{"id":3043,"date":"2011-04-15T09:34:55","date_gmt":"2011-04-15T06:34:55","guid":{"rendered":"http:\/\/politeknik.org.tr\/\/?p=3043"},"modified":"2019-01-28T21:01:23","modified_gmt":"2019-01-28T18:01:23","slug":"dijital-ekonomi-icin-kultur-ureten-serbest-emek-tiziana-terranova","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/dijital-ekonomi-icin-kultur-ureten-serbest-emek-tiziana-terranova\/","title":{"rendered":"Dijital Ekonomi \u0130\u00e7in K\u00fclt\u00fcr \u00dcreten Serbest Emek &#8211; Tiziana Terranova"},"content":{"rendered":"<div>Dijital ekonomide emek meselesi, yaln\u0131zca kapitalist s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn bilindik mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n yenilik\u00e7i bir geli\u015fmesi olarak a\u00e7\u0131klanamaz. \u201cNetK\u00f6leleri\u201d olarak ifade edilen i\u015fg\u00fcc\u00fc, eme\u011fin internetteki basit bir formu olmamakla birlikte, bu tip bir i\u015fg\u00fcc\u00fc \u00f6zellikle ge\u00e7 kapitalist toplumlarda yayg\u0131n olan emek ile karma\u015f\u0131k bir ili\u015fkiyi somutla\u015ft\u0131r\u0131r. Bu ili\u015fkiyi, hen\u00fcz az\u0131msanmas\u0131na kar\u015f\u0131n k\u00fclt\u00fcr ekonomisinin \u00f6nemli bir \u00f6zelli\u011fi olan \u201cserbest emek\u201d tedariki olarak anlamak gerekir. Bu makale \u0130nternet\u2019i serbest eme\u011fin temel rol oyna\u011f\u0131n\u0131 bir alan olarak ele al\u0131rken, \u201cdijital ekonomi\u201d ve \u0130talyan otonomistlerin \u201ctoplumsal imalathane\u201d kavramlar\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar\u0131 vurgulamay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>\u201cToplumsal imalathane\u201d kavram\u0131 \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinin fabrikadan topluma ge\u00e7i\u015fini ifade eder. Burada da \u0130nternet\u2019e hayat veren, de\u011ferin s\u00fcrekli olarak yeniden \u00fcretilmesini sa\u011flayan teknik ve k\u00fclt\u00fcrel emektir. Dijital ekonomide \u00fcretim ve t\u00fcketim aras\u0131ndaki giderek bulan\u0131kla\u015fan alan, \u00fcretime yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f Marksist i\u015f\u00e7i kavram\u0131n\u0131n yeniden d\u00fczenlenmesine i\u015faret etmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc internet her kullan\u0131c\u0131y\u0131 otomatik olarak aktif bir \u00fcreticiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmedi\u011fi gibi, her i\u015f\u00e7iye de yarat\u0131c\u0131 bir \u00f6zneye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmez. \u00dcretim ve t\u00fcketimin \u201cserbest emek\u201d kategorisiyle yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu s\u00fcre\u00e7, dikkatlice analiz edilmesi gereken farkl\u0131 bir \u201cde\u011fer\u201d olgusuna dikkat \u00e7ekiyor.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div><strong>Dijital Ekonomi\u00a0<\/strong><\/div>\n<div>\u201cDijital ekonomi\u201d kavram\u0131 bu s\u00fcreci a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu kavram, hem post-modern k\u00fclt\u00fcrel ekonomi ile hem de enformasyon end\u00fcstrisiyle kesi\u015fen bir olu\u015fumu tarif ediyor. Richard Barbrook\u2019un tan\u0131m\u0131nda dijital ekonomi yeni teknolojilerin (bilgisayar a\u011flar\u0131) ve yeni tip i\u015f\u00e7ilerin (dijital zanaatk\u00e2rlar) ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 karakterize eder. Bu anlamda dijital ekonomi, internet k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc \u015fekillendirmede \u00f6nemli bir rol oynayan akademik faaliyetlerin devlet taraf\u0131ndan finanse edildi\u011fi (ARPANET gibi) kamu unsurunun, pazar odakl\u0131 unsurun ve hediye ekonomisi unsurunun bulundu\u011fu karma bir ekonomidir.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>Kapitalizmin gelece\u011finin bilginin metala\u015fmas\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131na inanan pek \u00e7ok siyaset\u00e7i ve kurumsal liderlerin aksine Barbrook, anarko-kom\u00fcnizmin ger\u00e7ekte var olan formunun yarat\u0131c\u0131s\u0131 olan para-meta ili\u015fkisinin, hen\u00fcz ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n zirvesinde olan bilgi toplumunda ikincil bir role sahip oldu\u011funu savunur. \u0130nterneti fiziksel mesafe engeli olmaks\u0131z\u0131n, para ve siyasetin do\u011frudan arabuluculu\u011fu olmadan kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n te\u015friki mesaide bulunduklar\u0131 ve telif hakk\u0131 i\u00e7in endi\u015fe duymadan bilgi al\u0131\u015fveri\u015fi yapabildikleri bir alan olarak tan\u0131ml\u0131yor. Bununla birlikte a\u011f topluluklar\u0131n\u0131n da devletlerin ya da piyasalar\u0131n d\u00fczenledi\u011fi sosyal s\u00f6zle\u015fmeler ile de\u011fil, yaln\u0131zca fikirlerin ve bilginin hediye edilmesinin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleriyle olu\u015ftu\u011funu ifade ediyor.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>Marksist-Hegelci a\u00e7\u0131dan Barbrook, ileri teknoloji hediye ekonomisini kapitalizmin i\u00e7eriden a\u015f\u0131laca\u011f\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fcyor. Ayr\u0131ca bu ekonominin, Yeni Sol\u2019un ve neoliberalizmin serbest piyasa ideolojilerinin sadeli\u011fini a\u015fan \u00f6nc\u00fc bir moment oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyor. Dijital ekonomide para-meta ve hediye ili\u015fkilerinin yaln\u0131zca birbirleriyle \u00e7at\u0131\u015fma halinde de\u011fil, ayn\u0131 zamanda sembiyoz\/ortakya\u015farl\u0131l\u0131k i\u00e7inde bir arada var olduklar\u0131n\u0131 savunuyor.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>Dijital ekonominin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturan hediye ekonomisini bir b\u00fct\u00fcn olarak, ge\u00e7 kapitalist toplumlarda eme\u011fin yeniden \u00fcretilmesinin \u00f6nemli bir g\u00fcc\u00fc olarak g\u00f6rmek gerekir. Buradaki i\u015fg\u00fcc\u00fc, \u00f6rne\u011fin amat\u00f6r Web tasar\u0131mc\u0131lar\u0131, yaln\u0131zca kapitalizm onlara ihtiya\u00e7 duyuyor diye de\u011fil, ayn\u0131 zamanda k\u00fclt\u00fcrel \u00fcretimin bir par\u00e7as\u0131 olmaya hevesli olduklar\u0131 i\u00e7in de emek \u00fcretiyorlar. Ancak bu arg\u00fcman dijital i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn bir yandan \u00e7ekici hale getirilirken bir yandan da az \u00fccretle a\u011f\u0131r ko\u015fullarda i\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran dijital medyan\u0131n, enformasyon sekt\u00f6r\u00fcnde giderek artan bir bozulmaya sebep oldu\u011fu ve eme\u011fi insafs\u0131zca ge\u00e7icile\u015ftirdi\u011fini g\u00f6z ard\u0131 etmez. Dijital ekonomiyi destekleyen k\u00fclt\u00fcrel, teknik ve yarat\u0131c\u0131 emek, erken sanayi ve fordist \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n \u00f6tesinde sermeyenin geli\u015fimiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde imalathanenin sonu, eski i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n modas\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fini ifade ederken, ayn\u0131 zamanda bilgi mallar\u0131n\u0131n aktif t\u00fcketicileri olan yeni i\u015f\u00e7i jenerasyonlar\u0131n\u0131 da ortaya \u00e7\u0131kard\u0131.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>Bu noktada \u201cdijital ekonomi\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u201cy\u00f6netim kuram\u0131\u201d ile s\u0131n\u0131rland\u0131rmak gerekir. Y\u00f6netim kuramc\u0131lar\u0131ndan Don Tapscott, dijital ekonomiyi insan zek\u00e2s\u0131n\u0131n a\u011f olu\u015fturmas\u0131na dayanan yeni bir ekonomi olarak tan\u0131mlar. Dijital ekonomide geleneksel emek tipinde oldu\u011fu gibi bir y\u00f6netim ya da idare bi\u00e7iminin s\u00f6z konusu olamayaca\u011f\u0131n\u0131 savunur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bilgi i\u015f\u00e7ileri kendilerini y\u00f6netenlerin de anlayamayaca\u011f\u0131 konular \u00fczerinde uzmanla\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Bu da y\u00f6netim ve denetim bi\u00e7iminin tak\u0131m tabanl\u0131 yap\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015fmesine neden olur. Tapscott\u2019a g\u00f6re, dijital ekonomide i\u015f\u00e7i \u00fcretime yabanc\u0131la\u015fmaz ve bu da i\u015f\u00e7ileri k\u00fclt\u00fcrel de\u011fi\u015f toku\u015fa kat\u0131lmaya te\u015fvik eder. Bununla birlikte Tapscott, dijital ekonominin sihirli bir bi\u00e7imde sanayi toplumlar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi gibi \u00e7eli\u015fkilerini de \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc iddia eder. Y\u00f6netim kuramc\u0131lar\u0131na g\u00f6re, bilgi al\u0131\u015f veri\u015fini destekleyen kongre, sergi ve konferans gibi geleneksel y\u00f6ntemlerin yerini hem kurum i\u00e7i (intranet) hem de kurum d\u0131\u015f\u0131 a\u011f teknolojisi alm\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00f6netim kuramc\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6zellikle alt\u0131n\u0131 \u00e7izdikleri husus, internetin insan zek\u00e2s\u0131n\u0131n kendi \u00fcretim kapasitesini yenileyen bir kanal gibi i\u015flev g\u00f6rmesidir.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>Dijital ekonomi yakla\u015f\u0131mlar\u0131 kimilerince muhalif bir hareket olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken, kimlerince de eme\u011fin yeniden \u00fcretilmesinin i\u015flevsel bir geli\u015fmesinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Dijital ekonomiyi sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel bilginin geni\u015f havuzlar\u0131ndan beslenen \u00f6zel bir mekanizma olarak tan\u0131mlamak yanl\u0131\u015f olmaz. Ayr\u0131ca, de\u011fer ve serbest k\u00fclt\u00fcrel eme\u011fin tecr\u00fcbe edildi\u011fi \u00f6zel bir alan olarak da tan\u0131mlanabilir. Bu ekonomideki \u00fcretim de, \u00f6rne\u011fin Web tasar\u0131m\u0131, multimedya \u00fcretimi ve dijital servisler gibi \u00fcretimin \u00f6zel formlar\u0131d\u0131r. Fakat bu formu chat\u2019i, e-posta listelerini ya da amat\u00f6r b\u00fcltenleri tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi \u00e7ok \u00e7abuk adland\u0131rmam\u0131z s\u00f6z konusu de\u011fildir. Kapitalizm bu t\u00fcr k\u00fclt\u00fcrel ve teknik eme\u011fi do\u011frudan \u00fcretmemekle birlikte, sermayenin ekonomik ihtiya\u00e7lar\u0131na bir cevap olarak da \u00fcretilmemi\u015flerdir. Bu t\u00fcr emek k\u00fclt\u00fcrel end\u00fcstrilerin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yla, bilgi\/k\u00fclt\u00fcr\/fiil \u00fczerinden parasal de\u011ferin yarat\u0131lmas\u0131 ile ekonomik bir tecr\u00fcbe s\u00fcrecinin par\u00e7as\u0131 olarak meydana \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7 genellikle k\u00fclt\u00fcrel olu\u015fumun sonuyla ya da en az\u0131ndan bu olu\u015fumunun otantik k\u0131sm\u0131n\u0131n sonuyla ilgilidir.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>\u015eirketle\u015fme ile birlikte yerel k\u00fclt\u00fcrler toplan\u0131p k\u00fcresel olarak da\u011f\u0131t\u0131l\u0131rken, k\u00fclt\u00fcrel melezleme ya da k\u00fclt\u00fcrel emperyalizm de bu sayede ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f oluyor. \u015eirketle\u015fme otantik k\u00fclt\u00fcrdeki sermeyenin azalmas\u0131yla ilgili de\u011fil, tam tersine kapitalist uygulamadan kaynaklanan toplu i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn kanalize edilmesi s\u00fcreciyle ilgilidir. Alt-k\u00fclt\u00fcrel hareketler on y\u0131llarca k\u0131yafetlerin, CD\u2019lerin, video oyunlar\u0131n\u0131n, filmlerin vb. sat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan stil\/bak\u0131\u015f\/sound \u00fcreterek \u00e7ok uluslu \u015firketlerin ceplerini doldurdu. Bu da genellikle alt-k\u00fclt\u00fcr \u00fcyelerinin k\u00fclt\u00fcrel mallar\u0131n (\u00f6rne\u011fin; m\u00fczik alan\u0131ndaki ba\u011f\u0131ms\u0131z yap\u0131mc\u0131lar ya da moda alan\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fck tasar\u0131mc\u0131 ma\u011fazalar\u0131) \u00fcretimine aktif olarak kat\u0131lmalar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fti. K\u00fclt\u00fcr, emek ve k\u00fclt\u00fcrel end\u00fcstri aras\u0131ndaki ili\u015fki \u201c\u015firketle\u015fme\u201d kavram\u0131n\u0131n \u00f6tesinde \u00e7ok daha karma\u015f\u0131kt\u0131r. Bu anlamda da dijital ekonomi yeni bir olgu de\u011fil, t\u00fcm bu s\u00fcre\u00e7lerin yeni bir evresidir.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div><strong>Bilgi S\u0131n\u0131f\u0131 ve Gayri Maddi Emek\u00a0<\/strong><\/div>\n<div>\u0130nternet yaln\u0131zca kapitalizmin i\u00e7in t\u00fckenmeyen yeni bir piyasan\u0131n son v\u00fccut bulan hali de\u011fil, bilgi i\u015f\u00e7ilerinin proleterle\u015ftirilmesi anlam\u0131n\u0131 da ta\u015f\u0131r. Multimedya sanat\u00e7\u0131lar\u0131, yazarlar, gazeteciler, grafik tasar\u0131mc\u0131lar\u0131, aktivistler ve yaz\u0131l\u0131mc\u0131lar ile birlikte k\u00fc\u00e7\u00fck ve b\u00fcy\u00fck firmalar kapitalist projenin \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturuyorlar. Kimileri i\u00e7in onlar hala k\u00fclt\u00fcrel se\u00e7kinler iken, kimileri i\u00e7in de proleterle\u015fen eme\u011fin yeni bir formunu olu\u015fturuyorlar. Bu a\u00e7\u0131dan da dijital i\u015f\u00e7iler ya kapitalizmin projesini destekleyenler olarak ya da ona kar\u015f\u0131 direnenler olarak tan\u0131mlan\u0131yorlar.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>Buradaki en \u00f6nemli husus dijital ekonomiye kat\u0131lanlar\u0131n kim oldu\u011fudur. E\u011fer internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu \u201cbilgi i\u015f\u00e7ileri\u201d olu\u015fturuyorsa, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ve ekonomik g\u00fcc\u00fcn se\u00e7kinleri ya da eme\u011fin yeni bi\u00e7iminin \u00f6nc\u00fclleri olarak g\u00f6r\u00fclmeleri sahip olduklar\u0131 se\u00e7kin stat\u00fclerini otomatik olarak garanti alt\u0131na almaz. Bilgi i\u015f\u00e7ilerini eme\u011fin \u00f6nc\u00fclleri olarak tan\u0131mlarsak, internet de bu durumda direni\u015fin bir sitesi halini al\u0131r ve orta s\u0131n\u0131f i\u00e7in geni\u015fletilmi\u015f bir topluluk yarat\u0131r. Bu sebeple, \u201cbilgi i\u015f\u00e7isi\u201d kavram\u0131 olduk\u00e7a tart\u0131\u015fmal\u0131 bir sosyal kategoridir. Post-modernizmin fabrikadan ofise ve \u00fcretimden servislere ge\u00e7i\u015f s\u00f6ylemi yayg\u0131n olarak kabul g\u00f6rd\u00fcyse, neden baz\u0131lar\u0131n\u0131n bu ge\u00e7i\u015fe hakk\u0131 oluyorken baz\u0131lar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n cevab\u0131 a\u00e7\u0131k de\u011fildir.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>Post-modernistlerin \u201cbilgi i\u015f\u00e7isi\u201d kavram\u0131n\u0131 \u0130talyan otonomistlerinden Maurizio Lazzarato\u2019nun \u201cgayri maddi emek\u201d kavram\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131p tart\u0131\u015fmaya a\u00e7mak do\u011fru olacakt\u0131r. Lazzarato\u2019nun gayri maddi emek kavram\u0131, eme\u011fin iki farkl\u0131 y\u00f6n\u00fcne i\u015faret eder. Birincisi, metan\u0131n \u201cenformasyonal i\u00e7eri\u011fi\u201d bak\u0131m\u0131ndan do\u011frudan emek s\u00fcre\u00e7lerinde ger\u00e7ekle\u015fen de\u011fi\u015fiklikleri ifade eder. Bu de\u011fi\u015fikliklerin ana y\u00f6n\u00fc emek i\u00e7in gerekli olan becerilerin artan \u015fekilde sibernetik ve bilgisayar teknolojilerine h\u00e2kim olmay\u0131 gerektirmesidir. \u0130kincisi, gayri maddi eme\u011fin metan\u0131n \u201ck\u00fclt\u00fcrel i\u00e7eri\u011fini\u201d \u00fcreten etkinlik bak\u0131m\u0131ndan, genelde \u201ci\u015f\u201d olarak kabul edilmeyen, kamuoyunu olu\u015fturmaya ve belirlemeye y\u00f6nelik, k\u00fclt\u00fcrel ve sanatsal standartlar\u0131, moday\u0131 ve t\u00fcketici normlar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 kapsayan bir dizi etkinli\u011fi i\u00e7ermesidir.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>Gayri maddi emek \u201cbilgi i\u015f\u00e7isi\u201d kavram\u0131ndakinin aksine belirli bir s\u0131n\u0131f olu\u015fumu ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Lazzarato da eme\u011fin bu \u00e7e\u015fidinin sadece y\u00fcksek vas\u0131fl\u0131 i\u015f\u00e7ilerle s\u0131n\u0131rlanamayaca\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izer. Y\u00fcksek vas\u0131fl\u0131 i\u015f\u00e7iler sanayi sonras\u0131 toplumlarda hali haz\u0131rda \u201c\u00fcretken emek\u201d kapasitelerine sahipken, gayri maddi eme\u011fi \u00fcreten gen\u00e7 i\u015f\u00e7iler, \u201cg\u00fcvencesiz i\u015f\u00e7iler\u201d ve i\u015fsiz gen\u00e7lerde bu kapasite belirsiz olmas\u0131ndan dolay\u0131 \u201csanal\u201dd\u0131r. Bu da gayri maddi eme\u011fin sanayi sonras\u0131 topluma \u00f6zg\u00fc bir \u201csanall\u0131k\u201d oldu\u011fu anlam\u0131na gelir. \u00d6rne\u011fin 1990\u2019l\u0131 y\u0131llarda h\u00fck\u00fcmetlerin tak\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde e\u011fitime vurgu yapmalar\u0131 mevcut g\u00fc\u00e7 yap\u0131lar\u0131n\u0131n kabul edemedi\u011fi bu sanall\u0131\u011f\u0131 ortadan kald\u0131rma \u00e7abas\u0131 olarak okunabilir. Sermayenin t\u00fcm \u00e7eli\u015fkilerine ve onun yap\u0131sal i\u015fsizlikle do\u011frudan ili\u015fkisine ra\u011fmen, post-modern h\u00fck\u00fcmetler tamamen \u201cistihdam edilemezlik\u201d durumundan da ho\u015fnut de\u011fildirler. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u015f potansiyeli canl\u0131 tutulmal\u0131 ve \u201ci\u015fsizler\u201d s\u00fcrekli e\u011fitimlerden ge\u00e7irilerek post-end\u00fcstriyel g\u00fc\u00e7lere ihtiya\u00e7 halinde servis edilmek \u00fczere haz\u0131rda bekletilmelidirler.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>End\u00fcstriyel \u00fcretimin vasfa y\u00f6nelik ay\u0131r\u0131c\u0131 olu\u015fumlar\u0131n\u0131n aksine, gayri maddi emek y\u00fcksek, orta veya d\u00fc\u015f\u00fck vas\u0131fl\u0131 t\u00fcm emek bi\u00e7imlerini kapsay\u0131c\u0131 \u00f6zelli\u011fe sahiptir. Bu tan\u0131m do\u011frultusunda eme\u011fin kolektif bir niteli\u011fi olarak gayri maddi emek farkl\u0131 yo\u011funluk dereceleriyle toplumsal bir yap\u0131y\u0131 kaps\u0131yorsa, \u201cbilgi i\u015f\u00e7isi\u201d s\u0131n\u0131f\u0131 ay\u0131r\u0131m\u0131 problematik bir hale gelir.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div><strong>Kolektif Zihinler\u00a0<\/strong><\/div>\n<div>A\u011f\u0131n kolektif do\u011fas\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc gayri maddi emek kavram\u0131 \u201csiber \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fcler\u201din \u00fctopik ifadeleriyle basite indirgendi. \u00d6rne\u011fin Kevin Kelly\u2019nin Kontrol D\u0131\u015f\u0131 adl\u0131 pop\u00fcler kuram\u0131nda internet, kolektif bir \u201ckovan zihni\u201d olarak tan\u0131mlan\u0131r. Kelly\u2019e g\u00f6re internet, teknik, do\u011fal ve sosyal sistemlerin yayg\u0131n olan \u201c\u00f6z-\u00f6rg\u00fctlenme\u201d ilkesinin bir ba\u015fka tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Farkl\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan Pierre Levy, bilgisayar ve bilgisayar a\u011flar\u0131n\u0131 kolektif zek\u00e2n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na olanak sa\u011flayan alanlar olarak tan\u0131mlar.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>Kelly gibi Levy de arg\u00fcman\u0131n\u0131 rekabet ve esnekli\u011fin ortak retori\u011fine h\u00e2kim olan \u201cdijitalizasyon\u201d kuram\u0131 ile d\u00fczenler. Levy g\u00f6re dijital ekonomi, siberneti\u011fin i\u015f\u00e7ileri fabrikalar\u0131ndan eden ilk dalgas\u0131n\u0131n aksine, otomasyon s\u00fcrecinde zek\u00e2n\u0131n so\u011furumunu olanaks\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc dijital ekonomide bilgisayar a\u011f\u0131 insan zek\u00e2s\u0131n\u0131 de\u011ferin ger\u00e7ek yarat\u0131c\u0131s\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcr.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>Asl\u0131nda basit bir g\u00f6zlemle Kelly\u2019nin arg\u00fcman\u0131ndaki \u201ckovan zihni\u201d kavram\u0131n\u0131n kolayca ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispatlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kendi kendini \u00f6rg\u00fctleyen siber-k\u00fclt\u00fcrel d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u201ckolektif zekas\u0131\u201d maddi olmayan eme\u011fin a\u011f varl\u0131\u011f\u0131na el koymakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda sermayenin i\u015fleyi\u015fini de n\u00f6tralize eder. T\u00fcm bunlardan sonra sermaye, kolektif zek\u00e2n\u0131n materyalize etti\u011fi yapay bir ortama d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Belki de bu arg\u00fcmandaki hata, kolektif zek\u00e2n\u0131n boyutunun kapitalist geli\u015fmenin tarihsel bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmemesinden kaynaklanmaktad\u0131r. \u0130talyan otonomistler bunu daha \u00e7ok, eme\u011fin fabrika sonras\u0131 ge\u00e7irdi\u011fi mutasyona odaklanarak ili\u015fkilendirirler. Otonomistlerin \u201ckolektif zek\u00e2\u201d ya da \u201ckovan zihni\u201d kavram\u0131 Marx\u2019\u0131n \u201cgenel zek\u00e2\u201d kavram\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn bir k\u0131sm\u0131n\u0131 yakalasa da, sermaye ile olan ili\u015fki ya ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ya da t\u00fcmden g\u00f6z ard\u0131 edilmi\u015ftir.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>\u0130talyan otonomistlerin s\u00f6ylemlerini dayand\u0131rd\u0131klar\u0131 Marx\u2019\u0131n Grundrisse ve \u00f6zellikle de Fragment on Machines \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda Marx, teknolojik ve bilimsel ilerlemeler sonucunda i\u015f\u00e7i \u00fcretim s\u00fcrecinin ba\u015fl\u0131ca unsuru olmaktan ziyade, s\u00fcrecin kenar\u0131nda duran bir makine bak\u0131c\u0131s\u0131 konumuna gelir der. Marx\u2019\u0131n zenginlik \u00fcretiminin do\u011frudan kayna\u011f\u0131 olan eme\u011fin, \u00fcretim s\u00fcrecinin belirleyici ilkesi olma \u00f6zelli\u011finin kaybolmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bilimsel eme\u011fin ve \u00fcretimin toplumsal bir b\u00fct\u00fcn olu\u015fturmas\u0131ndan do\u011fan genel \u00fcretici g\u00fc\u00e7 olan \u201cgenel zek\u00e2\u201d kavram\u0131, \u0130talyan otonomistlerinden Antonio Negri\u2019nin okumas\u0131nda general intellectual\u2019a, yani entelekt\u00fcel\/bilimsel\/gayri-maddi eme\u011fin teknolojik geli\u015fmelerle zenginlik \u00fcreten g\u00fc\u00e7 olaca\u011f\u0131 \u00f6nermesine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Otonomistlerin, Marx\u2019\u0131n orijinal form\u00fclasyonunun aksine genel zek\u00e2y\u0131 toplumsal \u00fcretimin merkezini olu\u015fturan bir bilgi toplulu\u011funa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fcklerini ve genel zek\u00e2n\u0131n sabit sermayeden ba\u011f\u0131ms\u0131z olamayaca\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fini yok sayd\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmaz. E\u011fer interneti ve genel olarak bilgisayar a\u011flar\u0131n\u0131 da sabit sermayenin v\u00fccut bulan son hali olarak ele al\u0131rsak, genel zek\u00e2n\u0131n da sabit sermayeden ya da makinadan \u00f6zerk olmad\u0131\u011f\u0131 tespitine var\u0131r\u0131z.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div><strong>Ge\u00e7ici Mallar ve Serbest Emek\u00a0<\/strong><\/div>\n<div>Eski ve yeni medyan\u0131n k\u00fclt\u00fcrel ve etkin emek ile olan ili\u015fkilerinde hem bir s\u00fcreklilik hem de bir k\u0131r\u0131lma g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu s\u00fcreklilik kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n ya da t\u00fcketicilerinin ayn\u0131 zamanda \u00fcretici unsur olmalar\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Howard Rheingold ve Richard Hudson\u2019n\u0131n da belirtti\u011fi gibi en iyi Web sitesi sadece eri\u015filebilir olan de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kullan\u0131c\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan da in\u015fa edilendir. Buradaki en \u00f6nemli husus hem \u00fcretim tarz\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131k hem de kol ve bilgi olmak \u00fczere eme\u011fin iki t\u00fcr\u00fcn\u00fc de i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rmas\u0131d\u0131r.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>Post-modernizmin \u2018mal t\u00fcm anlam\u0131n\u0131 eritti\u011fi ya da yitirdi\u011fi zaman emek ortadan kaybolur\u2019 varsay\u0131m\u0131n\u0131n aksine, internet emek yo\u011fundur. \u00d6rne\u011fin iyi bir Web sitesi olu\u015fturmak i\u00e7in ilginin s\u00fcrekli korunmas\u0131 ve g\u00fcncelle\u015ftirilebilir donan\u0131mlarla bilginin yenilenmesi gerekir. Bir ortam olarak internetin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi de b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde eme\u011fin yo\u011funlu\u011funa ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu durumda da post-modernistlerin iddialar\u0131n\u0131n aksine mal yok olmaz; yaln\u0131zca daha saydam hale gelir. Yeni medyan\u0131n merkezi unsuru olan internet hen\u00fcz stabilize de\u011filse de ge\u00e7 kapitalist toplumlarda, \u00f6zellikle dijital ekonomi s\u00f6z konusu ise, \u00fcretim alan\u0131n\u0131n en g\u00f6r\u00fcnen ve en h\u0131zl\u0131 geli\u015fen k\u0131sm\u0131n\u0131 te\u015fkil eder.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div>Bir tak\u0131m finansal yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n yoklu\u011funda erken d\u00f6nem sanal mallar\u0131n \u00fcretiminde emek paraya tekab\u00fcl etmiyordu ve bu mallar da ya de\u011fi\u015f toku\u015f esas\u0131na dayan\u0131yordu ya da \u00fccretsizdi. Bu d\u00f6nem i\u00e7inde serbest eme\u011fin s\u00f6m\u00fcr\u00fclen emek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmaz. \u00d6rne\u011fin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde internetin teknik geli\u015fimine katk\u0131da bulunan \u201ca\u00e7\u0131k kaynak\u201d hareketini ele alacak olursak, bu hareketin g\u00f6n\u00fcll\u00fc kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 \u201cserbest eme\u011fi\u201d s\u00f6m\u00fcr\u00fclen emek olarak tan\u0131mlayamay\u0131z. Ancak 1999 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda Yeni Web olarak adland\u0131r\u0131lan d\u00f6nemin ba\u015flamas\u0131yla internet kullan\u0131c\u0131lar\u0131 pasif t\u00fcketici konumlar\u0131ndan k\u00fclt\u00fcrel eme\u011fin tedarik\u00e7ileri konumuna getirilmi\u015flerdir.\u00a0<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div><strong>Sonu\u00e7<\/strong>\u00a0<\/div>\n<div>\u0130nternet\u2019in sermaye oldu\u011fu ve olmad\u0131\u011f\u0131 konusundaki kar\u015f\u0131tl\u0131k \u201cdijital ekonomi\u201d ve \u0130talyan otonomistlerinin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Makale internetin sermayenin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesini mi yoksa k\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 m\u0131 somutla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 noktas\u0131nda; bunun bir k\u0131r\u0131lmadan ziyade ge\u00e7 kapitalizme \u00f6zg\u00fc bir mutasyon oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunmu\u015ftur. Eski ve yeni medyan\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsam\u0131yor olsa da, k\u00fclt\u00fcrel mallar\u0131n tedarik\u00e7isi olan \u201cserbest emek\u201d ge\u00e7 ge\u00e7 kapitalist toplumlardaki k\u00fclt\u00fcrel ekonomi i\u00e7in yap\u0131sal \u00f6neme sahiptir. \u0130nternetin erken d\u00f6nem kullan\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n e-ticaret ile serbest ticareti kesintiye u\u011fratmakla su\u00e7lanmalar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, kapitalizmin kendi \u00f6rg\u00fctsel yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde internet ekonomisinin d\u0131\u015f\u0131nda kalabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemezdi. \u015eayet Barbrook\u2019un \u201chediye ekonomisi\u201d olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015f toku\u015fa dayal\u0131 bir ekonomi olsayd\u0131, internet belki bug\u00fcnk\u00fcnden daha farkl\u0131 bir yerde olabilirdi.\u00a0<\/div>\n<div><\/div>\n<div>(*Tiziana Terranova, \u201cFree Labor: Producing Culture For The Dijital Economy, Social Text 63, Vol. 18, No. 2, Summer 2000) isimli makaleden \u00d6zetleyerek \u00e7eviren: Banu Durda\u011f, A.\u00dc. Gazetecilik ABD Doktora \u00d6\u011fr.)<\/div>\n<div>\u00a0<\/div>\n<div><strong>kaynak: sendika.org<\/strong>\u00a0<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dijital ekonomide emek meselesi, yaln\u0131zca kapitalist s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn bilindik mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n yenilik\u00e7i bir geli\u015fmesi olarak a\u00e7\u0131klanamaz. \u201cNetK\u00f6leleri\u201d olarak ifade edilen i\u015fg\u00fcc\u00fc, eme\u011fin internetteki basit bir formu olmamakla birlikte, bu tip bir i\u015fg\u00fcc\u00fc \u00f6zellikle ge\u00e7 kapitalist toplumlarda yayg\u0131n olan emek ile karma\u015f\u0131k bir ili\u015fkiyi somutla\u015ft\u0131r\u0131r. Bu ili\u015fkiyi, hen\u00fcz az\u0131msanmas\u0131na kar\u015f\u0131n k\u00fclt\u00fcr ekonomisinin \u00f6nemli bir \u00f6zelli\u011fi olan \u201cserbest emek\u201d tedariki olarak anlamak gerekir. Bu makale \u0130nternet\u2019i serbest eme\u011fin temel rol oyna\u011f\u0131n\u0131 bir alan olarak ele al\u0131rken, \u201cdijital ekonomi\u201d ve \u0130talyan otonomistlerin \u201ctoplumsal imalathane\u201d kavramlar\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar\u0131 vurgulamay\u0131 ama\u00e7l\u0131yor.\u00a0\n","protected":false},"author":5,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[1341],"class_list":{"0":"post-3043","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki","8":"tag-dijital-emek"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3043","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3043"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3043\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3043"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3043"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3043"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}