{"id":28942,"date":"2018-03-29T11:34:31","date_gmt":"2018-03-29T08:34:31","guid":{"rendered":"http:\/\/politeknik.org.tr\/\/?p=28942"},"modified":"2019-01-28T20:40:12","modified_gmt":"2019-01-28T17:40:12","slug":"distopya-muhendisligi-david-a-banks","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/distopya-muhendisligi-david-a-banks\/","title":{"rendered":"Distopya m\u00fchendisli\u011fi – David A. Banks*"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>\u2018\u2019M\u00fchendislik, pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcrden yanl\u0131\u015f \u00e7\u0131kar\u0131mlarda bulunmu\u015f otoriter insanlarla dolu.\u2019\u2019<\/em><\/p>\n

\u201cM\u00fchendis\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan ilk ki\u015filerden baz\u0131lar\u0131 manc\u0131n\u0131k i\u015fletiyorlard\u0131. Manc\u0131n\u0131k, d\u00fc\u015fman \u015fehrin surlar\u0131n\u0131 y\u0131kmak i\u00e7in kullan\u0131lan \u00e7ok eski bir alettir. Hangi y\u00fczy\u0131lda veya hangi ordu taraf\u0131ndan kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak manc\u0131n\u0131klar\u0131n ko\u00e7ba\u015f\u0131, \u00e7atapultu veya askerlerin \u015fehir surlar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnden atlamalar\u0131n\u0131 sa\u011flayan basit bir rampalar\u0131 olurdu. M\u00fchendislik, akademisyenler Dean Nieusma ve Ethan Blue tabiriyle, uzun bir s\u00fcre \u201csava\u015f-odakl\u0131\u201d bir disiplin olarak an\u0131ld\u0131. Zanaatkarlar ve ta\u015f i\u015f\u00e7ileri bir \u015feyler in\u015fa eder, m\u00fchendisler ise y\u0131kard\u0131.<\/p>\n

Pedagoji uzman\u0131 Nieusma ve tarih uzman\u0131 Blue, m\u00fchendislik i\u015f\u00e7ili\u011finin ordu merkezli do\u011fu\u015fundan \u00e7ok da uzakla\u015fmad\u0131\u011f\u0131na de\u011finiyorlar. M\u00fchendisler “tek tek m\u00fchendislerin ve genelde m\u00fchendisli\u011fin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 girdileri y\u00f6nlendiren ve s\u0131n\u0131rlayan karar verme yap\u0131lar\u0131n\u0131n par\u00e7alar\u0131 olmak \u00fczere\u201d e\u011fitilirler. Bu yap\u0131lar, ayn\u0131 zamanda emir komuta zincirlerinden olu\u015furlar. M\u00fchendislik \u00f6\u011frencilerine, mesleki organizasyonun tek yolunun bu oldu\u011fu \u00f6\u011fretilir. M\u00fchendislik, bir tak\u0131m ile birlikte ger\u00e7ekle\u015ftirilebilecek kolektif bir \u00e7abad\u0131r ve bu tak\u0131mlar genelde \u00f6zel kurumlard\u0131r. Daha do\u011frusu, \u00f6zel kurumlar taraf\u0131ndan y\u00f6netilen m\u00fchendislik akreditasyon organizasyonlar\u0131 y\u0131llard\u0131r bu mantaliteyi beslemi\u015ftir.<\/p>\n

Hipokrat yeminine tabi hekimler veya barolar taraf\u0131ndan takip edilen ruhsat sistemine ba\u011fl\u0131 avukatlar\u0131n aksine, m\u00fchendisler, maa\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6deyen \u015firketlerin d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7ok az etik g\u00f6zetime tabidir. \u0130\u015fte bu sebeple de m\u00fchendisler su\u00e7u m\u00fc\u015fterilerde, y\u00f6neticilerde veya insan do\u011fas\u0131 hakk\u0131ndaki bulan\u0131k fikirlerinde bulmakta \u00e7ok iyidirler. Ba\u015f\u0131ndan beri onlara, alabilecekleri en ahlaki tutumun onlara s\u00f6yleneni ellerinden gelen en iyi \u015fekilde in\u015fa etmeleri ve b\u00f6ylelikle kullan\u0131c\u0131n\u0131n talebine sad\u0131k kalmalar\u0131 \u00f6\u011fretilir. Yaln\u0131zca i\u015flerin ters gitti\u011fi bir durumda, bir m\u00fchendisten inisiyatif kullanmas\u0131 beklenebilir.<\/p>\n

Modern toplumun temelini m\u00fchendislerin \u00fcrettikleri \u015feyler olu\u015fturur. Dolay\u0131s\u0131yla m\u00fchendislere y\u00f6nelik herhangi bir ele\u015ftiri, ayn\u0131 zamanda g\u00fcndelik hayat\u0131n ak\u0131\u015f\u0131na y\u00f6nelik bir ele\u015ftiridir. Bu arg\u00fcman \u201cUnabomber\u201d olarak da an\u0131lan ‘anar\u015fist’ Ted Kaczynski taraf\u0131ndan \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Kaczynski, teknoloji ele\u015ftirmenlerinin \u00e7o\u011fundan farkl\u0131 olarak \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc soruna mutlak bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulur: \u201cT\u00fcm m\u00fchendislere \u00f6l\u00fcm\u201d. Kaczynski\u2019ye g\u00f6re teknoloji her zaman \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc s\u0131n\u0131rland\u0131rmaya mahkumdur \u00e7\u00fcnk\u00fc teknoloji, i\u015flevi i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir d\u00fczene ihtiya\u00e7 duyar. Wired dergisinin kurucusu Kevin Kelly buna b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kat\u0131larak, 2010 tarihli \u201cTeknoloji\u2019nin \u0130stedi\u011fi\u201d (What Technology Wants) kitab\u0131nda \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemektedir:<\/p>\n

\u201cUnabomber\u201d, tekniumun kendini y\u00fccelten do\u011fas\u0131 hakk\u0131nda hakl\u0131yd\u0131. (\u201cTeknium\u201d Kelly\u2019nin \u201cdaha b\u00fcy\u00fck, k\u00fcresel, inan\u0131lmaz derece birbirine ba\u011fl\u0131 teknoloji sistemlerine\u201d verdi\u011fi isim). Fakat ba\u015fka bir\u00e7ok noktada Kaczynski\u2019ye kat\u0131lm\u0131yorum. \u00d6zellikle de vard\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7lara. Kaczynski\u2019nin aldand\u0131\u011f\u0131 nokta, mant\u0131\u011f\u0131 takip edeyim derken eti\u011fi terk etmektir.<\/p>\n

Kelly\u2019nin kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ise t\u00fcyler \u00fcrpertici: \u201cKaczynski tolerans\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fckle kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. S\u0131n\u0131rl\u0131 se\u00e7enekler \u00e7er\u00e7evesindeki bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn keyfini s\u00fcrd\u00fc, ama hatal\u0131 olarak bu dar \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn gitgide artan fakat her se\u00e7ene\u011fin daha az toleransl\u0131 oldu\u011fu alternatif se\u00e7eneklerden daha \u00fcst\u00fcn oldu\u011funa inand\u0131<\/em>\u201d. Kelly, Kaczynski\u2019nin bulundu\u011fu y\u00fcksek g\u00fcvenlikli cezaevindeki \u015fartlar\u0131, Kaczynski\u2019nin \u00f6nceden bulundu\u011fu kilometrelerce ulusal ormanl\u0131k araziye bakan tenha kul\u00fcbeden \u201cd\u00f6rt y\u0131ld\u0131zl\u0131 bir terfi\u201d olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 rahats\u0131z edici bir yorumla devam ediyor yaz\u0131s\u0131na.<\/p>\n

Kitap boyunca Kelly, Ami\u015f, \u00d6nce D\u00fcnya! Aktivistleri ve hatta uygarl\u0131k \u015f\u00fcphecileri Derek Jensen aras\u0131nda ortak paydalar tespit eder. Bir bak\u0131ma arg\u00fcman\u0131, teknolojiden korkan insanlar\u0131n, bir\u00e7oklar\u0131na g\u00f6re ger\u00e7ekli\u011fe daha yak\u0131n olduklar\u0131d\u0131r. Yan\u0131ld\u0131klar\u0131 tek nokta ise teknokratik kontrole g\u00f6sterilen ortalama tepkidir: \u00e7o\u011fu insan b\u00f6yle bir d\u00fczenlemeyi kabul eder. Nitekim, Kelly\u2019nin de bununla bir sorunu yok.<\/p>\n

Bu Silikon Vadisi\u2019nde ve genel olarak m\u00fchendisler aras\u0131nda yayg\u0131n bir tema: onlar\u0131n perspektiflerine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 da Unabomber\u2019inki kadar a\u015f\u0131r\u0131. Ama onlar kazanan taraftalar. Teknoloji hayat\u0131m\u0131z\u0131 y\u00f6netiyor ve gitgide daha kat\u0131, ve daha otoriter kontrol mekanizmalar\u0131 uyguluyor. Tipik m\u00fchendis i\u00e7in ise bu iyi bir \u015fey. Teknoloji entropiye d\u00fczen getirir, bireysel otonomiyi sistemlerin performans\u0131n\u0131n lehine s\u0131n\u0131rlar.<\/p>\n

Kelly\u2019nin bay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yanl\u0131\u015f se\u00e7imler, Matt Yglesias, Hillary Clinton ve benzerlerinin bay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerle ayn\u0131d\u0131r. Bunlar, s\u00f6zde demokratik toplumlardaki bireylerin defalarca kar\u015f\u0131 ayaklanmalar\u0131na ve \u00f6rg\u00fctlenmelerine ra\u011fmen ayakta kalmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015f neoliberal felsefenin merkezindedir. En az\u0131ndan Kelly, neoliberal se\u00e7im retori\u011finin asl\u0131nda otoriter bir toplum kontrol\u00fc mekanizmas\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ederek ferahlatan bir d\u00fcr\u00fcstl\u00fck sergiliyor. Yani, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck siyasetle daha ili\u015fkili hayat tercihlerinin aras\u0131ndan bir se\u00e7im yapmaya de\u011fil de, cezaevindeki h\u00fccreni \u2013 veya bir sosyal payla\u015f\u0131m uygulamas\u0131ndan \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131n arabay\u0131 se\u00e7mene, ak\u0131ll\u0131 telefonunu, veya hangi pahal\u0131 sa\u011fl\u0131k hizmetini alaca\u011f\u0131n\u0131 se\u00e7meye benziyor.<\/p>\n

Mant\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde d\u00fc\u015f\u00fcnebilen herhangi bir insan Derrick Jensen ve Matt Yglesias\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fleri aras\u0131nda tercih yapmak zorunda b\u0131rak\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Fakat m\u00fchendis adaylar\u0131, alanlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde siyasi bir bilin\u00e7le d\u00fc\u015f\u00fcnmek durumunda olduklar\u0131 zaman, kendilerini bu tercihle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulurlar. \u201cBa\u015fka alternatif yok\u201d retori\u011fine sar\u0131lan sa\u011f e\u011filimli neoliberallerin ve \u201ctarihin sonu\u201d anlat\u0131lar\u0131yla merkez solda bulunan neoliberallerin bir ortak noktalar\u0131, mant\u0131\u011fa en uygun tek \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn neoliberalizm oldu\u011fu izlenimini yaratmalar\u0131. Bu, \u00f6zellikle, ayg\u0131tlar\u0131ndan \u201cba\u011flant\u0131s\u0131zl\u0131k\u201d satan Silikon Vadisi merkezli bir sanayinin varl\u0131\u011f\u0131yla do\u011frulan\u0131r. Nicholas Carr ve Sherry Turkle gibileri kukla muhalefet rolleriyle politik g\u00fcc\u00fc oldu\u011fu gibi b\u0131rakarak gen\u00e7lere ve \u00e7al\u0131\u015fan insanlara kar\u015f\u0131 tehditkar bir tutum sergiliyorlar. Bu \u00e7ifte yanl\u0131\u015f se\u00e7im, m\u00fchendisli\u011fin radikal ele\u015ftirilerinin gerici ve bo\u015f olarak alg\u0131lanmas\u0131na sebep oluyor. Fakat bu noktay\u0131, tekrar ele almak \u00fczere \u015fimdi bir kenara b\u0131rak\u0131p, m\u00fchendislerin otoriter e\u011filimlerine biraz de\u011finece\u011fim.<\/p>\n

M\u00fchendislik mesle\u011fini se\u00e7en bir\u00e7ok insan\u0131n, bunu i\u00e7ten gelen bir insanlara yard\u0131m etmek iste\u011fiyle yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etmek isterim. Ders verme f\u0131rsat\u0131 buldu\u011fum bir\u00e7ok m\u00fchendislik \u00f6\u011frencisi tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m en \u015fefkatli insanlar ve siyasi olarak bilin\u00e7liler. Fark\u0131ndal\u0131k seviyesi en y\u00fcksek olanlar ayn\u0131 zamanda kendilerini, daha yeni tan\u0131\u015fma f\u0131rsat\u0131 bulduklar\u0131 mesleki topluluk taraf\u0131ndan en d\u0131\u015flanm\u0131\u015f hissedenler. B\u00fct\u00fcn meslek fuarlar\u0131n\u0131n hemen hemen yaln\u0131zca ordu temsilcileri veya a\u015f\u0131r\u0131 apolitik teknoloji \u015firketleri ile dolu oldu\u011funun fark\u0131ndalar. Mesle\u011fin hiyerar\u015fi ve zihin i\u00e7in bedenden \u00f6d\u00fcn vermeyi destekleyen anlay\u0131\u015f\u0131ndan rahats\u0131zd\u0131rlar.<\/p>\n

D\u00fczen dayat\u0131lmas\u0131 olmazsa kaosunun h\u00fck\u00fcm s\u00fcreci\u011fi varsay\u0131m\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir durumda, m\u00fchendisler kendilerini bir \u015feyler in\u015fa ederek ger\u00e7ekten hayat kalitesini mi iyile\u015ftirdikleri yoksa aksine uygunsuz bir m\u00fcdahalede mi bulunduklar\u0131 sorusuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulurlar. Bu durum yarat\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ve ucu a\u00e7\u0131k problem \u00e7\u00f6zme becerisini destekleyen tasar\u0131m odakl\u0131 derslerde bile ortaya \u00e7\u0131kar. Beraber \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m b\u00f6yle bir s\u0131n\u0131fta \u00f6\u011frencilerden tak\u0131m halinde \u00e7al\u0131\u015farak bir organizasyon tasarlamalar\u0131 isteniyordu. Gruplar\u0131n hepsi, temelde \u00e7ok farkl\u0131 projelerde, birbirlerinden ayr\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ra\u011fmen rekabet ve yar\u0131\u015fmay\u0131 tasar\u0131mlar\u0131n\u0131n merkezine koydular. Bunu \u00f6\u011frencilerimi a\u015fa\u011f\u0131lamak i\u00e7in s\u00f6ylemiyorum, yaln\u0131zca b\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnme tarz\u0131n\u0131n ne kadar yayg\u0131n ve derin oldu\u011funu g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermek istiyorum. Herkes projesini payla\u015ft\u0131ktan sonra bile, ben bu do\u011frultuda sorular y\u00f6neltmeye ba\u015flay\u0131ncaya kadar, kimse bu ortak \u201crekabet\u00e7i\u201d ve \u201cyar\u0131\u015fmac\u0131\u201d yakla\u015f\u0131mlar\u0131n fark\u0131na varmam\u0131\u015ft\u0131. Sorular\u0131m\u0131, baz\u0131lar\u0131 rekabetin kaliteyi derecelendiren do\u011fal bir mekanizma oldu\u011funu savunarak yan\u0131tlad\u0131. Baz\u0131 \u00f6\u011frencilerse, ele\u015ftirmeyi bildikleri d\u00fc\u015fmanca dinami\u011fi s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcklerinin daha \u00f6nce hi\u00e7 fark\u0131na varmam\u0131\u015f olduklar\u0131ndan olduk\u00e7a rahats\u0131z g\u00f6z\u00fck\u00fcyorlard\u0131.<\/p>\n

Silaha ayr\u0131lan b\u00fct\u00e7elerle i\u015fbirli\u011fi i\u00e7indeki m\u00fchendislerin varl\u0131\u011f\u0131 yeterince k\u00f6t\u00fcd\u00fcr fakat bu denetleme ve kontrol tercihi daha derin, daha karanl\u0131k yerlere de gidebilir. Diego Gambetta ve Steffen Hertog\u2019un 2016\u2019da yay\u0131mlanan uygunsuzca adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f kitab\u0131 \u201cCihat M\u00fchendisleri\u201d neden m\u00fchendislerin siyasi anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n otoriterli\u011fe y\u00f6neldi\u011fini ara\u015ft\u0131r\u0131yor. Gambetta ve Hertog, m\u00fchendislerin Nazi partisinde, Amerikan ve Rus neo-Nazi olu\u015fumlar\u0131n\u0131n liderlik pozisyonlar\u0131nda ne kadar \u00e7ok temsil edildi\u011fini g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor. Osama Bin Laden\u2019in yan\u0131 s\u0131ra, Aryan Ulus\u2019un kurucusu Dick Butler ve \u201cSheriff\u2019s Posse Comitatus\u201d lideri Wilhelm Schmitt de birer m\u00fchendisti. Bu korelasyon dikkat \u00e7ekici: \u201cM\u00fchendislerin temsili birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 sosyal ve ekonomik ba\u011flamlarda ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor\u201d ve m\u00fchendisler, \u201cbirbirinden farkl\u0131 bir\u00e7ok radikal grupta\u201d ba\u015f g\u00f6steriyor. Mesele bu gruplarda m\u00fchendislerin \u00e7ok fazla say\u0131da olmas\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil; yine buralardaki m\u00fchendisler “davalar\u0131na \u00e7ok daha s\u0131k\u0131 bi\u00e7imde ba\u011fl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar. \u0130slamc\u0131 gruplardan sonradan ayr\u0131lma ihtimallerinin daha d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 ve yeni olu\u015fmaya ba\u015flayan Nazi hareketine ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131 bunun bir kan\u0131t\u0131.\u201d<\/p>\n

Hertog ve Gambetta, m\u00fchendislerin radikal sa\u011f gruplara kat\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n sebebi olarak bo\u015fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f beklentilere i\u015faret ediyor. M\u00fchendisli\u011fin d\u00fczg\u00fcn icras\u0131 i\u00e7in kesinlik ve finansman gerekiyor \u2013 bunlar\u0131n hi\u00e7biriyse sava\u015ftan harap olmu\u015f b\u00f6lgelerde bulunmuyor. Y\u0131llarca zengin \u00fclkelerde, memleketine refah getirebilmek i\u00e7in okuyup, d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde buray\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131n o de\u011ferli bilgiler kullan\u0131larak yok edilmi\u015f olarak bulmak do\u011fal olarak nefret ve \u00f6fkeye yol a\u00e7abilir.<\/p>\n

Daha endi\u015fe verici bir nokta ise, otoriterler ve m\u00fchendisler aras\u0131ndaki metafiziksel benzerlik. Her iki grup da s\u0131n\u0131rlar\u0131 belirli bir kategoriye uymayan fenomenleri, fikirleri ve hatta insanlar\u0131 itici bulurlar. \u0130\u015fte bu d\u00fcnyay\u0131 d\u00fczenleme arzusu yobaz bir e\u011filime i\u015faret ediyor. Varl\u0131klar, bu bir k\u00f6pr\u00fc veya bir toplum olsun, yaln\u0131zca tahmin edilebilir \u015fekilde ve onlardan istenildi\u011fi gibi davrand\u0131klar\u0131 s\u00fcrece i\u015fler. Mevcut kategoriler d\u0131\u015f\u0131nda kabul talep etmek, bir sistemin i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ortam\u0131 de\u011fi\u015ftirmek, s\u00fcregelen y\u00f6ntem ve teorileri de\u011fi\u015ftirmek bir m\u00fchendis i\u00e7in bir diktat\u00f6r i\u00e7in oldu\u011fu kadar sinir bozucudur. Tolerans ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck aras\u0131ndaki bu de\u011fi\u015f toku\u015f, Kelly\u2019nin de \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi, otoriter-neoliberal-m\u00fchendis Venn \u015femas\u0131n\u0131n merkezindedir.<\/p>\n

Gambetta ve Hertog, m\u00fchendislik otoriter tavr\u0131 kendine mi \u00e7ekiyor yoksa yarat\u0131yor mu sorusunun pek \u00fcst\u00fcnde durmuyorlar. Tabi, cevap b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla bu iki durumun da ge\u00e7erli olmas\u0131. Bu sorunun cevab\u0131nda ise tabi ki bireyin kendi tercihleri yat\u0131yor. Ama ben hangisinin daha kuvvetli bir fakt\u00f6r oldu\u011fu ile ilgili bir se\u00e7im yapmak zorunda olsayd\u0131m: m\u00fchendislik pedagojisi hakk\u0131nda bireyi otoriterli\u011fe te\u015fvik eden bir \u015fey var derdim.
\nBaz\u0131 \u00f6\u011frenciler m\u00fchendisli\u011fin d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imine \u00e7ekim duyuyorlar, fakat bir\u00e7o\u011fu bunun aksine, \u00f6zellikle Amerikan ilkokul hocalar\u0131n\u0131n m\u00fchendislik dedi\u011fi robot ve eloktroniklerle oynamak, balsa\u2019dan bir \u015feyler in\u015fa etmek gibi e\u011flenceli aktivitelerle cezbediliyorlar. \u00c7o\u011fu zaman bu \u00f6\u011frenciler \u00fcniversiteye geldiklerinde kendilerini renkli legolar\u0131n de\u011fil siyah beyaz \u015femalar\u0131n h\u00fckmetti\u011fi bir d\u00fcnyada bulup hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fruyorlar. E\u011fitim uzmanlar\u0131n\u0131n tespit etti\u011fi bu ani de\u011fi\u015fimi Nieusma ve meslekta\u015f\u0131 Michael Lachney, \u201cavla-ve-d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yorlar.<\/p>\n

\u201cAvla ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u201d stratejisine ra\u011fmen cesurca devam eden \u00f6\u011frenciler \u00e7e\u015fitli topluluklar olu\u015fturuyorlar. Fakat STEM (Bilim, teknoloji, m\u00fchendislik ve matematik) b\u00f6l\u00fcmleri giderek m\u00fcfredatlardaki a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131rken di\u011fer alanlar\u0131n pay\u0131 ise d\u00fc\u015fmektedir. STEM b\u00f6l\u00fcmlerinin te\u015fvik edilmesi di\u011fer b\u00f6l\u00fcmler i\u00e7in dezavantaja d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. LinkedIn kurucusu Reid Hoffman ve Zynga\u2019n\u0131n kurucu orta\u011f\u0131 Mark Pincus Demokrat Parti\u2019nin her kurumda \u00fccretsiz m\u00fchendislik e\u011fitimi verilmesini destekleyen adaylar \u00e7\u0131karmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bask\u0131 yap\u0131yorlar. Yaln\u0131zca m\u00fchendislik b\u00f6l\u00fcm\u00fc, ba\u015fka hi\u00e7biri de\u011fil\u2026 2012 y\u0131l\u0131nda, Florida Eyalet\u2019inin e\u011fitim sisteminden sorumlu y\u00f6neticiler kurulu (valinin atad\u0131\u011f\u0131 \u2018\u00c7ay Partisi\u2019 hareketinden k\u00f6ktendinciler), farkl\u0131 b\u00f6l\u00fcmler i\u00e7in farkl\u0131 e\u011fitim \u00fccreti uygulanmas\u0131 ve sosyal bilimler alt\u0131ndaki b\u00f6l\u00fcmlerin \u00fccretlerinin STEM b\u00f6l\u00fcmlerinden daha pahal\u0131 olmas\u0131 fikirlerini ortaya att\u0131. Tercihler (!)<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu geli\u015fmeler teknoloji \u015firketlerinin sosyal bilimleri \u201cbenimsedi\u011fini\u201d iddia etti\u011fi bir d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131kar. Steve Jobs, k\u0131sa hayat\u0131n\u0131n sonuna do\u011fru, 2011 Mart ay\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fman\u0131n sonunu insan ve toplum bilimlerine adar. \u201cTeknoloji tek ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fil\u201d der hasta Steve Jobs, \u201cTeknolojinin sosyal bilimlerle birle\u015fiminden, evlili\u011finden do\u011facak sonu\u00e7lar kalplerimizdeki heyecan\u0131 besleyecektir\u201d (Bu arada o sabah \u201ckalbimizdeki heyecan\u0131 besleyen\u201d \u015fey, \u0130Pad 2\u2019nin piyasaya s\u00fcr\u00fclmesiydi.)<\/p>\n

Sosyal bilimlerin teknolojiye katk\u0131lar\u0131na dair tart\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7o\u011fu, k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva ailelerin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n edebiyat okumas\u0131na izin vermesinden \u00f6tesine ge\u00e7miyor. Ben de sosyal bilimler okudum ve bu bana Amerika\u2019n\u0131n \u0131rk\u00e7\u0131 bir devlet oldu\u011funu ve kapitalizmin reform yap\u0131larak d\u00fczeltilemeyece\u011fini \u00f6\u011fretti. Jeff Bezos\u2019un bununla ilgili bir uygulama (\u201capp\u201d) yapmam\u0131 istedi\u011fini hi\u00e7 sanm\u0131yorum. Tom Slee, Boston Review i\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131 bir makalede Silikon Vadisinin sosyal bilimler e\u011fitimini ele alan iki yeni kitaptan bahsediyor. Slee iki ihtimale odaklan\u0131yor: Scott Hartley\u2019nin \u201cT\u00fcy Yuma\u011f\u0131\u201d ve \u201cTeknoloji Kurdu\u201d\u201d kitab\u0131nda \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u201carmoni ve uyumla b\u00fct\u00fcnle\u015fme\u201d ve Ed Finn\u2019in \u201cAlgoritmalar\u0131n \u0130ste\u011fi\u201d kitab\u0131nda \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc m\u00fchendisler ve ele\u015ftirmenlerinin bir t\u00fcr kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 (denetleme ve dengeleme). Finn\u2019in fikrinin uygulanmas\u0131 k\u00fcrat\u00f6r ve ele\u015ftirmenler i\u00e7in politik bir g\u00fc\u00e7 merkezi olu\u015fturulmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olabilir. 1995 y\u0131l\u0131nda Gingrich\u2019in ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki meclis \u201cTeknoloji Denetim Ofisini\u201dni ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan beri b\u00f6yle bir kurum yok. B\u00fct\u00fcn bunlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak asl\u0131nda bu iki ihtimal de kabul edilemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc de\u011fi\u015fmesi gereken sadece m\u00fchendisli\u011fin ba\u015fka disiplinlerle ili\u015fkisi de\u011fil. M\u00fchendisli\u011fin kendisi. <\/p>\n

Ele\u015ftirel disiplinlerin hiyerar\u015fide m\u00fchendislik dal\u0131n\u0131n alt\u0131nda konumlanmas\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc hegemonyac\u0131 bir ideolojinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131. Ele\u015ftirel disiplinlerde e\u011fitimi olmayan m\u00fchendisler medyay\u0131 teknik konularda \u00e7al\u0131\u015fan b\u00fcrokratlar\u0131n alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 gibi alg\u0131l\u0131yorlar. Bu da, m\u00fchendislerin, \u00e7evrelerindeki d\u00fcnyadan ilham ald\u0131klar\u0131nda, zaman zaman bizim de yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, teknolojik materyalizmle (ya da teknoloji tutkunlu\u011fu ile) ilgili sert uyar\u0131lar\u0131 g\u00f6rmezden gelmelerine sebep oluyor.<\/p>\n

K\u00fclt\u00fcr \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 alan\u0131n\u0131n kurucular\u0131nda Stuart Hall\u2019in me\u015fhur g\u00f6zlemine g\u00f6re, medya ideoloji ile \u015fifrelenmi\u015ftir fakat ancak seyircisi taraf\u0131ndan de\u015fifre edildi\u011finde anlam kazan\u0131r. Seyirciler bask\u0131n olan \u00e7er\u00e7eveyi (bak\u0131\u015f\u0131) kabullenebilir veya direni\u015f i\u00e7eren bir okuma ile bu bask\u0131n ideolojinin mesaj\u0131ndan uzakla\u015fan bir anlama ula\u015fabilirler. Bu ba\u011flamda ellili y\u0131llar\u0131n televizyon dizilerini feminizmi destekleyen hikayeler, veya CSI dizisini DNA bazl\u0131 kan\u0131tlar\u0131n \u00f6znelli\u011fi y\u00f6n\u00fcnde bir uyar\u0131 olarak yorumlamak m\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/p>\n

Hall ve di\u011fer K\u00fclt\u00fcr \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 akademisyenleri diren\u00e7li okuman\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici bir etkisi olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler (veya \u00fcmit ettiler). M\u00fchendisler ise, Robocop ve Az\u0131nl\u0131k Raporu gibi filmlerdeki bariz uyar\u0131lar\u0131 g\u00f6rmezden gelerek bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyi bir anlamda \u00e7\u00fcr\u00fctt\u00fcler. Axon \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 bu iki filmi de, tasvir ettikleri distopik d\u00fcnyay\u0131 g\u00f6rmek yerine, \u00fctopyan\u0131n yol tarifi olarak yorumlad\u0131lar. The Intercept i\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131da, Ava Kofman, bu \u015firketi, hedefi Amerika\u2019daki s\u0131k\u0131 g\u00f6zetimi ve \u00f6l\u00fcmc\u00fcl olmayan silah \u00fcretimini (bkz i\u015fkence) artt\u0131rmak olan ve distopik olmaktan gurur duyan bir kurum olarak tan\u0131ml\u0131yor.<\/p>\n

\u201cArt\u0131k soru yapay zekan\u0131n g\u00f6zetimin yasal ve \u00f6l\u00fcmc\u00fcl s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlay\u0131p zorlamayaca\u011f\u0131 de\u011fil, bunun nas\u0131l olaca\u011f\u0131 ve bundan kimin kar edece\u011fi.\u201d diye uyar\u0131yor Kofman. Axon\u2019un LinkedIn profiline ve \u201cbu senenin ba\u015flar\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015f, pek de reklam\u0131 yap\u0131lmam\u0131\u015f olan, Yasalara \u0130taatin Sa\u011flanmas\u0131 Teknolojileri Raporu\u201dna dikkat \u00e7ekerek bilim kurgu g\u00f6ndermelerini vurguluyor. LinkedIn profili, \u015firketin y\u00f6netim merkezini Y\u0131ld\u0131z Sava\u015flar\u0131, James Bond, Ak\u0131ll\u0131 Ol, Star Trek ve Siyah Giyen Adamlar\u2019\u0131n f\u00fczyonu olarak tan\u0131ml\u0131yor. Raporsa bu alandaki yol haritas\u0131n\u0131n RoboCop ve Az\u0131nl\u0131k Raporu benzeri teknolojiler geli\u015ftirmek oldu\u011funu anlat\u0131yor: \u201c\u00f6ng\u00f6r\u00fclebilen polis\/emniyet algoritmalar\u0131, eksoskeletonlar ve y\u00fcz tan\u0131ma.\u201d<\/p>\n

\u015eirketini Ak\u0131ll\u0131 Ol veya Az\u0131nl\u0131k Raporuyla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rman\u0131n ne kadar aptalca oldu\u011funu anlamak Vassar \u00dcniversitesi felsefe b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden diploma gerektirmiyor. M\u00fchendislerin, bu medyaya bakt\u0131klar\u0131nda direndikleri \u015fey tam da iyi birer insan olmakt\u0131r. Axon\u2019da \u00e7al\u0131\u015fan biri kendi \u00fcr\u00fcnleri olan ve \u2018elektro kas engelleyici teknolojileri\u2019 i\u00e7eren TASER X26C\u2019ye bakt\u0131\u011f\u0131 zaman herhalde \u201cvay can\u0131na kalbim heyecanla doldu\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordur.<\/p>\n

Silah sat\u0131c\u0131lar\u0131 bir yana, hepimiz yeni \u00e7\u0131kan teknolojik ayg\u0131tlar\u0131n bilim kurgu filmindekilerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131na (bu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar a\u00e7\u0131ktan fa\u015fist hayalleri \u00e7ok daha az i\u00e7erse de) tan\u0131k olmu\u015fuzdur. Kapakl\u0131 cep telefonlar\u0131 Star Trek\u2019teki ileti\u015fimcilere benzetilmi\u015fti. IPadler ve ses asistanlar\u0131 da benzer bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmaya maruz kalm\u0131\u015flard\u0131. Bu t\u00fcr benzetmeler teknoloji uzmanlar\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fckken televizyonda izledikleri d\u00fcnyalar\u0131n benzerini yaratmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131 bir gelece\u011fe ula\u015fmakta oldu\u011fumuz izlenimini veriyor. Asl\u0131nda olan \u015fey ise \u00e7ocuklukta izlenenlerin taklit edilmesidir. <\/p>\n

Bir Ayg\u0131t: \u0130Phone\u2019un Gizli Tarihi kitab\u0131nda Brian Merchant Bilgisayar Tarihi M\u00fczesi k\u00fcrat\u00f6r\u00fc Chris Garcia\u2019dan al\u0131nt\u0131 yap\u0131yor: \u201cTrikorder ve ileti\u015fimci do\u011frudan etkenlerdir, konu\u015ftu\u011fum mucitler aras\u0131nda \u00f6zellikle Star Trek\u2019ten al\u0131nt\u0131 yapanlar var.\u201d Benzer bir \u015fekilde, telekom\u00fcnikasyon par\u00e7a \u00fcreticisi Qualcomm yak\u0131n bir zamanda hastal\u0131klar\u0131n belirti ve yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 saptayan medikal bir \u2018trikorder\u2019 \u00fcretimini \u00f6ng\u00f6ren yar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n birincilerini a\u00e7\u0131klad\u0131. \u00d6d\u00fcl\u00fc ise Star Trek: Yolcu\u2019da hologram doktoru oynayan Robert Picardo takdim etti.
\nM\u00fchendislerin tek u\u011fra\u015f\u0131 (\u00e7o\u011fu zaman bir \u00fcretim yol haritas\u0131 yerine distopya olmakla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan bi\u00e7imde) ekranda g\u00f6rd\u00fcklerinin birebir kopyas\u0131n\u0131 \u00fcretmek de\u011fildir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra \u00fcrettikleri kendi malzemeleri de pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcr filtresinden ge\u00e7tikten sonra rapor ve makalelerde yer alabiliyor. 2012 y\u0131l\u0131nda Arizona State \u00dcniversitesi profes\u00f6r\u00fc Joseph Herkert ile birlikte, Ulusal M\u00fchendislik Akademisi\u2019nin raporu hakk\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir makalede, M\u00fchendisli\u011fin B\u00fcy\u00fck Zorluklar\u0131n\u0131 inceledik. \u0130nan\u0131lmaz s\u0131k\u0131c\u0131 olan bu rapor, beklenmedik bir \u201c\u00d6zg\u00fcr Ya\u015fam veya Zor \u00d6l\u00fcm\u201d\u2014Bruce Willis\u2019in Zor \u00d6l\u00fcm franchise\u2019\u0131na ait d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc film\u2014referans\u0131 i\u00e7eriyordu. Yazarlar, Birle\u015fik Devletler\u2019in bu filmin ana hikayesini ya\u015fama tehlikesi alt\u0131nda oldu\u011fu uyar\u0131s\u0131n\u0131 yap\u0131yorlard\u0131: \u00fclke\u2019nin dijital altyap\u0131s\u0131n\u0131n topyek\u00fcn ele ge\u00e7irmesi.<\/p>\n

\u201c\u00d6zg\u00fcr Ya\u015fam veya Zor \u00d6l\u00fcm\u201d, hayat\u0131na, 1997 y\u0131l\u0131nda Wired dergisinde devletlerin siber sava\u015fa haz\u0131rlanmak i\u00e7in oynad\u0131klar\u0131 sava\u015f oyunlar\u0131n\u0131 anlatan bir makale olarak ba\u015flad\u0131. Makalenin ana konusu Donanma Y\u00fcksekokulu\u2019nun bir profes\u00f6r\u00fc taraf\u0131ndan \u015f\u00f6yle \u00f6zetleniyor: \u201cSon birka\u00e7 on y\u0131lda b\u00fcy\u00fck u\u00e7ak gemilerine, stratejik bombard\u0131man u\u00e7aklar\u0131na ve tanklara milyarlarca dolar yat\u0131r\u0131m yapt\u0131k. Bilgi devrimi ise bu gidi\u015fin bizi \u00e7ok daha korunmas\u0131z hale getirdi\u011fini ve \u00e7ok l\u00fczumsuz oldu\u011funa i\u015faret ediyor. Ge\u00e7mi\u015f havac\u0131l\u0131k m\u00fchendislerinin sava\u015f makineleri, bug\u00fcn\u00fcn yaz\u0131l\u0131m m\u00fchendislerinin korunmas\u0131z hedefleri haline geldi.<\/p>\n

11 Eyl\u00fcl olaylar\u0131n\u0131n \u00f6ncesi ve sonras\u0131nda yaz\u0131m ve yap\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 devam eden makale y\u00fcksek b\u00fct\u00e7eli bir aksiyon filmi haline geliyor. Son halinin ise, bize g\u00f6re \u00e7ok net bir mesaj\u0131 var: e\u011fer siber g\u00fcvenli\u011fi \u00f6nemsiyorsan\u0131z m\u00fchendislerin size s\u00f6yledi\u011fini yapsan\u0131z iyi edersiniz. Sistemin de\u011ferini t\u00fcmden sorgulayan radikaller (Filmde ger\u00e7ekte hi\u00e7 de radikal olmayan Justin Long taraf\u0131ndan temsil ediliyor) ve yaln\u0131z b\u0131rak\u0131lmay\u0131 isteyen nostaljik \u0131l\u0131ml\u0131lar (Willis John McLane) kolektif hayata ter\u00f6ristler kadar y\u00fcksek bir tehdit olu\u015fturuyor. Herkert ve benim vard\u0131\u011f\u0131m\u0131z sonu\u00e7sa \u015f\u00f6yle: \u201cVar olan d\u00fczen, (hem ger\u00e7ek hem metaforik anlamda) dijital alt yap\u0131n\u0131n anahtarlar\u0131na sahip gen\u00e7 \u201cbilgi i\u015f\u00e7isi\u201d s\u0131n\u0131f i\u00e7in kendini feda etmeye haz\u0131r olmal\u0131.\u201d<\/p>\n

M\u00fchendislerin d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve bunu ele\u015ftirmek i\u00e7in olu\u015fturulan kurgu d\u00fcnyas\u0131, m\u00fchendislerin i\u015f g\u00fcvenli\u011fini tehlikeye atan bir d\u00f6ng\u00fcye sebebiyet veriyor. M\u00fchendislerin i\u015fleri kurguya sebep oluyor, kurgu yeni m\u00fchendislik projelerine, yeni projeler tekrar kurguya ve bu da her \u015feyin yanl\u0131\u015f gitme ihtimalini savunan raporlara. Her ad\u0131msa yeni finansman gerektiriyor. Charlie Brooker bununla ilgili bir Black Mirror b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00e7ekiyor, sonra da ba\u015fka bir m\u00fchendis bir distopia\u2019y\u0131 yeni bir \u00fcr\u00fcn fikri olarak alg\u0131l\u0131yor ve bu b\u00f6yle devam ediyor. M\u00fchendisler hala ku\u015fatma silahlar\u0131 kullan\u0131yor ama ayn\u0131 zamanda yeniden in\u015fa edenler ve bizi yeni ku\u015fatma silahlar\u0131 hakk\u0131nda uyaranlar da onlar. Belki bu kurgu hikayeler yerine, m\u00fchendislerin yaratt\u0131klar\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131yla hesapla\u015f\u0131p kabullendi\u011fi hikayelerimizin olmas\u0131 daha iyi olabilirdi.<\/p>\n

Kendi en k\u00f6t\u00fc d\u00fc\u015fman\u0131n\u0131 yaratan bu otoriter m\u00fchendislik kurumuna kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir halk muhalefeti olsayd\u0131 t\u00fcm bunlar daha az endi\u015fe verici olabilirdi. Bu muhalefet yerine zincir-ileti\u015fimler olu\u015fturmay\u0131 ve \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131 bir araya gelinip da\u011f\u0131n\u0131lan kamplar kurmay\u0131 tavsiye eden insanlar var. \u0130lkinde, \u015fifreleme ve gizlilik ara\u00e7lar\u0131 iktidarda olman\u0131n getirdi\u011fi yozla\u015fma ve yolsuzla\u015fmayla m\u00fccadeleyle birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130kincisiyse her yeni yetme g\u00f6rd\u00fcklerinde \u015fok olmu\u015f gibi davran\u0131p, sohbet ve derin d\u00fc\u015f\u00fcnceler hakk\u0131nda nostaljik hisseden bir topluluktan olu\u015fuyor.<\/p>\n

Ula\u015ft\u0131rma G\u00fcvenli\u011fi \u0130daresi (TSA) yolcular\u0131n kitaplar\u0131n\u0131 kald\u0131rmalar\u0131 gerekti\u011fini anons etti\u011fi zaman meslekta\u015f ve arkada\u015f\u0131m Nathan Ferguson durumu \u015fu notla Facebook \u00fczerinden payla\u015ft\u0131: \u201c\u0130\u015fte bu y\u00fczden g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u015fifre gerekli- aa, bir dakika.\u201d Bu uygulama yaln\u0131zca birka\u00e7 hava alan\u0131n\u0131 etkiledi ve k\u0131sa s\u00fcrd\u00fc, fakat \u015fu ironiye dikkat \u00e7ekmeden ge\u00e7emeyece\u011fim: mahremiyet savunucular\u0131 geli\u015fmekte olan de\u015fifre teknolojileri \u00fczerine o kadar \u00e7ok reklam yapt\u0131lar ki bu teknolojileri gerekli k\u0131lan politikalar\u0131 g\u00f6rmezden gelme tehlikesi alt\u0131nday\u0131z. Bahsetti\u011fim 1997 y\u0131l\u0131 Wired makalesi art niyetli yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u201ckopyalanmas\u0131 kolay, yasaklamas\u0131 zor ve \u00e7o\u011fu zaman sinir bozucu \u015fekilde \u00e7ift kullan\u0131ml\u0131, sivil veya askeri\u201d oldu\u011fundan \u015fikayet ediyordu. Ayn\u0131s\u0131 z\u0131t y\u00f6nde de s\u00f6ylenebilir. Ne zaman ki\u015fisel mahremiyet ve gizlili\u011fi korudu\u011fu savunulan bir icat ortaya \u00e7\u0131ksa, bunun korunmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fc\u00e7lerin de i\u015fine yarayaca\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcphe yok.<\/p>\n

Yeniyetmeleri g\u00f6r\u00fcnce \u015fok olmu\u015f gibi davrananlara gelirsek de, bu grubun s\u0131n\u0131fsal ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 sorgulasak iyi ederiz. Bir y\u0131l \u00f6nce Sherry Turkle\u2019\u0131n i\u015flerini tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m bir makalemde de ortaya att\u0131\u011f\u0131m gibi, yaz\u0131lar\u0131nda \u00e7evrimd\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6nemini savunan ele\u015ftirmenler genelde \u201cdaha tutucu bir d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ba\u011fl\u0131l\u0131k g\u00f6steriyorlar. Bu d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00e7er\u00e7evesinde \u00fcretim h\u0131z\u0131 ve ortam\u0131 birer ahlak p\u0131nar\u0131 rol\u00fcnde g\u00f6r\u00fclen patronlar taraf\u0131ndan belirlenmeli\u201d. Bu g\u00f6r\u00fc\u015ftekiler ger\u00e7eklerden ka\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ve ba\u011flant\u0131y\u0131 ekranda bulduklar\u0131 i\u00e7in me\u015fgul ebeveynleri ve yaln\u0131z \u00e7ocuklar\u0131 a\u011f\u0131r bir \u015fekilde ele\u015ftirirler. En \u00e7ok \u00f6vd\u00fckleri ise y\u00fcz y\u00fcze toplant\u0131lar\u0131 Skype toplant\u0131lar\u0131na tercih eden kurumsal patronlard\u0131r.<\/p>\n

Google\u2019\u0131n eski m\u00fchendisi James Damore gibi insanlar\u0131 yeti\u015ftiren k\u00fclt\u00fcrel trendler de \u00fcst\u00fcnde durulmas\u0131 gereken bir konu. Damore, Google\u2019\u0131n \u00e7e\u015fitlilik insiyatifleri hakk\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 bir bildiride, insiyatifi \u201ckar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar\u0131 utand\u0131rarak, susturarak konumunu koruyan politik do\u011frucu bir monok\u00fclt\u00fcr\u201d olarak ele\u015ftirir. Hemen i\u015ften \u00e7\u0131kar\u0131lan Damore de, kendini liberteryen e\u011filimli merkezi bir politikaya yak\u0131n hissetti\u011fini s\u00f6ylemesine ra\u011fmen ironik olarak konuyu Ulusal \u0130\u015f\u00e7i-\u0130\u015fveren \u0130li\u015fkileri kurumuna ta\u015f\u0131r. Bildirinin i\u00e7eri\u011fi ise Silikon Vadisi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc az \u00e7ok tan\u0131yan kimseyi \u015fa\u015f\u0131rtmamal\u0131. Burada kast etti\u011fim, sadece gerici toplumsal cinsiyet politikalar\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bu konumlanmalar\u0131n\u0131 savunurken kulland\u0131\u011f\u0131 \u2018bilim\u2019. <\/p>\n

Bildiride tamamen sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel bir olguyu incelemesine ra\u011fmen, antropoloji ve sosyoloji gibi dallardan yard\u0131m almayan Damore, on sayfay\u0131 evrimsel psikoloji, bili\u015fsel bilimler ve sosyobiyoloji dallar\u0131ndan g\u00f6ndermelerle donat\u0131yor. Bildirinin ana arg\u00fcman\u0131 bireyin olu\u015fumunda biyolojinin pay\u0131n\u0131n toplumun pay\u0131ndan daha fazla oldu\u011fu. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f ise hem Damore\u2019u aralar\u0131na mant\u0131\u011f\u0131n sesi olarak kabul eden tutucu sa\u011f, hem de toplum ve birey davran\u0131\u015f\u0131 hakk\u0131ndaki fikirlerini benzer kaynaklardan edinen s\u00f6zde liberal sol taraf\u0131ndan benimseniyor. Radiolab, The TED Radio Hour, Hidden Brain, Invisibilia, Note to Self ve Freakonomics Radio ile beslenen ana ak\u0131m liberaller de insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n biyoloji taraf\u0131ndan y\u00f6netildi\u011fi ve en do\u011fru \u015fekilde istatistiksel y\u00f6ntemlerle incelenebilece\u011fi mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 destekliyor. Unabomber gibi Domore\u2019un da Silikon Vadisi\u2019nden tek fark\u0131 ayn\u0131 temel arg\u00fcmanlara farkl\u0131 bir a\u00e7\u0131dan yakla\u015f\u0131yor olmas\u0131.<\/p>\n

Peki mesleklerini \u00fcrettikleri \u015feyler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00f6nemsemek ve ilgi g\u00f6stermek olarak g\u00f6ren m\u00fchendislerle ilgili ne yapmal\u0131? \u0130lk ad\u0131m tam da bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc beslemek: bir \u015feyler \u00fcretmek bir t\u00fcr ilgi ve \u015fefkatt\u0131r. M\u00fchendisler i\u015flerini hem var olan sosyal d\u00fczene m\u00fctevazi bir katk\u0131, hem de siyasi sonu\u00e7lar\u0131 olan normatif bir ifade olarak g\u00f6rmeliler. Bu e\u011fitim hem m\u00fchendislik b\u00f6l\u00fcm\u00fcne sahip \u00fcniversitelerde hem de \u00e7al\u0131\u015fma ortamlar\u0131nda sa\u011flanmal\u0131. Purdue \u00dcniversitesi\u2019nin m\u00fchendislik ve e\u011fitim fak\u00fcltesi bu y\u00f6nde de\u011fi\u015fiklere ba\u015flad\u0131 bile. Purdue, Donna Riley\u2019yi M\u00fchendislik E\u011fitimi B\u00f6l\u00fcm\u00fc\u2019n\u00fcn ba\u015fkan\u0131 olarak g\u00f6revlendirdi. Riley, m\u00fchendislik e\u011fitimi ve siyaset aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi anlaman\u0131n \u00f6nemi ve bu e\u011fitimi olumlu y\u00f6nde de\u011fi\u015ftirmek \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n

B\u00f6yle zamanlarda s\u0131n\u0131rlarda in\u015fa edilen duvarlar\u0131n, n\u00fckleer silahlar\u0131n ve g\u00f6zetleme sistemlerinin m\u00fchendislerin i\u015fbirli\u011fi olmadan var olamayacaklar\u0131n\u0131 anlamak \u00f6nemli bir hal al\u0131yor. Gen\u00e7 m\u00fchendislere alanlar\u0131n\u0131n otoriteye k\u00f6r bir itaat etme hali ile de\u011fil \u2018\u00f6nemseme ve m\u00fctevazi bir yard\u0131m etme\u2019 ile tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretmemiz gerekiyor. Bu \u00f6nemli ilk ad\u0131m olmadan, Silikon Vadisi\u2019nde ya da ba\u015fka yerlerde m\u00fchendislik i\u015f\u00e7ilerinin \u00f6rg\u00fctlenmesinin sadece istenenin tam tersi sonu\u00e7lar do\u011furmas\u0131 beklenir. Sonu\u00e7ta polisler g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f en g\u00fc\u00e7l\u00fc sendika temsiline sahip olmalar\u0131na ra\u011fmen bunun kimseyi \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici bir sonucu olmad\u0131. M\u00fchendislik mesle\u011fine ancak g\u00fcc\u00fcn\u00fc anlay\u0131p, ba\u011f\u0131ms\u0131z denetleme ve sorumlu tutulma sistemleri olu\u015fturdu\u011fu, ahlak ve etik ile ili\u015fkisiyle y\u00fczle\u015fip bar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman \u00f6rg\u00fctlenmek konusunda g\u00fcvenilebilir. Yaln\u0131zca o zaman m\u00fchendislere ku\u015fatma silahlar\u0131n\u0131 geride b\u0131rak\u0131p bizimle birlikte yeni bir \u015feyler in\u015fa etme konusunda g\u00fcvenebiliriz.<\/p>\n

*Yaz\u0131 https:\/\/thebaffler.com\/latest\/engineered-for-dystopia-banks sitesindeki \u0130ngilizce orijinalinden, mimarl\u0131k \u00f6\u011frencisi Beg\u00fcm Birol taraf\u0131ndan politeknik.org.tr i\u00e7in \u00e7evrilmi\u015ftir<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u2018\u2019M\u00fchendislik, pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcrden yanl\u0131\u015f \u00e7\u0131kar\u0131mlarda bulunmu\u015f otoriter insanlarla dolu.\u2019\u2019 \u201cM\u00fchendis\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[1823,4043,1192,2555],"class_list":{"0":"post-28942","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki","8":"tag-calisma-yasami","9":"tag-ceviri","10":"tag-halkin-muhendisleri","11":"tag-halkin-muhendisligi"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28942","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28942"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28942\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28942"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28942"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28942"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}