Veblen\u2019in kapitalizme ele\u015ftirel yakla\u015fan di\u011fer \u00f6nde gelen siyasal iktisat\u00e7\u0131lardan nas\u0131l ve ne y\u00f6nde farkl\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in onun teknoloji kavram\u0131na y\u00fckledi\u011fi \u00f6zg\u00fcn anlama bakmak gerekir. Sweezy, Veblen\u2019s Critique of the American Economy (Veblen\u2019in Amerikan Ekonomisi Ele\u015ftirisi) adl\u0131 makalesinde Veblen\u2019in Marx ve Schumpeter\u2019dan fark\u0131n\u0131 vurgularken bu noktaya \u00e7ok \u00f6nemli bir a\u00e7\u0131kl\u0131k getirir. Marksist kuramda teknolojik geli\u015fme kapitalistlerin varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015ftirmek zorunda olduklar\u0131 sermaye birikimi faaliyetinden kaynaklan\u0131r. Bu nedenle, sanayide yarat\u0131c\u0131l\u0131k i\u015flevinden sorumlu olan \u201cmucitler ve teknisyenler\u201de \u00f6zerk bir konum atfedilmez. Bunlar neredeyse t\u00fcm\u00fcyle kapitalistler aras\u0131ndaki ya\u015famsal rekabete ba\u011fl\u0131 olarak s\u00fcr\u00fcp giden teknoloji yar\u0131\u015f\u0131na tabi failler olarak kavramla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.\u00a0 Schumpeter\u2019\u0131n kuram\u0131nda ise kapitalistler pasif rantiyeler olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken, teknolojik geli\u015fme ve s\u0131\u00e7ramalar kapitalizmin aktif \u00f6zneleri olarak kavramla\u015ft\u0131r\u0131lan giri\u015fimcilere atfedilir. Dolay\u0131s\u0131yla, Sweezy\u2019e g\u00f6re, Schumpeterc\u0131 yakla\u015f\u0131mda da \u201cmucitler ve teknisyenler\u201d \u00f6zerk bir konuma sahip de\u011fildir; bir bi\u00e7imde bunlar\u0131n iktisadi ve toplumsal geli\u015fmede herhangi bir etkinli\u011finden s\u00f6z ediliyorsa, bu, onlar\u0131n giri\u015fimci rol\u00fcne soyunmu\u015f olmalar\u0131n\u0131n bir sonucu olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. <\/p>\n
Sweezy, Veblen\u2019in Marx ve Schumpeter\u2019dan \u00f6nemli bir farkla ayr\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in \u00f6nce aralar\u0131ndaki benzerli\u011fe dikkat \u00e7eker. Veblen\u2019in, elinizdeki kitapta \u201ci\u015fe gelmeyen m\u00fclk sahipleri\u201d olarak T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilen \u201cabsentee owners\u201d kavram\u0131yla Marx\u2019\u0131n kapitalistlerine benzer bir s\u0131n\u0131fa,\u00a0 \u201csanayi \u00f6nderleri\u201d olarak \u00e7evrilen \u201ccaptains of industry\u201d kavram\u0131yla ise Schumpeter\u2019\u0131n giri\u015fimcilerini \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131ran bir toplumsal faile g\u00f6nderme yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Ona g\u00f6re, bu \u00fc\u00e7\u00fc aras\u0131ndaki benzerlik bundan daha ileri g\u00f6t\u00fcr\u00fclemez. Bu sav\u0131n\u0131, Veblen\u2019in Marx ve Schumpeter\u2019dan farkl\u0131 olarak i\u015f (business) ile sanayi aras\u0131nda kesin ve keskin bir ayr\u0131m yapm\u0131\u015f olmas\u0131yla temellendirir.\u00a0 Veblen\u2019e g\u00f6re, i\u015fin tek bir amac\u0131 vard\u0131r: Daha fazla hep daha fazla para. Bu ba\u011flamda i\u015fe gelmeyen m\u00fclk sahipleri ile sanayi \u00f6nderleri tek bir s\u0131n\u0131f olu\u015ftururlar. Veblen, bu s\u0131n\u0131f\u0131, ilk b\u00fcy\u00fck ve \u00f6nemli eseri olan The Theory of the Leisure Class\u2019da (Aylak S\u0131n\u0131f\u0131n Teorisi) aylak s\u0131n\u0131f olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131, di\u011fer s\u0131n\u0131flar\u0131 egemenli\u011fi alt\u0131nda tutarak s\u00f6m\u00fcren h\u00e2kim s\u0131n\u0131f\u0131n bir \u00f6\u011fesi olarak kavrar ve bunlar\u0131n sadece i\u015f -yani daha fazla para- ile ilgilendiklerini ileri s\u00fcrer. Aylak s\u0131n\u0131f\u0131n bir \u00f6\u011fesi olarak i\u015fe gelmeyen m\u00fclk sahipleri ve sanayi \u00f6nderleri tek ama\u00e7lar\u0131 olan para kazanma hedefine ula\u015fmalar\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde sanayi ve teknolojideki geli\u015fmelere izin verir. Bununla birlikte bu e\u011filim kazan\u00e7lar\u0131n\u0131 olumsuz etkileyecek olursa hi\u00e7 \u00e7ekinmeden sanayi ve teknolojiyi y\u0131k\u0131ma u\u011frat\u0131rlar. Veblen, M\u00fchendisler\u2019de bu y\u0131k\u0131m ya da \u201csabotaj\u201d faaliyetini, i\u015fadamlar\u0131 (businessmen) olarak da isimlendirdi\u011fi i\u015fe gelmeyen m\u00fclk sahipleri ile sanayi \u00f6nderlerinin \u201cverimli olmaktan vicdanen vazge\u00e7meleri\u201d bi\u00e7iminde alayc\u0131 bir \u00fcslupla tan\u0131mlar. Bu anlamda, i\u015fadamlar\u0131n\u0131n toplumun \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerini temsil eden sanayi ve teknoloji ile aralar\u0131nda pozitif de\u011fil negatif bir ili\u015fki bulundu\u011fu ileri s\u00fcrer.\u00a0 Bu ise onun \u00e7a\u011fda\u015f sanayi toplumlar\u0131n\u0131n temel \u00e7eli\u015fkisini nas\u0131l tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmemizi sa\u011flar: Kapitalistler kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zeten \u201caylaklar\u201d olarak \u201cfaal s\u0131n\u0131f\u0131n\u201d yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6m\u00fcrmekle kalmay\u0131p, maddi refah\u0131n\u0131 baltalamakta, uygar insan soyunu yokluk ve yoksunlu\u011fa mahk\u00fbm etmektedirler. <\/p>\n
\u0130\u015fte bu ba\u011flamda Veblen i\u00e7in sadece kuramsal de\u011fil ayn\u0131 zamanda pratik yani politik bir soru g\u00fcndeme gelir.\u00a0 Faal s\u0131n\u0131f\u0131n \u00fcyeleri olan m\u00fchendisler, e\u011fitim, ilgi ve teknolojik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndan kaynaklanan d\u00fc\u015f\u00fcnce al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131ndan hareketle i\u015fe gelmeyen patronlar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015farak, onlar\u0131n sabotaj\u0131na kar\u015f\u0131 devrimci bir bilin\u00e7 ve prati\u011fe s\u0131\u00e7rama yapabilecekler midir? <\/p>\n
Ahmet \u00d6nc\u00fc<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Veblen\u2019in kapitalizme ele\u015ftirel yakla\u015fan di\u011fer \u00f6nde gelen siyasal iktisat\u00e7\u0131lardan nas\u0131l ve ne y\u00f6nde farkl\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in onun teknoloji kavram\u0131na y\u00fckledi\u011fi \u00f6zg\u00fcn anlama bakmak gerekir. Sweezy, Veblen\u2019s Critique of the American Economy (Veblen\u2019in Amerikan Ekonomisi Ele\u015ftirisi) adl\u0131 makalesinde Veblen\u2019in Marx ve Schumpeter\u2019dan fark\u0131n\u0131 vurgularken bu noktaya \u00e7ok \u00f6nemli bir a\u00e7\u0131kl\u0131k getirir. Marksist kuramda teknolojik geli\u015fme kapitalistlerin varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015ftirmek zorunda olduklar\u0131 sermaye birikimi faaliyetinden kaynaklan\u0131r. Bu nedenle, sanayide yarat\u0131c\u0131l\u0131k i\u015flevinden sorumlu olan \u201cmucitler ve teknisyenler\u201de \u00f6zerk bir konum atfedilmez. Bunlar neredeyse t\u00fcm\u00fcyle kapitalistler aras\u0131ndaki ya\u015famsal rekabete ba\u011fl\u0131 olarak s\u00fcr\u00fcp giden teknoloji yar\u0131\u015f\u0131na tabi failler olarak kavramla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.\u00a0 Schumpeter\u2019\u0131n kuram\u0131nda ise kapitalistler pasif rantiyeler olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken, teknolojik geli\u015fme ve s\u0131\u00e7ramalar kapitalizmin aktif \u00f6zneleri olarak kavramla\u015ft\u0131r\u0131lan giri\u015fimcilere atfedilir. Dolay\u0131s\u0131yla, Sweezy\u2019e g\u00f6re, Schumpeterc\u0131 yakla\u015f\u0131mda da \u201cmucitler ve teknisyenler\u201d \u00f6zerk bir konuma sahip de\u011fildir; bir bi\u00e7imde bunlar\u0131n iktisadi ve toplumsal geli\u015fmede herhangi bir etkinli\u011finden s\u00f6z ediliyorsa, bu, onlar\u0131n giri\u015fimci rol\u00fcne soyunmu\u015f olmalar\u0131n\u0131n bir sonucu olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \n","protected":false},"author":5,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3358","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3358","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3358"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3358\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3358"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3358"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3358"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}