok say\u0131da b\u00fcy\u00fck projeye \u00c7ED muafiyeti getiren de\u011fi\u015fiklik, \u00c7evre ve Ekoloji Hareketi Avukatlar\u0131\u2019n\u0131n ve \u00c7evre M\u00fchendisleri Odas\u0131\u2019n\u0131n katk\u0131lar\u0131yla haz\u0131rlanan CHP milletvekillerinin davac\u0131 s\u0131fat\u0131yla yer ald\u0131\u011f\u0131 ba\u015fvuru sonucu, Anayasa Mahkemesi\u2019nce 3 Temmuz 2014\u2019te durduruldu.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi\u2019nin Temmuz 2014 tarihinde verdi\u011fi bu karar, bu projelerin niteli\u011fi ne olursa olsun \u00c7ED s\u00fcreci d\u0131\u015f\u0131nda tutulup tutulmayaca\u011f\u0131n\u0131n, projenin hangi tarihte yat\u0131r\u0131m kapsam\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve hangi tarihte yat\u0131r\u0131ma ba\u015flanaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde bir anlam ta\u015f\u0131yordu. Anayasa Mahkemesi\u2019nin iptal karar\u0131, \u00e7evre ve ya\u015fam alanlar\u0131 \u00fczerinde tahribata sebep olaca\u011f\u0131 belli projeler konusunda \u00f6nlemlerin nas\u0131l al\u0131naca\u011f\u0131n\u0131n belirlenmesi ile ilgili olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir karard\u0131.<\/p>\n
Ancak, Anayasa Mahkemesi\u2019nin iptal karar\u0131 tamamen g\u00f6z ard\u0131 edilerek, 25 Kas\u0131m 2014 tarihi itibariyle yay\u0131mlanan y\u00f6netmeli\u011fe ayn\u0131 madde yani ge\u00e7ici 3. Madde tekrar eklendi.<\/p>\n
Sil ba\u015ftan yeniden de\u011fi\u015ftirilen \u00c7ED Y\u00f6netmeli\u011fi ile h\u00fck\u00fcmet, in\u015faat ve eneri sekt\u00f6rlerine s\u0131n\u0131rs\u0131z f\u0131rsatlar tan\u0131yan, rant\u0131 ve talan\u0131 geni\u015fleten, dev altyap\u0131 projelerinin \u00e7evresel etkilerini hi\u00e7e sayan bir d\u00fczenlemeye imza atm\u0131\u015f oldu. Asl\u0131nda hem \u00e7evre korumac\u0131lar\u0131, hem yurtta\u015flar\u0131 hem de yat\u0131r\u0131mc\u0131y\u0131 ma\u011fdur eden s\u00fcre\u00e7 tamamen h\u00fck\u00fcmetin bu alanda temel bir politikas\u0131n\u0131n olmay\u0131\u015f\u0131ndan kaynaklan\u0131yor.<\/p>\n
Daha sonra bu geli\u015fmenin ard\u0131ndan 24 Kas\u0131m 2014 tarihli \u00c7ED Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019ndeki olumsuz de\u011fi\u015fikliklerin iptali i\u00e7in \u00c7evre M\u00fchendisleri Odas\u0131, Ekoloji Kolektifi Derne\u011fi ve yurtta\u015flar dava a\u00e7t\u0131. Dan\u0131\u015ftay 14. Dairesi, itirazlar\u0131 hakl\u0131 bularak Ocak 2016 tarihinde baz\u0131 maddeler hakk\u0131nda y\u00fcr\u00fctmeyi durdurma karar\u0131 verdi.<\/p>\n
Bu kararla, \u00c7ED raporunu haz\u0131rlayan firmalar\u0131n kendi raporlar\u0131 \u00fczerinden yap\u0131lan izleme ve kontrol faaliyetinin kendi kendini denetlemesi anlam\u0131na gelen maddenin y\u00fcr\u00fctmesi,<\/p>\n
\u00c7ED s\u00fcrecindeki halk\u0131n bilgilendirmesi konusunda ilan ve duyurular\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u201canons\u201d ve \u201cask\u0131da ilan\u201d kavramlar\u0131n\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 maddenin ilgili f\u0131kras\u0131, bu kavramlar\u0131n tan\u0131m\u0131, s\u00fcresi ve yeri detayl\u0131 tan\u0131mlanmad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle y\u00fcr\u00fctmesi,
\n\u00c7ED raporundaki taahh\u00fctlere uygun hareket edilmemesi durumunda firmalara 90 g\u00fcn s\u00fcre tan\u0131nma s\u0131n\u0131r\u0131 kald\u0131r\u0131lan ve s\u0131n\u0131rs\u0131z s\u00fcre tan\u0131nmas\u0131 ihtimali olu\u015fturan ilgili h\u00fckm\u00fcn de y\u00fcr\u00fctmesi,<\/p>\n
\u0130stisnai durum ad\u0131 alt\u0131nda m\u00fclki idareyi \u00c7ED uygulanacak projelerin kapasite art\u0131r\u0131m\u0131 gibi konularda tek yetkili k\u0131lan d\u00fczenleme Dan\u0131\u015ftay taraf\u0131ndan durduruldu.<\/p>\n
Dan\u0131\u015ftay bu maddelere \u201cdur\u201d dedi ama, elbette hukukla inatla\u015fma hali burada da bitmedi.<\/p>\n
\u00c7ED Y\u00f6netmeli\u011finde De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na Dair Y\u00f6netmelik, 10 \u015eubat 2016\u2019da Resmi Gazete\u2019de yay\u0131mlanarak y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi. Yaln\u0131zca bir maddede geri ad\u0131m atan \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131, projelerde denetimi yat\u0131r\u0131m sahibi \u015firketlere b\u0131rakan, projelerin ilanlar\u0131n\u0131 yurtta\u015flardan uzakla\u015ft\u0131ran ve projelerin kapasitelerindeki art\u0131\u015flar\u0131 y\u00f6netmeli\u011fe tak\u0131lmadan de\u011ferlendirmeye yarayan maddeleri \u00f6ncekinden farkl\u0131 \u015fekillerde yeniden \u00c7ED Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019ne ekledi.<\/p>\n
Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n durdurma verdi\u011fi maddeler hi\u00e7e say\u0131larak y\u00f6netmeli\u011fe tekrar eklendi, kritik maddelerde silba\u015ftan ba\u015fa d\u00f6n\u00fcld\u00fc.<\/p>\n
Ge\u00e7en y\u0131l darbe giri\u015fiminin ard\u0131ndan ba\u015flayan OHAL s\u00fcrecinde zaten bir anlamda \u201cola\u011fan\u00fcst\u00fc h\u00e2l\u201d durumunda olan \u00c7ED s\u00fcre\u00e7lerinin h\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131yla ilgili art arda a\u00e7\u0131klamalar yap\u0131ld\u0131. OHAL ko\u015fullar\u0131 do\u011fa talan\u0131 i\u00e7in f\u0131rsata \u00e7evrilirken, \u00c7ED raporlar\u0131na jet h\u0131z\u0131nda onaylar verilmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n
Bu y\u0131l\u0131n may\u0131s ay\u0131nda ise yap\u0131lan bir de\u011fi\u015fiklikle \u00c7ED karar\u0131 al\u0131nacak projelerde art\u0131k te\u015fvik, onay, izin ve ruhsat s\u00fcre\u00e7leri i\u00e7in e\u015f zamanl\u0131 ba\u015fvuru yap\u0131labilmesi sa\u011fland\u0131. \u00c7ED Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019ne tabi projelerde \u201c\u00c7ED olumlu\u201d veya \u201c\u00c7ED gerekli de\u011fildir\u201d karar\u0131 olmasa bile projelerin izin ve ruhsat s\u00fcrecinin ba\u015flat\u0131labilmesinin yolu a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/p>\n
\u00d6zetlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m \u015fu haliyle, \u00c7ED Y\u00f6netmeli\u011fi bu haliyle tamamen i\u015flevsizle\u015ftirilmi\u015f, kad\u00fckle\u015ftirilmi\u015f, AKP\u2019nin in\u015faat ve enerjiye dayal\u0131 ekonomi politikalar\u0131n\u0131n oyunca\u011f\u0131 haline getirilmi\u015f durumda. \u00c7ED Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin bug\u00fcn gelinen haliyle esasen bir ge\u00e7erlili\u011fi kalmad\u0131. Normal \u015fartlarda y\u00f6netmeli\u011fi, kollar\u0131 s\u0131vay\u0131p t\u00fcm akt\u00f6rlerin kat\u0131l\u0131m\u0131yla yeni ba\u015ftan kurgulamak gerek. Hala yeni muafiyetler getirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, \u015fartlar belli ki \u201cnormal\u201d de\u011fil, en iyisi \u00c7ED\u2019i tedav\u00fclden tamamen kald\u0131r\u0131n, herkes rahat etsin\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u00c7ED, formalite gere\u011fi bir rapor veya s\u0131radan bir belge de\u011fil. Bir planlama,…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[2129,2223],"class_list":{"0":"post-26967","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki","8":"tag-ced","9":"tag-ced-yonetmeligi"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26967","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26967"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26967\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26967"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26967"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26967"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}