S\u00f6ze birka\u00e7 soru ile ba\u015flamak uygun olacakt\u0131r: T\u00fcrkiye\u2019de kamuoyu \u00e7evre sorunlar\u0131yla yayg\u0131n olarak ne zaman ilgilenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r? Bu soruyla ilgili olarak; 1980\u2019li y\u0131llar\u0131n \u00f6zel bir \u201chavas\u0131\u201d m\u0131 vard\u0131? Resm\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015f yanl\u0131lar\u0131 s\u00f6zkonusu sorunlarla neden bu denli ilgilenmi\u015ftir? Bu ilgiye kar\u015f\u0131n \u00e7evre sorununa yol a\u00e7an hangi s\u00fcreci durdurabilmi\u015flerdir? Kamuoyu \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131 t\u00fcm boyutlar\u0131yla ne denli tart\u0131\u015fabilmi\u015f; ger\u00e7ek nedenlerini kavrayabilmi\u015f; \u00fczerine d\u00fc\u015fenleri ne denli yapm\u0131\u015f (ya da yapabilmi\u015f), yapmas\u0131na olanak tan\u0131nm\u0131\u015f m\u0131d\u0131r? Geli\u015ftirilen \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri ne denli ger\u00e7ek\u00e7i olabilmi\u015f, ne denli ya\u015fama ge\u00e7irilebilmi\u015f; ge\u00e7irilememe nedenleri ne denli sorgulanabilmi\u015ftir? Co\u015fkulu \u201c\u00e7evrecilik\u201d d\u00f6nemi a\u015f\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u00d6yleyse, art\u0131k,\u00a0\u00a0bu t\u00fcr sorgulamalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Ger\u00e7ekte bu alanda ya\u015fananlar T\u00fcrkiye\u2019deki k\u00fclt\u00fcrlenme, giderek bilin\u00e7lenme s\u00fcre\u00e7lerinin ne denli y\u00fczeysel, \u00e7arp\u0131k oldu\u011funu yahut kolayl\u0131kla \u00e7arp\u0131t\u0131labilece\u011fini bir kez daha a\u00e7\u0131kl\u0131kla ortaya koymu\u015ftur: Sorunlar\u0131 do\u011fru tan\u0131mlamak, kaynaklar\u0131n\u0131 belirlemek; ger\u00e7ek\u00e7i \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerini geli\u015ftirmek ve ya\u015fama ge\u00e7irmek; t\u00fcm bu a\u015famalar\u0131 birbirleriyle tutarl\u0131 bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015ftirmek \u00fclkemizde, hen\u00fcz gerekti\u011fince yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015f bir yakla\u015f\u0131m de\u011fildir. Bu ger\u00e7ek, belki de en \u00e7arp\u0131c\u0131 bi\u00e7imde m\u00fchendislik hizmetleri (ve dolay\u0131s\u0131yla m\u00fchendisler) – \u00e7evre sorunlar\u0131 ili\u015fkisinde ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla tart\u0131\u015fmay\u0131 bu boyuta indirgemek yararl\u0131 olabilecektir.<\/p>\n
\u201c\u00c7EVRE\u201d, \u201c\u00c7EVRE SORUNLARI\u201d, KAYNAKLARI<\/strong><\/p>\n Neyin \u201c\u00e7evre\u201d say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve nerenin neyin \u00e7evresi oldu\u011fu sorular\u0131 yan\u0131tlanmadan \u00e7evre sorunlar\u0131 \u00fczerinde tart\u0131\u015fman\u0131n fazlaca anlaml\u0131 olamayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc yap\u0131lagelen yakla\u015f\u0131mlardaki alg\u0131lan\u0131\u015f bi\u00e7imiyle \u201c\u00e7evre\u201d \u00e7o\u011funlukla insan ya da insanlar ba\u015fta olmak \u00fczere bireyin (ya da bireylerin) i\u00e7inde bulunduklar\u0131 ortamd\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131mda birey, i\u00e7inde bulundu\u011fu \u00e7evrenin i\u00e7sel bir \u00f6gesi de\u011fildir; dahas\u0131, \u00e7evrenin bir \u00f6gesi bile say\u0131lmamaktad\u0131r. Ba\u015fka bir s\u00f6yleyi\u015fle; bir yanda birey (ya da bireyler) bir yanda da \u201c\u00e7evre\u201d vard\u0131r. Dahas\u0131 \u00e7evre birey i\u00e7in ve\/veya bireye kar\u015f\u0131n vard\u0131r. B\u00f6yle alg\u0131land\u0131\u011f\u0131 i\u00e7indir ki yaln\u0131zca insano\u011flunun \u00e7evresinde yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 \u201cde\u011fi\u015fmeler\u201d sorgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla da, s\u00f6zgelimi insano\u011flu \u00e7evresini kirletici, yok edici bir varl\u0131k say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa, insano\u011flunun tekil olarak \u00e7evresini etkilemesi, kimi kaynaklar\u0131 yok etmesi ne denli abart\u0131l\u0131rsa abart\u0131ls\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r: \u00d6rne\u011fin; \u0131s\u0131nma ve\/veya pi\u015firme amac\u0131yla \u00e7evresindeki ormanlardan a\u011fa\u00e7 kesmesi; yerle\u015fmek i\u00e7in yeter geni\u015flikte g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bir araziyi \u00fczerindeki bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcnden temizlemesi; at\u0131k ve art\u0131klar\u0131n\u0131 i\u00e7inde bulundu\u011fu ortama rastgele atmas\u0131 do\u011fan\u0131n kendini yenileme g\u00fcc\u00fc ile a\u015f\u0131labilecek d\u0131\u015fsal bir etkidir. Bu d\u00fczeyde kald\u0131\u011f\u0131nda insano\u011flu da ve bu t\u00fcr etkinlikleri de, \u00f6teki canl\u0131 ve cans\u0131zlar gibi \u00e7evrenin bir \u00f6gesidir: \u00c7evre insanl\u0131 ya da insans\u0131z olabilir. Ancak, b\u00fct\u00fcnsellik i\u00e7inde alg\u0131lanmak gerekir. Bu anlamda \u00e7evrenin bir k\u0131sm\u0131 ya da t\u00fcm\u00fc de\u011fi\u015febilir de yok edilebilir de. Ger\u00e7ekte, uzun d\u00f6nemli d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, olumlu ya da olumsuz de\u011fi\u015fimler hep olmu\u015ftur ve do\u011fal olarak bundan sonra da olacakt\u0131r. \u0130nsano\u011flu ile birlikte \u00f6teki canl\u0131lar ve\/veya onlarca \u00f6nemli say\u0131lan varl\u0131klar\u0131n bozulmas\u0131 ve\/veya yok olmas\u0131 olarak tan\u0131mlanan \u201c\u00e7evre sorunlar\u0131\u201d, bir anlamda bu s\u00fcrecin yaln\u0131zca bir yan\u0131d\u0131r. Sorun, bu yan\u0131n boyutlar\u0131n\u0131n yine insanlarca kabul edilebilir s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131 noktas\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu s\u0131n\u0131r\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131nda ise insano\u011flunun ya\u015fama olanaklar\u0131n\u0131 art\u0131rma; bireysel, kurumsal ve ulusal kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 en\u00e7oklama g\u00fcd\u00fcs\u00fc ve bu g\u00fcd\u00fcyle s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc etkinliklerinin bi\u00e7imi temel etmendir: Bilindi\u011fi gibi insano\u011flu varolu\u015funun her evresinde, bi\u00e7imleri farkl\u0131 olmakla birlikte bu t\u00fcr etkinliklerde bulunmu\u015ftur ve \u015fimdilerde de bulunmaktad\u0131r. Mal ve hizmet \u00fcretimi bu t\u00fcr etkinliklerin ba\u015f\u0131nda gelmektedir. Ancak her t\u00fcrden \u00fcretim eyleminin g\u00fcd\u00fcleri ve bi\u00e7imi s\u00f6zkonusu s\u0131n\u0131r\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7maz. S\u00f6zgelimi toplumsal yarar\u0131n \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc olarak en\u00e7oklanmas\u0131 ilkesiyle ve bilimsel bilgi temeline dayal\u0131 olarak tasarlan\u0131p uygulanan ve denetlenen \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinin b\u00f6ylesi bir olumsuzlu\u011fa yol a\u00e7abilmesi olas\u0131 de\u011fildir; en az\u0131ndan rastlant\u0131sald\u0131r. B\u00f6ylesi bir yakla\u015f\u0131mla ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, s\u00f6zgelimi kentle\u015fmenin, sanayile\u015fmenin ya da n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131n nedenleri olarak g\u00f6r\u00fclmesi olanaks\u0131zla\u015f\u0131r. Kentle\u015fmenin, sanayile\u015fme ve n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131n\u0131n g\u00f6reli olarak \u00e7ok daha yo\u011fun oldu\u011fu \u201cgeli\u015fmi\u015f\u201d \u00fclkelerdeki \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7ok daha az kentlile\u015febilmi\u015f, sanayile\u015fmi\u015f \u201cazgeli\u015fmi\u015f\u201d \u00fclkelerdeki ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamayacak nitelik ve boyutlarda olmas\u0131 bu y\u00f6nden anlaml\u0131d\u0131r. M\u00fchendislik hizmetlerinin ve dolay\u0131s\u0131yla m\u00fchendislerin \u00e7evre sorunlar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerle do\u011frudan ili\u015fkisi de bu noktada ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. . insanlar ve \u00f6teki canl\u0131lar (hayvanlar, bitkiler, ormanlar, mikroorganizmalar vb.), Bunlar \u201c\u00e7evrenin\u201d statik \u00f6geleridir. \u00c7evrenin bir de dinamik \u00f6geleri vard\u0131r: Statik \u00f6geler aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin bi\u00e7im ve yo\u011funlu\u011fu \u00e7evrenin dinamik \u00f6gelerini olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00c7evre sorunlar\u0131 da temelde bu ili\u015fkilerin bi\u00e7im ve yo\u011funlu\u011funun bir \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 olarak g\u00fcndeme gelmektedir. Bu ger\u00e7e\u011fin ay\u0131rd\u0131na var\u0131lmamas\u0131 nedeniyle tart\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7o\u011funlukla sonu\u00e7lar\u0131n sergilenmesi ve kimileyin de yine bu sonu\u00e7lar\u0131n temel al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin \u00fcretilmesi \u00e7abalar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaktad\u0131r. \u00dcretilen onca bilgiye, g\u00f6sterilen onca \u00e7abaya kar\u015f\u0131n \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131n giderek yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, \u00f6l\u00fcmc\u00fcl boyutlar kazanmas\u0131 bu t\u00fcr eksik yakla\u015f\u0131mlar\u0131n bir sonucudur. Ancak, \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7an dinamiklerin neler oldu\u011fu sorusunun yan\u0131tlanmas\u0131 s\u00f6zkonusu oldu\u011funda olguya daha yak\u0131ndan bak\u0131lmas\u0131 gerekecektir. Bu ba\u011flamda iki k\u00fcmede toplanabilecek dinamiklerden s\u00f6zedilebilir: Tikel d\u00fczeyde kalan teknik eksiklik ve\/veya davran\u0131\u015fsal aksakl\u0131klar, bozukluklar, olumsuzluklar vb. olu\u015fumlar \u00f6znel dinamikler k\u00fcmesini olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu dinamikler, g\u00f6rece olarak daha yal\u0131n bir \u00f6nlemle engellenebilir; sonu\u00e7lar\u0131 yine daha kolay bir \u00f6nlemle onar\u0131labilir. M\u00fchendislik hizmetlerinin ve dolay\u0131s\u0131yla m\u00fchendislerin \u00e7evre sorunlar\u0131yla do\u011frudan ilgisi bu noktada ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u0130kinci k\u00fcmede toplanabilecekler ise nesnel dinamiklerdir: \u00dcretim ili\u015fkilerinin ulusal ve uluslararas\u0131 \u00f6l\u00e7eklerdeki i\u00e7eri\u011fi kapsam\u0131nda yer alan her t\u00fcrl\u00fc olgu, olu\u015fum bu k\u00fcmede say\u0131labilecek dinamiklerdir. \u00d6rne\u011fin m\u00fclkiyet bi\u00e7imleri,\u00a0\u00a0gelir b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcre\u00e7leri, s\u00f6m\u00fcrgecilik, emperyalizm tekelci yap\u0131lar ve olu\u015fumlar vb. S\u00f6zgelimi; \u201ceme\u011fin s\u00f6m\u00fcr\u00fc oran\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde eme\u011fin s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcne ba\u011fl\u0131 k\u00e2r oran\u0131 ve sermaye birikimi oran\u0131 bir yandan kaynaklar\u0131n t\u00fckenip yok olmas\u0131n\u0131 di\u011fer bir yandan da kirlili\u011fi hemen hemen t\u00fcm\u00fcyle a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 nedenlerdir.\u201d1 \u00c7evre sorunlar\u0131n\u0131n d\u00fcnya ve\/veya \u00fclke y\u00fczeyine yay\u0131l\u0131m\u0131ndan hareketle bu ger\u00e7ekli\u011fe pek \u00e7ok \u00f6rnek verilebilir.* M\u00fchendislik hizmetleri ve bir noktaya de\u011fin m\u00fchendislerin bireysel ya da \u00f6rg\u00fctsel olarak bu dinamikler \u00fczerinde ne denli etkili, y\u00f6nlendirici olabilece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n \u00d6znel ve nesnel dinamiklerin \u00e7o\u011fu zaman ve durumda birlikte i\u015fledi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Ancak, nesnel dinamikler, yine \u00e7o\u011fu zaman ve durumda \u00f6ncelikli ve belirleyici bir konumdad\u0131r. Bu nedenledir ki bireysel didinimler, bir de do\u011fru bir stratejiden, gerekli ara\u00e7 ve gere\u00e7lerden\u00a0yoksun iseler \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi y\u00f6n\u00fcnde yeterince ba\u015far\u0131l\u0131 olamamaktad\u0131r. Bu varg\u0131, do\u011fal olarak tek tek m\u00fchendisler ve\/veya \u00f6rg\u00fctleri i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Ancak, yine bu varg\u0131, bireylerin ve bu arada da m\u00fchendislerin ve\/veya \u00f6rg\u00fctlerinin \u00e7evre sorunlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda yapabileceklerinin olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmemektedir ku\u015fkusuz. Sorun bu de\u011ferlendirmelerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda m\u00fchendislik hizmetlerinin \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesinde ikili bir konumda bulundu\u011fu s\u00f6ylenebilecektir: M\u00fchendislik hizmetleri ve dolay\u0131s\u0131yla m\u00fchendisler, gerek tek tek gerekse \u00f6rg\u00fctleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7evre sorunlar\u0131na yol a\u00e7mayacak ve\/veya \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmleyebilecek teknolojiler ve \u00fcretim s\u00fcre\u00e7leri tasarlayarak, giderek i\u015fletecek bir konum ve etkenlikte olabilir. Bu ya rastlant\u0131sal, daha do\u011fru bir s\u00f6yleyi\u015fle \u00f6znel ya da nesnel olarak ger\u00e7ekle\u015febilmektedir. A\u00e7\u0131kt\u0131r ki kal\u0131c\u0131, y\u00f6nlendirici etkinlikleri nesnel ko\u015fullarla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Ba\u015fka bir s\u00f6yleyi\u015fle; m\u00fchendislik hizmetleri ve dolay\u0131s\u0131yla m\u00fchendisler, ancak nesnel ko\u015fullar uygun oldu\u011funda (ya da uygun duruma getirildi\u011finde) \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesine katk\u0131da bulunabilecek bir etkenli\u011fe ula\u015fabilmektedir. Bu varg\u0131n\u0131n ger\u00e7eklik d\u00fczeyi m\u00fchendislik hizmetleri ve m\u00fchendislerin \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerindeki konumlar\u0131n\u0131n tarihsel olarak ne y\u00f6nde de\u011fi\u015fti\u011fi irdelenerek sorgulanabilir.<\/p>\n M\u00dcHEND\u0130SL\u0130K H\u0130ZMETLER\u0130 VE M\u00dcHEND\u0130SLER\u0130N KONUMLARI<\/strong><\/p>\n \u0130nsanlar\u0131n toplay\u0131c\u0131l\u0131ktan \u00fcreticili\u011fe ge\u00e7mesi bir bak\u0131ma hem m\u00fchendislik olgusunun g\u00fcndeme gelmesinin hem de giderek karma\u015f\u0131kla\u015facak olan \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 say\u0131labilir. Ger\u00e7ekten de insano\u011flu en yal\u0131n \u00fcretim eyleminde bile belirli bir teknikten yararlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu anlamda olmak \u00fczere, tekerlek say\u0131labilecek nesnenin ya\u015fama girmesiyle aerodinamik olu\u015fumlar\u0131n hareketlendirme g\u00fc\u00e7leri aras\u0131na kat\u0131lmas\u0131, sonu\u00e7 olarak ayn\u0131 nitelikte olgulard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, en yal\u0131n\u0131ndan en karma\u015f\u0131\u011f\u0131na her t\u00fcrden \u00fcretim s\u00fcrecinin tasarlanmas\u0131, i\u015fletilmesi ve denetlenmesi i\u015flemleri (ya da eylemleri) birer m\u00fchendislik hizmeti olarak alg\u0131lanabilir. Ne ki, \u00fcretim s\u00fcre\u00e7leri, dolay\u0131s\u0131yla i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn karma\u015f\u0131kla\u015fmas\u0131na ko\u015fut olarak m\u00fchendislik hizmetleri ve m\u00fchendislerin i\u015flevi ve konumu de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Bu de\u011fi\u015fim hem dikey (tarihsel) hem de \u00fclkesel, y\u00f6resel, sekt\u00f6rel (yatay) vb. y\u00f6nlerden e\u015fanl\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015fmemektedir. Ancak, yine de m\u00fchendislik hizmetlerinin bu y\u00f6nlerden genelle\u015ftirilebilecek kimi i\u015flev ve konumlar\u0131ndan s\u00f6z edilebilir. \u00d6rne\u011fin, t\u00fcm ilkel kom\u00fcnal, k\u00f6leci ve feodal toplumsal yap\u0131larda \u201cm\u00fchendislik\u201d say\u0131labilecek hizmetleri \u00fcretenler bir \u201cse\u00e7kin\u201d s\u0131n\u0131f olarak y\u00f6netici s\u0131n\u0131f ve katmanlar\u0131n\u00a0\u00a0aras\u0131nda olmu\u015ftur. \u00dcretimi, ilke olarak, egemen s\u0131n\u0131f ve katmanlar\u0131n istemleri do\u011frultusunda tasarlam\u0131\u015f ve i\u015fletilmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu toplumsal yap\u0131larda m\u00fchendislerin toplumsal kayna\u011f\u0131 zanaatk\u00e2rlar olmu\u015ftur. Yine bu yap\u0131lar i\u00e7in m\u00fchendisler; \u201cedimini kuramsal bilgi ile i\u00e7i\u00e7e geni\u015fleterek \u00fcreten zanaatk\u00e2rd\u0131r\u201d tan\u0131m\u0131 yap\u0131labilir.<\/p>\n Feodal toplumsal yap\u0131lar\u0131n kapitalizme d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc m\u00fchendislik hizmetleri ve dolay\u0131s\u0131yla m\u00fchendislere yeni konum ve i\u015flevler kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r: \u0130\u015fin par\u00e7alanmas\u0131, bir yandan i\u015f\u00e7iyi her durumda bir ba\u015fkas\u0131 de\u011fi\u015ftirilebilecek bir varl\u0131k konumuna indirgerken bir yandan da bilimin, bilginin bedensel i\u015fg\u00fcc\u00fcnden farkl\u0131 ve ondan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00fcretim g\u00fcc\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015fmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fka bir s\u00f6yleyi\u015fle bir yandan i\u015fg\u00fcc\u00fc toplumsalla\u015f\u0131rken bir yandan da bedeng\u00fcc\u00fc ile beying\u00fcc\u00fc aras\u0131ndaki ayr\u0131m giderek b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr: \u201cGer\u00e7ekte, basit i\u015fbirli\u011fi d\u00f6neminde ba\u015flayan ve man\u00fcfakt\u00fcrde b\u00fcy\u00fcyen bu ayr\u0131m, bilimi emekten ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00fcretici g\u00fc\u00e7 yapar ve onun sermayenin hizmetine sokan b\u00fcy\u00fck sanayi d\u00f6neminde geli\u015fimini tamamlar.\u201d2 B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli sanayinin ilk evrelerinde bulu\u015flar, yenilikler uygulanacaklar\u0131 \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinin d\u0131\u015f\u0131nda, birbirlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Ba\u015fka bir s\u00f6yleyi\u015fle m\u00fchendislik hizmetleri bu evrede d\u0131\u015fsald\u0131r; bireysel bir etkinliktir. Ancak, \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinin ba\u015fka \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00fcreten i\u00e7erik kazanmas\u0131yla birlikte bilginin ve teknolojinin \u00fcretimi de i\u00e7selle\u015fmi\u015f m\u00fchendislik hizmetleri ve m\u00fchendisler de toplumsalla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r: Art\u0131k m\u00fchendisler de yenilik\u00e7i ve\/veya denetici olarak toplumsal eme\u011fin bir par\u00e7as\u0131 olarak toplumsal eme\u011fin bir par\u00e7as\u0131 konumunda sermayenin egemenli\u011fine girmi\u015f; temel i\u015flevi, eylemlerinin temel g\u00fcd\u00fcs\u00fc egemenin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 en\u00e7oklamak, \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerini bu do\u011frultuda geli\u015ftirmek olmu\u015ftur. \u201cSanayi Devrimi\u201d olarak an\u0131lan geli\u015fmelere yol a\u00e7an d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcmler bu g\u00fcd\u00fcn\u00fcn \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 olarak de\u011ferlendirilebilir. S\u00f6zkonusu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcmler m\u00fchendislere \u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck bir sayg\u0131nl\u0131k kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r ki \u201cB\u00fcy\u00fck Bunal\u0131m\u201d\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik aray\u0131\u015flar s\u0131ras\u0131nda bir\u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr i\u00e7in m\u00fchendisler \u201ckurtar\u0131c\u0131lar\u201d olarak de\u011ferlendirilebilmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin ABD\u2019li iktisat\u00e7\u0131 Thornstein Weblen\u2019de (1857-1929) m\u00fchendisler, \u201c\u0130\u015fletme \u00e7er\u00e7evesinde hayata ge\u00e7irdi\u011fi rasyonalle\u015fmeyi b\u00fct\u00fcn topluma yayma rol\u00fcn\u00fc\u201d \u00fcstlenebilecektir. Weblen\u2019e g\u00f6re toplumun g\u00f6nenci, sanayi sisteminin iyi i\u015flemesine ve dolay\u0131s\u0131yla da sistemin toplumu y\u00f6netme yetene\u011fine sahip tek ekip olan m\u00fchendislerin s\u0131k\u0131 denetimine ba\u011fl\u0131d\u0131r. 1930\u2019lu y\u0131llarda ise, yine ABD\u2019de \u201cteknokratik hareket\u201d ad\u0131yla an\u0131lan eylemlerin liderlerinden Howard Scott\u2019a g\u00f6re; \u201cBu durumu bertaraf edecek tek \u00e7\u00f6z\u00fcm teknokrasidir. Teknokrasi, bilimin sosyal d\u00fczene uygulanmas\u0131d\u0131r… Bilimsel bir y\u00f6netimin gerektirdi\u011fi tarafs\u0131zl\u0131k sadece teknokrat uzmanlar\u0131n elindedir.\u201d \u00c7ok daha yak\u0131n zamanlarda bir ba\u015fka d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrde de m\u00fchendis ve teknisyenler \u201cyeni ilerici s\u0131n\u0131f\u201dt\u0131r. (A. Gouldner); siyasal iktidar\u0131n yay\u0131l\u0131rken t\u00fcm k\u00fclt\u00fcr alanlar\u0131n\u0131 kavramas\u0131n\u0131 \u201cme\u015frula\u015ft\u0131ran\u201d bir g\u00fc\u00e7t\u00fcr. (H. Marcuse).<\/p>\n Bu noktada bir ba\u015fka \u00e7a\u011fda\u015f ger\u00e7ekli\u011fin g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamas\u0131 gerekmektedir: Bilindi\u011fi gibi bilginin, tekni\u011fin herhangi bir bi\u00e7imde \u00fcretime sokulabilmesi \u00f6ncelikle uygun bir yap\u0131lanmay\u0131 gerektirmektedir. Bu yap\u0131lanmada birimin ama\u00e7lar\u0131na ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u201cuzmanlar\u201d, her t\u00fcrl\u00fc en \u201cuygun\u201d karar\u0131 alma ve yine en uygun bi\u00e7imde uygulama ortamlar\u0131n\u0131n yarat\u0131lmas\u0131ndan sorumlu bir konumdad\u0131r. Ancak, ayn\u0131 yap\u0131lanmada, bu uzmanlar\u0131n verimlili\u011fini art\u0131racak, onlar\u0131 y\u00f6nlendirebilecek becerilere sahip ba\u015fka \u201cuzmanlara\u201d da gerek duyulmaktad\u0131r. B\u00f6ylece s\u00f6zkonusu yap\u0131n\u0131n y\u00f6netimi belirli bir bireyin g\u00fcc\u00fcn\u00fc a\u015fmakta; giderek, yaln\u0131zca uzmanlar grubunun \u00fcstesinden gelebilece\u011fi boyutlar kazanmaktad\u0131r. B\u00f6ylece Galbraith\u2019in \u201cteknostr\u00fckt\u00fcr\u201d olarak nitelendirdi\u011fi olgu ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.3 Teknostr\u00fckt\u00fcr olgusundan, g\u00f6rece daha \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli, yayg\u0131n ulusal ve uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmeye sahip ve \u00e7o\u011funlukla da \u00e7ok ortakl\u0131 yap\u0131lanmalarda s\u00f6z edilebilece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n Teknostr\u00fckt\u00fcr niteli\u011findeki yap\u0131lanmalar \u00f6zellikle kamu i\u015fletmelerinin bir anlamda ay\u0131rt edici \u00f6zelli\u011fi olarak de\u011ferlendirilebilir: Devletin temel organlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00f6zellikle mal ve hizmet \u00fcretimleriyle ilgili kurum ve\/veya kurulu\u015flar\u0131n yayg\u0131n oldu\u011fu toplumlarda her t\u00fcrden \u00fcretim s\u00fcrecinin tasarlanmas\u0131, ya\u015fama ge\u00e7irilmesi, i\u015fletilmesi ve denetlenmesinde b\u00fcrokrasi ve teknokrasinin etkenli\u011fi ortadad\u0131r. B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde devlete egemen olabilen toplumsal s\u0131n\u0131f ve katmanlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131 y\u00f6nlendirici de olsa, \u00e7o\u011fu zaman, en az\u0131ndan se\u00e7eneklerin \u00fcretilmesi, ancak, kesinlikle uygulay\u0131c\u0131 ve denetleyici olan b\u00fcrokrasi ve teknokrasidir.<\/p>\n Son olarak, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ko\u015fullar\u0131nda \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinin niteli\u011findeki de\u011fi\u015fme ve geli\u015fmelerin m\u00fchendislik hizmetlerine kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yeni boyutlardan s\u00f6z edilebilir: G\u00fcn\u00fcm\u00fczde elektronik ve \u00f6zellikle de bilgisayar teknolojisindeki geli\u015fmelerin fizik, biyoloji ve matematik vb. bilim dallar\u0131nda h\u0131zland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bilgi \u00fcretim s\u00fcreci, m\u00fchendislik hizmetlerinin kendisini geni\u015fleterek yeniden \u00fcretme g\u00fcc\u00fcn\u00fc de art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu g\u00fcc\u00fcn hem kendisini hem de \u00e7evresini d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek giderek ne denli b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcne ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00fcnlerden pek \u00e7ok \u00f6rnek verilebilir. Ne ki t\u00fcm bu geli\u015fmelere kar\u015f\u0131n m\u00fchendislik hizmetlerinin birileri i\u00e7in s\u00fcrd\u00fcr\u00fclegelen \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinin geni\u015fletilerek yeniden \u00fcretilmesinin arac\u0131 olma i\u015flevi de\u011fi\u015fmemi\u015ftir.<\/p>\n G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi m\u00fchendislik hizmetleri ve m\u00fchendisler, daha genel bir s\u00f6yleyi\u015fle de teknokrasi, \u201cd\u00fcn\u201d oldu\u011fu gibi \u201cbug\u00fcn\u201d de ya\u015fama ortamlar\u0131n\u0131n yeniden \u00fcretilmesi, geli\u015ftirilmesi ve\/veya korunmas\u0131, bozulmas\u0131 ve yok edilmesinde son derece \u00f6nemli bir etkenli\u011fe sahiptir. Soru, m\u00fchendislerin bu etkenliklerini nerede, ne zaman, ne denli ve ne y\u00f6nde kulland\u0131\u011f\u0131 ve\/veya kullanaca\u011f\u0131 yahut da kullanmak durumunda oldu\u011fudur. Bu sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131, a\u00e7\u0131kt\u0131r ki iki d\u00fczlemde aranabilir: Ulusal ve uluslararas\u0131 d\u00fczeydeki ekonomik, toplumsal ve k\u00fclt\u00fcrel ve siyasal de\u011fi\u015fme ve geli\u015fmeler d\u00fczlemi m\u00fchendislik hizmetlerinin de\u011fi\u015fme ve geli\u015fme y\u00f6n\u00fcn\u00fc de belirler ku\u015fkusuz. Ancak, bir de birey olarak m\u00fchendislerin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 bi\u00e7imlendiren dinamikler vard\u0131r. Sakals\u0131z\u2019\u0131n da belirtti\u011fi gibi birey olarak m\u00fchendisin davran\u0131\u015flar\u0131 mesleksel d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ile genel (dinsel, estetik, ahl\u00e2ksal vb.) k\u00fclt\u00fcrel yap\u0131s\u0131na g\u00f6re bi\u00e7imlenir. Sakals\u0131z, m\u00fchendislerin mesleksel d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ba\u015fl\u0131ca \u00f6\u011felerini; i) bilimsel bilgilerin varl\u0131\u011f\u0131na ve nesnelli\u011fine, ii) bilimsel y\u00f6ntemin do\u011frulu\u011funa, iii) bilgi nesnesinin gayri iradili\u011fine, iv) her t\u00fcrl\u00fc s\u0131nai \u00fcretimin toplumun ilerlemesini sa\u011flayan zenginliklerin kayna\u011f\u0131 oldu\u011fu fikrine, v) emek s\u00fcrecinin teknik rasyonalite ilkelerine g\u00f6re d\u00fczenlenmesi gerekti\u011fine, vi) bilimin sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zebilme yetene\u011fine olan inanc\u0131 ile profesyonel bilgiye sayg\u0131 ve ideolojiler\u00fcst\u00fcl\u00fck ve\/veya politikad\u0131\u015f\u0131l\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcncesi olarak s\u0131ralamaktad\u0131r.4<\/p>\n \u0130lke olarak teknoloji \u00fcretmeyen, aktaran \u00fclkelerde m\u00fchendislik hizmetlerinin dolay\u0131s\u0131yla da m\u00fchendislerin \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerini tasarlamaktan \u00e7ok, bu s\u00fcre\u00e7leri \u00fcretildi\u011fi yerdeki tasar\u0131m bi\u00e7imine uygun olarak i\u015fler k\u0131lmak konumunda bulundu\u011fu bilinmektedir. Bu \u00fclkelerde, genel olarak b\u00fcrokrasi ile teknokrasi i\u015flevsel olarak \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015ftir. Ne yasal ne de kurumsal olarak kararl\u0131 yap\u0131lanmalar\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerde m\u00fchendisler, kimi durumlar d\u0131\u015f\u0131nda her bak\u0131mdan ikincil bir konumdad\u0131r. \u00d6yle ki m\u00fchendislik hizmetlerinin do\u011fas\u0131 gere\u011fi olan \u201crasyonel\u201d uygulamalara y\u00f6nelebilmeleri bile rastlant\u0131sald\u0131r; en az\u0131ndan s\u00fcreklilik g\u00f6stermez. Giderek, m\u00fchendisler, deyi\u015f yerinde ise m\u00fchendisliklerine de yabanc\u0131la\u015f\u0131rlar. Dolay\u0131s\u0131yla hangi \u00fcretim s\u00fcrecinin, nerede, hangi nitelik ve yo\u011funlukta sonu\u00e7lara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 (ya da a\u00e7abilece\u011fini) \u00f6nceden sorgulamalar\u0131 bireysel beceri ve sorumluluk duygular\u0131n\u0131n geli\u015fmi\u015fli\u011fiyle k\u0131s\u0131tl\u0131d\u0131r. Toplumsal, demokratik denetim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n gerekti\u011fince i\u015flememesi ise y\u00f6netimleri, dolay\u0131s\u0131yla da m\u00fchendisleri u\u011fra\u015f\u0131lar\u0131n\u0131n yol a\u00e7abilece\u011fi olumsuzluklardan yana kayg\u0131lanmalar\u0131na gerek b\u0131rakmaz. T\u00fcrkiye\u2019de \u00f6zellikle son on y\u0131ld\u0131r ya\u015fanan ekonomik, toplumsal ve siyasal olu\u015fumlar\u0131n etkisiyle m\u00fchendislerin i\u00e7inde bulunduklar\u0131 durum hem bireysel hem de \u00f6rg\u00fctleri d\u00fczeyinde bu ger\u00e7e\u011fi \u00e7arp\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde \u00f6rneklemektedir.<\/p>\n T\u00dcRK\u0130YE\u2019DE M\u00dcHEND\u0130SLER VE M\u00dcHEND\u0130SL\u0130K – \u00c7EVRE \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER\u0130<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de s\u00fcrd\u00fcr\u00fclegelen m\u00fchendislik hizmetlerinin ve m\u00fchendislerin konumlar\u0131 ve \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinin tasarlanmas\u0131 ve i\u015fletilmesindeki etkenlikleri ile ilgili s\u00f6ylenebilecekler, genel olarak, teknoloji \u00fcretmekten \u00e7ok aktarma konumundaki \u00fclkelere ili\u015fkin saptamalara ko\u015futtur. Ancak, hem tarihsel hem de yap\u0131sal olarak kimi \u00f6zg\u00fcl boyutlar da bulunmaktad\u0131r. Yaln\u0131zca Cumhuriyet d\u00f6neminde ya\u015fananlar ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu y\u00f6nlerden birbirinden farkl\u0131 d\u00f6rtl\u00fc bir alt d\u00f6nemlendirme yap\u0131labilir:<\/p>\n i) Cumhuriyetin ilk y\u0131llar\u0131ndan 1940\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131na de\u011fin uzanan ilk alt d\u00f6nemde, bilindi\u011fi gibi toplumsal ve ekonomik yap\u0131n\u0131n yeniden \u00f6rg\u00fctlenmesine y\u00f6nelik etkinlikler g\u00fcndemdedir. M\u00fchendis niteli\u011finde i\u015fg\u00fcc\u00fc say\u0131s\u0131 azd\u0131r. Ancak, yeniden \u00fcretmenin, yap\u0131la\u015fman\u0131n getirdi\u011fi teknik bilgiye gereksinme b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Ulusal co\u015fku doruktad\u0131r. \u00dcretimin her alanda art\u0131r\u0131lmas\u0131 ya\u015famsal bir \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu ko\u015fullarda m\u00fchendislik hizmetlerinin ve dolay\u0131s\u0131yla m\u00fchendis ve teknikerlerin b\u00fcy\u00fck bir sayg\u0131nl\u0131\u011fa kavu\u015fmalar\u0131 ola\u011fand\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla siyasal d\u00fczlemde askerlerin yan\u0131 s\u0131ra, onlara yak\u0131n d\u00fczeyde etken bir konumda yer almalar\u0131 da ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Yeniden kurulu\u015fta, giderek ekonomik b\u00fcy\u00fcmede teknik bilginin \u00f6nemi hemen hemen her alanda kavranm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n ii) \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 g\u00fcnlerinde ve sonras\u0131nda yat\u0131r\u0131mlar\u0131n yava\u015flad\u0131\u011f\u0131, kimi alanlarda da t\u00fcm\u00fcyle durdu\u011fu 1945-1950 aral\u0131\u011f\u0131 bir \u201cge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi\u201d olarak de\u011ferlendirilebilir. Ancak, asker-sivil b\u00fcrokrat ve teknokrat y\u00f6netim kadrolar\u0131na y\u00f6nelik ho\u015fnutsuzluklar\u0131n da katk\u0131da bulundu\u011fu siyasal olu\u015fumlar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 verdi\u011fi 1950-1970 d\u00f6neminde ya\u015fananlar m\u00fchendislik hizmetlerinin teknik ve teknoloji \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinden t\u00fcm\u00fcyle d\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131 bir alt d\u00f6nemdir 1950-1979 aras\u0131. Ger\u00e7ekte ulusal d\u00fczlemde teknik ve teknoloji \u00fcretme s\u00fcre\u00e7leri de son derece s\u0131n\u0131rl\u0131 bir yayg\u0131nl\u0131\u011fa sahiptir bu d\u00f6nemde: Hemen her alanda teknoloji aktar\u0131m\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6yle ki aktar\u0131lan teknolojinin \u00fclke ko\u015fullar\u0131na uygunlu\u011fu bile sorgulanmamakta; dolay\u0131s\u0131yla m\u00fchendislik hizmetlerine yaln\u0131zca \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinde de\u011fil, aktar\u0131lan teknolojinin uyumlula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve i\u015fletilmesinin denetlenmesinde de herhangi bir etken i\u015flev verilmemektedir. Bu altd\u00f6nemde yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131lan altyap\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n, kar\u015f\u0131t\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcne kar\u015f\u0131n m\u00fchendislik hizmetleri y\u00f6n\u00fcnden ya\u015famsal \u00f6nemde eksiklik ve\/veya yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Yaln\u0131zca \u00e7evre sorunlar\u0131yla ilgisi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak somutla\u015ft\u0131r\u0131lmak gerekirse tar\u0131mdaki makinele\u015fmenin, ormanc\u0131l\u0131kta kitle \u00fcretimi ve t\u00fcr de\u011fi\u015fikli\u011fi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n, sanayide teknoloji ve yer se\u00e7imlerinin, ula\u015ft\u0131rma ve kentle\u015fme yap\u0131s\u0131ndaki \u00e7arp\u0131kl\u0131klar\u0131n bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fanan \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131n, bir anlamda altyap\u0131s\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n iii) Hemen hemen hi\u00e7bir boyutuyla gerekti\u011fince sorgulanmayan 1970-1980 alt d\u00f6neminde, belki m\u00fchendislik hizmetleri de\u011fil, ancak m\u00fchendisler ve \u00f6rg\u00fctleri yepyeni* i\u015flevler \u00fcstlenmi\u015ftir. Ger\u00e7ekten de; m\u00fchendislik hizmetlerinin \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinin tasarlanmas\u0131 ile yeni teknik ve teknolojilerin \u00fcretilmesindeki etkenlikler 1970-1980 d\u00f6neminde de artmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, d\u00f6nemin sonlar\u0131nda, en az\u0131ndan resm\u00ee \u00e7evrelerde artmas\u0131 gerekti\u011fine ili\u015fkin bilincin olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemleniyor: IV. Be\u015f Y\u0131ll\u0131k Kalk\u0131nma Plan\u0131\u2019nda g\u00fcndeme getirilen \u201cKamu M\u00fchendislik Kurumu\u201d yakla\u015f\u0131m\u0131 bu ba\u011flamda de\u011ferlendirilebilecek anlaml\u0131 bir \u00f6rnektir: Kurumun; \u201cilk a\u015famada makine imalat, demir-\u00e7elik, kimya, \u00e7imento, \u015feker, g\u00fcbre, cevher haz\u0131rlama ve zenginle\u015ftirme sekt\u00f6rlerindeki kamu yat\u0131r\u0131mc\u0131 kurulu\u015flar\u0131n\u0131n belirli m\u00fchendislik tasar\u0131m hizmetlerini \u00fcstlenmesi\u201d \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.5 Ancak, 1980\u2019li y\u0131llardaki bilinen geli\u015fmeler s\u0131ras\u0131nda bu yakla\u015f\u0131m ya\u015fama ge\u00e7irilememi\u015ftir. Yine bu d\u00f6nemde m\u00fchendislik-m\u00fc\u015favirlik b\u00fcrolar\u0131n\u0131n say\u0131sal olarak daha da artt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Ne ki m\u00fchendislik hizmetlerinin i\u015flevinde, dolay\u0131s\u0131yla da \u00fclkedeki ekonomik, teknik olu\u015fumlar\u0131n bi\u00e7imlenmesindeki konumlar\u0131nda \u00f6nemli bir de\u011fi\u015fiklik g\u00f6r\u00fclmemektedir. Ancak, birey olarak m\u00fchendisler ve \u00f6rg\u00fctleri d\u00f6nemin toplumsal ve siyasal olu\u015fumlar\u0131nda, en az\u0131ndan bir \u201cses\u201d olarak, \u00f6nceki d\u00f6nemlerinden farkl\u0131, dahas\u0131 etken bir konuma gelmi\u015ftir.<\/p>\n \u00d6\u011frenimi s\u0131ras\u0131nda edindi\u011fi bilgiyi, mesleksel ya\u015fam\u0131nda kazand\u0131\u011f\u0131 deneyimi ne denli uygulamaya aktarabildi\u011fini sorgulamaya ba\u015flamas\u0131, d\u00f6nemin siyasal olu\u015fumlar\u0131n\u0131n da katk\u0131s\u0131yla m\u00fchendisler aras\u0131nda k\u00f6ktenci davran\u0131\u015flara y\u00f6nelime yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r: M\u00fchendisler ve \u00f6rg\u00fctleri bu d\u00f6nemde, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemesine \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan ekonomik, toplumsal ve siyasal d\u00fczenin t\u00fcm\u00fcyle kar\u015f\u0131t\u0131 bir konumdad\u0131r. Her t\u00fcrden soruna bu kar\u015f\u0131t konumda benimsenen genel yakla\u015f\u0131mlarla \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmek \u00e7abalar\u0131 i\u00e7indedir. Bu genel yakla\u015f\u0131mlarda ise mesleksel kayg\u0131lar ikincil, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcl konumdad\u0131r. Ba\u015fka bir s\u00f6yleyi\u015fle; 1970\u2019li y\u0131llarda \u201cm\u00fchendislerin hareketi\u201dnde, siyasal iktidarlara y\u00f6neltilen istemlerin bi\u00e7imlenmesinde mesleksel nitelikte olanlar kesinlikle belirleyici de\u011fildir. 1950\u2019lerin; \u201cm\u00fchendislerin ekonomik faaliyetin i\u00e7inde bulunduklar\u0131 ve ne i\u015f\u00e7i ne de patron olduklar\u0131 i\u00e7in teknik, ekonomik ve toplumsal sorunlar\u0131 en iyi ele alabilecek unsurlard\u0131r\u201d yakla\u015f\u0131m\u01316 art\u0131k a\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sergilenen eylemler, etkinlikler ise, kimi \u00e7evrelerinde g\u00fcd\u00fcledi\u011fi kamuouyunun m\u00fchendisleri ve \u00f6rg\u00fctlerini karar alma s\u00fcre\u00e7lerinden d\u0131\u015flamalar\u0131n\u0131 daha da kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r: \u00dcretimin tasarlanmas\u0131nda, teknik ve teknolojilerin \u00fcretilmesinde i\u015flevsel, etken bir konumda olmayan m\u00fchendislerin karar alma s\u00fcre\u00e7lerinden de d\u0131\u015flanmas\u0131, do\u011fal olarak \u00e7evre \u00fczerinde herhangi bir bi\u00e7imde etkili olabilecek s\u00fcre\u00e7lerin denetlenmesini rastlant\u0131lara b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin 1974 y\u0131l\u0131nda g\u00fcndeme gelen \u201c\u00c7evre Sorunlar\u0131 Bakanlar Koordinasyon Kurulu\u201dnun 1975 y\u0131l\u0131nda olu\u015fturdu\u011fu \u201csu kirlenmesi\u201d, \u201chava kirlenmesi\u201d, \u201ctoprak kirlenmesi\u201d, \u201cstandartlar\u201d, \u201cproses ve teknoloji uygulama\u201d dan\u0131\u015fma komitelerinde yaln\u0131zca Kimya M\u00fchendisleri Odas\u0131 g\u00f6rev \u00fcstlenebilmi\u015ftir. Oysa yine bu d\u00f6nemde m\u00fchendisler ve \u00f6rg\u00fctleri genel ekonomik ve siyasal istemlerinin yan\u0131 s\u0131ra \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131 da tart\u0131\u015fma g\u00fcndemlerine alm\u0131\u015f, olanaklar\u0131n\u0131n elverdi\u011fince de \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretme \u00e7abalar\u0131 i\u00e7inde olmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin T\u00fcrk M\u00fchendis ve Mimar Odalar\u0131 Birli\u011fi (TMMOB) Kimya M\u00fchendisleri Odas\u0131 1976\u2019da \u201cMarmara ve Bo\u011fazlar Belediyeleri Birli\u011fi\u201d ile \u201c\u00c7evre Sorunlar\u0131n\u0131 \u00d6nleme Projeleri Protokol\u00fc\u201dn\u00fc ba\u011f\u0131tlayabilmi\u015f; TMMOB\u2019ye ba\u011fl\u0131 Odalar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun kat\u0131l\u0131m\u0131yla \u201cTarih\u00ee \u00c7evre, Ye\u015fil Alanlar ve K\u0131y\u0131lar Korunmal\u0131; Toplum Yarar\u0131na D\u00fczenlenmelidir\u201d kampanyalar\u0131 a\u00e7\u0131labilmi\u015ftir. TMMOB Orman M\u00fchendisleri Odas\u0131\u2019n\u0131n Antalya\u2019da D\u00fcnya Bankas\u0131\u2019n\u0131n deste\u011fiyle kurulacak entegre kereste-ka\u011f\u0131t tesisinin hammadde gereksinmesinin kar\u015f\u0131lanmas\u0131 amac\u0131yla ormanlar\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131na yol a\u00e7abilecek bir yakla\u015f\u0131ma y\u00f6nelik kar\u015f\u0131 kamuoyu olu\u015fturma \u00e7abalar\u0131 da bu ba\u011flamda an\u0131labilecek \u00e7abalardand\u0131r. \u00d6te yandan, m\u00fchendisler bireysel olarak da \u00e7evre sorunlar\u0131na y\u00f6nelik duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00fcndeme getirme, yayg\u0131nla\u015ft\u0131rma \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde olmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin, Aydan Bulca\u2019n\u0131n Mimarlar Odas\u0131 Ankara \u015eubesi Ba\u015fkan\u0131 olarak, hen\u00fcz 1975\u2019de, SEKA\u2019n\u0131n yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen entegre kereste-ka\u011f\u0131t tesisinin yol a\u00e7abilece\u011fi \u00e7evre sorunlar\u0131na dikkat \u00e7ekme \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde olmas\u0131 anlaml\u0131d\u0131r.7 Ancak, bu t\u00fcrden, bir anlamda “d\u0131\u015fsal” \u00e7abalar\u0131n siyasal y\u00f6netimleri, kamuoyunun m\u00fchendislik hizmetlerinin \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi y\u00f6n\u00fcnden de bu \u00f6neminin bilincine varabilmelerine yetmemi\u015ftir.<\/p>\n iv) M\u00fchendisler 1980\u2019li y\u0131llarda sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yitirmi\u015f bir meslek kamuoyudur art\u0131k. Bu d\u00f6nemdeki siyasal, toplumsal ve k\u00fclt\u00fcrel olu\u015fumlar\u0131n bask\u0131c\u0131, kat\u0131l\u0131m\u0131 engelleyici i\u00e7eri\u011fi, toplumun \u00f6teki kesimleri gibi m\u00fchendisleri ve \u00f6rg\u00fctlerini de olup bitenler kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde duyars\u0131zla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa, 1980\u2019li y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131na de\u011fin uzanan bu dura\u011fanl\u0131k i\u00e7inde \u00fclkenin siyasal, ekonomik, toplumsal yap\u0131s\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirebilecek anayasal, yasal ve kurumsal d\u00fczenlemeler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6yle ki bu d\u00fczenlemelerin pek \u00e7o\u011fu kentsel ve k\u0131rsal \u00e7evrede sonradan onar\u0131lmas\u0131 olanaks\u0131zl\u0131klara yol a\u00e7abilecek do\u011frultuda olmu\u015ftur. Ayr\u0131ca, do\u011frudan \u00e7evrenin korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi ile ilgili \u00e7e\u015fitli d\u00fczenlemeler de yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, 1982 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n 56. maddesi ile devlete \u00f6nemli \u00f6devler getirilmi\u015f; 2872 say\u0131l\u0131 \u00c7evre Yasas\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f; genel m\u00fcd\u00fcrl\u00fck\/m\u00fcste\u015farl\u0131k\/bakanl\u0131k d\u00fczeyinde kurumlar; ulusal ve yerel d\u00fczeyde kurullar olu\u015fturulmu\u015ftur. Mesleksel u\u011fra\u015f\u0131 alanlar\u0131yla do\u011frudan ilgili d\u00fczenlemelerden m\u00fchendislerin ve \u00f6rg\u00fctlerinin \u00f6zenle d\u0131\u015flanmas\u0131 ise bu \u00e7abalar\u0131n ortak paydas\u0131 olmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin;<\/p>\n . 2872 say\u0131l\u0131 yasa ile olu\u015fturulan ve sonradan kald\u0131r\u0131lan \u201cY\u00fcksek \u00c7evre Kurulu\u201d ile 389 say\u0131l\u0131 KHK ile olu\u015fturulmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclen \u201cMahalli \u00c7evre Kurullar\u0131\u201dnda, 1980\u2019li y\u0131llar\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda ise \u00e7evre sorunlar\u0131na y\u00f6nelik duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n her kesimde oldu\u011fu gibi m\u00fchendisler ve \u00f6rg\u00fctleri aras\u0131nda da yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemleniyor: \u00d6zellikle Mimarlar, Kimya, \u0130n\u015faat, \u015eehir Planc\u0131lar\u0131 Odalar\u0131 ile TMMOB ve bu \u00f6rg\u00fctlerin il koordinasyon kurullar\u0131n\u0131n giri\u015fimleri ve \u00e7e\u015fitli etkinlikleri bu ba\u011flamda an\u0131lmaya de\u011fer yayg\u0131nl\u0131k ve yo\u011funlukta olmu\u015ftur. \u00d6te yandan son yerel se\u00e7imlerde sosyal demokratlar\u0131n y\u00f6netimine ge\u00e7ti\u011fi yerlerde yerel y\u00f6netimler ile Odalar aras\u0131nda i\u015f ve g\u00fc\u00e7 birlikteli\u011fi ortamlar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131, bu do\u011frultudaki giri\u015fimlere \u00f6nemli dayanaklar sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak t\u00fcm bu geli\u015fmelere kar\u015f\u0131n m\u00fchendislik hizmetlerinden ve dolay\u0131s\u0131yla da m\u00fchendisler ve \u00f6rg\u00fctlerinden i\u015flevsel, etken yararlanma mekanizmalar\u0131 kurulamam\u0131\u015ft\u0131r. 1. M\u00fchendis vard\u0131r; Hangi dinamiklerin sonucu olursa olsun bu olas\u0131 durumlardan herhangi biri ya da birka\u00e7\u0131 yahut t\u00fcm\u00fc birlikte ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda (ya da \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7indir ki) \u00e7evre sorunlar\u0131 g\u00fcndeme gelmekte; var olanlar peki\u015fmekte ve yayg\u0131nla\u015fmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin;<\/p>\n \u2022 erozyon \u00f6nlenemiyor, ise, \u00f6teki temel nitelikteki etmen ve dinamiklerin yan\u0131 s\u0131ra m\u00fchendislik hizmetleri i\u00e7in yukar\u0131da \u015fematize edilen durumlar\u0131n bir ya da birka\u00e7\u0131 s\u00f6zkonusudur. G\u00fcneydo\u011fu Anadolu Projesi, Ankara B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi\u2019nin g\u00fcndeme getirdi\u011fi Ankara Kenti A\u011fa\u00e7land\u0131rma Ana Plan\u0131, Yata\u011fan ve G\u00f6kova\u2019daki termik santraller, Murgul-G\u00f6kta\u015f\u2019taki bak\u0131r \u00fcretim tesisleri, SEKA\u2019n\u0131n Silifke Ta\u015fucu\u2019ndaki entegre kereste-ka\u011f\u0131t fabrikas\u0131; Trabzon ve en son olarak da Bing\u00f6l ve Zonguldak \u00e7evresindeki su bask\u0131nlar\u0131 ve toprak kaymalar\u0131; k\u0131y\u0131lardaki yap\u0131la\u015fmalar ve verilebilecek ba\u015fka \u00f6rnekler, temelde birer m\u00fchendislik hizmeti \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu nedenledir ki, T\u00fcrkiye\u2019de m\u00fchendislerin en az\u0131ndan birey olarak Nermi Uygur\u2019un \u015fu dizelerindeki olguyu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmalar\u0131 yararl\u0131 olacakt\u0131r:<\/p>\n \u201cTeknikte her yap\u0131labileni yapmaya kalk\u0131\u015fmak; 1 James O\u2019Conner\/Alexander Cockburn, \u201cSosyalist Ekoloji Ne Demektir; Neden Ba\u015fka T\u00fcrl\u00fcs\u00fc Olamaz?\u201d (\u00c7eviri: Ayd\u0131n Pesen), 11. Tez, 1991\/1, s. 160. *Birikim\u00a0Dergisi’nin\u00a0Eyl\u00fcl\u00a01991\u00a0tarihli\u00a029.\u00a0Say\u0131s\u0131ndan\u00a0al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"G\u0130R\u0130\u015e \n \nS\u00f6ze birka\u00e7 soru ile ba\u015flamak uygun olacakt\u0131r: T\u00fcrkiye\u2019de kamuoyu \u00e7evre sorunlar\u0131yla yayg\u0131n olarak ne zaman ilgilenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r? Bu soruyla ilgili olarak; 1980\u2019li y\u0131llar\u0131n \u00f6zel bir \u201chavas\u0131\u201d m\u0131 vard\u0131? Resm\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015f yanl\u0131lar\u0131 s\u00f6zkonusu sorunlarla neden bu denli ilgilenmi\u015ftir? Bu ilgiye kar\u015f\u0131n \u00e7evre sorununa yol a\u00e7an hangi s\u00fcreci durdurabilmi\u015flerdir? Kamuoyu \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131 t\u00fcm boyutlar\u0131yla ne denli tart\u0131\u015fabilmi\u015f; ger\u00e7ek nedenlerini kavrayabilmi\u015f; \u00fczerine d\u00fc\u015fenleri ne denli yapm\u0131\u015f (ya da yapabilmi\u015f), yapmas\u0131na olanak tan\u0131nm\u0131\u015f m\u0131d\u0131r? Geli\u015ftirilen \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri ne denli ger\u00e7ek\u00e7i olabilmi\u015f, ne denli ya\u015fama ge\u00e7irilebilmi\u015f; ge\u00e7irilememe nedenleri ne denli sorgulanabilmi\u015ftir? Co\u015fkulu \u201c\u00e7evrecilik\u201d d\u00f6nemi a\u015f\u0131lm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u00d6yleyse, art\u0131k,\u00a0\u00a0bu t\u00fcr sorgulamalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Ger\u00e7ekte bu alanda ya\u015fananlar T\u00fcrkiye\u2019deki k\u00fclt\u00fcrlenme, giderek bilin\u00e7lenme s\u00fcre\u00e7lerinin ne denli y\u00fczeysel, \u00e7arp\u0131k oldu\u011funu yahut kolayl\u0131kla \u00e7arp\u0131t\u0131labilece\u011fini bir kez daha a\u00e7\u0131kl\u0131kla ortaya koymu\u015ftur: Sorunlar\u0131 do\u011fru tan\u0131mlamak, kaynaklar\u0131n\u0131 belirlemek; ger\u00e7ek\u00e7i \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerilerini geli\u015ftirmek ve ya\u015fama ge\u00e7irmek; t\u00fcm bu a\u015famalar\u0131 birbirleriyle tutarl\u0131 bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015ftirmek \u00fclkemizde, hen\u00fcz gerekti\u011fince yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015f bir yakla\u015f\u0131m de\u011fildir. Bu ger\u00e7ek, belki de en \u00e7arp\u0131c\u0131 bi\u00e7imde m\u00fchendislik hizmetleri (ve dolay\u0131s\u0131yla m\u00fchendisler) – \u00e7evre sorunlar\u0131 ili\u015fkisinde ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla tart\u0131\u015fmay\u0131 bu boyuta indirgemek yararl\u0131 olabilecektir.\n \n\n","protected":false},"author":5,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[2772],"class_list":{"0":"post-3","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki","8":"tag-muhendislik-ve-cevre-sorunlari"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\u00d6te yandan, yukar\u0131daki yakla\u015f\u0131m s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u00e7evrenin \u00f6geleri olarak;<\/p>\n
\n. hava, atmosfer,
\n. arazi (tar\u0131m alan\u0131, otlak, \u00e7ay\u0131r, sulak alanlar vb.)
\n. tesisler (konutlar, i\u015fyerleri, dinlenme ve spor alanlar\u0131, enerji \u00fcretim merkezleri, karayollar\u0131, sulama tesisleri vb.),
\n. denizler, g\u00f6ller, akarsular,
\n. \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131, makinalar, ta\u015f\u0131tlar ba\u015fta olmak \u00fczere \u00e7evrede g\u00f6r\u00fclebilen ve g\u00f6r\u00fclemeyen t\u00fcm varl\u0131klar, nesneler, k\u0131sacas\u0131 her \u015fey say\u0131labilir.<\/p>\n
\n.\u00a0\u00a0383 say\u0131l\u0131 KHK ile olu\u015fturulan \u201c\u00d6zel \u00c7evre Koruma Kurumu\u201dnda,
\n. \u201cHava Kalitesinin Korunmas\u0131\u201d, \u201cG\u00fcr\u00fclt\u00fc Kontrol\u201d, \u201cKamu Arazilerinin Turizm Yat\u0131r\u0131mlar\u0131na Tahsisi\u201d, \u201cTar\u0131m Alanlar\u0131n\u0131n Tar\u0131m D\u0131\u015f\u0131 Ama\u00e7larla Kullan\u0131m\u0131n\u0131n D\u00fczenlenmesi\u201d y\u00f6netmeliklerinin uygulanmas\u0131
\nvb. yasal ve kurumsal d\u00fczenlemelerin hi\u00e7birinde, t\u00fcm\u00fc yasayla kurulmu\u015f kamu kurumu niteli\u011finde \u00f6rg\u00fctler olan ve \u00e7o\u011funun \u00e7e\u015fitli projeleri onaylama yetkisi bulunan m\u00fchendis ve mimar odalar\u0131 ve \u00fcst \u00f6rg\u00fctleri TMMOB\u2019ye yer verilmemi\u015ftir. Do\u011frusu, bu d\u00f6nemde meslek kurulu\u015flar\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle de m\u00fchendis ve mimar odalar\u0131n\u0131n, \u00fcst \u00f6rg\u00fctleri TMMOB\u2019nin bu do\u011frultuda \u0131srarl\u0131 \u00e7abalar\u0131 da olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\n\u00d6zetlenirse; T\u00fcrkiye\u2019de m\u00fchendislik hizmetlerinden gerekti\u011fince yararlanma\/yararlanamama ile \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131n yo\u011funluk ve yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda, son derece y\u00fcksek d\u00fczeyde ve ayn\u0131 y\u00f6nl\u00fc bir ili\u015fki bulunmaktad\u0131r. Ki, bu da m\u00fchendislik hizmetleriyle \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131 gere\u011fi bir durumdur ve bir bak\u0131ma da ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Soruna bu noktada ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve daha \u015fematik bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fclebilecek olanlar \u015f\u00f6ylece s\u0131ralanabilir:<\/p>\n
\n1.1. Yeterli nitelik ve niceliktedir, ancak
\n1.1.1. Hizmetlerinden yararlan\u0131lmamaktad\u0131r.
\n1.1.2. Hizmetlerinden yararlan\u0131lmamaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc;
\n1.1.2.1. M\u00fchendisler gere\u011fince duyarl\u0131 de\u011fildir.
\n1.1.2.2. M\u00fchendisler ve \u00f6rg\u00fctleri mesleksel \u00e7at\u0131\u015fmalar i\u00e7indedir.
\n1.2. Gerekti\u011fince nitelikli; ancak nicel olarak yetersizdir.
\n1.3. Gerekti\u011fince nitelikli de\u011fildir.
\n1.4. Hem niteli\u011fi hem de niceli\u011fi yetersizdir.
\n2. M\u00fchendis yoktur.<\/p>\n
\n\u2022 ormans\u0131zla\u015ft\u0131rma giderek h\u0131zlan\u0131yor,
\n\u2022 kentle\u015fme d\u00fczensiz, altyap\u0131s\u0131z bi\u00e7imde s\u00fcr\u00fcyor,
\n\u2022 \u00e7evresine b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131mlar getiren enerji sistemleri kuruluyor,
\n\u2022 tar\u0131msal ila\u00e7, g\u00fcbre ve makine kullan\u0131m\u0131, yanl\u0131\u015f sulama topra\u011f\u0131 kirletiyor, \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor,
\n\u2022 i\u00e7me suyu toplama barajlar\u0131n\u0131n \u00fczerinden karayollar\u0131 ge\u00e7iriliyor,
\n\u2022 sanayi ve evsel at\u0131k ve art\u0131klar rastgele \u00e7evreye at\u0131labiliyor,
\n\u2022 verimli tar\u0131m topraklar\u0131na sanayi tesisleri ve konutlar yap\u0131l\u0131yor,
\n\u2022 ula\u015f\u0131m ve ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kirlilik denetlenemiyor,
\n\u2022 kentsel ye\u015fil alan d\u00fczenlemeleri s\u0131ras\u0131nda \u00f6nemli eksiklik ve yanl\u0131\u015fl\u0131klar yap\u0131l\u0131yor; var olan birey ve topluluklara zarar veriliyor;
\n\u2022\u00a0\u00a0bitki ve hayvan t\u00fcrleri yok ediliyor,
\n\u2022 barajlar\u0131n kullan\u0131m s\u00fcrelerini uzatabilecek \u00f6nlemler al\u0131nm\u0131yor<\/p>\n
\n\u00dcstelik de bu \u00f6rneklerin hemen hemen t\u00fcm\u00fc kamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan ya da bu kurum ve kurulu\u015flar\u0131n g\u00f6zetiminde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f yat\u0131r\u0131mlara ili\u015fkindir. Ba\u015fka bir s\u00f6yleyi\u015fle; ilke olarak \u201ck\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmeyen\u201d kurulu\u015flar\u0131n etkinlikleri ve yat\u0131r\u0131mlar\u0131 s\u0131ras\u0131nda da m\u00fchendislik hizmetlerinden gerekti\u011fince yararlan\u0131lmamas\u0131, T\u00fcrkiye\u2019deki \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesine y\u00f6nelik tart\u0131\u015fmalar y\u00f6n\u00fcnden kesinlikle sorgulanmas\u0131 gereken bir olgudur. Ku\u015fkusuz, \u00e7evrenin \u00f6gelerini metala\u015ft\u0131ran ekonomik-politik s\u00fcre\u00e7lerin belirleyici oldu\u011fu ko\u015fullarda bu sorgulaman\u0131n tek ba\u015f\u0131na yap\u0131labilmesi olanakl\u0131 de\u011fildir. Ayr\u0131ca; kendisini ve dolay\u0131s\u0131yla gelece\u011fini do\u011frudan ilgilendiren s\u00fcre\u00e7lerin tasarlanmas\u0131 ve ya\u015fama ge\u00e7irilmesine demokratik kat\u0131l\u0131m olana\u011f\u0131 verilmeyen yurtta\u015flar\u0131n, bu arada da m\u00fchendis ve mimarlar\u0131n s\u00f6zkonusu sorgulamay\u0131 kendiliklerinden yapmas\u0131 da, ne denli anlaml\u0131 yarg\u0131lara ula\u015f\u0131l\u0131rsa ula\u015f\u0131ls\u0131n belirleyici bir etkenli\u011fe kavu\u015famamaktad\u0131r.<\/p>\n
\ndelilik
\naptall\u0131k
\nsayg\u0131s\u0131zl\u0131k
\nsevgisizlik
\ncinayet
\nTeknik alan\u0131nda;
\nyapt\u0131\u011f\u0131n i\u00e7in
\nyapmad\u0131\u011f\u0131n i\u00e7in
\ngere\u011fi gibi yapmaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131n i\u00e7in
\nyapar g\u00f6r\u00fcn\u00fcp yapmad\u0131\u011f\u0131n i\u00e7in
\nal\u00e7ak\u00e7a sorumlusun hep.\u201d<\/p><\/blockquote>\n
\n(*) Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019de olu\u015fturulan D\u00fcnya \u00c7evre ve Kalk\u0131nma Komisyonu\u2019nun haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \u201cOrtak Gelece\u011fimiz\u201d adl\u0131 rapordan bu ama\u00e7la yararlan\u0131labilir.
\n2 Nil\u00fcfer G\u00f6le, M\u00fchendisler ve \u0130deoloji (\u00d6nc\u00fc Devrimcilerden Yenilik\u00e7i Se\u00e7kinlere), (\u00c7eviri: Eli Levi), \u0130leti\u015fim, 1986, s. 35-36.
\n3 J. Kenneth Galbraith, Ekonomi Kimden Yana, Alt\u0131n Kitaplar, (\u00c7eviri: Belk\u0131s \u00c7orak\u00e7\u0131), s. 126.
\n4 \u00d6mer Sakals\u0131z, \u201cTeknokrattan \u2018Yurtta\u015f\u2019 M\u00fchendise\u201d, 11. Tez, 1987\/5, s. 218.
\n(*)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Bu \u201cyepyeni\u201d nitelemesinin farkl\u0131 bi\u00e7imde anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve d\u0131\u015fsal olarak de\u011fil de, i\u00e7sel bir dinamik sonucu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131 uygun olacakt\u0131r.
\n5 Algan Hacalo\u011flu, \u201cT\u00fcrkiye\u2019de M\u00fchendislik Hizmetleri\u201d TMMOB Makine M\u00fchendisleri Odas\u0131 1987 Sanayi Kongresi Bildirileri, 9-15 Kas\u0131m 1987, s. 536.
\n6 B\u00fclten, Ekim 1954, TMMOB Yay\u0131n\u0131, Ankara.
\n7 Aydan Bulca, Haber B\u00fclteni, 1 A\u011fustos 1975, TMMOB, Ankara.<\/p>\n