{"id":2797,"date":"2011-01-24T15:52:42","date_gmt":"2011-01-24T12:52:42","guid":{"rendered":"http:\/\/politeknik.org.tr\/\/?p=2797"},"modified":"2019-01-29T14:51:49","modified_gmt":"2019-01-29T11:51:49","slug":"silinen-dosyalar-izlem-gozukeles","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/silinen-dosyalar-izlem-gozukeles\/","title":{"rendered":"Silinen Dosyalar – \u0130zlem G\u00f6z\u00fckele\u015f"},"content":{"rendered":"

(Bu yaz\u0131, Bilim ve Gelecek Dergisi’nin 2010 Aral\u0131k say\u0131s\u0131n i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.)<\/em><\/p>\n

\u0130nternet, kredi kartlar\u0131, cep telefonlar\u0131… Her biri \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fcn olmazsa olmaz bir gereklili\u011fiymi\u015f gibi sunulur. Oysa, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck diye sunulanlar\u0131n di\u011fer bir y\u00fcz\u00fcnde iktidar\u0131n toplum \u00fczerinde artan denetimi vard\u0131r. \u0130leti\u015fim g\u00fczeldir, gereklidir. Sevdi\u011fimiz web siteleri kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda feryat ederiz. \u0130ktidar\u0131n ileti\u015fim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcze m\u00fcdahale etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz. Ama \u015funu da unutmamak gerekir. \u0130nternet san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar \u00f6zg\u00fcr bir ortam de\u011fildir. \u0130ktidar\u0131n g\u00f6zleri \u00fczerimizdedir. Kimin hangi siteyi ziyaret etti\u011finin ya da arama motorlar\u0131nda neyi aratt\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilgisi bile e\u015fsiz bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr.\u00a0 Facebook benzeri sosyal payla\u015f\u0131m sitelerini ve burada biriken ya da sa\u00e7t\u0131\u011f\u0131m\u0131z ki\u015fisel bilgileri d\u00fc\u015f\u00fcnelim. T\u00fcrkiye’den 22 milyondan fazla \u00fcyeye sahip olan Facebook’un, T\u00fcrkiye hakk\u0131nda sahip oldu\u011fu bilgi sizce istihbarat \u015firketlerinin i\u015ftah\u0131n\u0131 kabartm\u0131yor mudur? E\u011fer \u0130nternet’i \u00e7ok s\u0131k kullanan biri iseniz, Google’un\u00a0 (yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z aramalar ve e-postalar\u0131n\u0131z dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda) sizi arkada\u015flar\u0131n\u0131zdan daha iyi tan\u0131yor olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 bir hayli y\u00fcksek!<\/p>\n

Bu ba\u011flamda, Niedzviecki’nin sorusu daha bir anlaml\u0131 oluyor(1) : \u201cBiz bu a\u011f\u0131n \u00fczerinde \u00f6r\u00fcmcek miyiz, yoksa a\u011fa yakalanm\u0131\u015f sinekten ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil miyiz?\u201d<\/p>\n

Teknolojiden tamamen uzak durmak gibi bir \u015fans\u0131m\u0131z da var. Sabit ya da mobil\u00a0\u00a0 telefonumuz olmasa, kimse bizi dinlemese; \u0130nternet’e girmesek, kimse bizi takip etmese… Bu durumda da hayat\u0131n bayram olaca\u011f\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum. Teknoloji \u00f6yle ya da b\u00f6yle hayat\u0131m\u0131za s\u0131z\u0131yor. Ayr\u0131ca teknoloji, \u0130nternet \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, toplumsal muhalefetin \u00f6rg\u00fctlenmesinin ya da \u00f6rg\u00fct i\u00e7i demokrasinin \u00f6nemli bir arac\u0131 da olabiliyor. Bu nedenle, iktidar\u0131n, kendini yeniden \u00fcretmek i\u00e7in yo\u011fun olarak kulland\u0131\u011f\u0131 teknolojinin toplumsal muhalefet taraf\u0131ndan yads\u0131nmas\u0131 daha b\u00fcy\u00fck bir sorun te\u015fkil ediyor. <\/p>\n

Elbette \u00fczerimizdeki g\u00f6zleri kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z kabullenecek\u00a0 de\u011filiz. G\u00f6zetlenmeye kar\u015f\u0131 ileti\u015fim hakk\u0131n\u0131 temel alan siyasal bir m\u00fccadele y\u00fcr\u00fctmek gerekiyor. Fakat siyasal m\u00fccadele sonu\u00e7 verene kadar bireysel korunma y\u00f6ntemleri de mevcut. Neyi, nas\u0131l kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n teknik bilgisiyle\u00a0 \u00f6yle kolay lokma olmamak\u00a0 m\u00fcmk\u00fcn. Bili\u015fim teknolojilerini kullan\u0131yorsak, hayatta iz b\u0131rakmadan ya\u015famak \u00e7ok zor. Ancak kimi zaman bu izleri silme ya da az g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale getirme \u015fans\u0131na sahibiz. Bu k\u00f6\u015fede,\u00a0 ki\u015fisel verilerin korunmas\u0131na y\u00f6nelik pratik bilgiler verilecek. <\/p>\n

Bazen teknik bilgi eksikli\u011fi ve bundan kaynaklanan ihmal ak\u0131l almaz sonu\u00e7lara neden olabiliyor. 17 Kas\u0131m 2010 tarihinde Milliyet’te yer alan\u00a0 \u201cKi\u015fisel bilgilerimiz hurdac\u0131larda!\u201d\u00a0\u00a0 haberi gibi… (2) <\/p>\n

T\u00fcrkiye’de baz\u0131 banka, firma ve devlet kurulu\u015flar\u0131ndan \u00e7\u0131kan hurda bilgisayarlar\u0131n de\u011ferli par\u00e7alar\u0131 uygun imha metotlar\u0131 yap\u0131lmadan i\u00e7inde kay\u0131tl\u0131 ki\u015fisel bilgilerle yurt i\u00e7inde ya da yurt d\u0131\u015f\u0131nda ikinci el olarak sat\u0131l\u0131yor. <\/p>\n

Ankara ve \u0130stanbul’daki bir\u00e7ok hurdac\u0131 binlerce hard disk bulunuyor. <\/p>\n

B\u00fcy\u00fck bir ihtimalle, hurdaya ayr\u0131lan bilgisayarlar\u0131n sahipleri bilgisayarlar\u0131n\u0131 teslim etmeden \u00f6nce gizli kalmas\u0131 gereken bilgileri silmi\u015f ve hatta disklerini bi\u00e7imlendirmi\u015flerdir\u00a0 (formatlam\u0131\u015flard\u0131r). Fakat s\u00f6z konusu bilgilerin i\u015fletim sistemi ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131yla silinmesi ya da diskin bi\u00e7imlendirilmesi diskin \u00fczerinde yer alan bilgilerin tamamen silindi\u011fi\u00a0 anlam\u0131na gelmiyor. Bir dosyay\u0131, sildi\u011finizde (3) i\u015fletim sistemi asl\u0131nda dosyay\u0131 diskten tamamen silmez. \u0130\u015fletim sistemi yaln\u0131zca sizin ilgili dosyaya olan eri\u015fiminizi kald\u0131r\u0131r, normal ara\u00e7larla art\u0131k o dosyay\u0131\u00a0 g\u00f6remezsiniz. Daha sonra silinen dosyan\u0131n diskte bulundu\u011fu k\u0131sma, diskin o b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn art\u0131k kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131na dair bir i\u015faret koyar. Diskin o k\u0131sm\u0131na yeni bir dosya yaz\u0131lana kadar, eski i\u00e7erik yerli yerinde duracak ve ancak \u00f6zel programlar kullan\u0131larak geri getirilebilecektir. Dolay\u0131s\u0131yla, i\u015fletim sistemleri dosyay\u0131 fiziksel olarak de\u011fil, mant\u0131ksal olarak siler. <\/p>\n

Peki silinen dosyan\u0131n bulundu\u011fu disk alan\u0131n\u0131n \u00fczerine yeni bir dosya yaz\u0131l\u0131rsa silinen dosyay\u0131 kurtarmak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Peter Guttman, 1996 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan makalesinde bunun m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu iddia ediyordu. Guttman’a g\u00f6re \u00fczerine tekrar veri yaz\u0131lm\u0131\u015f bir disk alan\u0131, geli\u015fmi\u015f mikroskoplar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla incelendi\u011fi taktirde eski veriye ula\u015fma imkan\u0131 vard\u0131r. Ayr\u0131ca Guttman istihbarat servislerinin kaybedilen veriyi geri getirme konusunda uzman oldu\u011fu iddias\u0131ndad\u0131r. Fakat, Guttman’\u0131n iddialar\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011funa dair elimizde somut deliller yok. Hatta bunu \u015fehir efsanesi olarak g\u00f6renler de var.(4) <\/p>\n

Web’de yap\u0131lacak k\u0131sa bir ara\u015ft\u0131rmayla kaybolan verileri geri getirmek i\u00e7in kullan\u0131labilecek yaz\u0131l\u0131mlara eri\u015filebilir. Verilerin g\u00fcvenli silinmesi i\u00e7in de \u00e7ok say\u0131da yaz\u0131l\u0131m mevcuttur. Bu yaz\u0131l\u0131mlar, verinin mant\u0131ksal olarak silinmesinden sonra \u00fczerine yeni bir veri yaz\u0131lmas\u0131yla tamamen silinebilece\u011fi tezinden yola \u00e7\u0131karlar ve diski temizledikten sonra \u00fczerini yeni veri ile doldururlar.<\/p>\n

Fakat Guttman hakl\u0131 da olabilir. Ya da \u015fu an kamuoyunca pek bilinmeyen veri kurtarma metotlar\u0131 olabilir. Verinin gizlilik derecesine ba\u011fl\u0131 olarak fiziksel imha se\u00e7ene\u011finin de de\u011ferlendirilmesi gerekir.<\/p>\n

\u0130zlem G\u00f6z\u00fckele\u015f – Bilgisayar M\u00fchendisi<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Dipnotlar:<\/em><\/u><\/strong><\/p>\n

1\u00a0 Niedzviecki H., Dikizleme G\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, Ayr\u0131nt\u0131 Yay\u0131nlar\u0131
2\u00a0\u00a0Son eri\u015fim 20 Kas\u0131m 2010, http:\/\/www.milliyet.com.tr\/kisisel-bilgilerimiz-hurdacilarda-\/ekonomi\/sondakika\/17.11.2010\/1315369\/default.htm<\/a>
3\u00a0Geri D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya da \u00c7\u00f6p\u00a0 kutusu olarak adlad\u0131r\u0131lan yerlerden de silindi\u011finde.
4\u00a0\u00a0Son eri\u015fim 20 Kas\u0131m 2010,\u00a0 http:\/\/www.nber.org\/sys-admin\/overwritten-data-guttman.html<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"(Bu yaz\u0131, Bilim ve Gelecek Dergisi’nin 2010 Aral\u0131k say\u0131s\u0131n i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.)\n\u0130nternet, kredi kartlar\u0131, cep telefonlar\u0131… Her biri \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fcn olmazsa olmaz bir gereklili\u011fiymi\u015f gibi sunulur. Oysa, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck diye sunulanlar\u0131n di\u011fer bir y\u00fcz\u00fcnde iktidar\u0131n toplum \u00fczerinde artan denetimi vard\u0131r. \u0130leti\u015fim g\u00fczeldir, gereklidir. Sevdi\u011fimiz web siteleri kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda feryat ederiz. \u0130ktidar\u0131n ileti\u015fim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcze m\u00fcdahale etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz. Ama \u015funu da unutmamak gerekir. \u0130nternet san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar \u00f6zg\u00fcr bir ortam de\u011fildir. \u0130ktidar\u0131n g\u00f6zleri \u00fczerimizdedir. Kimin hangi siteyi ziyaret etti\u011finin ya da arama motorlar\u0131nda neyi aratt\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilgisi bile e\u015fsiz bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr.\u00a0 Facebook benzeri sosyal payla\u015f\u0131m sitelerini ve burada biriken ya da sa\u00e7t\u0131\u011f\u0131m\u0131z ki\u015fisel bilgileri d\u00fc\u015f\u00fcnelim. T\u00fcrkiye’den 22 milyondan fazla \u00fcyeye sahip olan Facebook’un, T\u00fcrkiye hakk\u0131nda sahip oldu\u011fu bilgi sizce istihbarat \u015firketlerinin i\u015ftah\u0131n\u0131 kabartm\u0131yor mudur? E\u011fer \u0130nternet’i \u00e7ok s\u0131k kullanan biri iseniz, Google’un\u00a0 (yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z aramalar ve e-postalar\u0131n\u0131z dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda) sizi arkada\u015flar\u0131n\u0131zdan daha iyi tan\u0131yor olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 bir hayli y\u00fcksek!\n","protected":false},"author":5,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4728],"tags":[1205],"class_list":{"0":"post-2797","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-tmmob-yazilar","8":"tag-izlem-gozukeles"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2797","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2797"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2797\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2797"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2797"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2797"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}