![\"\"](\"\/wp-content\/uploads\/2019\/08\/1.jpg\")
<\/a><\/p>\nGetto s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc \u0130talyanca \u201cgettare\u201d olan d\u00f6kmek fiilinden t\u00fcretilen \u201cd\u00f6k\u00fcmhane\u201d kelimesine referans vermektedir**. Daha sonradan Yahudilerin ya\u015fayaca\u011f\u0131 bu alanda, orta \u00e7a\u011f d\u00f6neminde Venedik gemilerinde kullan\u0131lmak \u00fczere demir havan toplar\u0131 d\u00f6k\u00fcl\u00fcyordu.\u00a0 Bu y\u00f6n\u00fcyle alan, aslen bir metal d\u00f6k\u00fcmhanesinin, end\u00fcstriyel enkaz\u0131n, kirlili\u011fin ve sa\u011fl\u0131ks\u0131z havan\u0131n bulundu\u011fu bir yerdi. 1400’lerin ortas\u0131nda \u00f6nce H\u0131ristiyanlar i\u00e7in bir yerle\u015fim b\u00f6lgesi haline gelen bu kesime 1516’da Hristiyan n\u00fcfusun yerine Yahudi n\u00fcfus yerle\u015ftirildi.<\/p>\n
Getto, t\u00fcm etraf\u0131 kanallarla \u00e7evrili, ortas\u0131nda geni\u015f bir meydan bulunan paralelkenar \u015feklinde bir kara par\u00e7as\u0131d\u0131r. Getto, \u00e7evresindeki adalara k\u00f6pr\u00fcler ile 2 noktadan ba\u011fl\u0131 idi ve bu k\u00f6pr\u00fcler kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda getto da d\u0131\u015f d\u00fcnyaya kapat\u0131lm\u0131\u015f oluyordu. Suyun s\u0131n\u0131r\u0131ndaki binalar\u0131n cepheleri gettonun duvarlar\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011fu i\u00e7in bu cephedeki pencerelerdeki balkonlar da kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
G\u00fcn bat\u0131m\u0131ndan g\u00fcn do\u011fumuna kadar k\u00f6pr\u00fcler kald\u0131r\u0131l\u0131yor, pencereler kapat\u0131l\u0131yor, kanalda g\u00fcvenliklerini sa\u011flamak i\u00e7in \u00fccreti getto sakinleri taraf\u0131ndan \u00f6denen iki gemi devriye bekliyordu. G\u00fcn i\u00e7erisinde de \u00f6rne\u011fin Yahudilerle ticari ili\u015fkileri bulunan Hristiyan n\u00fcfus gettoya gelip gidiyordu. Gece ge\u00e7erli olan mek\u00e2nsal kapatma da gen\u00e7 Yahudilerin \u015fehrin di\u011fer b\u00f6lgelerindeki gece partilerine kat\u0131lmalar\u0131 halinde zaman zaman esnetiliyordu. G\u00fcn i\u00e7erisinde getto d\u0131\u015f\u0131nda bulunmalar\u0131 halinde ise Yahudilerden sar\u0131 bir ba\u015fl\u0131k veya rozet takmalar\u0131 isteniyordu.<\/p>\n Yahudilerin gettonun binalar\u0131na sahip olmalar\u0131na izin yoktu; sadece mevcut evlere kat \u00e7\u0131kmalar\u0131na ve binalar\u0131 i\u00e7eriden gittik\u00e7e k\u00fc\u00e7\u00fclen apartmanlar halinde b\u00f6lmelerine izin veriliyordu. Bu s\u00fcre\u00e7te baz\u0131 binalar alt\u0131 kat\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131. Kendi d\u00f6nemi i\u00e7erisinde de\u011ferlendirildi\u011finde, bu binalar olduk\u00e7a y\u00fcksek katl\u0131 yap\u0131lar haline gelmi\u015fti. Fiziksel yetersizlik nedeniyle getto alan\u0131 iki kere b\u00fcy\u00fct\u00fclmek zorunda kal\u0131nd\u0131. \u201cGheto Novo\u201d adas\u0131na (a\u015fa\u011f\u0131daki\u00a0\u015fekilde pembe yap\u0131lar) 1541’de \u201cGheto Vecchio\u201d (a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde mavi yap\u0131lar), ard\u0131ndan 1633’te de \u201cGheto\u00a0Novissimo\u201d (a\u015fa\u011f\u0131daki\u00a0\u015fekilde sar\u0131 yap\u0131lar) eklendi.<\/p>\n Eklemeler yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n getto, fiziksel olarak giderek daha \u00e7ok kangrene d\u00f6n\u00fc\u015fen bir alan halini alm\u0131\u015ft\u0131r. Ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 s\u0131k\u0131\u015f\u0131k ve sa\u011fl\u0131ks\u0131z bir hal alm\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6l\u00fcnen odalara yaln\u0131zca di\u011fer ailelerin ya\u015fam alanlar\u0131ndan ge\u00e7ilerek eri\u015filebiliyordu. Bir d\u00f6nemde 5000 ki\u015fi 2 hektarl\u0131k bir alanda ya\u015fad\u0131. Veba salg\u0131n\u0131 d\u00f6neminde hastal\u0131k da bu fiziksel ortamda kendine iyi bir yer edinmi\u015f, getto n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bu d\u00f6nemde hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti. Venedik, 1700’lerde ekonomik ve politik gerileme ya\u015farken, gettoda ya\u015fayan n\u00fcfus da benzer bir s\u00fcre\u00e7ten ge\u00e7ti. Altm\u0131\u015f y\u0131l sonra, Napolyon’un birlikleri Venedik Cumhuriyeti’ne son verdi. Gettonun kap\u0131lar\u0131 y\u0131k\u0131ld\u0131 ve alan\u0131n ortas\u0131nda ate\u015fe verildi. Yine meydandaki a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck a\u011fac\u0131 dikildi. Bu geli\u015fmeye ra\u011fmen Venedik Yahudileri 1818’e kadar tam vatanda\u015f olamad\u0131lar. Bir\u00e7ok Yahudi gettoda ya\u015famaya devam etmeyi se\u00e7ti ve getto, Venedikli Yahudi toplumu i\u00e7in odak noktas\u0131 olarak kald\u0131.<\/p>\n 1938’de \u0130talya’daki \u0131rk yasalar\u0131, Yahudi toplulu\u011funu b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etkiledi ve tehlikeli d\u00fczeyde bir ayr\u0131mc\u0131l\u0131k ba\u015flad\u0131. Alman birlikleri 1944\u2019e geldikten sonra getto adas\u0131nda her ya\u015ftan Venedikli Yahudiler topland\u0131 ve oradan s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 edildi. \u00c7o\u011fu asla geri d\u00f6nmedi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yakla\u015f\u0131k 500-600 Yahudi\u2019nin Venedik’te ya\u015famas\u0131na ve bunlar\u0131n sadece 30\u2019unun gettoda bulunmas\u0131na ra\u011fmen; Venedik’teki Yahudi cemaatinin son y\u0131llarda m\u00fctevaz\u0131 bir yeniden do\u011fu\u015f ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. \u00c7evrede birka\u00e7 Yahudi d\u00fckkan\u0131, bir kitap yay\u0131nc\u0131s\u0131, bir sosyal merkez, ya\u015fl\u0131lar i\u00e7in bir dinlenme evi, bir m\u00fcze, bir ye\u015fiva ve bir ko\u015fer restoran\u0131 bulunmaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde k\u0131smen turistik bir alan haline gelen gettoda Venedik\u2019e gelen turistler de \u015fehrin bu kesiminde m\u00fczeyi, dini yap\u0131lar\u0131 ziyaret edebiliyor, bir Yahudi restoran\u0131nda yemek yiyebiliyor, hatta kartpostal \u015feklinde sat\u0131lan yap\u0131 planlar\u0131n\u0131 kesip yap\u0131\u015ft\u0131rarak kendi maket gettosunu yapabiliyor\u2026<\/p>\n Venedik d\u00f6nemi de\u011ferlendirildi\u011finde; gettola\u015ft\u0131rmaya isyan etmi\u015f olan Yahudiler k\u00f6ks\u00fcz hayatlar ya\u015faman\u0131n \u0131st\u0131rab\u0131n\u0131 \u00e7ekerken, gettola\u015ft\u0131rmay\u0131 kabullenenler tam da bu k\u00f6k salmalar\u0131n\u0131n \u0131st\u0131rab\u0131n\u0131 \u00e7ekmi\u015f olduklar\u0131 s\u00f6ylenebilmektedir. Bunun gettolar halinde ya\u015fama deneyiminin olumlu veya olumsuz anlamdaki a\u015f\u0131r\u0131 ikili yap\u0131s\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k. D\u00fcnyan\u0131n ilk gettosu i\u00e7in yap\u0131lan bu de\u011ferlendirmeyi, daha sonra d\u00fcnyan\u0131n bamba\u015fka co\u011frafyalar\u0131nda bamba\u015fka az\u0131nl\u0131klar taraf\u0131ndan deneyimlenen gettolar i\u00e7in de yapabilmek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.<\/p>\n *Venedik gettosunun kurulu\u015funun \u00f6ncesinde benzer baz\u0131 yerle\u015fimler de bulundu\u011fu, \u00e7e\u015fitli ara\u015ft\u0131rmalarda yer almaktad\u0131r. Ancak bu terime ad\u0131n\u0131 veren yerle\u015fim oldu\u011fu i\u00e7in Venedik gettosu pek \u00e7ok kaynakta d\u00fcnyan\u0131n ilk gettosu olarak an\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n **Dil bilimcilerin getto s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn anlam\u0131na ili\u015fkin farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri de bulunmaktad\u0131r, yaz\u0131da 1 numaral\u0131 kaynakta yer alan tan\u0131mlama aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Kaynaklar:<\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n\n