Son bir iki g\u00fcnd\u00fcr sosyal medyada g\u00fcndemimizi me\u015fgul eden bir tart\u0131\u015fmam\u0131z daha oldu. Mart ay\u0131ndan bu yana T\u00fcrkiye\u2019de de etkilerini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z k\u00fcresel salg\u0131nda, s\u0131n\u0131fsal tabakalanman\u0131n daha da g\u00f6r\u00fcn\u00fcr oldu\u011fu, e\u015fitsizliklerin \u201cyeni normal\u201d ad\u0131 alt\u0131nda h\u0131zla yeniden \u00fcretildi\u011fi, adaletin ayaklar alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, hak savunucular\u0131n\u0131n t\u00fcrl\u00fc yeni bask\u0131lara maruz kald\u0131\u011f\u0131 ve burada say say bitmeyecek onca toplumsal, siyasal sorun i\u00e7inde, asl\u0131nda tam da bu sorunlar\u0131n g\u00f6be\u011finden t\u00fcreyen bir sorunsal bu: Ayasofya\u2019n\u0131n dini ibadete a\u00e7\u0131lacak olmas\u0131, yani m\u00fczeden camiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi…<\/p>\n
\u00d6nemli bulsam da bu yaz\u0131da Ayasofya hakk\u0131nda bir tarihi a\u00e7\u0131l\u0131ma veya yap\u0131n\u0131n niteliklerini saymaya giri\u015fmeyece\u011fim. Bunlar\u0131 merak edenlerin kolayl\u0131kla ula\u015fabilece\u011fi \u00e7ok\u00e7a yay\u0131n, ara\u015ft\u0131rma var. Bunun yerine toplumun t\u00fcm kesiminin tart\u0131\u015fabilece\u011fi baz\u0131 sorgulamalar yapmak istiyorum. Zira art\u0131k dini ama\u00e7la kullan\u0131m karar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015f bir evrensel de\u011fer olan Ayasofya\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131na gelenler, bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019nin i\u00e7inde bulundu\u011fu politik-ekonomik s\u00fcre\u00e7le do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131. Bu nedenle Ayasofya\u2019n\u0131n ne \u015fekilde kullan\u0131laca\u011f\u0131na ili\u015fkin bir tart\u0131\u015fmay\u0131 sadece bir k\u00fclt\u00fcrel de\u011fer, tarihi zenginli\u011fi olan bir mimarl\u0131k nesnesi olarak ele almam\u0131z yetersiz olacakt\u0131r. Olguyu, kendi tarihselli\u011fi i\u00e7inde zaman zaman kullan\u0131m de\u011fi\u015fikli\u011fi ya\u015fam\u0131\u015f olan bu yap\u0131n\u0131n bug\u00fcn neden bu \u015fekilde kullan\u0131lmak istendi\u011fine ili\u015fkin politik-ekonomik-toplumsal-sosyal ba\u011flam\u0131 ile almakta yarar var. Ger\u00e7i bir k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferin veya mimarl\u0131k nesnesinin de bu ba\u011flamlardan azade bir durumu yok. Ancak mesleki tart\u0131\u015fmalar, \u015feylerin tarihselli\u011fi \u00fczerinden konu\u015furken o \u015feylerin varolu\u015funu sa\u011flayan ortam\u0131n \u00e7at\u0131\u015fma ve \u00e7eli\u015fkilerini ifade etmekten genellikle ka\u00e7\u0131n\u0131yor. Ya dikkate almad\u0131klar\u0131 i\u00e7in ya da politik olmamak ad\u0131na. Ve fakat politik olmayan, uluslararas\u0131 ve ulusal politik-ekonominin g\u00fcndelik hayat\u0131m\u0131za sirayet etmedi\u011fi bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek \u2013e\u011fer arka plan\u0131nda bir ideolojik gerek\u00e7e yoksa- naiflik olacakt\u0131r. Bu naiflik de bizi her yeni g\u00fcn yeniymi\u015f gibi dertler edinece\u011fimiz ama asl\u0131nda sistemsel olan\u0131n tezah\u00fcr\u00fc olan olgularla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakacakt\u0131r. Bu nedenle ideolojik \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n bir kutbu olan h\u00fck\u00fcmet ve yanda\u015flar\u0131n\u0131n cephesinden \u00e7ok, bu \u00e7at\u0131\u015fmada s\u00f6z konusu kutba kendini ait hissetmeyenlere y\u00f6nelik bir de\u011ferlendirme yapmak istiyorum. Nitekim h\u00fck\u00fcmet ve yanda\u015flar\u0131n\u0131n Ayasofya\u2019y\u0131 cami olarak kullanmak yoluyla laikli\u011fe, Cumhuriyet\u2019in kazan\u0131mlar\u0131na, evrensel ilkelere kar\u015f\u0131 bir \u201czafer\u201d kazand\u0131klar\u0131n\u0131, Ayasofya\u2019y\u0131 yeniden \u201cfethettikleri\u201d duygusuna haiz olduklar\u0131n\u0131 san\u0131yorum hepimiz gayet iyi biliyoruz.<\/p>\n
Bu yaz\u0131y\u0131 kaleme al\u0131rken \u00fcyesi oldu\u011fum iki kurumun metni e-posta kutuma d\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130lki \u201cAyasofya, d\u00fcnyada bar\u0131\u015f ve dinler aras\u0131 karde\u015flik simgesi olarak t\u00fcm katmanlar\u0131yla sunulmaya devam edilmelidir\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ile ICOMOS T\u00fcrkiye\u2019nin, di\u011feri de \u201c\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n ortak miras\u0131 Ayasofya\u2019n\u0131n evrensel de\u011ferleri korunmal\u0131d\u0131r\u201d ile TMMOB Mimarlar Odas\u0131\u2019n\u0131n metni (1, 2). Her iki metin de Ayasofya\u2019n\u0131n de\u011ferlerinden, mimari niteliklerinden, korunmas\u0131 gereklili\u011finden, neden m\u00fcze olmas\u0131 gerekti\u011finden, bununla ilgili imza alt\u0131nda al\u0131nm\u0131\u015f s\u00f6zle\u015fme ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerden s\u00f6z etmekte. Metinlerde yap\u0131n\u0131n ibadet ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131n\u0131n baz\u0131 \u00f6zg\u00fcn niteliklerini zarara u\u011frataca\u011f\u0131 da \u00e7ok a\u00e7\u0131k ifade edilmi\u015f olmamakla birlikte sezilmekte.<\/p>\n
\u00d6te yandan Web\u2019de yap\u0131lacak basit bir taramada her iki metinde de ifade edilenlerin neredeyse hi\u00e7 de umurunda olmayan bir ideolojik hesapla\u015fman\u0131n, siyasal \u0130slami bir hegemonyan\u0131n, bunlara ba\u011fl\u0131 toplumsal kutupla\u015fman\u0131n oldu\u011fu rahatl\u0131kla g\u00f6r\u00fclebilecektir. Mesele b\u00f6ylesine \u00f6nemli bir tarihi yap\u0131n\u0131n ilgili metinlerde gayet de iyi bir \u015fekilde ifade edilen niteliklerinin s\u00fcrmesinin \u00f6tesinde, tam da s\u00f6z konusu yap\u0131n\u0131n tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131 olan \u201cfetih\u201d ideolojisinin g\u00fcncel siyasetteki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu nedenle metinler \u00fclkedeki sistemsel i\u015fleyi\u015fe kendi bakt\u0131klar\u0131 mesleki, koruma a\u00e7\u0131s\u0131ndan yan\u0131t vermektedirler. Belki de tam da yapmalar\u0131 gerekti\u011fi gibi. Bu kamuoyu a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n muhatab\u0131 olan kurumlar, yurtta\u015flar e\u011fer ayn\u0131 ideoloji ile olguya bak\u0131yorlarsa metinleri kabul edeceklerdir. Ancak biliyoruz ki, bu i\u015flev de\u011fi\u015fikli\u011fi karar\u0131n\u0131 verenler ve bunu sevin\u00e7le kar\u015f\u0131layanlar\u0131n, siyasal \u0130slam\u2019la ve mevcut sistemle ba\u011flar\u0131 metinlerden tamamen z\u0131t y\u00f6ndedir.<\/p>\n
Bu konuda bir de UNESCO\u2019nun a\u00e7\u0131klamas\u0131 var. Evrensel bir de\u011fer olan yap\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131 i\u015faret eden bir a\u00e7\u0131klama. Bilindi\u011fi \u00fczere UNESCO Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019e ba\u011fl\u0131 h\u00fck\u00fcmetler d\u00fczeyinde temsil edilen bir olu\u015fum. Gerek T\u00fcrkiye\u2019de gerekse de d\u00fcnyada ideolojik, politik \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 ortamlardaki evrensel de\u011fere sahip oldu\u011fu ilan edilmi\u015f ve D\u00fcnya Miras\u0131 Listesi\u2019ne kabul edilmi\u015f yap\u0131-yerle\u015fim, arkeolojik ve do\u011fal alanlar\u0131n ba\u015f\u0131na gelenlere ili\u015fkin kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011f\u0131na, ge\u00e7 kalm\u0131\u015f a\u00e7\u0131klamalar\u0131na vb. bakarsak UNESCO\u2019nun duru\u015funu ayr\u0131ca tart\u0131\u015fmak gerekir. Bu yaz\u0131 i\u00e7inde a\u00e7amayaca\u011f\u0131m bu tart\u0131\u015fma i\u00e7in UNESCO Kar\u015f\u0131 Forumu i\u015faret etmek istiyorum. 16 Temmuz 2016\u2019da yapmay\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, ancak tam da bir g\u00fcn \u00f6ncesindeki darbe giri\u015fimi nedeniyle bir ka\u00e7 g\u00fcn erteledi\u011fimiz \u201cUNESCO Neyi Koruyor Kar\u015f\u0131 Forumu\u201d hakk\u0131ndaki yaz\u0131m\u0131n bu tart\u0131\u015fmay\u0131 bir miktar a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum (3)<\/a>.<\/p>\n Burada k\u0131saca ele ald\u0131\u011f\u0131m metinleri de referans vererek ve bundan sonra bu ve benzeri konularda yapaca\u011f\u0131m\u0131z tart\u0131\u015fmalardaki ele al\u0131\u015f bi\u00e7imlerimizi geni\u015fletmek, sorunlar\u0131n k\u00f6kenine inmek umuduyla bir iki soru sormak istiyorum. Ufaktan cevaplar\u0131na da girerek ve yeni katk\u0131lara a\u00e7\u0131k olarak…<\/p>\n Ayasofya neden t\u00fcm inan\u00e7lara e\u015fit mesafede durarak hepsinin izlerini ta\u015f\u0131yacak bir bi\u00e7imde de\u011fil de sadece bir dine y\u00f6nelik ibadete a\u00e7\u0131lmak istenmektedir?<\/strong><\/p>\n Ayasofya tarihsel s\u00fcreklili\u011fi i\u00e7inde yukar\u0131da ge\u00e7en ICOMOS ve TMMOB Mimarlar Odas\u0131 metinlerinde de ifade edildi\u011fi gibi say\u0131s\u0131z ideolojik-siyasi \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n nesnesi olmu\u015ftur. \u015eu anda da yeniden b\u00f6yle bir siyasi\/ideolojik kutupla\u015fmaya alet edilmektedir. Bu sorunsala verilecek cevap Ayasofya\u2019n\u0131n tarihi s\u00fcreklili\u011fi kadar bu \u00fclkenin t\u00fcm de\u011ferlerinin, insanlar\u0131n\u0131n, canl\u0131lar\u0131n, do\u011fan\u0131n bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l, adil, e\u015fit, \u00f6zg\u00fcr ve laik bir ya\u015fam s\u00fcrmesi ile e\u015fde\u011ferdir. Olguyu bu \u015fekilde ele almad\u0131\u011f\u0131m\u0131z takdirde daha nicelerine ili\u015fkin bas\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131 yazaca\u011f\u0131m\u0131z, sosyal medyada kendi kendimize tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131z maalesef \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n Ayasofya neden dinler \u00fcst\u00fc bir yap\u0131 olarak ya\u015fat\u0131lmal\u0131d\u0131r?<\/strong><\/p>\n \u0130deolojik, s\u0131n\u0131fsal, etnik, dini, toplumsal cinsiyet vb. \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n k\u00f6r\u00fcklendi\u011fi, kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerinin bu kas\u0131tl\u0131 ayr\u0131\u015ft\u0131rmalardan beslendi\u011fi bir ortamda ihtiyac\u0131m\u0131z olan \u015fey t\u00fcm ayr\u0131mlar\u0131, e\u015fitsizlik ve adaletsizli\u011fi ortadan kald\u0131rmakt\u0131r. Ayasofya tarihi boyunca kiliseden, ek olarak ald\u0131\u011f\u0131 minareler ile camiye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, oradan da kendisini var eden t\u00fcm k\u00fclt\u00fcrlerin\/inan\u00e7lar\u0131n ortak bir kesi\u015fimi olarak dinler \u00fcst\u00fc bir bi\u00e7imde ya\u015fat\u0131lmaktayd\u0131. Burada mesele Ayasofya\u2019n\u0131n m\u00fcze\/cami olmas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde ya da cami\/kilise \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n berisinde nas\u0131l bir \u00fclkede, ne \u015fekilde ya\u015famak istedi\u011fimiz ile ili\u015fkili bir sorunsald\u0131r. Tart\u0131\u015fmay\u0131 buradan s\u00fcrd\u00fcrmek uluslar\u0131n \u00e7izdi\u011fi s\u0131n\u0131rlar\u0131 da, bedenlerimizin, ten renklerimizin, ya\u015fam bi\u00e7imlerimizin toplumsal kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan \u00f6nyarg\u0131lar\u0131 da g\u00f6rmemiz i\u00e7in bir f\u0131rsat sunabilecektir. Ve her \u015feyin \u00f6tesinde geni\u015f bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na haiz olmak, karar verici egemenler kar\u015f\u0131s\u0131nda, o s\u0131n\u0131fa ait olmayan hepimizin, insan d\u0131\u015f\u0131 canl\u0131lar\u0131n, do\u011fan\u0131n ezilen, s\u00f6m\u00fcr\u00fclen oldu\u011funu, dini\/etnik suni \u00e7at\u0131\u015fmalar i\u00e7inde \u0131skalad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feyleri yeniden ve yeniden sorgulamam\u0131z\u0131 imk\u00e2n tan\u0131yabilecektir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Son bir iki g\u00fcnd\u00fcr sosyal medyada g\u00fcndemimizi me\u015fgul eden bir tart\u0131\u015fmam\u0131z daha…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":33514,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[5162,2666,3712],"class_list":{"0":"post-33513","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki","8":"tag-ayasofya","9":"tag-gul-koksal","10":"tag-manset"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33513","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=33513"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33513\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/33514"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=33513"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=33513"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=33513"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}