Praksis Dergisi’nin 2001 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan ilk say\u0131s\u0131n\u0131n hemen ba\u015f\u0131nda E.P Thompson’un s\u00f6zlerine yer verilir:<\/p>\n
“Sosyalistlerin asla yapmamalar\u0131 gereken \u015fey, kendilerini t\u00fcm\u00fcyle yerle\u015fik kurumlara -yay\u0131nevleri, ticari medya, \u00fcniversiteler, vak\u0131flar- ba\u011f\u0131ml\u0131 olmalar\u0131na izin vermektir. Bu kurumlar\u0131n t\u00fcm\u00fc bask\u0131c\u0131d\u0131r demiyorum- muhakkak ki onlarla birlikte pek \u00e7ok \u015fey yap\u0131labilir. Ama sosyalist entelekt\u00fceller do\u011frudan kendilerinin olan bir alan kaplamal\u0131d\u0131rlar: Kendi dergileri, kendi teorik ve pratik merkezleri olmal\u0131d\u0131r. Herkesin not ya da terfi i\u00e7in de\u011fil, toplumu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, ele\u015ftiri ve \u00f6zele\u015ftirinin hararetli\u00a0 ama ayn\u0131 zaman kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yard\u0131m\u0131n ve teorik ve pratik bilgi de\u011fi\u015fiminin de yo\u011fun oldu\u011fu yerler: Baz\u0131 y\u00f6nlerden gelece\u011fin toplumunu \u00f6nceden canland\u0131ran yerler.” <\/em><\/p>\n <\/p>\n Bug\u00fcn medyadaki yeniden yap\u0131lan(d\u0131r)may\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131rsak, Bilim ve Gelecek’in, Evrensel K\u00fclt\u00fcr’\u00fcn, Birg\u00fcn’\u00fcn vb gazetelerin\/dergilerin varl\u0131\u011f\u0131 daha \u00f6nemli hale gelir. Geleneksel gazete ve dergiler, toplum i\u00e7in hala \u00f6nemlidir. Ancak bug\u00fcn bili\u015fim ve ileti\u015fim teknolojileri (B\u0130T) alternatif ileti\u015fim ili\u015fkileri yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Ana ak\u0131m medyada, d\u00fczenin bek\u00e7ileri taraf\u0131ndan\u00a0 onaylanmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yer alamayacak haberler, makaleler ve ara\u015ft\u0131rmalar \u0130nternet arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla h\u0131zla okuyucuyla bulu\u015fabilmektedir. Bunun yan\u0131nda, kitle\u00a0 ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n pasif okuyucusu\/izleyicisi bir\u00e7ok g\u00fcnl\u00fck gazete i\u00e7in haber de\u011feri ta\u015f\u0131mayan kendi hikayesini yazabilmekte, olaylar\u0131 kendi ucuz kameras\u0131ndan t\u00fcm d\u00fcnyaya iletebilmektedir. Kitaplara ve filmlere getirilen yasaklar \u0130nternet’in varl\u0131\u011f\u0131 ile beraber ge\u00e7ersiz kalmaktad\u0131r.<\/p>\n K\u0131sacas\u0131 \u0130nternet, Thompson’un belirtti\u011fi \u201cbaz\u0131 y\u00f6nlerden gelece\u011fin toplumunu \u00f6nceden canland\u0131ran\u201d bir yer potansiyeline sahiptir. Bu potansiyelin de\u011ferlendirilmesi ve \u0130nternet’in demokratik alt yap\u0131s\u0131n\u0131n korunmas\u0131 gerekir. Bu ba\u011flamda,\u00a0 \u0130nternet’e y\u00f6nelik ilk tehdidi biliyoruz:\u00a0 site engellemeleri, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n g\u00f6zetlenmesi ve filtreler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla h\u00fckumetlerin \u0130nternet’e getirdikleri d\u00fczenlemelerle olu\u015fan tehdit. \u0130kinci tehdit ise daha sinsidir ve \u00e7o\u011fu zaman fark edilmemektedir. Asl\u0131nda medya ve bili\u015fim tekelleri, h\u00fckumet d\u00fczenlemelerinden daha b\u00fcy\u00fck bir tehdit olu\u015fturmaktad\u0131r. \u0130nternet’i bilginin e\u015fit ve \u00f6zg\u00fcr payla\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7in bir ortam olarak g\u00f6ren \u0130nternet kullan\u0131c\u0131lar\u0131 ile tekeller aras\u0131nda yo\u011fun bir m\u00fccadele vard\u0131r. Ayr\u0131ca, s\u00f6z konusu tekellerin, h\u00fckumetlerin \u0130nternet’e getirdi\u011fi\/getirmek istedi\u011fi s\u0131n\u0131rlamalar ve yasalar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 konusunda b\u00fcy\u00fck pay\u0131 vard\u0131r. Fakat gerek h\u00fckumetlerin kendi iktidarlar\u0131n\u0131\u00a0 gerekse de tekellerin \u00e7\u0131karlar\u0131 korumak ad\u0131na att\u0131klar\u0131 ad\u0131mlar ve getirdikleri d\u00fczenlemeler \u0130nternet’e d\u0131\u015fsal olan ve uygulamaya konduktan sonra bile geri p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclebilecek\u00a0 hamlelerdir. Tekeller ise fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri tart\u0131\u015fmalar ve bu do\u011frultuda B\u0130T uygulamalar\u0131na ekledikleri s\u0131n\u0131rlamalarla do\u011frudan \u0130nternet’in altyap\u0131s\u0131na m\u00fcdahale etmekte ve erkenden \u00f6nlem al\u0131nmazsa kal\u0131c\u0131 hasarlar olu\u015fturabilmektedirler. \u00d6rne\u011fin, Microsoft’un \u0130nternet Explorer ile \u0130nternet’i ku\u015fatma plan\u0131, Firefox’un ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015ft\u0131r. Fakat, web geli\u015ftiricilerinin, web standartlar\u0131ndan ayr\u0131larak Microsoft standartlar\u0131na uygun haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 web siteleri hala eri\u015fim sorunlar\u0131 yaratmaktad\u0131r. Tekellerin bu e\u011filiminin daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in Stallman’\u0131n \u201ce-Kitaplardaki Tehlike\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131na bakmakta fayda vard\u0131r*<\/strong>.<\/p>\n Bir yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmaya neden olmamak i\u00e7in en ba\u015fta belirtelim: Yaz\u0131da bahsedilen elektronik kitaplar kullan\u0131c\u0131lar\u0131n \u0130nternet’ten indirdi\u011fi pdf ya da html uzant\u0131l\u0131 ve hi\u00e7bir \u00f6zel m\u00fclk yaz\u0131l\u0131m olmaks\u0131z\u0131n da okunabilen kitaplar de\u011fil. \u015eirketlerin sadece belirli yaz\u0131l\u0131m ya da donan\u0131mla okunabilmesi i\u00e7in tasarlad\u0131\u011f\u0131 kitaplar.<\/p>\n Stallman, bas\u0131l\u0131 kitaplarla Amazon’un elektronik kitaplar\u0131 aras\u0131ndaki farklar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki gibi ortaya koymaktad\u0131r. Bu farklar, B\u0130T’in bireyi \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirme potansiyelinin yan\u0131nda, tam tersi bir potansiyele de sahip oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n Bas\u0131l\u0131 kitaplar\u0131n genel \u00f6zellikleri \u015funlard\u0131r:<\/p>\n \u2022\u00a0Anonim olarak sat\u0131n al\u0131nabilir. Kredi kart\u0131yla ya da taksitle al\u0131\u015fveri\u015f yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z s\u00fcrece kimli\u011finizi beyan etmek zorunda de\u011filsiniz. Amazon’un elektronik kitaplar\u0131 Kindle adl\u0131 elektronik kitap okuyucusu ile okunabilmektedir. Kindle a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi okuyucu s\u0131n\u0131rland\u0131rmaktad\u0131r: Son madde, sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z kitab\u0131n Amazon taraf\u0131ndan silinebilirli\u011fi,\u00a0 bir komplo teorisi olarak g\u00f6r\u00fcnebilir. Fakat\u00a0 Amazon 2009 y\u0131l\u0131nda, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n izni olmaks\u0131z\u0131n, bir kitab\u0131 Kindle’dan silmi\u015ftir. Amazon, kitab\u0131n Kindle’a buna hakk\u0131 olmayan bir \u015firket taraf\u0131ndan y\u00fcklenmi\u015f olmas\u0131n\u0131 gerek\u00e7e g\u00f6stermi\u015ftir. Bu nedenle, ilgili kitab\u0131 kullan\u0131c\u0131 cihazlar\u0131ndan\u00a0 silmeye hakk\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnerek hareket etmi\u015ftir. Bu silme i\u015fleminin ironik yan\u0131 ise silinen kitab\u0131n George Orwell’in \u201c1984\u201d adl\u0131 kitab\u0131 olmas\u0131d\u0131r… <\/p>\n * Stallman b\u00f6yle yazm\u0131\u015f, ama T\u00fcrkiye’de bunun b\u00f6yle olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz.<\/em><\/p>\n Kaynaklar \u00a0* Bu yaz\u0131 Bilim ve Gelecek dergisinin\u00a0A\u011fustos say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Praksis Dergisi’nin 2001 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan ilk say\u0131s\u0131n\u0131n hemen ba\u015f\u0131nda E.P Thompson’un s\u00f6zlerine yer verilir:\n“Sosyalistlerin asla yapmamalar\u0131 gereken \u015fey, kendilerini t\u00fcm\u00fcyle yerle\u015fik kurumlara -yay\u0131nevleri, ticari medya, \u00fcniversiteler, vak\u0131flar- ba\u011f\u0131ml\u0131 olmalar\u0131na izin vermektir. Bu kurumlar\u0131n t\u00fcm\u00fc bask\u0131c\u0131d\u0131r demiyorum- muhakkak ki onlarla birlikte pek \u00e7ok \u015fey yap\u0131labilir. Ama sosyalist entelekt\u00fceller do\u011frudan kendilerinin olan bir alan kaplamal\u0131d\u0131rlar: Kendi dergileri, kendi teorik ve pratik merkezleri olmal\u0131d\u0131r. Herkesin not ya da terfi i\u00e7in de\u011fil, toplumu d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, ele\u015ftiri ve \u00f6zele\u015ftirinin hararetli\u00a0 ama ayn\u0131 zaman kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yard\u0131m\u0131n ve teorik ve pratik bilgi de\u011fi\u015fiminin de yo\u011fun oldu\u011fu yerler: Baz\u0131 y\u00f6nlerden gelece\u011fin toplumunu \u00f6nceden canland\u0131ran yerler.” \n","protected":false},"author":5,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4712],"tags":[1454,1445],"class_list":{"0":"post-3373","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-bilisim-yazilar","8":"tag-elektronik-kitaplar","9":"tag-izlem"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3373","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3373"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3373\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3373"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3373"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3373"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\u2022\u00a0Ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z kitab\u0131n sahibi sizsiniz.
\u2022\u00a0Kitaptaki kullan\u0131m haklar\u0131n\u0131z\u0131 s\u0131n\u0131rlayan bir lisans imzalamak zorunda de\u011filsiniz.
\u2022\u00a0Kitab\u0131 okumak i\u00e7in, sizi kitab\u0131 sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z yere ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lan herhangi bir \u00f6zel araca gereksinim yoktur.
\u2022\u00a0Ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z kitab\u0131 ba\u015fka birine hediye edebilir, \u00f6d\u00fcn\u00e7 verebilir ya da satabilirsiniz.
\u2022\u00a0Kitab\u0131 tarayabilir ve fotokopide \u00e7o\u011faltabilirsiniz. Hatta baz\u0131 durumlarda bunu yaparken telif hakk\u0131 kanunlar\u0131n\u0131 bile ihlal etmi\u015f olmazs\u0131n\u0131z.
\u2022\u00a0Kimse kitab\u0131n\u0131z\u0131 imha edemez .<\/p>\n
\u2022\u00a0Anonim olarak bir kitab\u0131 edinemezsiniz. Kendinizi tan\u0131tmal\u0131s\u0131n\u0131z.
\u2022\u00a0Baz\u0131 \u00fclkelerde Amazon, kullan\u0131c\u0131n\u0131n kitaba sahip olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir.
\u2022\u00a0Kitab\u0131 okuyabilmek i\u00e7in kitap \u00fczerindeki haklar\u0131n\u0131z\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131ran bir lisans\u0131 kabul etmek zorundas\u0131n\u0131z.
\u2022\u00a0Kitab\u0131n format\u0131 gizlidir ve kitap sadece kullan\u0131c\u0131y\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131ran \u00f6zel m\u00fclk bir yaz\u0131l\u0131mla okunabilir.
\u2022\u00a0Sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z kitab\u0131 ba\u015fkas\u0131na hediye edemezsiniz ya da satamazs\u0131n\u0131z. Ancak baz\u0131 durumlarda, ayn\u0131 sistem \u00fczerinde bulunan ba\u015fka bir kullan\u0131c\u0131ya bir s\u00fcreli\u011fine \u00f6d\u00fcn\u00e7 verebilirsiniz.
\u2022\u00a0Kitab\u0131n kopyalanmas\u0131 teknik olarak s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hukuksal a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise kullan\u0131c\u0131 telif haklar\u0131ndan daha s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 bir lisans\u0131 kabul etti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.
\u2022\u00a0Kullan\u0131lan \u00f6zel m\u00fclk yaz\u0131l\u0131m\u0131n sundu\u011fu arka kap\u0131dan girilip, sat\u0131n ald\u0131ktan sonra sahibi oldu\u011funuzu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz kitap \u015firket taraf\u0131ndan silinebilir.<\/p>\n
Bug\u00fcn elektronik kitaplar\u0131n yayg\u0131nla\u015f\u0131p bas\u0131l\u0131 kitaplar\u0131n yerini almas\u0131n\u0131 olanaks\u0131z olarak g\u00f6renler \u00e7\u0131kabilir. Bir\u00e7ok bilgisayar kullan\u0131c\u0131s\u0131 hala bas\u0131l\u0131 yay\u0131nlar\u0131 elektronik kitaplara tercih etmektedir. Ba\u015fbakan Erdo\u011fan se\u00e7im meydanlar\u0131ndan t\u00fcm \u00e7ocuklara elektronik kitap vermekten bahsediyordu. Bu vaadin ne zaman ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi hen\u00fcz net olmasa da, er ya da ge\u00e7 ger\u00e7ekle\u015fecektir. Elektronik kitaplarla e\u011fitim alan \u00e7ocuklar, bizler gibi bas\u0131l\u0131 yay\u0131nlar\u0131 tercih etmeyecek, uzun makalelerin \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131 almayacak. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile, yeni nesil, k\u00fct\u00fcphaneye gitmek, ansiklopedileri kar\u0131\u015ft\u0131rmak yerine Wikipedia’ya, Google’a sormay\u0131 tercih ediyor. Dolay\u0131s\u0131yla, Amazon ve benzeri \u015firketlere kar\u015f\u0131 \u015fimdiden \u00f6nlem al\u0131nmas\u0131 ve m\u00fccadele edilmesi gerekmektedir.
Elektronik kitaplar, sadece bir \u00f6rnektir. B\u0130T, medya ve bili\u015fim tekelleri taraf\u0131ndan tuzaklarla donat\u0131lmaktad\u0131r. \u0130nternet kullan\u0131c\u0131lar\u0131 ve \u015firketler aras\u0131nda, m\u00fclkiyet haklar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde k\u0131yas\u0131ya bir m\u00fccadele vard\u0131r. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki say\u0131larda bu m\u00fccadelenin telif haklar\u0131 (copyright), patentler, Say\u0131sal S\u0131n\u0131rlamalar Y\u00f6netimi gibi farkl\u0131 boyutlar\u0131na de\u011finilecek.<\/p>\n
<\/em><\/strong>[1] Stallman, R., The Danger of e-Books, http:\/\/stallman.org\/articles\/ebooks.pdf<\/a>, son eri\u015fim tarihi 20.07.2011
[2] http:\/\/www.nytimes.com\/2009\/07\/18\/technology\/companies\/18amazon.html<\/a>, son eri\u015fim tarihi 20.07.2011<\/p>\n