{"id":33532,"date":"2020-07-17T19:58:01","date_gmt":"2020-07-17T16:58:01","guid":{"rendered":"http:\/\/politeknik.org.tr\/\/?p=33532"},"modified":"2020-07-18T21:14:24","modified_gmt":"2020-07-18T18:14:24","slug":"bellegin-uzerine-beton-dokuluyor-nihal-tanbay","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/bellegin-uzerine-beton-dokuluyor-nihal-tanbay\/","title":{"rendered":"Belle\u011fin \u00fczerine beton d\u00f6k\u00fcl\u00fcyor – Nihal Tanbay"},"content":{"rendered":"

Tarihi, k\u00fclt\u00fcrel ve \u00e7evresel y\u0131k\u0131mlar kapitalizmin, iktidar eliyle b\u00fcy\u00fck bir \u00f6rg\u00fctlenmenin sahibi olarak i\u015fbirlik\u00e7ileriyle sald\u0131rma ve yok etme politikas\u0131n\u0131n bir kan\u0131t\u0131. Peki her mekan \u00fcretimi illaki bir y\u0131k\u0131m\u0131 da beraberinde mi getirir? Elbette hay\u0131r<\/em><\/p>\n

D\u00fcnyan\u0131n ilahi belle\u011fi tanr\u0131\u00e7a Mnemosyne\u2019in yorgun ve ya\u015fl\u0131 haf\u0131zas\u0131na ne kadar g\u00fcvenebiliriz bilmiyorum ancak Mnemosyne\u2019in g\u00fc\u00e7 ald\u0131\u011f\u0131 \u015fey belki de Bin Bir Gece Masallar\u0131 gibi dilden dile ge\u00e7en, insanlar\u0131n haf\u0131zalar\u0131nda d\u00fcnyay\u0131 dola\u015fan hik\u00e2yelerdir. B\u00fct\u00fcn bu hik\u00e2yelerde, hik\u00e2yenin oda\u011f\u0131nda zalime kar\u015f\u0131 direnmi\u015f bir halk, bir z\u00fcmre, bir topluluk, bir insan ya da bir ejderha bile olabilir. B\u00f6yle bak\u0131nca anlat\u0131 dilinin ezilen \u00fczerinden kurulmas\u0131 hi\u00e7 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 gelmiyor elbette. \u0130ktidar\u0131n mek\u00e2n\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc elinde tutmas\u0131 kadar ezilenlerin de dile ve s\u00f6ze h\u00e2kimiyetinin bu ba\u011flamda \u00e7ok g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmas\u0131 normaldir san\u0131yorum. Nitekim sokaklar, meydanlar, parklar ve ge\u00e7mi\u015ften b\u00fcy\u00fck bir diren\u00e7le g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelebilmi\u015f yap\u0131lar iktidar\u0131n sava\u015f meydan\u0131d\u0131r. \u0130ktidar\u0131 ele ge\u00e7irme, elinde tutma g\u00fcd\u00fcs\u00fc ile zaman\u0131n sahibi olmak ve mek\u00e2n\u0131n buna yard\u0131m yatakl\u0131k etmesini sa\u011flamak insanl\u0131\u011f\u0131n kadim sorunu san\u0131r\u0131m. Bize de s\u00f6z kal\u0131yor.<\/p>\n

Mek\u00e2ndaki hareket alan\u0131m\u0131z iktidar\u0131n ya da erk sahibinin bize b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 alan kadar olur ki zapt edilmi\u015f her alan i\u00e7in daha \u00f6nce bir alan sava\u015f\u0131 zaten verilmi\u015ftir. Her zaman ya bu sava\u015f alan\u0131ndan izler b\u0131rak\u0131larak geriye \u00e7ekilmi\u015f ya da zafer kazanarak m\u00fccadeleye devam edilmi\u015ftir. Fakat her defas\u0131nda mek\u00e2n\u0131n bizim i\u00e7in kaybedilmesi halinde korkutan \u015fey, kayb\u0131n genetik haf\u0131zadaki diliyle o \u00e7ok katmal\u0131 belle\u011finden seslenir bize t\u0131pk\u0131 H\u00f6lderlin\u2019in dedi\u011fi gibi: “Biz okunmayan bir i\u015faretiz, ac\u0131 hissetmiyoruz, kaybettik neredeyse yabanc\u0131 diyarlarda dilimizi.”<\/strong><\/p>\n

Co\u011frafyan\u0131n topo\u011frafik dilinin belle\u011fi de kapsayan \u00e7ok katmanl\u0131 bir k\u00fclt\u00fcrel dokusu var; mek\u00e2n\u0131n ve haf\u0131zan\u0131n girift katmanlar\u0131. \u0130nsanl\u0131k tarihinde b\u00fct\u00fcn topluluklar, halklar mekan \u00fczerinde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 damgalamak, izlerini b\u0131rakmak, hakimiyetini ilan etmek ve kim oldu\u011funu anlamland\u0131rmak i\u00e7in oldu\u011fu kadar kudretini g\u00f6sterip k\u00fc\u00e7\u00fck tanr\u0131lar\u0131 oynamak i\u00e7in de \u00f6ncekilerin yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u0131k\u0131p kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yeniden co\u011frafya \u00fczerinde in\u015fa etmi\u015flerdir. Mekan\u0131n i\u00e7ini daha insana ait olan edebiyat\u0131, dini rit\u00fcelleri ve di\u011fer b\u00fct\u00fcn al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131yla donat\u0131p bellek in\u015fas\u0131n\u0131 da kurmu\u015flard\u0131r. B\u00f6ylece co\u011frafya ve bellek \u2018yarat\u0131c\u0131s\u0131\u2019 eliyle yeniden dizayn edilmi\u015f ve i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015ftir. K\u00fclt\u00fcrel mnemeler esas\u0131nda bizim haf\u0131za ve mek\u00e2nla ili\u015fkimizin de derinlerde ne anlama geldi\u011fini ortaya koyabilir. <\/p>\n

\u0130ktidar\u0131 elinde tutan\u0131n, sembolik \u00f6\u011feler \u00fczerinde m\u00fcdahale iste\u011finin \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir sembolik anlam\u0131 olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda, kapitalizmin vah\u015fice talan etme iste\u011finin bu ama\u00e7la bir araya geli\u015fi y\u0131k\u0131m\u0131n boyutlar\u0131n\u0131 devasala\u015ft\u0131r\u0131yor. Ayasofya belki ilk sembolik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn \u00f6rnek \u00f6\u011fesi iken Kaz Da\u011flar\u0131 kapitalizmin talan\u0131n\u0131 \u00e7ok g\u00fczel \u00f6rnekliyor mitolojik de\u011feri de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulunca. \u00d6zellikle Hasankeyf ise benim zihnimde tam da ikisinin ortas\u0131nda duran \u00e7ok daha yaralay\u0131c\u0131 bir \u00f6rnek. Bir co\u011frafyay\u0131 tarihi, k\u00fclt\u00fcr\u00fc, hik\u00e2yesi ve ge\u00e7mi\u015fiyle o topraklardan beslenmi\u015f insanlar\u0131n g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde tarumar etmek \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir duygusal ve zihinsel i\u015fkence olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda topyek\u00fbn bir bellek y\u0131k\u0131m\u0131n\u0131n da maalesef e\u015fsiz bir \u00f6rne\u011fi. \u201cMekan \u00fcretimi ve mekan\u0131n \u00fcretim s\u00fcreci varsa, tarih de vard\u0131r\u201d<\/strong> der Lefebvre ve ekler \u201cdevlet, tarihsel \u015fehirlerin \u00fczerinde y\u00fckselir.\u201d<\/strong><\/p>\n

B\u00fcy\u00fck bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme tabi tutarak asl\u0131n\u0131n izlerini silme, yerine kendi iktidar\u0131n\u0131 gelecek nesillere anlataca\u011f\u0131 yeni bir katman ekleme eylemi toplum \u00fczerinde kurulmak istenen hegemonyan\u0131n mek\u00e2n \u00fczerindeki sacaya\u011f\u0131d\u0131r diyebiliriz. Her iktidar nihayetinde beslendi\u011fi yeri yani g\u00fc\u00e7 sembol\u00fc olacak olan kendi muhkem kalesini yaratmak ve bayra\u011f\u0131 dikip ebedi k\u0131lmak i\u00e7in m\u00fccadele eder. Devasa saraylar, yald\u0131zl\u0131 par\u0131lt\u0131l\u0131 renkler, g\u00f6steri\u015fli mek\u00e2nlar iktidar\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n te\u015fhir odas\u0131d\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fin izlerini silme ve gelece\u011fe yeni bir iz b\u0131rakma! Fakat bu eylem c\u00fcmlenin kurulu\u015fu kadar a\u00e7\u0131k de\u011fil; k\u00fclt\u00fcrel bir soyk\u0131r\u0131m\u0131 ya da do\u011fu\u015fu da beraberinde ta\u015f\u0131yor. Y\u0131k\u0131m\u0131n ve do\u011fu\u015fun tarihsel s\u00fcre\u00e7te ne ifade etti\u011fini de elbette sahip oldu\u011fumuz politik bilin\u00e7 cevaplayacakt\u0131r. <\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bu zaten \u00e7ok iyi bilinen mek\u00e2n\u0131n haf\u0131zas\u0131n\u0131 yok ederek k\u00fclt\u00fcrel belle\u011fin silinmesi sorununa kapitalizmin mek\u00e2n \u00fczerinde h\u00e2kimiyet kurma iste\u011fi \u00fczerinden bakmak istiyorum biraz da; kapitalizm hedefe do\u011fru ko\u015farken b\u00fct\u00fcn bu k\u00fclt\u00fcrel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc hizmetine nas\u0131l mahk\u00fbm ediyor? Ayasofya\u2019n\u0131n camiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, Hasankeyf\u2019in sular alt\u0131nda kalmas\u0131, Kaz Da\u011flar\u0131\u2019n\u0131n Kanadal\u0131 alt\u0131n \u015firketine kiralanmas\u0131, Ye\u015fil Yol gibi Karadeniz\u2019in yaylalar\u0131n\u0131n in\u015faat \u015firketlerine ihale edilmesi b\u00fcy\u00fck kapsaml\u0131 ve sembolik de\u011feri b\u00fcy\u00fck i\u015flerden g\u00fcndelik hayat\u0131n yeniden dizayn\u0131na kadar mek\u00e2n\u0131n, co\u011frafyan\u0131n ve belle\u011fin d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesini i\u00e7eren \u00e7ok katmanl\u0131, \u00e7ok boyutlu, \u00e7ok de\u011fi\u015fkenli bir konu. \u00dcstelik sermaye biz fark\u0131nda olmadan her \u015feyin her an g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcnde de\u011fi\u015fimine kar\u015f\u0131 bir k\u00f6rl\u00fck yarat\u0131yor. \u015eehrin ortas\u0131nda o g\u00f6steri\u015fsiz, s\u00f6n\u00fck duvarl\u0131 \u00e7ay oca\u011f\u0131n\u0131n yerine a\u00e7\u0131lan AVM \u00e7ok daha e\u011flenceli fakat mek\u00e2na \u00e7ak\u0131lm\u0131\u015f yeni bir iktidar nesnesi. \u00c7ay oca\u011f\u0131n\u0131n hik\u00e2yesi de h\u0131zl\u0131ca kaybolup gidecek bu ke\u015fmeke\u015fin i\u00e7inde nas\u0131lsa. Her \u015fey bu kadar k\u00fc\u00e7\u00fck zararlar b\u0131rak\u0131p romantik hik\u00e2yelere konu olacak kadar s\u0131radan de\u011fil. T\u0131pk\u0131 i\u015f\u00e7i bloklar\u0131, TOK\u0130\u2019ler gibi sosyal izolasyonun da bilin\u00e7li bir par\u00e7as\u0131 olan, ancak \u015fehrin periferisinde kendine yer bulurken merkezle olan mek\u00e2nsal yabanc\u0131la\u015fmas\u0131 kadar s\u0131n\u0131f fark\u0131n\u0131 da ayan beyan ortaya koyan ciddi boyutlu kentsel mek\u00e2n tart\u0131\u015fmalar\u0131 da ayn\u0131 orijinden beslenmeye devam ediyor. Bu periferide k\u00fclt\u00fcr sanat merkezleri, k\u00fct\u00fcphaneler yerine aile ya\u015fam merkezleri ve camilerin \u00e7o\u011fal\u0131yor olmas\u0131 da mek\u00e2n\u0131n sosyolojik in\u015fas\u0131nda iktidar\u0131n ara\u00e7lar\u0131 nas\u0131l kullan\u0131\u015fl\u0131 hale getirdi\u011fini g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serer. Henri Lefebvre Mekan\u0131n \u00dcretimi kitab\u0131nda \u015f\u00f6yle der; \u201cmerkezile\u015fmi\u015f ve yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f mek\u00e2n\u0131n \u00f6rg\u00fctlenmesi hem siyasal iktidara hem de maddi \u00fcretime yarar, karlar\u0131 optimize eder. Toplumsal s\u0131n\u0131flar, i\u015fgal edilen mek\u00e2nlar\u0131n hiyerar\u015fisi i\u00e7inde, buraya yat\u0131r\u0131m yapar ve buray\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.\u201d<\/p>\n

Tarihi, k\u00fclt\u00fcrel ve \u00e7evresel y\u0131k\u0131mlar kapitalizmin, iktidar eliyle b\u00fcy\u00fck bir \u00f6rg\u00fctlenmenin sahibi olarak i\u015fbirlik\u00e7ileriyle sald\u0131rma ve yok etme politikas\u0131n\u0131n bir kan\u0131t\u0131. Peki her mekan \u00fcretimi illaki bir y\u0131k\u0131m\u0131 da beraberinde mi getirir? Elbette hay\u0131r. Bu sorunun cevab\u0131 yine belle\u011fe ve mekana politik bir tutumla yakla\u015fmak gerekti\u011fini g\u00f6steriyor. \u201cDevrimci bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm g\u00fcndelik hayatta, dilde, mekanda eser yaratma kapasitesiyle do\u011frulan\u0131r; ama bunlar\u0131n ille de ayn\u0131 ad\u0131mlarla, e\u015fit olarak ilerlemesi gerekmemektedir.\u201d<\/strong> der Lefebvre. D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme politik bir bilin\u00e7le yakla\u015fman\u0131n tarihsel d\u00f6ng\u00fc i\u00e7erisinde t\u00fcketmekten \u00e7ok \u00fcretime y\u00f6nelik ve insan odakl\u0131, uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc mekanlar\u0131n \u00fcretiminin yollar\u0131n\u0131 aramakla da do\u011frudan ili\u015fkisi vard\u0131r. \u201cBurjuvazi ile aristokrasi aras\u0131ndaki eski s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi, bu m\u00fccadelenin belirgin bir bi\u00e7imde kendini g\u00f6sterdi\u011fi mekanlar \u00fcretti\u201d ve \u015f\u00f6yle devam eder:<\/strong>\u201cParis\u2019in merkezindeki Marais b\u00f6lgesinde aristokratik mekan\u0131 par\u00e7alad\u0131, buray\u0131 maddi \u00fcretimle birle\u015ftirdi, g\u00f6steri\u015fli konaklar\u0131n i\u00e7ine at\u00f6lyeler, d\u00fckkanlar, apartman daireleri yerle\u015ftirdi; bu mekan\u0131 halka a\u00e7arak hem \u00e7irkinle\u015ftirdi hem de kendi tarz\u0131nda canland\u0131rd\u0131.\u201d <\/strong><\/p>\n

Kapitalistlerin \u00e7evresel, tarihi, k\u00fclt\u00fcrel olarak y\u0131k\u0131mlar\u0131 di\u011fer \u00fclkelere kanalize etmi\u015f olmalar\u0131 da end\u00fcstrile\u015fmenin mek\u00e2nsal devinimi olarak adland\u0131r\u0131labilir pekala. \u0130n\u015faat sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn geli\u015fmemi\u015f ya da az geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde b\u00fcy\u00fck h\u0131zla yer bulmas\u0131, \u2018beton sevgisi\u2019, \u00e7evresel, ekolojik y\u0131k\u0131mlar, temiz su varl\u0131klar\u0131n\u0131n, yeralt\u0131 varl\u0131klar\u0131n\u0131n yok edilmesi, ormanlar\u0131n talan\u0131 gibi\u2026 End\u00fcstri 4.0 bu a\u015famalar\u0131n sonuncusudur diyebiliriz. <\/p>\n

Kapitalizm b\u00fct\u00fcn oburlu\u011fuyla t\u00fcketiyor, yok ediyor, de\u011fi\u015ftiriyor ve bunlar\u0131 yaparken bir yandan \u015fi\u015fmanlay\u0131p di\u011fer yandan halk\u0131 c\u0131l\u0131zla\u015ft\u0131rmaya devam ediyor. Do\u011fadan ayr\u0131l\u0131p kutsalla\u015ft\u0131r\u0131lan mekanlar da dahil olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn mekanlar bu de\u011fi\u015fimden olabildi\u011fince nasibini al\u0131yor, camilerin alt\u0131na i\u015f merkezleri, d\u00fckkanlar yap\u0131lmas\u0131 gibi. \u0130nanc\u0131n mekan \u00fczerinde neoliberal yorumu denebilir san\u0131r\u0131m bu durum i\u00e7in. Mek\u00e2n\u0131n beton ile yeniden in\u015fas\u0131 olmakla kalmay\u0131p \u2018kutsal\u2019 belle\u011fin \u00fczerine de beton d\u00f6k\u00fcl\u00fcyor; ucuz, h\u0131zl\u0131, pratik, \u00f6zensiz. Tadilat ad\u0131 alt\u0131nda birbirine benzetilen lokal mimari yap\u0131lar\u0131n kent insan\u0131n\u0131 tan\u0131mlayan ve tan\u0131mlarken biricikli\u011fini de yok eden tek tiple\u015ftirme bir t\u00fcr maliyeti d\u00fc\u015f\u00fcrerek izleri silme y\u00f6ntemi. <\/p>\n

Sosyal, k\u00fclt\u00fcrel, politik ve iktisadi olarak mekan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerine ele\u015ftirel g\u00f6zle bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda yeni \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretirken politik olarak nerede konumland\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 da hat\u0131rlam\u0131\u015f oluruz. Diyalekti\u011fin sadece kavramsal d\u00fczeyde kalmay\u0131p mek\u00e2nsal boyutta ger\u00e7ekle\u015fir hale gelmesi yani bir t\u00fcr mek\u00e2nsal diyalektik olu\u015fmas\u0131 gerekmektedir. K\u00fclt\u00fcrel de\u011ferlerin kardan ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f insanl\u0131\u011f\u0131n ortak de\u011ferleri olarak saklanmas\u0131ndan, dini mekanlar\u0131n sadele\u015ftirilmesine, tarihi yap\u0131\/mekanlar\u0131n korunmas\u0131ndan, Autschwits gibi, Mad\u0131mak Oteli gibi utan\u00e7 mekanlar\u0131n\u0131n birer ibret olarak saklanmas\u0131na kadar; sanayi b\u00f6lgelerinin izolasyonundan halk plajlar\u0131n\u0131n art\u0131k olmay\u0131\u015f\u0131na her mekan\u0131n politik niteli\u011fi vard\u0131r. Bu politik nitelik de\u011fi\u015fimin de niteli\u011fini belirler.
\n
\n\u201cD\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in, mek\u00e2n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek gerekir\u201d<\/strong>
\n
\nNihal Tanbay – Makina M\u00fchendisi<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Tarihi, k\u00fclt\u00fcrel ve \u00e7evresel y\u0131k\u0131mlar kapitalizmin, iktidar eliyle b\u00fcy\u00fck bir \u00f6rg\u00fctlenmenin sahibi…\n","protected":false},"author":3,"featured_media":33533,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4723,1991],"tags":[5164,5166,565,3712,5163,5165],"class_list":{"0":"post-33532","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-kent-ve-doga-yazilar","8":"category-yazilar","9":"tag-hafiza-mekanlari","10":"tag-kentler-ve-ideoloji","11":"tag-kentsel-donusum","12":"tag-manset","13":"tag-mekanin-bellegi","14":"tag-mekanin-donusumu"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33532","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=33532"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33532\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/33533"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=33532"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=33532"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=33532"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}