{"id":287,"date":"2008-07-23T14:21:52","date_gmt":"2008-07-23T11:21:52","guid":{"rendered":"http:\/\/politeknik.org.tr\/\/?p=287"},"modified":"2014-02-11T18:32:58","modified_gmt":"2014-02-11T16:32:58","slug":"emein-oezguerlemesi-uezerine-ule-daldal","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/emein-oezguerlemesi-uezerine-ule-daldal\/","title":{"rendered":"Eme\u011fin \u00d6zg\u00fcrle\u015fmesi \u00dczerine….* – \u015eule Daldal"},"content":{"rendered":"

Giri\u015f<\/span><\/strong><\/p>\n

\n

\u00d6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc bir sosyalizm tasavvuru i\u00e7erisinde, emek s\u00fcrecinde ya\u015fanacak de\u011fi\u015fimlerin \u00f6zel bir \u00f6nemi vard\u0131r. Ancak bu konu T\u00fcrkiye\u2019deki tart\u0131\u015fmalar\u0131n g\u00fcndemine yeterince oturamam\u0131\u015f, ihmal edilmi\u015f bir alan olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r. Daha \u00f6nce \u0130ktisat Dergisi\u2019nde yay\u0131nlanm\u0131\u015f olan bu makalenin bir \u00f6zeti, b\u00f6yle bir tart\u0131\u015fma s\u00fcrecine katk\u0131da bulunmas\u0131 amac\u0131yla yeniden g\u00fcndeme getirilmi\u015ftir. <\/span><\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde filizlenmeye ba\u015flam\u0131\u015f olan yeni bir sermaye birikim rejiminin; post-fordizmin en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6zellikleri emek s\u00fcrecinde ya\u015fanan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerde ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin ise i\u015f\u00e7iler \u00fczerinde \u00e7ok \u00f6nemli etkileri oldu\u011fu g\u00f6zlemlenmektedir. <\/span><\/p>\n

\n

S\u00fcrece ili\u015fkin \u00fcretilen politikalar, b\u00fcy\u00fck bir \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6stermekte ve emekten yana politika \u00fcretmek kayg\u0131s\u0131nda olan teorilerin dahi, birbirinin tamamen z\u0131dd\u0131 \u00f6nermeleri i\u00e7erebildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunun nedenlerini ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise, kar\u015f\u0131m\u0131za temel olarak iki katagoride ele alabilece\u011fimiz de\u011ferlendirmeler \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/span><\/p>\n

\n

-Birinci grupta ele alaca\u011f\u0131m\u0131z de\u011ferlendirmelerde, Taylorist s\u00fcre\u00e7ler ile Post-Taylorist s\u00fcre\u00e7ler aras\u0131nda eme\u011fin yo\u011funlu\u011funun artmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ele al\u0131nabilecek ba\u015fka bir farkl\u0131l\u0131k tesbit edilmemektedir. \u0130\u015f\u00e7ilerin vas\u0131f d\u00fczeylerindeki de\u011fi\u015fimler, kafa kol eme\u011fi ili\u015fkisinde, tasarlama ve yapma ili\u015fkisindeki de\u011fi\u015fimler, i\u015fletme i\u00e7i hiyerar\u015fik yap\u0131lanmadaki de\u011fi\u015fimler v.b. bu g\u00f6r\u00fc\u015fte olanlar i\u00e7in sadece verimlilikleri art\u0131ran mekanizmalar olarak g\u00f6r\u00fclmekte ve s\u00fcrece ba\u015fkaca bir \u00f6nem atfedilmemektedir. B\u00f6yle ele ald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda ise, i\u015f\u00e7inin vas\u0131f kazanmas\u0131n\u0131, onun daha \u00e7ok s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi olarak alg\u0131lamak ve buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak ola\u011fan kabul edilmektedir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fte olanlar\u0131n emek s\u00fcrecinin derinlemesine analizlerine ihtiya\u00e7lar\u0131 yoktur. Cevab\u0131n\u0131 arad\u0131klar\u0131 tek soru, art\u0131k de\u011fer oranlar\u0131nda artma veya azalmad\u0131r. <\/span><\/p>\n

\n

Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n temelinde, eme\u011fin kurtulu\u015funu m\u00fclkiyet sorununa indirgeyen bir anlay\u0131\u015f yatmaktad\u0131r. <\/span><\/p>\n

\n

Gene bu anlay\u0131\u015fa g\u00f6re, sosyalizmin b\u00fct\u00fcn unsurlar\u0131, emek s\u00fcreci de dahil olmak \u00fczere, ancak \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n m\u00fclkiyetinin de\u011fi\u015fiminden sonra tart\u0131\u015fma g\u00fcndemine gelecek konulard\u0131r. Buna ba\u011fl\u0131 olarak da, b\u00f6yle bir a\u015fama ya\u015fanmadan, bug\u00fcnden, i\u015f\u00e7inin emek s\u00fcrecindeki konumunda ya\u015fanan de\u011fi\u015fimler bir anlam ifade etmemektedir.\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n

\n

-\u0130kinci katagoride ele alaca\u011f\u0131m\u0131z de\u011ferlendirmeler, Taylorist ve post-Taylorist s\u00fcre\u00e7ler aras\u0131nda, eme\u011fin yo\u011funlu\u011funun artt\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra, ortaya \u00e7\u0131kan yeniliklerin de derinlemesine tahliline ihtiya\u00e7 duyarlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u015f\u00e7ilerin emek s\u00fcrecindeki konumlar\u0131 ile, her d\u00fczeyde \u00f6zg\u00fcrle\u015fmeleri aras\u0131nda dialektik bir ili\u015fkinin var oldu\u011funa inan\u0131lmaktad\u0131r. Sosyalizm, bug\u00fcnden olu\u015fturulmas\u0131na ba\u015flanacak alternatif bir projedir. Bu ba\u011flamda da i\u015f\u00e7inin bug\u00fcn i\u00e7inde bulundu\u011fu emek s\u00fcrecinin niteli\u011fi \u00e7ok \u00f6nemlidir. Bunu insanca k\u0131lmaya ili\u015fkin m\u00fccadeler ertelenmeden bug\u00fcnden ba\u015flamak zorundad\u0131r.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n

\n

Bu makale kapsam\u0131nda iki bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 yap\u0131lacak, bunlar\u0131n kaynakland\u0131klar\u0131 alternatif toplum projelerine de\u011finilecek ve buradan \u00e7\u0131kar\u0131lan farkl\u0131 politikalar incelenecektir.<\/span><\/p>\n

\n

Derinlemesine analizler yap\u0131lmadan de\u011ferlendirilmesi durumunda, bu iki farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n sundu\u011fu g\u00f6r\u00fcn\u00fcm, son derece ilgin\u00e7tir: Birinci t\u00fcrden yakla\u015f\u0131mlar, s\u00fcrece topyek\u00fcn\u00a0 <\/span>kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 radikalizm \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar\u0131na da ba\u011fl\u0131 olarak, sol bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 bi\u00e7iminde lanse edilmektedirler. Bu sol gibi g\u00f6r\u00fcnen bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n asl\u0131nda ne kadar sa\u011f \u00f6nkab\u00fcllerden yola \u00e7\u0131karak olu\u015ftu\u011fu bu yaz\u0131 kapsam\u0131nda irdelenecektir. <\/span><\/p>\n

\n

\n

\u0130\u015f\u00e7ilerin Bilim \u0130le \u0130li\u015fkilerinin Kopmas\u0131\u00a0 <\/span>ve \u00dcretimin Nesnesi Olan Emek<\/span><\/strong><\/p>\n

\n

Yeni \u00fcretim organizasyonlar\u0131na ili\u015fkin b\u00fct\u00fcnsel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 olu\u015fturabilmek i\u00e7in, \u00f6ncelikle i\u015f\u00e7ilerin bilim ile ili\u015fkilerinin tarihine k\u0131saca de\u011finmemizde fayda vard\u0131r. <\/span><\/p>\n

\n

Zanaat\u0131n, \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve geleneksel i\u00e7eri\u011finden yoksun hale geldi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde, bunlar\u0131n kendi i\u00e7 ili\u015fkisi par\u00e7aland\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, i\u015f\u00e7ilerin bilimle ili\u015fkileri de az ya da \u00e7ok b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kopmu\u015ftur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu ba\u011flant\u0131, ge\u00e7mi\u015fte i\u015f\u00e7iler taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftur\u00a0 <\/span>ve zanaat\u00e7\u0131lar ile sanat\u00e7\u0131lara dayanmaktad\u0131r. Kapitalizmin ba\u015flang\u0131c\u0131nda bu ba\u011flant\u0131 olduk\u00e7a yo\u011fundur. \u0130\u015fletmeciler bilim \u00fczerindeki tekellerini kurmadan \u00f6nce, zanaat\u00e7\u0131l\u0131k bilimsel \u00fcretim tekniklerinin temel kayna\u011f\u0131 idi, ve tarihsel kaynaklar bize bilimin k\u00f6klerinin zanaat\u00e7\u0131lar\u0131n tekniklerinde yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015flerdir. Bunun somut bir g\u00f6stergesi, 1824’e kadar ingiliz teknisyenlerin, yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmalar\u0131n\u0131n yasaklanmas\u0131 olgusudur. Zanatkarlar o d\u00f6nemde \u00fcretim s\u00fcrecinin bilimsel bilgisinin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131 konumundad\u0131rlar. (Bravermen,1977:106).<\/span><\/p>\n

\n

\u0130\u015f\u00e7inin b\u00f6ylesi bir g\u00fcc\u00fc elinde bulundurmas\u0131, sermaye sahiplerini tedirgin eden en \u00f6nemli konulardan biri olmu\u015ftur ve kontrol sorunu, kapitalizmin ilk evrelerinden itibaren, sermayenin teorisyenlerinin g\u00fcndemini i\u015fgal etmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

\n

Man\u00fcfakt\u00fcr \u00fcretimin t\u00fcm\u00fcyle el eme\u011fine ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011fu, teknolojik temeli alet olan bir \u00fcretim sistemi idi. <\/span><\/p>\n

Makinenin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan sonra, man\u00fcfakt\u00fcr d\u00f6nemindeki, \u00fcretimin el eme\u011fine t\u00fcm\u00fcyle ba\u011f\u0131ml\u0131 bulunmas\u0131 olgusunu dahi hazmedemeyen \u00a0\u00a0 <\/span>sermayenin s\u00f6zc\u00fcs\u00fc Ure, \u015fu g\u00f6r\u00fc\u015fleri dile getirmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

\n

\u201c\u0130\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn eski siperleri gerisinde kendilerini \u00e7ok g\u00fcvenli g\u00f6ren ho\u015fnutsuzlar tak\u0131m\u0131 (i\u015f\u00e7iler), yeni mekanik bulu\u015flar ile kanatlar\u0131n\u0131n sar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve savunma hatlar\u0131n\u0131n hi\u00e7 te i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcler ve ister istemez teslim olmak zorunda kald\u0131lar.. Sermaye bilimi hizmetine ald\u0131\u011f\u0131 anda, i\u015f\u00e7inin s\u00f6z dinlemez eli, uysall\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011frenecektir. (Marx,Kapital,1978:448)<\/span><\/p>\n

\n

Ure ayr\u0131ca, i\u015f\u00e7ilerin becerileri ile orant\u0131l\u0131 olarak, ba\u015f\u0131na buyrukluklar\u0131n\u0131n artaca\u011f\u0131 ve t\u00fcm\u00fcne zarar verebilecekleri mekanik sisteme, o kadar az uyan bir \u00f6\u011fe haline gelebileceklerini farketmi\u015fti. (Marx,Kapital,1978:381) <\/span><\/p>\n

\n

Ure\u2019nin bu \u00e7ok kritik tesbitleri, sermayenin bir birikim d\u00f6nemine damgas\u0131n\u0131 vuran Taylor\u2019un \u00f6\u011fretisinin \u00f6z\u00fcn\u00fc te\u015fkil etmi\u015ftir. Bu \u00f6\u011fretinin hayata ge\u00e7irilmesi ile birlikte, i\u015f\u00e7ilerin yetenekleri ve \u00fcretim s\u00fcrecini kavrama d\u00fczeyleri, kendilerinden \u00f6ncekilere g\u00f6re b\u00fcy\u00fck bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f g\u00f6stermi\u015f, buna kar\u015f\u0131n b\u00fct\u00fcn bilgiler i\u015fletmecilerin ve m\u00fchendislerin elinde toplanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015f\u00e7ilerin zanaat\u00e7\u0131l\u0131k d\u00f6neminde sahip olduklar\u0131 becerileri yitirdikten sonra, onlar\u0131n yerine yeni beceriler kazanamamalar\u0131 ve bu a\u00e7\u0131\u011f\u0131 kapatamamalar\u0131 anlam\u0131nda, s\u00fcrece bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda mesleki yeteneklerin azald\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, tamamen yok olmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geliriz. Bilim \u00fcretim s\u00fcrecine ne kadar \u00e7ok girerse, i\u015f\u00e7iler ondan o kadar az anlar olmu\u015flar, makineler ne kadar rafine ve komplex hale gelirlerse, i\u015f\u00e7iler makinaya o kadar az hakim olmu\u015flar ve o kadar az onu kavram\u0131\u015flard\u0131r. Ba\u015fka kelimeler ile ifade edersek: \u0130\u015f\u00e7ilerin emek s\u00fcreci i\u00e7erisinde insan gibi kalmak i\u00e7in ne kadar \u00e7ok bilgi edinmeleri gerekiyor ise, o kadar az bilgi edinmeleri sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. (Bravermen,1977:322)<\/span><\/p>\n

\n

Kapitalist geli\u015fmelerin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 Taylorist s\u00fcre\u00e7ler, i\u015f\u00e7ilerin sadece bilimle olan ili\u015fkilerinin de\u011fil, t\u00fcrsel \u00f6zellikleri ile olan ili\u015fkilerinin de ortadan kalkmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r.\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n

\n

Emek s\u00fcrecinde, insana t\u00fcrsel \u00f6zelli\u011fini veren \u015fey, insan\u0131n bu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme eyleminden \u00f6nce yapaca\u011f\u0131 \u015feyi kafas\u0131nda tasarlamas\u0131 olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. \u0130nsan eylemini hayvan eyleminden ay\u0131ran bu i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel olmama, iradi olma durumudur. En k\u00f6t\u00fc mimar\u0131, en iyi ar\u0131dan \u015fey, mimar\u0131n yap\u0131s\u0131n\u0131 ger\u00e7ekte kurmadan \u00f6nce, onu imgesinde kurabilmesidir. (Marx,Kapital,1978:194)<\/span><\/p>\n

\n

Taylorizm\u2019de bu iki \u015feyin birbirinden ayr\u0131lmas\u0131 g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. Tam da bu s\u00fcre\u00e7, i\u015f\u00e7inin \u00fcretim s\u00fcreci i\u00e7erisindeki insan d\u0131\u015f\u0131 konumudur. Burada insan yakla\u015f\u0131k hayvankenki konumuna indirgenmi\u015ftir. (Bravermen,1977:94) <\/span><\/p>\n

\n

Kapitalizmin ba\u015flang\u0131c\u0131na kadar , milyonlarca y\u0131ld\u0131r s\u00fcregelen emek, sadece komplex toplumsal bir k\u00fclt\u00fcr yaratmakla kalmam\u0131\u015f, ayr\u0131ca ger\u00e7ek anlamda kendi kendini geli\u015ftirmi\u015ftir. Ancak bu k\u00fclt\u00fcrel ve biyolojik olu\u015fum, emek, son 200 y\u0131ld\u0131r girdi\u011fi kriz ile kendi geli\u015fiminden \u00e7ok \u015fey yitirmi\u015f ve\u00a0 <\/span>“\u0130nsan nesli bozulmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.”\u00a0 <\/span>D\u00fc\u015f\u00fcnme ve yapma, tasarlama ve uygulama, kafa ve kol aras\u0131ndaki b\u00fct\u00fcnl\u00fck, kapitalizmin ilk y\u0131llar\u0131ndan beri tehdit edilmi\u015f Taylorizm ile de sistematik bir par\u00e7alanmaya gitmi\u015ftir, \u00f6yleki bunun i\u00e7in t\u00fcm bilimsel ara\u00e7lar ve teknik dallar seferber olmu\u015ftur. (Bravermen,1977:134).<\/span><\/p>\n

\n

Taylor’dan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olan, i\u015fletme sosyolojisi, i\u015fletme psikolojisi ve i\u015fletme fizyolojisi , gibi dallar, i\u015f organizasyonunun de\u011fil, i\u015fletme m\u00fchendisi taraf\u0131ndan ortaya konulan \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131na , i\u015f\u00e7ilerin nas\u0131l uyum sa\u011flayabileceklerini, bu sisteme nas\u0131l uygun hale getirilebileceklerinin teorisini yapmaktad\u0131rlar. (Braverman,1977:111) <\/span><\/p>\n

\n

Bu durumda ise, insan zekas\u0131, Taylorist s\u00fcre\u00e7lere uyum sa\u011flamada, dezavantaj te\u015fkil etmi\u015ftir. \u0130\u015f\u00e7i ne kadar aptal olur ise, Taylorist s\u00fcre\u00e7lere o kadar iyi uyum sa\u011flayan, ba\u015far\u0131l\u0131 bir i\u015f\u00e7i olmu\u015ftur. (Bravermen,1977:84)<\/span><\/p>\n

\n

Bizler burada sadece deneysel ama\u00e7larla kullan\u0131lan bir makinalar sistemi, yada sadece yaparak \u00f6\u011frenmeye dayanan bir s\u00fcre\u00e7le kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya de\u011filiz. Daha \u00e7ok kapitalist \u00fcretim tarz\u0131 ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak ge\u00e7erli bir teoriyi, bir s\u0131n\u0131f\u0131n di\u011fer bir s\u0131n\u0131f\u0131 harekete ge\u00e7irmesi ger\u00e7e\u011fine tan\u0131k olmaktay\u0131z. Bu sermayenin bir yandan emek ile hangi tarzda bir ili\u015fkiye girdi\u011fini ve insanl\u0131\u011fa ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in bir \u00f6rnek te\u015fkil etmektedir.\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n

\n

Taylorizmin \u00f6z\u00fc, i\u015f\u00e7ileri, vas\u0131fs\u0131z hale getirerek, onlar\u0131n \u00fcretim s\u00fcreci \u00fczerindeki kontrollerini ortadan kald\u0131rmak ve sermayenin ger\u00e7ek kontrol\u00fcn\u00fc \u00fcretim s\u00fcrecinde hakim k\u0131lmakt\u0131r. \u0130\u015fletmeciler \u015funu anlam\u0131\u015flard\u0131r: Genel talimatlar ve genel disiplin kurallar\u0131 ile kontrol edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan i\u015f\u00e7iler, asla yeterli d\u00fczeyde kontrol edilemezler, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar \u00fcretim s\u00fcreci \u00fczerinde ger\u00e7ek kontrole sahiptirler. (Braverman,1977:85)<\/span><\/p>\n

\n

\n

Kapitalisterin ve i\u015fletmecilerin \u00e7abalar\u0131 ve meslekleri, eme\u011fi b\u00fct\u00fcnsel bir insani faaliyet olarak alg\u0131lamamakt\u0131r, aksine onu ger\u00e7ek \u00f6zelliklerinden soyutlamak ve onu tekd\u00fcze s\u00fcrekli yeniden tekrarlanan hareketler olarak alg\u0131lamakt\u0131r. Eme\u011fin toplam\u0131, di\u011fer yat\u0131r\u0131m ara\u00e7lar\u0131, makineler, hammaddeler ile kar\u0131\u015fm\u0131\u015f, onlarla b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015ftir, emek te di\u011ferleri gibi \u00fcretimin ba\u015f\u0131ndan beri bir yat\u0131r\u0131m arac\u0131 olmu\u015ftur. <\/span><\/p>\n

Bu tip hareketlere indirgenmi\u015f emek, de\u011fi\u015f toku\u015f edilebilir, birbirinin yerine ikame edilebilir niteliktedir ve ger\u00e7ek hayatta yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 gittik\u00e7e daha fazla ya\u015famaya ba\u015flayan emek haline gelmektedir. (Braverman,1977:143)<\/span><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n

Kafa eme\u011finin, kol eme\u011finden ayr\u0131lmas\u0131, birtak\u0131m \u00e7evreler i\u00e7in teknik bir zorunluluktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bunlar hiyerar\u015fik bir \u00f6rg\u00fctlenme i\u00e7in, hem kol eme\u011fine dayal\u0131 eme\u011fi hem de kafa eme\u011fine dayal\u0131 eme\u011fi en iyi bi\u00e7imde kontrol etmek i\u00e7in, en y\u00fcksek kar\u0131 elde etmek i\u00e7in, yani insan i\u00e7in olmayan her\u015fey i\u00e7in, bu ayr\u0131m\u0131 uygun bulmaktad\u0131rlar.<\/span><\/p>\n

\n

\n

Emek S\u00fcrecinin Niteli\u011fi Nas\u0131l Belirleniyor?<\/span><\/strong><\/p>\n

\n

Yeni \u00fcretim organizasyonlar\u0131na ili\u015fkin de\u011ferlendirme yaparken \u00f6ncelikle, \u00fcretim organizasyonlar\u0131n\u0131n tarihsel olarak hangi fakt\u00f6rler taraf\u0131ndan belirlendi\u011fi konusunun a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 gerekmektedir.\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n

\n

Emek s\u00fcrecinin tarihsel geli\u015fimi i\u00e7erisinde, insan\u0131n faaliyet bi\u00e7iminde olu\u015fan de\u011fi\u015fimlerin, hangi fakt\u00f6rler taraf\u0131ndan belirlendi\u011fi konusunda yo\u011fun tart\u0131\u015fmalar ya\u015fanmaktad\u0131r. Bu tahlillerde izlenen y\u00f6ntemler konusunda belirgin hale gelmi\u015f iki farkl\u0131 e\u011filim vard\u0131r.<\/span><\/p>\n

\n

Bu e\u011filimler teknoloji tan\u0131m\u0131nda da ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Teknoloji tan\u0131m\u0131n\u0131n i\u00e7ine sadece \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131, makinelerin geli\u015fmi\u015flik d\u00fczeyini katan g\u00f6r\u00fc\u015flere kar\u015f\u0131, teknolojiyi, eme\u011fin \u00fcretimi ger\u00e7ekle\u015ftirmek amac\u0131yla, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 etraf\u0131nda \u00f6rg\u00fctleni\u015f bi\u00e7imi ve bu s\u00fcre\u00e7te kullan\u0131lan t\u00fcm bilgi ve becerilerin toplam\u0131 olarak tan\u0131mlayan g\u00f6r\u00fc\u015fler de vard\u0131r. (Ansal,1985:154)<\/span><\/p>\n

\n

Teknolojik determinist olarak tan\u0131mlanan g\u00f6r\u00fc\u015fler, emek s\u00fcre\u00e7lerindeki de\u011fi\u015fimleri, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131nda ya\u015fanan de\u011fi\u015fimlerin do\u011fal sonucu olarak ele almaktad\u0131rlar. Buna kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen g\u00f6r\u00fc\u015flerde ise, emek s\u00fcrecini belirleyen de\u011fi\u015fkenler \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 ile s\u0131n\u0131rlanmay\u0131p, \u00fcretim organizasyonu, \u00fcretim ili\u015fkileri gibi de\u011fi\u015fkenler de buna dahil edilmektedir. Birinci yakla\u015f\u0131m t\u00fcr\u00fc kavray\u0131\u015flarda teknolojinin \u201ckendili\u011finden\u201d geli\u015fti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. (\u00dc\u015f\u00fcr,1991:71)<\/span><\/p>\n

\n

\u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n, b\u00f6yle bir geli\u015fme dinami\u011finin oldu\u011funun kab\u00fcl\u00fc, emek s\u00fcreci i\u00e7erisinde yer alan insan faaliyetinin bi\u00e7iminin de, mekanik sistemler taraf\u0131ndan belirlendi\u011fi, bu anlamda insanlar\u0131n iradi olarak s\u00fcrece m\u00fcdahale edecek alanlar\u0131n\u0131n kalmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. <\/span><\/p>\n

\n

Oysa biz makinenin kapitalist kullan\u0131m\u0131ndan do\u011fan ayr\u0131lmaz \u00e7eli\u015fki ve uzla\u015fmaz kan\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131n, makineden de\u011fil, ama asl\u0131nda makinenin kapitalist bi\u00e7imde kullan\u0131m\u0131ndan do\u011fdu\u011funu bilmekteyiz. Bu y\u00fczden makine tek ba\u015f\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, \u00e7al\u0131\u015fma saatlerini k\u0131saltt\u0131\u011f\u0131 halde, sermayenin hizmetine girdi\u011fi zaman bunu uzatmakta ve gene kendi ba\u015f\u0131na, \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 hafifletti\u011fi halde, sermaye taraf\u0131ndan kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, i\u015fin yo\u011funlu\u011funu artt\u0131rmaktad\u0131r, kendi ba\u015f\u0131na o, insan\u0131n do\u011fa \u00fczerindeki zaferi oldu\u011fu halde, sermayenin elinde, insanlar\u0131 bu kuvvetlerin k\u00f6lesi haline getirmektedir. (Marx, 1978:Kapital 453)\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n

\n

Teknolojik determinist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re, \u00fcretim ili\u015fkilerinin d\u00fczenleni\u015f bi\u00e7imi de, \u00fcretim organizasyonunu ve kullan\u0131lan makinelerin niteli\u011fini belirleyemez. Yani farkl\u0131 \u00fcretim ili\u015fkileri bi\u00e7imlerinde, \u00f6rne\u011fin \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde toplumsal m\u00fclkiyetin veya \u00f6zel m\u00fclkiyetin bulunmas\u0131, bu s\u00fcrecin niteli\u011fini belirleyememektedir. <\/span><\/p>\n

\n

\u201cBu t\u00fcrden kavray\u0131\u015flarda teknoloji kendili\u011finden geli\u015fir. Her ne kadar teknolojinin toplum (ve ekonomi) \u00fczerindeki etkileri \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rsa da, toplumu olu\u015fturan s\u0131n\u0131flar\u0131n ve bu s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki ili\u015fki ve \u00e7eli\u015fkilerin teknolojinin yarat\u0131lmas\u0131nda ve \u00fcretim s\u00fcrecine sokulmas\u0131 ve uygulanmas\u0131ndaki etkileri ancak ikinci dereceden etkiler bi\u00e7iminde g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131r. Farkl\u0131 bir anlat\u0131mla, teknoloji ve geli\u015fmeleri toplum ve\/veya s\u0131n\u0131flar kar\u015f\u0131s\u0131nda \u201cotonom\u201ddur. Otonomisine sahip bu teknoloji, toplum ve\/veya s\u0131n\u0131flar kar\u015f\u0131s\u0131nda, bir de \u201cn\u00f6tr\u201d olacakt\u0131r.(\u00dc\u015f\u00fcr,1991:72)<\/span><\/p>\n

\n

Bu son yorumu destekleyen anlay\u0131\u015flar\u0131n, \u00f6zellikle SSCB deneyiminden sonra daha da a\u011f\u0131l\u0131k kazand\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. <\/span><\/p>\n

\n

\u0130\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc ve i\u015f organizasyonu a\u00e7\u0131s\u0131ndan kapitalist ve sosyalist uygulamalar aras\u0131nda fark yoktur g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden yola \u00e7\u0131karak \u015f\u00f6yle bir sonuca ula\u015fman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fi s\u00f6ylenmektedir: \u201cModern end\u00fcstrinin ba\u015fkaca bir d\u00fczenleni\u015f bi\u00e7imi olamaz\u201d. Toplumbilimlerde bu sonu\u00e7 yeterince kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Buradan \u00e7\u0131karak, ger\u00e7ek olan her \u015feyin, gerekli, uygulanan her \u015feyin de\u011fi\u015fmez ve bug\u00fcnk\u00fc \u00fcretim \u015feklinin tek bi\u00e7im oldu\u011fu yolunda saptamalar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tarz bir yakla\u015f\u0131m teknolojik determinizmdir veya daha a\u00e7\u0131k bir ifade ile makinenin despotizmi olarak yorumlanmaktad\u0131r. (Braverman,1977:21)<\/span><\/p>\n

\n

\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc konumun nedeni olarak makinan\u0131n kendisini g\u00f6stermek, \u00e7ok yayg\u0131n bir g\u00f6r\u00fc\u015f haline gelmi\u015ftir. Ancak makinalar toplumsal ili\u015fkilerin bir sonucudur, nedeni de\u011fil. Bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile toplumlar bilimin ve teknolojinin bir esiri, makinalar da d\u00fc\u015fman\u0131n kendisidir. (Braverman,1977:178)<\/span><\/p>\n

\n

Emek s\u00fcrecinde kullan\u0131lan makineler karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131k\u00e7a, geli\u015fkinle\u015ftik\u00e7e, yani sofistike olduk\u00e7a, bunlar\u0131 kullanan emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn e\u011fitim d\u00fczeyinin y\u00fckselmesi gerekti\u011fini (Satl\u0131gan,1994:45) varsayan anlay\u0131\u015flar da, teknolojik determinizm yan\u0131lg\u0131s\u0131 i\u00e7ine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdir. <\/span><\/p>\n

\n

Numerik kontrol sisteminde, i\u015f\u00e7ilerden her birinin vas\u0131fl\u0131l\u0131k d\u00fczeyleri, e\u011fitim ve beceri d\u00fczeyleri ve \u00fccretleri makinay\u0131 kumanda eden eski tip i\u015f\u00e7iye g\u00f6re \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck olmaktad\u0131r.\u00a0 <\/span>\u00dcretim s\u00fcreci daha da karma\u015f\u0131kla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r ancak, buna paralel bir geli\u015fme g\u00f6sterip daha yetkin bir hale gelemedikleri, aksine daha da yeteneksiz hale getirildikleri i\u00e7in , bu durum i\u015f\u00e7iler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir kay\u0131pt\u0131r. Bu i\u015f\u00e7ilerden, kendilerinden bir \u00f6nceki sistemde \u00e7al\u0131\u015fanlardan daha \u00e7ok \u015fey bilmeleri ve anlamalar\u0131 de\u011fil, aksine daha az \u015fey bilmeleri ve anlamalar\u0131 istenmi\u015ftir. (Braverman,1977:157)<\/span><\/p>\n

\n

Numerik kontroll\u00fc makinalar\u0131, kumanda etmek daha kolayd\u0131r. Di\u011fer t\u00fcr makinalar\u0131 kumanda etmek i\u00e7in bir teknik bilgiye muhakeme yetene\u011fine\u00a0 <\/span>gereksinme varken, bu tip makinalarda buna gerek yoktur. Numerik kontroll\u00fc makinalar\u0131 kumanda etmek i\u00e7in de yap\u0131lmas\u0131 gereken seri hareketleri \u00f6\u011frenmek gerekir ancak, muhakeme yetene\u011fi ve ak\u0131l, band\u0131n kendisinde mevcuttur. (Braverman,1977:158)<\/span><\/p>\n

\n

Michigan \u00dcniversitesi’nin numerik kontroll\u00fc makinalar kullanan firmalar aras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re, geleneksel makinalar\u0131 kulanan bir i\u015f\u00e7inin e\u011fitimi ve \u00f6\u011frenimi i\u00e7in harcanan giderler, numerik kontroll\u00fc bir makinay\u0131 kullanan bir i\u015f\u00e7i i\u00e7in harcanan giderlerin 12 kat\u0131n\u0131 bulmaktad\u0131r. Yani eski makinalar i\u00e7in bir i\u015f\u00e7i 4 senede yeti\u015ftirilirken, numerik kontroll\u00fcler i\u00e7in 4 ayda yeti\u015ftirilebilmektedir. (Braverman,1977:159)<\/span><\/p>\n

\n

Buradan da anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi eme\u011fin \u00fcretim s\u00fcreci i\u00e7erisinde vas\u0131f kazanmas\u0131, ya da kazanmamas\u0131, makinelerin kendisi ile a\u00e7\u0131klanacak bir olgu de\u011fildir. Bu tamamen eme\u011fin o makineler etraf\u0131nda \u00f6rg\u00fctleni\u015f bi\u00e7imine, emek d\u00fczenleme bi\u00e7iminin niteli\u011fine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bunun bir a\u00e7\u0131k kan\u0131t\u0131, Amerika\u2019n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 teknik d\u00fczey ile, Japonya\u2019n\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 teknik donan\u0131m aras\u0131nda geli\u015fmi\u015flik a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir fark olmamas\u0131na ra\u011fmen, 1950\u2019li y\u0131llarda bu iki farkl\u0131 toplumsal formasyonda iki farkl\u0131 emek d\u00fczenleme bi\u00e7iminin hayata ge\u00e7irilebilmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. (Womack,v.d.,1993:59)<\/span><\/p>\n

\n

Emek s\u00fcreci insan iradesi taraf\u0131ndan belirlenir ve \u015fekillendirilir. Bu anlamda i\u015f\u00e7iler i\u00e7inde ya\u015fan\u0131lan \u015fu kaos ortam\u0131nda, bilimin onlar\u0131n esaretlerini peki\u015ftirmek ad\u0131na uyguland\u0131\u011f\u0131 \u015fu ortamda, hi\u00e7 bir \u201cbilimsel\u201d dayatman\u0131n zorunlulu\u011funu ya\u015famadan kendilerini s\u00fcrekli geli\u015ftirebilecekleri, \u00fcretim s\u00fcrecinin her alan\u0131n\u0131 denetleyebilecekleri emek s\u00fcreci alternatiflerini ortaya koyabilirler ve bunun ya\u015fama ge\u00e7irilmesinin m\u00fccadelesini verebilirler. Bu m\u00fccadelede onlara rehberlik edecek en \u00f6nemli s\u00f6ylem \u015fudur: Makineler insanlar i\u00e7in vard\u0131r, insanlar makineler i\u00e7in de\u011fil.<\/span><\/p>\n

\n

Teknolojik determinist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n emek politikalar\u0131na yans\u0131mas\u0131, i\u015f\u00e7ilerin emek d\u00fczenleme bi\u00e7imleri \u00fczerinde s\u00f6z ve karar haklar\u0131n\u0131n olmamas\u0131 \u015feklinde ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u0130\u015f\u00e7iler kendi d\u0131\u015flar\u0131nda geli\u015fen, a\u00e7\u0131klayamad\u0131klar\u0131, anlayamad\u0131klar\u0131, m\u00fcdahale edemedikleri s\u00fcre\u00e7lere mahkum edilmektedirler. Bu s\u00fcre\u00e7lerin, mekanik sistemler taraf\u0131ndan belirlenen, zorunlu s\u00fcre\u00e7ler oldu\u011funa inand\u0131r\u0131lmaktad\u0131rlar. Her\u015feyden \u00f6nce, hakim politik anlay\u0131\u015flar, bunun b\u00f6yle kavranmas\u0131n\u0131 dayatmaktad\u0131rlar. Bilim ile i\u015f\u00e7ilerin ili\u015fkilerinin kopmas\u0131n\u0131n belki de en ac\u0131 taraf\u0131 b\u00f6ylesi bir dayatmada ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n

\n

Bunun sonucu olarak, i\u015f\u00e7iler, i\u015fletmeciler taraf\u0131ndan y\u00f6netilen, onlara hizmet eden her i\u015fe uygun bir makina olarak de\u011ferlendirilmektedirler. Bunun bir ba\u015fka ifadesi, eme\u011fin \u00fcretim s\u00fcrecinde \u00f6zne olmaktan \u00e7\u0131kmas\u0131 ve bir nesneye d\u00f6n\u00fc\u015fmesidir. (Braverman,1977:141)<\/span><\/p>\n

\n

\n

\u00dcretim S\u00fcrecindeki Nesneden Politik Nesneye …<\/span><\/strong><\/p>\n

\n

Yukar\u0131daki sat\u0131rlarda, \u00fcretim s\u00fcrecinde i\u015f\u00e7ileri insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 konumlara mahkum eden bir \u00fcretim organizasyonuna ve bunun dayand\u0131\u011f\u0131 temel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamalara yer verilmi\u015ftir. Bu b\u00f6l\u00fcmde ise, i\u015f\u00e7inin \u00fcretim s\u00fcrecindeki nesne konumunu terketmedi\u011fi s\u00fcrece, \u00fcretim d\u0131\u015f\u0131ndaki alanlarda \u00f6zne konumuna sahip olamayaca\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi ortaya konulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lacakt\u0131r. <\/span><\/p>\n

\n

Burada tart\u0131\u015f\u0131lan \u00f6nemli bir konu, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n m\u00fclkiyetinin el de\u011fi\u015ftirdi\u011fi durumlarda, bu el de\u011fi\u015ftirmenin tek ba\u015f\u0131na, eme\u011fin \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesinin ko\u015fullar\u0131n\u0131 yarat\u0131p yaratmayaca\u011f\u0131d\u0131r. <\/span><\/p>\n

\n

Ekonomist olarak tan\u0131mlayabilece\u011fimiz g\u00f6r\u00fc\u015flere g\u00f6re, b\u00f6ylesi bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, toplumun her alan\u0131na do\u011frudan yans\u0131yacak ve eme\u011fi \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirecektir. <\/span><\/p>\n

\n

Ancak, ya\u015fanan deneyimler bize bunun b\u00f6yle olamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6stermi\u015ftir.\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n

\n

Eme\u011fin nesne olarak g\u00f6r\u00fclmesi noktas\u0131nda, kapitalist uygulamalar ile, sosyalist oldu\u011fu iddia edilen denemeler aras\u0131nda bir ba\u011f kurabilmemiz m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu \u00fclkelerdeki uygulamalarda, se\u00e7ilen emek d\u00fczenleme bi\u00e7iminin Taylorizm oldu\u011funu biliyoruz. Sovyet deneyimi, kapitalizmin Fordist birikim rejimine denk d\u00fc\u015fen\u00a0 <\/span>Taylorist emek d\u00fczenleme bi\u00e7imlerin hakim oldu\u011fu bir \u00fcretim sistemini bizlere miras b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Bu anlamda sosyalist bir emek s\u00fcreci tarihi ya\u015fanmam\u0131\u015ft\u0131r. Sovyet deneyimine bakarak, sosyalist bir emek s\u00fcrecinin yap\u0131sal \u00f6zelliklerini ortaya koymam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.\u00a0 <\/span>\u00c7\u00fcnk\u00fc, Sovyetler birli\u011finde ve o blokta bulunan di\u011fer \u00fclkelerde i\u015f organizasyonlar\u0131, kapitalist \u00fclkelerdeki i\u015f organizasyonlar\u0131ndan \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck farklarla ayr\u0131lmaktad\u0131r. (Braverman,1977:21) Kapitalizmin o d\u00f6neme \u00f6zg\u00fc rasyonelle\u015fme bi\u00e7imi neyse, k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011fi\u015fiklikler ile aynen uygulanm\u0131\u015f, yani reel duruma teslim olunmu\u015ftur. Sovyet i\u015f\u00e7isi, bir Amerikan i\u015f\u00e7isinden, bir Alman i\u015f\u00e7isinden farkl\u0131 emek d\u00fczenleme bi\u00e7imlerinin i\u00e7inde yer alamam\u0131\u015ft\u0131r. Lenin, Taylorizm\u2019in \u201cbilimsel ve ilerici\u201d i\u00e7eri\u011finin, kapitalist niteli\u011finden ar\u0131nd\u0131r\u0131l\u0131p, Sovyet sisteminde yeniden kurulabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. (Murray,1990:94) <\/span><\/p>\n

\n

Oysa Marx \u00e7ok a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde, emek s\u00fcrecinin niteli\u011finin, i\u015f\u00e7ilerin ya\u015fam tarzlar\u0131 \u00fczerindeki etkisini tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n

\u201cBu \u00fcretim tarz\u0131n\u0131, \u015fu bir tek g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, yani bunun bireylerin fizik varl\u0131klar\u0131n\u0131n yeniden \u00fcretimi oldu\u011fu a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele almamal\u0131d\u0131r. Bu \u00fcretim tarz\u0131 tersine, daha o zaman bu bireylerin belirli bir eylem tarz\u0131n\u0131, onlar\u0131n belirli bir ya\u015famlar\u0131n\u0131 ortaya koyu\u015f\u00a0 <\/span>tarz\u0131n\u0131 , belirli bir ya\u015fam tarz\u0131n\u0131 temsil eder. Bireylerin ya\u015famlar\u0131n\u0131 ortaya koyu\u015f tarz\u0131, onlar\u0131n ne olduklar\u0131n\u0131 kesin olarak yans\u0131t\u0131r. Onlar\u0131n ne olduklar\u0131, demek ki, onlar\u0131n \u00fcretimiyle, ne \u00fcrettiklerine uygun d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc kadar \u201conu \u00fcreti\u015f bi\u00e7imlerine\u201d de uygun d\u00fc\u015fer. Demek ki bireylerin ne olduklar\u0131, onlar\u0131n \u00fcretimlerinin maddi ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.\u201d (Marx,Alman \u0130deolojisi,1976:42)<\/span><\/p>\n

\n

Bu maddi ko\u015fullar\u0131, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n m\u00fclkiyetindeki de\u011fi\u015fmeye indirgemek ise, bizleri, kapitalistlerin eme\u011fi kontrol etmek i\u00e7in bulduklar\u0131 y\u00f6ntemleri, sosyalizm ad\u0131na uygulmaya g\u00f6t\u00fcrmektedir.<\/span><\/p>\n

\n

SSCB\u2019de, emek s\u00fcre\u00e7lerinde i\u015f\u00e7ilere neler oldu\u011funa ili\u015fkin sorgulamalar yap\u0131lm\u0131\u015f olsa da, bu tip muhalif g\u00f6r\u00fc\u015fler etkin olamam\u0131\u015flard\u0131r. Bireysel y\u00f6netim \u00fczerine \u00e7\u0131kan tart\u0131\u015fmalarda, ortak y\u00f6netimin \u201dbir s\u0131n\u0131f\u0131n nas\u0131l y\u00f6netti\u011fi ve hangi s\u0131n\u0131f\u0131n hakim oldu\u011fu \u201c sorusu ile ilgisi olmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, sorun sadece m\u00fclkiyet sorunu olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. M\u00fclkiyet sorunu uygulamada \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr \u00e7\u00f6z\u00fclmez s\u0131n\u0131f\u0131n hakimiyetinin sa\u011flan\u0131laca\u011f\u0131na inan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (Siriani, 1990:282)<\/span><\/p>\n

\n

E\u011fer<\/span> temel konu m\u00fclkiyetse ve \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kimin kontrol etti\u011fi ve y\u00f6netti\u011fi de\u011filse (ve bu y\u00f6netimin demokratik \u015fekilde kurulup kurulmad\u0131\u011f\u0131 de\u011filse), o zaman fabrika komitelerinin kontrol\u00fcn\u00fcn de ortak y\u00f6netim kadar konu d\u0131\u015f\u0131 kalmas\u0131n\u0131 do\u011fal kar\u015f\u0131lamak gerekmektedir. (Siriani,1990:282)\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n

\n

Sovyet deneyimi, Taylorist s\u00fcre\u00e7lere tabi bir i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fme yolunda ne kadar g\u00fc\u00e7s\u00fcz kalabilece\u011fini, kolunun kanad\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131labilece\u011fini bize ispatlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn temelleri Sovyet deneyiminin ilk y\u0131llar\u0131nda g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flan\u0131lan, i\u015f\u00e7ileri nesne olarak de\u011ferlendiren anlay\u0131\u015flarda yatmaktad\u0131r. \u0130\u015f\u00e7ileri devrimin nesnesi olarak g\u00f6ren bu anlay\u0131\u015flar\u0131n temsilcilerinden biri (Tro\u00e7ki),\u00a0 <\/span>sadece belirli acil durumlarda uygulanacak\u00a0 <\/span>zorunlu \u00e7al\u0131\u015fma uygulamalar\u0131n\u0131 g\u00f6steren bir liste d\u00fczenlemekte kalmayarak, sosyalizme ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde emek \u00fczerinde uygulanabilecek zorunluluklar\u0131n ve hatta i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn t\u00fcm\u00fcyle ASKER\u0130 STAT\u00dc\u2019ye\u00a0 <\/span>al\u0131nmas\u0131n\u0131n kuramsal a\u00e7\u0131dan\u00a0 <\/span>do\u011frulanmas\u0131 i\u00e7in ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir plan haz\u0131rlayabilmi\u015ftir. (Siriani, 1995:295) Taylorizmin temel arg\u00fcman\u0131 olan \u015fu g\u00f6r\u00fc\u015fe t\u00fcm\u00fcyle kat\u0131lan Tro\u00e7ki\u2019nin \u00f6zerk i\u015f\u00e7i \u00f6rg\u00fctlenmelerini desteklemesi tabiiki m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir:\u201d \u0130nsan\u0131n i\u015ften ka\u00e7man\u0131n yollar\u0131n\u0131 aramas\u0131 genel bir kurald\u0131r. \u0130nsan tembel bir hayvand\u0131r.\u201c (Albert\/Hahnel,1994:59) Bu varsay\u0131m Taylor\u2019un teorisinin de \u00f6z\u00fcn\u00fc te\u015fkil etmektedir. Var\u0131lan yer de sonu\u00e7ta ayn\u0131 olmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n

\n

Bu tesbit genel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n, \u00fcretim s\u00fcrecine ili\u015fkin d\u00fczenlemelere k\u00fc\u00e7\u00fck bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Bu bak\u0131\u015f, i\u015f\u00e7iler ad\u0131na, onlar\u0131 y\u00f6netme erkini kendinde g\u00f6ren bir anlay\u0131\u015ft\u0131r. Parti kadrolar\u0131n\u0131n kendilerini bu t\u00fcr yetkilerle donatt\u0131klar\u0131 durumlarda, ya\u015fanacak \u015fey, SSCB\u2019dekinden farks\u0131z olacakt\u0131r. <\/span><\/p>\n

\n

Sadece sermayenin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ile ne emek s\u00fcrecinde bir \u00f6zg\u00fcrle\u015fme ne de \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n zorunlulu\u011fundan kurtulunabilme m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015ftur. (Kempe,1990:255)\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n

\n

\u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6zmek durumunda oldu\u011fu b\u00fct\u00fcn sorunlar\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyetten kaynakland\u0131\u011f\u0131 ve bunun ortadan kalkmas\u0131 durumunda her\u015feyin kendili\u011finden d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fi yakla\u015f\u0131m\u0131, sosyalizmi sadece ekonomik katagorilere hapseden,\u00a0 <\/span>bir\u00a0 <\/span>mant\u0131kt\u0131r. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 kendini \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirerek b\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131flar\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesini sa\u011flar. \u00d6zg\u00fcrle\u015fmenin \u00f6n\u00fcnde s\u0131n\u0131f olarak engeli olmayan bir nitelik ta\u015f\u0131r. Bu nedenle bir ba\u015fka toplumun kurulu\u015funun \u00f6nc\u00fc g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Bu \u00f6zg\u00fcrle\u015fme s\u00fcrecinin \u00f6n\u00fcndeki engellerden biri herkesin toplumsal kaynaklardan e\u015fit olarak yararlanamamas\u0131d\u0131r.\u00a0 <\/span>Sadece t\u00fcketim olanaklar\u0131n\u0131n e\u015fitlenmesi , ancak insanlar\u0131n kendini geli\u015ftirme olanaklar\u0131ndan mahkum edilmesi, veya bu geli\u015fmi\u015f potansiyellerini \u00fcretim s\u00fcrecinde seferber etmeleri ve sonsuz bir s\u00fcre\u00e7te geli\u015ftirmeleri imkan\u0131n\u0131n tan\u0131nmamas\u0131, k\u0131saca\u00a0 <\/span>insanlar\u0131n \u00fcretim s\u00fcrecinin \u00f6zneleri olamamalar\u0131 sonucunu do\u011furmaktad\u0131r. \u00d6zg\u00fcrle\u015fme, insan\u0131n t\u00fcrsel \u00f6zelliklerini geli\u015ftirmesinden ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemeyecek bir kavramd\u0131r. <\/span><\/p>\n

\n

Proleterya bu nedenler zincirinin k\u00f6k\u00fcndeki dinami\u011fi, en genel anlam\u0131yla bilimi, zihinsel eme\u011fin belirleyici oldu\u011fu bir eylemlilik halini \u00f6z\u00fcmsemelidir. \u201cKendisini ortadan kald\u0131rabilmesi\u201dnin , yeniden ve insanca varolabilmesinin ilk ve yegane ko\u015fulu budur. (La\u00e7iner,1989:16)<\/span><\/p>\n

\n

\u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ger\u00e7ekli\u011finin en belirgin belirleyici y\u00f6nleriyle de\u011fi\u015fmedi\u011fi, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kendisinde bir devrim olmad\u0131\u011f\u0131 bir durumda, devrim s\u00f6z\u00fc ne anlama gelebilir? E\u011fer ortada, \u201cd\u0131\u015far\u0131dan bilin\u00e7\u201d veren bir parti sayesinde ve hele o partinin iktidar\u0131 olan bir \u201csosyalist devrim\u201d le bamba\u015fka bir konuma eri\u015fen, \u00f6rne\u011fin sadece fikri \u00fcretimde bulunurlarken buna bir de y\u00f6netme fonksiyonunu katan birileri varsa, onlar i\u00e7in \u015f\u00fcphesiz bir devrim s\u00f6zkonusudur. (La\u00e7iner,1989:17)<\/span><\/p>\n

\n

\u0130\u015f\u00e7ileri askeri disiplin alt\u0131na almaya dek varan bu uygulamalar\u0131n k\u00f6keninde, i\u015f\u00e7ilerin \u00fcretim s\u00fcrecinde varolan hegemonyas\u0131zl\u0131klar\u0131 yatmaktad\u0131r. \u00dcretim s\u00fcrecinde egemen olamam\u0131\u015f, onun bilgisine sahip olamam\u0131\u015f, onu denetleyemeyen, kurgulamayan, b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc kavramayan i\u015f\u00e7iler, \u00fcretim alan\u0131ndan ba\u015flayarak, toplumun her alan\u0131nda, y\u00f6netilmekten kurtulamam\u0131\u015flard\u0131r.<\/span><\/p>\n

\n

Taylorizm SSCB\u2019de, devral\u0131nan toplumsal formasyonunun \u00f6zellikleri nedeniyle, i\u015f\u00e7ilerin e\u011fitimsizli\u011fi, deneyimsizli\u011fi v.b, nedenlerle uygulanan ge\u00e7ici bir emek d\u00fczenleme bi\u00e7imi olmam\u0131\u015f, s\u00fcreklilik kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011flamda, b\u00f6ylesine bir uygulaman\u0131n hakim olmas\u0131n\u0131n ard\u0131nda yatan ger\u00e7ek nedenin, mevcut politik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz: \u201cSanayi vazge\u00e7ilmezdir. Demokrasi ise sadece siyasi d\u00fcnya ile ilgili bir kategoridir. Sanayi vazge\u00e7ilmezdir, demokrasi ise \u00f6yle de\u011fildir.(Siriani,1990:276) Demokrasinin vazge\u00e7ilebilir olmas\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131, i\u015fletme i\u00e7i karar alma mekanizmalar\u0131na, emek s\u00fcrecinin derinliklerine kadar yans\u0131m\u0131\u015f ve sermayenin eme\u011fi kontrol etme ad\u0131na buldu\u011fu insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 despotik emek d\u00fczenleme y\u00f6ntemleri, sanayinin geli\u015fimi ad\u0131na, sosyalist oldu\u011funu iddia eden bir \u00fclkede, hakim emek d\u00fczenleme bi\u00e7imi olabilmi\u015ftir. <\/span><\/p>\n

\n

\u00dczerinde durulmas\u0131 gereken bir ba\u015fka konu da, sahip olunan perspektife uygun yap\u0131lanmalar\u0131 olu\u015fturulmas\u0131na ne zaman ba\u015flan\u0131laca\u011f\u0131 sorunudur. Ekonomist yakla\u015f\u0131m, iktidar\u0131 ele ge\u00e7irdikten sonra yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya bir toplum in\u015fas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. SSCB\u2019de oldu\u011fu gibi, i\u015f\u00e7iler ad\u0131na sosyalizmi kurmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc birileri bu s\u00fcreci koordine ederler, y\u00f6netirler. Oysa, devrimden sonra, devrimin nesnesini \u00f6zne haline getirme s\u00fcreci, ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 mahkum bir s\u00fcre\u00e7tir. Her yeni toplum, eski toplumun ba\u011fr\u0131nda ye\u015ferir. Bu ye\u015ferme bug\u00fcnden ba\u015flat\u0131l\u0131p geli\u015ftirilemez ise, toplumun b\u00fct\u00fcn\u00fcne yap\u0131c\u0131 bir alternatif sunulamaz ise, bir toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn hayallerini kurmak bile m\u00fcmk\u00fcn olamaz.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n

\n

\u00dcretim bilgisinden yoksun, \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7a i\u015f yapan, dolay\u0131s\u0131yla \u00fcretim s\u00fcreci \u00fczerinde hakimiyeti kalmam\u0131\u015f i\u015f\u00e7inin \u00fcretim yapabilme potansiyeli olsa bile, bu i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 yeni bir alternatif toplum in\u015fas\u0131nda olduk\u00e7a zay\u0131f bir konumdad\u0131r. (Ansal,1994:36)<\/span><\/p>\n

\n

\u0130\u015f\u00e7inin \u00fcretim s\u00fcrecinde kendini makinenin bir uzant\u0131s\u0131 olarak g\u00f6rmesi, kendini de\u011fersizle\u015ftirmesi, ancak b\u00fct\u00fcn i\u00e7erisinde bir anlam ifade edebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmesi, anlayamad\u0131\u011f\u0131, kavramad\u0131\u011f\u0131 bir devasa sistem i\u00e7erisinde kaybolmas\u0131, kendine olan g\u00fcvenini, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye olan inanc\u0131n\u0131 sarsmaktad\u0131r. Ancak de\u011fi\u015ftirip d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme yetene\u011fini \u00fcretim s\u00fcrecinde ve hayat\u0131n her alanda uygulamaya ge\u00e7irebilen i\u015f\u00e7iler, devrimci \u00f6zne olabilirler.\u00a0 <\/span>Emek s\u00fcreci ile hayat\u0131n di\u011fer alanlar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi, dialektik d\u0131\u015f\u0131nda, ba\u015fka bir tarzda a\u00e7\u0131klamak ise m\u00fcmk\u00fcn olmamaktad\u0131r.\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n

\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de, i\u015f\u00e7ilerin bug\u00fcnden fabrikalar\u0131nda ve i\u015fyerlerinde \u00fcretilen mal veya hizmetin \u00fcretim s\u00fcrecine ili\u015fkin bilgi sahibi olmamalar\u0131 durumunda, baz\u0131lar\u0131nca avantaj olarak kabul edilen bu durumda, iktidar\u0131n el de\u011fi\u015ftirmesinin varsay\u0131lmas\u0131 halinde d\u00fc\u015fecekleri konum bundan ba\u015fka bir konum olmayacakt\u0131r. Ancak i\u015f\u00e7ileri \u00f6zne de\u011fil nesne olarak g\u00f6rmeye yatk\u0131n sosyalist anlay\u0131\u015flar, \u201ciyiniyetli\u201d parti kadrolar\u0131n\u0131n onlar\u0131 y\u00f6netip y\u00f6nlendirmesi ile bu badireleri a\u015facaklar\u0131na inanmaktad\u0131rlar. <\/span><\/p>\n

\n

B\u00f6yle bir senaryonun pratikteki ge\u00e7ersizli\u011fi SSCB deneyimi ile b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu deneyimden beslenmemekte direnen sosyalist anlay\u0131\u015flar\u0131n, ekonomist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131, hayat\u0131n her alan\u0131nda toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme zarar vermektedir. <\/span><\/p>\n

\n

\u00dcretkenlik ve verimlilikler ad\u0131na, sosyalizmin temel \u00f6nc\u00fcllerinden vazge\u00e7ilmesi, ne yaz\u0131k ki buradaki uygulamalar\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n de\u011fil, tam da ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n maddi temelini olu\u015fturmu\u015ftur. Kapitalist d\u00fcnyada, bir birikim modelinin \u00e7\u00f6kmesinin temel nedeni, eme\u011fin taylorist tarzda d\u00fczenlemesi olmu\u015ftur. Pragmatist bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, insan\u0131n \u00fcretim s\u00fcrecinde yanl\u0131\u015f istihdam\u0131, hert\u00fcrl\u00fc d\u00fczeyin u\u011fruna feda edildi\u011fi ekonomik katagorilerde de ba\u015far\u0131y\u0131 getirememi\u015ftir. <\/span><\/p>\n

\n

\n

\u0130\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn Sonu Mu?<\/span><\/strong><\/p>\n

\n

Taylorist s\u00fcre\u00e7lerin egemen oldu\u011fu seri \u00fcretim, i\u015fletme i\u00e7erisinden ba\u015flay\u0131p, uluslararas\u0131 i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcne dek uzanan yap\u0131lanmas\u0131 ile, uzunca bir d\u00f6nem d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde hakim \u00fcretim sistemi haline gelmi\u015ftir. <\/span><\/p>\n

\n

Uluslararas\u0131 pazarlarda meydana gelen de\u011fi\u015fimler, seri \u00fcretimin kendi i\u00e7indeki t\u0131kan\u0131klarla birle\u015fince, sermayenin yeniden de\u011ferlenme s\u00fcre\u00e7leri i\u015flemez hale gelmi\u015ftir. <\/span><\/p>\n

\n

De\u011fi\u015fmeyen sermayeye yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck oranda yat\u0131r\u0131mlar, kar olarak geri d\u00f6nmez olmu\u015ftur. Mikroelektronik teknolojisindeki yenilikler, standartla\u015ft\u0131r\u0131lamayan i\u015flerin otomasyonu, esnek otomasyona ge\u00e7ilebilmesinin teknik temellerini tamamlam\u0131\u015ft\u0131r. Pazarlar\u0131n taleplerine uygun, kaliteli ve \u00e7e\u015fitli mal \u00fcretiminde b\u00fcy\u00fck olanaklar ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu tip teknolojiler, Bat\u0131’da ve Amerika’da Fordist-Taylorist yap\u0131lar\u0131n \u00fczerine eklemlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u015fekilde ise \u00fcretimden elde edilecek verimliliklerde, teknoloji ile \u00fcretim organizasyonunun b\u00fct\u00fcnselli\u011fini sa\u011flam\u0131\u015f Japonya ile rekabet etmek m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015ft\u0131r. Japonya uluslararas\u0131 pazarlarda, Amerika ve Avrupa \u00fclkelerinin elinde olan alanlara girmi\u015f ve s\u00fcrekli bir geli\u015fim izlemi\u015ftir. Bu ba\u015far\u0131n\u0131n s\u0131rr\u0131n\u0131n \u00fcretim organizasyonlar\u0131ndaki de\u011fi\u015fime dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 \u00fczerine, gerek Bat\u0131’da gerek Amerika’da post-Taylorist, post-Fordist olarak adland\u0131r\u0131lan geli\u015fmeler ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu uygulamalar, Japonya’da 50 y\u0131ld\u0131r yerle\u015fmi\u015f yap\u0131lar\u0131n d\u00fczeyine gelememi\u015flerdir.<\/span><\/p>\n

\n

Yal\u0131n y\u00f6netim sistemi, Japonya’da 50 y\u0131ld\u0131r uygulanan ve taylorizmin kar\u015f\u0131t\u0131 bir\u00e7ok \u00f6zelli\u011fi i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran bir i\u015fletmecilik bi\u00e7imidir. K\u0131saca, bir mal\u0131n veya hizmetin \u00fcretimi s\u0131ras\u0131nda ona ger\u00e7ek anlamda de\u011fer katan kimselerin, \u00fcretim s\u00fcrecine bilgi ve becerileri d\u00fczeyinde kat\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131 temel alan bir y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Taylorizmin planlama ve yapma ikilemine getirilmi\u015f, farkl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcmd\u00fcr. Her d\u00fczeydeki i\u015f\u00e7iler kaizen s\u00fcreci \u00e7er\u00e7evesinde, hi\u00e7 bitmeyecek bir geli\u015fme s\u00fcrecinin aktif par\u00e7alar\u0131 haline gelmi\u015flerdir. Japonya\u2019n\u0131n geli\u015fmemi\u015f demokrasisinde post-fordist uygulamalar\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imin ele\u015ftirisi \u00fczerine sosyal bilimlerde geni\u015f bir literat\u00fcr olu\u015fmu\u015ftur. Ancak bu makalenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu konuya girilmemi\u015ftir.* <\/span><\/p>\n

\n

Yal\u0131n \u00fcretim, talebe dayal\u0131 bir \u00fcretim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ifade eder. Yal\u0131n \u00fcretim, seri \u00fcretimin arza dayal\u0131 yap\u0131s\u0131n\u0131n ve i\u00e7 i\u015fleyi\u015finin sonucu ortaya \u00e7\u0131kan stoklar\u0131, yeniden \u00fcretim alanlar\u0131n\u0131, zaman\u0131n, eme\u011fin, malzemelerin, makinelerin israf\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmay\u0131 ama\u00e7lar. <\/span><\/p>\n

\n

Kaplinsky\u2019e g\u00f6re bu t\u00fcr bir \u00fcretim sistemi, i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn giderek artmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki tarihsel e\u011filimden ayr\u0131lmay\u0131 gerektirmektedir; \u00e7\u00fcnk\u00fc makineleri i\u015flemekle g\u00f6revli i\u015f\u00e7ilerin makine ayarlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek ve rutin bak\u0131m onar\u0131m i\u015flerini yapmaktan da sorumlu hale gelmeleri, esnek i\u015f s\u00fcrecinin bir gere\u011fi ve bu s\u00fcrecin bir karakteristi\u011fidir. (Kaplinsky,1991:29)<\/span><\/p>\n

\n

Bu s\u00fcreci tan\u0131mlayan en \u00f6nemli karakteristik, i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc ile verimlilikler aras\u0131nda olu\u015fan \u00e7eli\u015fkinin, tarihin hi\u00e7bir d\u00f6neminde olmad\u0131\u011f\u0131 kadar keskinle\u015fti\u011fidir. (Kern\/Schumann,1985: 48). Eskiden i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc verimlilikleri artt\u0131rman\u0131n \u00f6n\u015fart\u0131 kabul edilirken, \u015fimdi verimliliklerin \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engel olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130\u015f b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi s\u00fcre\u00e7leri, emek yo\u011funlu\u011funu artt\u0131rarak, sermayenin de\u011fer kazanma mekanizmalar\u0131n\u0131 d\u00fczene sokarken, ayn\u0131 zamanda, kaliteli \u00e7ok fonksiyonlu mallar\u0131n, \u00fcretiminin i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn artt\u0131r\u0131lmas\u0131 s\u00fcrecinin tersine \u00e7evrilmesinden ge\u00e7ti\u011fi ger\u00e7e\u011fini ortaya koymaktad\u0131r. Eski i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc mekanizmalar\u0131 ile, art\u0131k, kaliteli, kendini s\u00fcrekli geli\u015ftiren \u00fcr\u00fcnler \u00fcretmek m\u00fcmk\u00fcn olamamaktad\u0131r. <\/span><\/p>\n

\n

\u0130\u015fletme i\u00e7erisinde d\u00f6n\u00fc\u015fmeye ba\u015flayan i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc s\u00fcre\u00e7lerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 bug\u00fcnden kestirmek g\u00fc\u00e7t\u00fcr.\u00a0 <\/span>Yal\u0131n \u00fcretim ile ortaya \u00e7\u0131kan, i\u015flerin b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi s\u00fcreci, Japonya d\u0131\u015f\u0131ndaki ba\u015fka uygulamalarda, hiyerar\u015fik yap\u0131lar \u00fczerinde \u00e7ok daha radikal d\u00fczenlemelere yol a\u00e7abilmi\u015ftir. Gelece\u011fin i\u015fletmesine ili\u015fken yap\u0131lan tan\u0131mlar, i\u015f b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi s\u00fcre\u00e7lerinin varaca\u011f\u0131 yeri kurgulayabilmemiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. <\/span><\/p>\n

\n

Makineli sistemlerdeki ilk otomasyon hareketleri etkinlik\u00e7i otomasyon olarak nitelenmektedir. \u00d6rne\u011fin malzeme i\u015fleme y\u00f6ntemlerinin mekanizasyonu bu t\u00fcrden bir geli\u015fmedir. Bu t\u00fcr otomasyonun \u00f6zelli\u011fi belirli bir etkinlikle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 ve bu nedenle de belirli bir \u00fcretim blokunun i\u00e7indeki ya da \u00f6tesindeki ba\u015fka etkinliklerle ili\u015fkisinin bulunmamas\u0131d\u0131r. <\/span><\/p>\n

\u0130kinci katagori bloki\u00e7i otomasyondur. Ayn\u0131 blok i\u00e7inde farkl\u0131 etkinlikleri b\u00fct\u00fcnle\u015ftiren bir otomasyon uygulamas\u0131d\u0131r. Ford’un montaj hatt\u0131, kaplama yapan robotlar, b\u00fcrolardaki bilgisayarlar bu t\u00fcr otomasyona \u00f6rnek g\u00f6sterilebilir.(Kaplinsky,1991:25)<\/span><\/p>\n

Bug\u00fcne Kadarki Otomasyon<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Kaynak<\/span>: Junne, Gerd, “Beschaeftigunguskrise, internationale Konkurrenz und Innovation”, in: Technik f\u00fcr den Menschen, Technologiepolitische Konferenz 1985, DGB, K\u00f6ln, 1987. s. 51.<\/span>\u00a0<\/em><\/span><\/p><\/blockquote>\n

\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc katagori bloklararas\u0131 otomasyondur ve farkl\u0131 bloklar\u0131n i\u00e7erdi\u011fi etkinlikler aras\u0131ndaki otomasyonu kapsar.(Kaplinsky,1991:25) 1970’lerin ortas\u0131nda, mikroelektronik sistemlerin bloki\u00e7i otomasyona giri\u015finden do\u011fan ilk niteliksel de\u011fi\u015fimlerin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 tesbit edilmi\u015ftir. Bloki\u00e7i ve bloklararas\u0131 otomasyonda ilk elektronik uygulamalar\u0131n, fordist \u00fcretim sisteminin \u00f6zelliklerine g\u00f6re oldu\u011fu ve yap\u0131lan tek \u015feyin, elektromekanik denetim ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n yerine elektronik olanlar\u0131n ge\u00e7irilmesinden ibaret oldu\u011fu vurgulanmaktad\u0131r. Oysa tam bir bloklararas\u0131 otomasyonun giri\u015fi, y\u00f6netimsel yakla\u015f\u0131mda, organizasyonda ve i\u015f s\u00fcrecinde k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fimler gerektirmektedir. (Kaplinsky, 25) Bu k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fimler fordist \u00fcretim sisteminin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fmaktad\u0131r. <\/span><\/p>\n

\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn mikroelektronik sistemlerinin art\u0131k bloklararas\u0131nda bir otomasyona imkan tan\u0131yacak yetkinli\u011fe ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 tesbit edilmi\u015ftir. Ancak \u00fcretim, tasar\u0131m, kontrol, planlama gibi i\u015fletme i\u00e7indeki de\u011fi\u015fik b\u00f6l\u00fcmlerin b\u00fct\u00fcnsel bir otomasyon sistemine dahil olmalar\u0131n\u0131n, taylorist y\u00f6netim ilkeleriyle ger\u00e7ekle\u015ftirilemeyece\u011fi ileri s\u00fcr\u00fclmektedir. Kaplinsky,\u00a0 <\/span>tam bir bloklararas\u0131 otomasyonun giri\u015finin, y\u00f6netimsel yakla\u015f\u0131mda, organizasyonda ve i\u015f s\u00fcrecinde k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fimleri gerektirdi\u011fini ifade etmektedir. (Kaplinsky,1991:25) B\u00f6ylece, CAD (bilgisayar destekli dizayn) ve CAM (bilgisayar destekli imalat)’tan, CIM (bilgisayarla b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f imalat)’a ge\u00e7ilmesi m\u00fcmk\u00fcn olabilecektir.<\/span><\/p>\n

Gelece\u011fin Otomasyonu<\/strong><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\n

Kaynak<\/span>: Junne, Gerd, “Beschaeftigunguskrise, internationale Konkurrenz und Innovation”, in: Technik f\u00fcr den Menschen, Technologiepolitische Konferenz 1985, DGB, K\u00f6ln, 1987. s. 52.<\/span><\/em>\u00a0<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

\n

\u0130\u015fletme i\u00e7inde, taylorist tarzda bir \u00f6rg\u00fctlenme ile, bloklararas\u0131 tam otomasyonu ger\u00e7ekle\u015ftirmenin m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131n\u0131n nedeni, b\u00f6yle bir sistem i\u00e7in i\u015fletmenin her biriminin, yatay ve dikey olarak yo\u011fun bir ileti\u015fim ve bilgi ak\u0131\u015f\u0131na sahip olmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fidir. B\u00f6ylesi bir otomasyon i\u00e7in, tasar\u0131m, \u00fcretim ve planlama b\u00f6l\u00fcmleri aras\u0131ndaki ili\u015fkinin yeniden d\u00fczenlenmesi gerekmektedir. Bu yeniden d\u00fczenlemenin \u00f6n\u015fart\u0131 vas\u0131fl\u0131, insiyatifli insanlara dayanarak, i\u015fletme i\u00e7i i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc en alt d\u00fczeye indirmektir.<\/span><\/p>\n

\n

Freeman ve Perez’de, kriz d\u00f6nemlerini tekno-ekonomik paradigmadaki de\u011fi\u015fimler ile a\u00e7\u0131klamaktad\u0131rlar. Bu paradigman\u0131n de\u011fi\u015fmesinin, y\u00fcksek \u00fcretkenlik ve kar oran\u0131 elde etmek i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 t\u00fcm sanayide, m\u00fchendislik ve y\u00f6netim alan\u0131nda hakim olan d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131nda radikal bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc gerektirdi\u011fini ileri s\u00fcrmektedirler. Yazarlar, krizin, kitle \u00fcretimine y\u00f6nelik teknolojik rejimden, mikro-elektronik \u00fcr\u00fcnlere dayal\u0131 ve basit bir otomasyon sistemini a\u015fan , tasar\u0131m, \u00fcretim, y\u00f6netim ve pazarlama faaliyetlerinin entegre bir sistemi olarak \u00e7al\u0131\u015fan bilgi yo\u011fun bir \u00fcretim organizasyonuna ge\u00e7i\u015fte ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmektedirler. (Rosier, 1991:87)<\/span><\/p>\n

\n

Sonu\u00e7 olarak, kapitalizmin geli\u015fim seyri i\u00e7erisinde var\u0131lan a\u015famalar\u0131n, i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn giderek artmas\u0131 \u015feklindeki bir tarihsel e\u011filimi, tersine \u00e7evirdi\u011fi ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bunlar hen\u00fcz ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famalar\u0131ndaki uygulamalar olmas\u0131na ra\u011fmen, y\u00fckselen trend hakk\u0131nda bizlere ipu\u00e7lar\u0131 vermektedir. Buralardan \u00e7\u0131karak, alternatif toplum projemizin, teknolojik altyap\u0131s\u0131, emek d\u00fczenleme bi\u00e7imlerinin ilerde alabilece\u011fi bi\u00e7imler \u00fczerine \u00f6ng\u00f6r\u00fclerde bulunulabilir. \u0130\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn ortadan kalkmas\u0131na ili\u015fkin 1800\u2019l\u00fc y\u0131llarda yap\u0131lan \u00f6ng\u00f6r\u00fclerin, belki de en \u00e7arp\u0131c\u0131 sinyalleri\u00a0 <\/span>bug\u00fcnlerde verilmektedir. Ancak \u015fu ayr\u0131m\u0131 ak\u0131lda tutmak \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu a\u015famalara kapitalizmin kendini restore etme \u00e7abalar\u0131 ile gelinmi\u015ftir. Yeni sermaye birikim rejimi uygulamalar\u0131 tabii ki hi\u00e7bir insani ama\u00e7 ta\u015f\u0131madan, tamamiyle kar amac\u0131, rasyonelle\u015fme amac\u0131 do\u011frultusunda hayata ge\u00e7irilmektedir. Bu olgu kapitalizmin yap\u0131sal \u00f6zelli\u011fidir. Ancak sorun bu kapitalist uygulamalar\u0131n, uzun vadede bir toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne ifade edip edemeyece\u011fi noktas\u0131nda d\u00fc\u011f\u00fcmlenmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla hert\u00fcrl\u00fc e\u015fitsizli\u011fi yeniden \u00fcretmek \u00fczerine kurulu b\u00f6ylesi bir sistemin, i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 da ne d\u00fczeyde zorlayaca\u011f\u0131n\u0131 tarih bize g\u00f6sterecektir. Bug\u00fcnden s\u00f6ylenecek \u015fey, sadece b\u00f6ylesi bir s\u00fcrecin ba\u015flam\u0131\u015f oldu\u011fudur.<\/span><\/p>\n

\n

Yeni Bir Toplumun Temelleri<\/span><\/strong><\/p>\n

\n

Nas\u0131l ki ge\u00e7en y\u00fczy\u0131lda k\u00f6yl\u00fcler ve man\u00fcfakt\u00fcr i\u015f\u00e7ileri t\u00fcm ya\u015fam bi\u00e7imlerini de\u011fi\u015ftirmi\u015fler ve b\u00fcy\u00fck sanayie s\u00fcr\u00fcklendiklerinde bizzat \u00e7ok farkl\u0131 insanlar haline gelmi\u015flerse, \u00fcretimin toplumun tamam\u0131 taraf\u0131ndan ortak y\u00f6netimi ve bunun sonucu \u00fcretimin g\u00f6sterece\u011fi yeni geli\u015fme de \u00e7ok farkl\u0131 insanlar\u0131 gerektirecek ve ayn\u0131 zamanda bunlar\u0131 yaratacakt\u0131r. \u00dcretimin ortak y\u00f6netimi, herbiri tekbir \u00fcretim dal\u0131na ba\u011flanm\u0131\u015f, ona zincirlenmi\u015f, onun taraf\u0131ndan s\u00f6m\u00fcr\u00fclen, herbiri b\u00fct\u00fcn \u00f6teki yetenekleri pahas\u0131na, yeteneklerinden sadece birisini geli\u015ftirmi\u015f ve toplam \u00fcretimin yaln\u0131zca bir tek dal\u0131n\u0131, ya da o dal\u0131n dallar\u0131ndan birini bilen bug\u00fcn\u00fcn insanlar\u0131 taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilemez. ….. Toplumun t\u00fcm\u00fc taraf\u0131ndan ortakla\u015fa ve planl\u0131 olarak y\u00fcr\u00fct\u00fclen sanayi, ayr\u0131ca her y\u00f6nden geli\u015fmi\u015f, \u00fcretim sisteminin tamam\u0131n\u0131 kavrama yetene\u011fine sahip insanlar \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. (Marx, Engels,1976:Se\u00e7me Yap\u0131tlar:112)<\/span><\/p>\n

\n

SSCB\u2019de bu t\u00fcr insanlar\u0131 yaratma gibi bir \u00e7aba g\u00f6sterilmemi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu t\u00fcr insanlar\u0131 yaratmamak i\u00e7in bulunmu\u015f bir emek d\u00fczenleme bi\u00e7imi uygulamaya sokulmu\u015ftur.<\/span><\/p>\n

\n

Yeni \u00fcretim organizasyonlar\u0131 \u00fczerine bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 geli\u015ftirirken, yapaca\u011f\u0131m\u0131z farkl\u0131 bir toplum projeksiyonunun temel amac\u0131, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu ama\u00e7 ise, Marx\u2019\u0131n \u015fu sat\u0131rlar\u0131nda en a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde ifadesini bulmaktad\u0131r. \u201cToplumlar\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, kendi i\u00e7inde bir amac\u0131 i\u00e7ermek durumundad\u0131r.\u00a0 <\/span>Bu ama\u00e7 , her bireye, ilk\u00f6nce de proletere, \u201ckendi ki\u015fili\u011fini geli\u015ftirme \u201c olana\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamak bi\u00e7iminde a\u00e7\u0131klanabilir.\u201d (Marx, Engels,Alman ideolojisi,1976:14)<\/span><\/p>\n

\n

Alternatif bir emek s\u00fcrecinin yap\u0131sal \u00f6zellikleri nelerdir sorusuna cevap ararken de bu ama\u00e7 bizi y\u00f6nlendirmelidir.\u00a0 <\/span>Vas\u0131fl\u0131 insan eme\u011fi toplumsal zenginli\u011fin en \u00f6nemli kayna\u011f\u0131d\u0131r. Bunun i\u00e7in ise, eme\u011fi sadece ekonomik ve teknik gereksinimlere g\u00f6re d\u00fczenlemek yerine, i\u015f\u00e7ilerin kendilerini s\u00fcrekli geli\u015ftirebilecekleri \u00fcretim s\u00fcre\u00e7leri olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. (D\u00f6rr, 1986:193) <\/span><\/p>\n

\n

\u0130\u015f\u00e7iler kollektif ve toplumsal bir \u00fcretimin egemenli\u011fini ancak, modern m\u00fchendislik biliminin, planlama ve i\u015fletmenin bilgisine sahip olup direkt kendileri uygulayabilirler ise kurabilirler, bu olmadan \u00fcretim s\u00fcreci \u00fczerinde egemenlik kurmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Kapitalistlerin kendi ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda e\u011fitim s\u00fcrelerini uzatmalar\u0131, i\u015f\u00e7iler a\u00e7\u0131s\u0131ndan da yeni olanaklar anlam\u0131na gelebilir, okulda ge\u00e7irilen y\u0131llar, herhangi bir end\u00fcstri dal\u0131nda gereken genel politeknik bilgiler i\u00e7in yeterli olabilmektedir. Fakat bu ancak, i\u015f\u00e7ilerin okuldaki bilgileri pratik s\u00fcre\u00e7le bir b\u00fct\u00fcnsellik olu\u015fturabildi\u011fi ve i\u015f\u00e7ilerin okuldaki e\u011fitimleri \u00e7al\u0131\u015fma hayatlar\u0131nda da devam ettirilebildi\u011fi ve bir \u00f6m\u00fcr boyu s\u00fcrebildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Bu t\u00fcr bir e\u011fitim s\u00fcreci i\u00e7in i\u015f\u00e7ilerin motive olabilmeleri ancak onlar\u0131n ger\u00e7ek anlamda end\u00fcstrinin\u00a0 <\/span>ustalar\u0131 olmalar\u0131 halinde m\u00fcmk\u00fcn olabilir, bu da \u015fu anlama gelmektedir, \u00fcretim s\u00fcreci i\u00e7erisindeki \u00e7eli\u015fkiler, (kontrol\u00f6rler ile i\u015f\u00e7iler aras\u0131ndaki, planlama ve uygulama aras\u0131ndaki, kafa ve kol eme\u011fi aras\u0131ndaki), ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 ve \u00fcretim s\u00fcreci onu y\u00fcr\u00fctenlerin ortakl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine kuruldu\u011fu zaman m\u00fcmk\u00fcn olabilir. (Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda “i\u015f\u00e7ilerin y\u00f6netime kat\u0131lmas\u0131”, “i\u015f\u00e7ilerin kontrol\u00fc” gibi kavramlar marksist vizyondan \u00e7ok daha geri taleplerdir. \u0130\u015fyerinde bir demokrasi d\u00fc\u015f\u00fcncesi, parlamentodakine benzer bir s\u00fcre\u00e7, yani m\u00fcd\u00fcrlerin se\u00e7ilmesine kat\u0131l\u0131m, \u00fcretime ili\u015fkin ve di\u011fer konularda al\u0131nacak kararlara ortak olma gibi talepler, \u00fcretimin Taylorist organizasyon yap\u0131s\u0131 i\u00e7erisinde, hayaldir. \u0130\u015f\u00e7i kitlelerine onlardan al\u0131nm\u0131\u015f bulunan \u00fcretim s\u00fcrecine ili\u015fkin teknik bilgiler geri verilmedi\u011fi s\u00fcrece ve \u00fcretim s\u00fcrecinin yeniden organizasyonu ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi s\u00fcrece, tek kelime ile ifade edersek yeni ve ger\u00e7ekten toplumsal bir \u00fcretim sistemi olmadan, fabrikalardaki ve b\u00fcrolardaki birtak\u0131m\u00a0 <\/span>d\u00fczenlemeler ile ger\u00e7ek sorun ortadan kalkamaz, yani i\u015f\u00e7iler eskisi gibi uzmanlara ba\u011f\u0131ml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fabildikleri ve onlar taraf\u0131ndan se\u00e7ilebildikleri ve onlar\u0131n sundu\u011fu alternatifler aras\u0131ndan se\u00e7im yapabildikleri s\u00fcrece bu ger\u00e7ekle\u015femez. (Bravermen,1977:337)<\/span><\/p>\n

\n

Kat\u0131l\u0131m kelimesi soyut bi\u00e7imde ele al\u0131nmamal\u0131d\u0131r. Kat\u0131l\u0131m\u0131n i\u00e7ini dolduracak olan \u015fey, i\u015fletme i\u00e7erisinde i\u015f\u00e7ilerin, kat\u0131lmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri s\u00fcre\u00e7lerin i\u00e7ini doldurabilecek donan\u0131mlara sahip olmalar\u0131d\u0131r. \u00dcretim s\u00fcrecinin i\u015fleyi\u015fini, i\u015fletmesini y\u00f6netmeyi, organize etmeyi bilmeyen i\u015f\u00e7inin, i\u015fletme y\u00f6netimine kat\u0131lmas\u0131n\u0131n maddi ko\u015fullar\u0131 olu\u015fmam\u0131\u015f demektir.\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n

\n

Br\u00f6dner\u2019in insan merkezli \u00fcretim sitemi olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 alternatif sistem, tekni\u011fin imkanlar\u0131n\u0131 ve insan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 d\u0131\u015ftalamak yerine, insan\u0131n yarat\u0131c\u0131 ve \u00fcretken potansiyellerini daha yo\u011fun geli\u015fime a\u00e7may\u0131 hedefler, makineleri i\u015f arac\u0131 olarak kullan\u0131r ve teknoloji merkezli \u00fcretim anlay\u0131\u015f\u0131ndan \u00e7ok farkl\u0131 bir anlay\u0131\u015fla yapar bunu. \u0130nsana \u00f6zg\u00fc nitelikleri bir kenara at\u0131p, insan\u0131 makinelerin bir fonksiyonuna indirgemek veya t\u00fcm\u00fcyle \u00fcretimin d\u0131\u015f\u0131na atmak yerine, insan ve makinenin farkl\u0131 y\u00f6nlerini \u00fcretken bi\u00e7imde birle\u015ftirir. (Br\u00f6dner, 1986:118)<\/span><\/p>\n

\n

\u201c\u0130nsans\u0131z fabrika\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesini geli\u015ftirmek isteyenlerin savunduklar\u0131n\u0131n tam aksine, makine ve insan\u0131n birbirinden farkl\u0131 veya birbirini tamamlayan \u00f6zelliklere sahip oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. \u0130nsan\u0131 merkez alan \u00fcretim tekniklerinin yapt\u0131klar\u0131 \u015feyin, bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131 kabul edip buna g\u00f6re insan unsuruna gereken yeri vermek oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. (Br\u00f6dner, 1986:138)<\/span><\/p>\n

\n

Alternatif bir emek s\u00fcrecinin olu\u015fturulmas\u0131 m\u00fccadelesi ertelenmeden bug\u00fcnden ba\u015flamak durumundad\u0131r. Emek s\u00fcrecindeki hangi varolu\u015fun, ya da hangi yok olu\u015fun, i\u015f\u00e7iler i\u00e7in ne anlam ifade etti\u011fini kavrayaca\u011f\u0131m\u0131z bir teori, elimizde \u00e7oktan beri mevcuttur ve bu olgular\u0131 net bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r:\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n

\n

\u201c\u0130\u015f\u00e7i e\u011fer \u00fcretim eyleminin ta i\u00e7inde kendi kendine yabanc\u0131la\u015fmasayd\u0131, kendi etkinlik \u00fcr\u00fcn\u00fcyle yabanc\u0131 olarak nas\u0131l kar\u015f\u0131la\u015fabilirdi? ….. Emek nesnesinin yabanc\u0131la\u015fmas\u0131, eme\u011fin etkinli\u011finin kendi i\u00e7inde, yabanc\u0131la\u015fman\u0131n, yoksunla\u015fman\u0131n \u00f6zetinden ba\u015fka bir\u015fey de\u011fildir. Peki eme\u011fin yabanc\u0131la\u015fmas\u0131 neye dayan\u0131r? \u0130lkin, eme\u011fin i\u015f\u00e7inin d\u0131\u015f\u0131nda olmas\u0131, yani onun \u00f6z\u00fcne ili\u015fkin olmamas\u0131, demek ki eme\u011finde, i\u015f\u00e7inin kendini olurlamay\u0131p yads\u0131mas\u0131, mutlu de\u011fil mutsuz duymas\u0131, \u00f6zg\u00fcr bir fizik ve entellekt\u00fcel etkinlik g\u00f6stermeyip, bedenine ve tenine eziyet etmesi olgusuna. Sonu\u00e7 olarak i\u015f\u00e7i, ancak \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kendi kendisinin yan\u0131nda ve \u00e7al\u0131\u015fmada, kendini kendi d\u0131\u015f\u0131nda duyar…. \u00d6yleyse \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 istemli de\u011fil, ama istemsizdir, zorlama \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r.\u201d (Marx,El Yazmalar\u0131,1976:157)<\/span><\/p>\n

\n

Bundan \u015fu sonuca var\u0131l\u0131r ki, insan olarak i\u015f\u00e7i art\u0131k kendini ancak yemek i\u00e7mek ve \u00e7o\u011falmak gibi hayvansal i\u015flevlerinde, bir de olsa olsa konutta, s\u00fcste, vb. \u00f6zg\u00fcrce etkin duyabilir, insan i\u015flevlerinde ise ancak hayvanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyar. Hayvanal insanal, insanal da hayvanal durumuna gelir. Ger\u00e7i yemek i\u00e7mek ve \u00e7o\u011falmak da ger\u00e7ek insanal i\u015flevlerdir. Ama insanal etkinlikler alan\u0131n\u0131n \u00fcst yan\u0131nda soyut olarak ayr\u0131lm\u0131\u015f ve b\u00f6ylece son ve tek erek durumuna gelmi\u015f bi\u00e7imde, hayvanal i\u015flevlerdir. (Marx, El Yazmalar\u0131, 1976:158)<\/span><\/p>\n

\n

Marx\u2019\u0131n tan\u0131m\u0131 ile, hayvanal istemleri tek belirleyici fakt\u00f6r olarak g\u00f6r\u00fcp, sadece bunun \u00fczerinden politik \u00f6nermelerde bulunmak, bir sapmad\u0131r, en hafif ifade ile, sa\u011fa sapmakt\u0131r. <\/span><\/p>\n

\n

Yeni \u00fcretim organizasyonlar\u0131n\u0131n emek s\u00fcreci ba\u011flam\u0131nda getirdi\u011fi kazan\u0131mlar\u0131 iyi de\u011ferlendirip, bu kazan\u0131mlar\u0131 artt\u0131rmaya y\u00f6nelik m\u00fccadeleler, art\u0131k de\u011fere ili\u015fkin y\u00fcr\u00fct\u00fclecek m\u00fccadeleyi engellemez, aksine buna g\u00fc\u00e7 verir. Bu g\u00fcc\u00fc ise \u015f\u00f6yle tarif edebiliriz:\u00a0\u00a0 <\/span><\/span><\/p>\n

\n

Taylorist ve posttaylorist y\u00f6ntemlerin uygulamalar\u0131ndan do\u011fan farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in, \u00fcretim s\u00fcrecindeki nicel a\u011f\u0131rl\u0131k ve nitel a\u011f\u0131rl\u0131k olarak adland\u0131rabilece\u011fimiz iki kavrama ba\u015fvurabiliriz. \u00dcretim s\u00fcreci i\u00e7erisinde, bilgi ve beceri gerektirmeyen, yeri kolayca doldurulabilecek bir fonksiyonu ifa eden y\u0131\u011f\u0131nlara dayal\u0131 bir \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fck, say\u0131ca \u00e7oklu\u011fa, nicel bir g\u00fcce dayanmaktad\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n,\u00a0 <\/span>gerek sahip oldu\u011fu nitelikler ile, gerek se, o i\u015fyerinde \u00fcretim s\u00fcrecini kavrama, tan\u0131ma d\u00fczeyi anlam\u0131nda, \u00fcretimin vazge\u00e7ilmez unsurlar\u0131 haline gelmi\u015f insanlara dayanan bir \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fck nitel bir g\u00fc\u00e7 haline gelmi\u015ftir. Burada esas olan kafa say\u0131s\u0131ndan \u00e7ok, \u00fcretim s\u00fcrecine hakim olma d\u00fczeyidir. Post- Taylorist ilkelere g\u00f6re i\u015fleyen bir i\u015fletmede, bu g\u00fc\u00e7 i\u015fletmenin her kademedeki eleman\u0131na ayr\u0131 bir \u00f6nem kazand\u0131racak \u015fekilde d\u00fczenlenmek durumundad\u0131r. \u00d6zellikle i\u015fleri bilfiil yapan insanlar\u0131n katk\u0131s\u0131, \u00e7ok incelmi\u015ftir. Bu katk\u0131n\u0131n d\u00fczeyi, s\u00fcrekli iyile\u015ftirme prosed\u00fcr\u00fcne dahil olmakla belirlenmi\u015f durumdad\u0131r. Yani posttaylorist y\u00f6ntemlere g\u00f6re i\u015fleyen bir i\u015fyerinde, bu iyile\u015ftirmeler yap\u0131lmaz ise,\u00a0 <\/span>motive olmu\u015f, i\u015fiyle b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f, i\u015fini daha da iyile\u015ftirme y\u00f6n\u00fcnde somut ad\u0131mlar atacak i\u015f\u00e7iler, bu fonksiyonlar\u0131n\u0131 yerine getirmezler se, sistem i\u015fleyemez. \u0130\u015f\u00e7ilerin sistemi i\u015flemez k\u0131lma d\u00fczeyleri, i\u015fi yapmay\u0131 b\u00fcsb\u00fct\u00fcn b\u0131rakmakla de\u011fil, \u00f6neri getirmeme, iyile\u015ftirme s\u00fcrecini s\u00fcrd\u00fcrmeme, yani kafa emeklerini ve \u00e7abalar\u0131n\u0131 ortaya koymama d\u00fczeyinde incelmi\u015ftir. \u0130\u015f\u00e7ilerin konumunun, bu d\u00fczeyde hassas noktalarda \u00fcretim s\u00fcreci ile kenetlenebiliyor hale gelmesi, i\u015fletme i\u00e7i g\u00fc\u00e7 dengelerini Taylorist \u00fcretim organizasyonundan farkl\u0131 bir \u015fekilde kurulmas\u0131 sonucunu do\u011furabilir. Makina veya y\u00f6netici kesimin de\u011fil, her kademede o i\u015fi direkt olarak yapan insanlar\u0131n en \u00f6nemli \u00fcretim fakt\u00f6r\u00fc haline geldi\u011fi b\u00f6yle bir sistemin, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00fcretimdeki nitel g\u00fcc\u00fcn\u00fc artt\u0131rmas\u0131 do\u011fal bir sonu\u00e7 olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. (Necef, 1994:304)<\/span><\/p>\n

\n

\u0130\u015fletmelerdeki d\u00fczenlemelerde, b\u00fct\u00fcn akt\u00f6rler, arenalarda ve oyunun kurallar\u0131nda birtak\u0131m kaymalar oldu\u011funun fark\u0131ndad\u0131rlar. Bu dengelerin ilerde nas\u0131l bir \u015fekil alaca\u011f\u0131na dair somut re\u00e7etelerimiz \u015fu anda elimizde yoktur. Bu daha \u00e7ok emek cephesinde olu\u015fturulacak bilin\u00e7li politikalardan ve buna uygun \u00e7abalardan ge\u00e7ecektir.(J\u00fcrgens,1987:5)<\/span><\/p>\n

\n

Eme\u011fin \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesinin \u00f6n\u00fcnde a\u015f\u0131lmas\u0131 gereken \u00e7ok b\u00fcy\u00fck engeller vard\u0131r. Ancak, en az\u0131ndan emekten yana politika \u00fcretenlerin bizzat bu engelleri olu\u015fturmas\u0131na imkan vermemekle bunlar\u0131 a\u015fmaya ba\u015flayabiliriz. <\/span><\/p>\n

\n

\n

Dipnotlar<\/em><\/span><\/strong><\/p>\n

\n

Braverman, Harry, Die Arbeit im modernen Produktionsprozess, Frankfurt\/Main, Campus Verlag, 1977. (Not: D\u00fcnyada Taylorizmin en kapsaml\u0131 ele\u015ftrisini yapan Marksistlerin ba\u015f\u0131nda gelen Hanry Braverman\u2019\u0131n eserleri ne yaz\u0131k ki T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmemi\u015ftir. Bu makale kapsam\u0131nda yap\u0131lan yo\u011fun aktarmalar ile, bu a\u00e7\u0131\u011f\u0131n da belli \u00f6l\u00e7\u00fcde kapat\u0131lmas\u0131 ama\u00e7lanmaktad\u0131r. Braverman ekol\u00fc uzunca bir s\u00fcre Marxist yaz\u0131na etkide bulunmustur. Ancak bug\u00fcn, vas\u0131fs\u0131zl\u0131k olgusunu kapitalizmin yap\u0131sal \u00f6zelli\u011fi olarak kurgulay\u0131\u015f\u0131 noktas\u0131nda, teorisi yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilmektedir.)<\/em><\/span><\/p>\n

\n

\n

Marx, Karl, Kapital, C.I, Ankara, Sol Yay\u0131nlar\u0131, 1978.<\/em><\/span><\/p>\n

\n

Ansal, Hacer, \u201cTeknolojinin Tarafl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve \u00dcretim \u0130li\u015fkileri\u201d,\u00a0 <\/span>11.Tez Kitap Dizisi, S.1.,Kas\u0131m 1985, s. 152-171.\u00a0 <\/span><\/em><\/span><\/p>\n

\n

\u00dc\u015f\u00fcr, \u0130\u015faya, “Teknoloji ve Tarih”, 11. Tez Kitap Dizisi, S.11, 1991, s.57-82.<\/em><\/span><\/p>\n

\n

Murray, Robin, “Fordismus und Sozialismus”, Prokla 81, 1990,\u00a0 <\/span>s. 91-122. <\/em><\/span><\/p>\n

\n

Siriani, Carmen, \u0130\u015f\u00e7i Denetimi ve Soyalist Demokrasi, Belge Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1990.<\/em><\/span><\/p>\n

\n

Albert, Michael, Hahnel, Robin, Gelece\u011fe Bakmak, \u00c7ev. Ak\u0131nhay, Osman, \u0130stanbul, 1994.<\/em><\/span><\/p>\n

\n

Kempe, Martin, Die Kraft kommt von den Wurzeln, B\u00fccherfilde G\u00fctenberg, Frankfurt am Main, 1990.\u00a0 <\/span><\/em><\/span><\/p>\n

\n

La\u00e7iner, \u00d6mer, \u201c\u0130\u015f\u00e7i S\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n Kendinde Devrim Bilinci\u201d, Birikim, S.5, Eyl\u00fcl, 1989, s.13-19.<\/em><\/span><\/p>\n

\n

Ansal, Hacer,\u201dTeknoloji ve \u0130\u015f\u00e7i S\u0131n\u0131f\u0131nda De\u011fi\u015fim\u201d, Toplumsal Ara\u015ft\u0131rmalar Vakf\u0131 Panel Dizisi, 1-2, Nisan 1994, s.33-54. <\/em><\/span><\/p>\n

\n

Kaplinsky, Raphael, \u201cTeknolojik Devrim ve Uluslararas\u0131 \u0130\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya’n\u0131n Yeri”, \u00e7ev. Aykut G\u00f6ker, End\u00fcstri M\u00fchendisli\u011fi Dergisi, S.12, 1991, s. 23-34. <\/em><\/span><\/p>\n

\n

Kern, Horst, Schumann, Michael, Das Ende der Arbeitsteilung, M\u00fcnchen, 1985. <\/em><\/span><\/p>\n

\n

Rosier, Bernard, \u0130ktisadi Kriz Kuramlar\u0131, \u00c7ev. Yent\u00fcrk, Nurhan, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1991. <\/em><\/span><\/p>\n

\n

Marx, Karl, Engels, Friedrich, Se\u00e7me Yap\u0131tlar, Sol Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 1976.<\/em><\/span><\/p>\n

\n

Marx, Karl, Engels, Friedrich, Alman \u0130deolojisi, Sol Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 1976.<\/em><\/span><\/p>\n

\n

Necef, \u015eule,\u201dYeni \u00dcretim Organizasyonlar\u0131 ve Eme\u011fin De\u011fi\u015fen Konumu\u201d, Marmara \u00dcniversitesi, Bas\u0131lmam\u0131\u015f Doktora Tezi, 1994.<\/em><\/span><\/p>\n

\n

D\u00f6rr, Gerlinde, \u201cArbeit nicht mehr laenger im Schatten der Technik\u201d, in: Br\u00f6dner, Peter, Fabrik 2000, Sigma Verlag, 1985.<\/em><\/span><\/p>\n

\n

J\u00fcrgens, Ulrich, Geganwertige technisch-organisatorische<\/em><\/span><\/p>\n

Wandlungsprozesse im Betrieb in arbeitspolitischer<\/em><\/span><\/p>\n

Perspektive, IIVC Papers, Berlin, 1987.<\/em><\/span><\/p>\n

\n

Junne, Gerd, “Beschaeftigunguskrise, internationale Konkurrenz und Innovation”, in: Technik f\u00fcr den Menschen, Technologiepolitische Konferenz 1985, DGB, K\u00f6ln, 1987. s. 40-57. <\/em><\/span><\/p>\n

\n

Womack, James.P.,Jones,Daniel.T.,Roos, Daniel, D\u00fcnyay\u0131 De\u011fi\u015ftiren Makina, \u00e7ev. Otomotiv Sanayii Derne\u011fi, \u0130stanbul, 1993. <\/em><\/span><\/p>\n

\n

*Bknz: Necef, \u015eule,\u0130\u015f\u00e7iler Esnekle\u015fiyor mu, Par\u00e7alan\u0131yor mu?\u201d Petrol-\u0130\u015f Y\u0131ll\u0131\u011f\u0131, 95-96, s.783-801.<\/em><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Giri\u015f\n\u00d6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc bir sosyalizm tasavvuru i\u00e7erisinde, emek s\u00fcrecinde ya\u015fanacak de\u011fi\u015fimlerin \u00f6zel bir \u00f6nemi vard\u0131r. Ancak bu konu T\u00fcrkiye\u2019deki tart\u0131\u015fmalar\u0131n g\u00fcndemine yeterince oturamam\u0131\u015f, ihmal edilmi\u015f bir alan olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r. Daha \u00f6nce \u0130ktisat Dergisi\u2019nde yay\u0131nlanm\u0131\u015f olan bu makalenin bir \u00f6zeti, b\u00f6yle bir tart\u0131\u015fma s\u00fcrecine katk\u0131da bulunmas\u0131 amac\u0131yla yeniden g\u00fcndeme getirilmi\u015ftir. \n","protected":false},"author":5,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[2000,2073],"tags":[],"class_list":{"0":"post-287","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-dosya","8":"category-tmmob-ucretli-issiz-muhendis-mimar-ve-sehir-plancilari-kurultayi"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/287","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=287"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/287\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=287"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=287"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=287"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}