{"id":3467,"date":"2011-11-11T11:13:59","date_gmt":"2011-11-11T08:13:59","guid":{"rendered":"http:\/\/politeknik.org.tr\/\/?p=3467"},"modified":"2019-01-29T14:25:54","modified_gmt":"2019-01-29T11:25:54","slug":"sosyal-medya-izlem-gozukeles","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/sosyal-medya-izlem-gozukeles\/","title":{"rendered":"Sosyal Medya – \u0130zlem G\u00f6z\u00fckele\u015f"},"content":{"rendered":"

Leetaru’nun, ge\u00e7ti\u011fimiz ay First Monday’da (http:\/\/www.firstmonday.org\/<\/a><\/u><\/span><\/font>) yay\u0131nlanan makalesi bili\u015fim teknolojilerinin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 noktay\u0131 ve ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 potansiyeli g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a anlaml\u0131yd\u0131. Leetaru’nun makalesi hem yerli hem yabanc\u0131 bas\u0131nda s\u00fcper bilgisayarlar\u0131n art\u0131k devrimleri \u00f6nceden tahmin edebilece\u011fi iddias\u0131yla haberle\u015ftirildi. Leetaru analizini geriye d\u00f6n\u00fck yapm\u0131\u015ft\u0131. Fakat bu analiz, toplumsal \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ve ayaklanmalar\u0131 \u00f6ng\u00f6rmek amac\u0131yla da uygulanabilirdi [1].<\/p>\n

Makale, culturomics<\/em> \u00fczerine kuruluydu. Say\u0131sal s\u00f6zc\u00fck bilimin yeni alanlar\u0131ndan biri olan culturomics<\/span> ile say\u0131salla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f kitap ar\u015fivleri \u00fczerinden insan davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ve k\u00fclt\u00fcrel e\u011filimlerin nicel analizi yap\u0131labiliyor. Analizde dilin ve kelimelerin kullan\u0131m\u0131na dikkat ediliyor (ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in: http:\/\/www.culturomics.org\/<\/a><\/u><\/span><\/font>). Fakat Leetaru, kitaplar\u0131n ge\u00e7mi\u015fe sonradan bakan \u00e7al\u0131\u015fmalar oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Kitaplar, tarihin s\u00fczgecinden ge\u00e7erek ve ay\u0131klanarak okuyucuya ula\u015f\u0131yor. Haberler ise daha sonra olacaklardan habersiz o an\u0131n bir enstantanesini sunuyor. Kitaplardan farkl\u0131 olarak haberlerde, sadece olgular de\u011fil olgular\u0131n ulusal bilin\u00e7te nas\u0131l g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc de g\u00f6zlemlenebiliyor. Haberlerin analizi, ulusal bilince a\u00e7\u0131lan bir pencere olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00d6zellikle haberlerde kullan\u0131lan \u201cton\u201dun de\u011fi\u015fim analizi, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara genel toplumsal davran\u0131\u015flar ve \u00e7e\u015fitli durumlar\u0131n ulusal bilin\u00e7te nas\u0131l yank\u0131 bulaca\u011f\u0131 konusunda ipu\u00e7lar\u0131 sunuyor.<\/p>\n

Asl\u0131nda haberlerin analizi yeni bir y\u00f6ntem de\u011fil. \u00d6rne\u011fin, 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda ABD, Japon yerel radyo kanallar\u0131n\u0131 dinleyerek kritik bilgiler edinebilmekteydi. \u00d6zellikle, haberlerde ABD’ye kar\u015f\u0131 olan olumsuz tonun y\u00fckselmesi, iki \u00fclke aras\u0131nda patlak verecek sava\u015f\u0131n da sinyallerini i\u00e7ermekteydi. Uzun y\u0131llar, d\u0131\u015f \u00fclkelerin bas\u0131nlar\u0131nda yer alan haberler istihbarat servisleri i\u00e7in \u00e7ok de\u011ferli bir bilgi kayna\u011f\u0131 oldu. Bug\u00fcn hi\u00e7bir analiz arac\u0131na ba\u015fvurmaks\u0131z\u0131n bile, bas\u0131nda ABD, \u0130srail, Fransa, \u0130ran vb \u00fclkelerle ilgili olan haberlerin s\u00fcre\u00e7 i\u00e7indeki de\u011fi\u015fiminin incelenmesi T\u00fcrkiye’nin uluslararas\u0131 politikas\u0131ndaki y\u00f6nelimleri, de\u011fi\u015fimleri ve k\u0131r\u0131lmalar\u0131 g\u00f6sterebilir. <\/p>\n

Bili\u015fim teknolojilerindeki geli\u015fmeler ise bu analizlerin nicelle\u015ftirilmesine zemin haz\u0131rlad\u0131. Leetaru ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131 s\u00fcper bilgisayar sayesinde 100 milyonun \u00fczerinde makaleyi analiz etti. Analiz, iki boyutlu olarak ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Birinci boyutta, i\u00e7eri\u011fin \u201cruh durumu\u201d, ikinci boyutta ise i\u00e7erikteki mekan isimleri yer ald\u0131. Ruh durumu ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rken, berbat, korkun\u00e7, g\u00fczel, ho\u015f vb kelimeler tarand\u0131. \u00d6rne\u011fin, Summary of World Broadcasts verilerinden son 30 y\u0131lda M\u0131s\u0131r ile ilgi haberlerin tonu incelendi\u011finde olumsuzluklar\u0131n 2011 y\u0131l\u0131 \u00f6ncesinde 2 kere artt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u0130lki 1991 y\u0131l\u0131nda k\u00f6rfez sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda ya\u015fanm\u0131\u015f. \u0130kincisi ise 2003’te Irak’\u0131n i\u015fgal edildi\u011fi d\u00f6nemde. 1-24 Ocak 2011 tarihinde ise M\u0131s\u0131r’la ilgili haberlerdeki olumsuz tonun yine artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Dolay\u0131s\u0131yla, 25 Ocak’ta da geni\u015f kat\u0131l\u0131ml\u0131 protestolara sahne olan M\u0131s\u0131r, culturomics’te bunun sinyallerini \u00f6nceden veriyordu:<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

A\u015fa\u011f\u0131da H\u00fcsn\u00fc M\u00fcbarek i\u00e7in yap\u0131lan analizde de bas\u0131nda M\u00fcbarek ile ilgili haberlerdeki olumsuz tonun y\u00fckseldi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor:<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Yazar, ayn\u0131 analizi di\u011fer Arap \u00fclkelerine uygulad\u0131\u011f\u0131nda yine benzer sonu\u00e7lar al\u0131yor. \u00d6rne\u011fin Tunus ve Libya i\u00e7in s\u0131ras\u0131yla a\u015fa\u011f\u0131daki grafikler veriliyor:<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Culturomics<\/span><\/span> <\/span><\/em>haricinde makalede \u00f6zellikle dikkat edilmesi gereken as\u0131l konu yazar\u0131n sosyal medyadaki ara\u015ft\u0131rma imkanlar\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 vurgu. <\/span><\/span>Leetaru haberlerin yan\u0131 s\u0131ra sosyal medyada yer alan i\u00e7eri\u011fin de analiz edilebilece\u011fini belirtiyor. M\u0131s\u0131r (T\u00fcrkiye gibi!), sosyal medya kullan\u0131m\u0131n\u0131n olduk\u00e7a yo\u011fun oldu\u011fu bir \u00fclke. Hatta protestolar\u0131n \u00f6rg\u00fctlenmesinde Facebook ve benzeri sosyal a\u011flar \u00f6nemli bir rol \u00fcstlendi. Sosyal medya o kadar etkindi ki h\u00fckumetler bu nedenle \u0130nternet’e m\u00fcdahale etmek zorunda kald\u0131. Leetaru, i\u00e7erdi\u011fi zengin i\u00e7erik ve \u00f6rg\u00fctlenme arac\u0131 olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan sosyal medya sitelerinde yer alan i\u00e7eri\u011fin haber analizini tamamlay\u0131c\u0131 bir rol \u00fcstlenebilece\u011fini vurguluyor. <\/span> <\/p>\n

Facebook’ta ve Twitter’da \u00f6rg\u00fctlenen \u201cArap Devrimleri\u201dne, \u0130nternet’i b\u00f6yle etkin kulland\u0131klar\u0131 i\u00e7in hayranl\u0131kla bakarken bunu da hesaba katmak gerekiyor. Leetaru, \u00e7e\u015fitli teknik zorluklar ve dilsel farkl\u0131l\u0131klar nedeniyle sosyal medya analizini ilgili \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n kapsam\u0131na almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Fakat, sosyal medya ve sosyal medyan\u0131n analizi \u00fczerine ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar var ve bu \u00e7al\u0131\u015fmalar, sosyal medyadaki bir t\u0131k’\u0131n sadece bir t\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n

Kullan\u0131c\u0131lar aras\u0131nda sosyal etkile\u015fimi sa\u011flayan \u00e7evrimi\u00e7i ara\u00e7lar k\u00fcmesi sosyal medya olarak tan\u0131mlan\u0131yor. Sosyal medya, geleneksel medyadan (gazete, televizyon, kitap vs) kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fime olanak sa\u011flamas\u0131yla ayr\u0131l\u0131yor. Gazete ve televizyonda oldu\u011fu gibi i\u00e7erik ak\u0131\u015f\u0131 \u00fcreticiden t\u00fcketiciye do\u011fru tek y\u00f6nl\u00fc ve sabit de\u011fil. Sosyal medya kullan\u0131c\u0131s\u0131 i\u00e7eri\u011fe katk\u0131da bulanabiliyor, \u00fcreticiler ve t\u00fcketiciler aras\u0131ndaki ayr\u0131m belirsizle\u015fiyor. <\/p>\n

Bug\u00fcn, Web’deki bir \u00e7ok uygulama (e-postalar, tart\u0131\u015fma forumlar\u0131, bloglar, sosyal a\u011f siteleri, wikiler, video, foto\u011fraf, m\u00fczik payla\u015f\u0131m siteleri) sosyal medya kapsam\u0131na giriyor. Fakat sosyal medya uygulamalar\u0131nda yer alan veriyi analiz etmek istiyorsak \u00e7e\u015fitli uygulamalar\u0131n farkl\u0131l\u0131klar\u0131na ve benzerliklerine bakmak gerekiyor. Bu ba\u011flamda, sosyal medya uygulamalar\u0131n\u0131 alt\u0131 farkl\u0131 boyutta de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcn [2]. <\/p>\n

Birinci boyut, sosyal medyadaki \u00fcretici\/t\u00fcketici pop\u00fclasyonu taraf\u0131ndan belirleniyor. \u00c7e\u015fitli sohbet uygulamalar\u0131 (MSN, Gtalk), video konferans ve telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri k\u00fc\u00e7\u00fck bir pop\u00fclasyon aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fiyor. \u0130leti\u015fimin her iki taraf\u0131nda birka\u00e7 ki\u015fi yer al\u0131yor. Bloglara ve Twitter tarz\u0131 sitelerde ise mesajlar bir ki\u015fiden \u00e7ok daha geni\u015f kitlelere do\u011fru yay\u0131l\u0131yor; ana \u00fcretim bir ki\u015fi taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilirken t\u00fcketim son derecede geni\u015f bir yelpazede olabiliyor. Youtube, Wikipedia ve eBay gibi b\u00fcy\u00fck al\u0131\u015fveri\u015f sitelerinde ise \u00fcretim de t\u00fcketim de \u00e7ok fazla say\u0131da insan\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fiyor.<\/p>\n

\u0130kinci boyutta ise ileti\u015fimin ger\u00e7ekle\u015fme an\u0131 belirleyici oluyor. \u0130nternet \u00fczerinden oynanan \u00e7ok kullan\u0131c\u0131l\u0131 oyunlarda ve sohbetlerde ileti\u015fim e\u015f zamanl\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015fiyor. Twitter bile bu kategoride de\u011ferlendirilebilir. Wikipedia, google docs, e-postalar, forumlar gibi bir\u00e7ok sosyal medya uygulamas\u0131nda ise e\u015f zamanl\u0131 olmayan (asenkron) bir ileti\u015fim var.<\/span><\/p>\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc boyutta, sosyal medya uygulamalar\u0131 i\u00e7erdikleri temel elementlere g\u00f6re grupland\u0131r\u0131l\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, Youtube video g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinden, Flicker foto\u011fraflardan, Twitter 140 karakterle s\u0131n\u0131rl\u0131 mesajlardan, wikiler sayfalardan, Facebook insanlardan, eBay \u00fcr\u00fcnlerden vs. olu\u015fuyor. Facebook \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi bu i\u00e7erik farkl\u0131la\u015f\u0131p geni\u015fleyebiliyor. Sosyal medya analizleri \u00f6zellikle insan ili\u015fkileri ve metinlerin analizi konusunda kayda de\u011fer sonu\u00e7lar elde edebiliyor. Her yerden veri elde etmek olanakl\u0131. Fakat, sosyal a\u011flardan elde edilen bilgi daha yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fundan (ki\u015filer, ki\u015filer aras\u0131 ili\u015fkiler, etkinlikler, gruplar, acaba siyasi yelpazenin neresindesin tarz\u0131 testler, be\u011fenilen makaleler vs.) ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n i\u015fini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor ve haberlerde yap\u0131lan c<\/span>ulturomics<\/span><\/span> analizinden hi\u00e7bir zaman elde edilemeyecek kesinlikte ve \u00e7ok daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar veriyor. Bu nedenle, zaten telefonlar\u0131m\u0131z dinleniyor, e-postalar\u0131m\u0131z okunuyor, Facebook bizi analiz etmi\u015f \u00e7ok mu derken, her medyadan istihbarat bilgisi al\u0131nabilece\u011fini fakat bunun analizinin hepsinde ayn\u0131 kolayl\u0131kla yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak gerekiyor. Ayr\u0131ca g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, sesi metne \u00e7evirme ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerden y\u00fcz tan\u0131ma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, sosyal medyada yer alan ses ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin analizinin de \u00e7ok yak\u0131n oldu\u011fu \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir.<\/span><\/p>\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc boyutta, yukar\u0131da yer alan i\u00e7eri\u011fin kimler taraf\u0131ndan ve hangi oranda kontrol edildi\u011fi belirleyici oluyor. Baz\u0131 uygulamalar sadece kullan\u0131c\u0131 ad\u0131 ve \u015fifreyle i\u00e7erik olu\u015fturma hakk\u0131 verirken, baz\u0131lar\u0131 da sosyal medya uygulamas\u0131na yap\u0131lan katk\u0131y\u0131 yetkili bir kullan\u0131c\u0131n\u0131n kontrol\u00fcnden ve onay\u0131ndan sonra kamuya a\u00e7\u0131yor. Ya da baz\u0131 uygulamalarda katk\u0131 yapan kullan\u0131c\u0131n\u0131n kimli\u011fi tamamen anonim kal\u0131yor. Kamuoyuna tamamen a\u00e7\u0131k uygulamalarda, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fah\u0131slar da uygulama \u00fczerinde \u00e7e\u015fitli analizler yapabiliyor. Fakat sosyal medya uygulamalar\u0131n bir \u00e7o\u011funda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u015fah\u0131slar i\u00e7in analiz olanaklar\u0131 \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131. Bilgiye as\u0131l sahip olanlar, bu sosyal medya uygulamalar\u0131n\u0131n sahipleri. Bu sosyal medya uygulamalar\u0131n\u0131n sahiplerinin g\u00fcc\u00fc, (bir\u00e7ok insan\u0131n sand\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine) pop\u00fcler olduklar\u0131 i\u00e7in ald\u0131klar\u0131 reklamlardan de\u011fil, i\u00e7erdi\u011fi ili\u015fkisel bilginin g\u00fcc\u00fcnden geliyor.<\/p>\n

Be\u015finci boyut ise, sosyal medya i\u00e7eri\u011finin birbiriyle nas\u0131l ba\u011fland\u0131\u011f\u0131. Yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi wikilerin elementi olan sayfalar ve bu sayfalar birbirleriyle hiper ba\u011flant\u0131lar (hyperlink) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ili\u015fkilendiriyorlar. Video, foto\u011fraf, m\u00fczik sitelerinde ise ayn\u0131 etikete sahip olan elementler birbiriyle ili\u015fkilendirilmi\u015f oluyor. Facebook, MySpace, LinkedIn vb uygulamalarda ise insanlar aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar \u00f6nem kazan\u0131yor. Herhangi bir ki\u015fi, listesinde olan di\u011fer ki\u015filerle ili\u015fkilendiriliyor. Buna a\u00e7\u0131k, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ba\u011f diyoruz. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda ki\u015filer aras\u0131ndaki a\u00e7\u0131k ili\u015fki, iki ki\u015fi aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen mesajla\u015fmalar, d\u00fcrtmeler, birbirinin i\u00e7eri\u011fini be\u011fenme, i\u00e7eri\u011fe yorum yapma, duvara yaz\u0131 yazma vb. parametreler yard\u0131m\u0131yla derecelendirilip gizli ili\u015fkiler \u00fcretilebiliyor. \u00d6rne\u011fin, Ali’nin listesinde Ay\u015fe ve Elif adl\u0131 iki arkada\u015f\u0131n\u0131n bulundu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Bu durumda, Ali, Ay\u015fe ve Elif birbiriyle ili\u015fkililer. Fakat, Ali’nin Ay\u015fe ile aras\u0131nda hi\u00e7bir mesajla\u015fma olmay\u0131p, s\u00fcrekli Elif ile mesajla\u015f\u0131yor olmas\u0131, onun durumuna yorumlar yapm\u0131\u015f olmas\u0131, Ali’nin Elif ile ili\u015fkisinin Ay\u015fe ili\u015fkisinden daha g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, Ay\u015fe ve Ahmet birbirlerinin arkada\u015f listelerinde olmamalar\u0131na ra\u011fmen, ikisinin \u201cBeyaz Kedi Sevenler\u201d adl\u0131 bir gruba \u00fcye olmas\u0131 Ay\u015fe ve Ahmet aras\u0131nda gizli bir ba\u011f olu\u015ftuyor.<\/p>\n

Alt\u0131nc\u0131 boyut, sosyal medya uygulamalar\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011finin ne kadar s\u00fcre sakland\u0131\u011f\u0131 ile ilgili. \u00d6rne\u011fin, e-Mail siteleri (gmail, yahoo mail, hotmail) i\u00e7eri\u011fi aylarca hatta y\u0131llarca saklarken, baz\u0131 anl\u0131k mesajla\u015fma uygulamalar\u0131 herhangi bir i\u00e7eri\u011fi ar\u015fivlemiyor. Ya da baz\u0131 uygulamalar i\u00e7eri\u011fi sadece s\u0131n\u0131rl\u0131 bir zaman diliminde sakl\u0131yor. Tabi i\u00e7eri\u011fin saklanmas\u0131na dair bu farkl\u0131l\u0131klar kullan\u0131c\u0131 g\u00f6z\u00fcyle yap\u0131lan de\u011ferlendirmeler. Arka planda uygulama sahibinin (Facebook, Google, Microsoft vs) size ait olan i\u00e7eri\u011fi ar\u015fivleyip saklad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmek g\u00fc\u00e7 de\u011fil. <\/p>\n

Peki sosyal medya uygulamalar\u0131 nas\u0131l analiz edilebilir? Yukar\u0131da da belirtildi\u011fi gibi, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz teknolojisi \u00f6zellikle metin ve ki\u015filer \u00fczerinden yap\u0131lan analizde ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar veriyor. Analyzing Social Media Networks With Nodexl adl\u0131 kitapta a\u015fa\u011f\u0131daki gibi basit bir Twitter a\u011f\u0131 \u00f6rne\u011fi verilmi\u015f [2]. Grafikte k\u00f6\u015felerden ve bunlar\u0131 ba\u011flayan \u00e7izgilerden olu\u015fan bir toplumsal ili\u015fki \u00e7izelgesi g\u00f6steriliyor. 2009 y\u0131l\u0131nda New York \u00dcniversitesi’nde yap\u0131lan A\u011flar \u00fczerindeki Enformasyon At\u00f6lyesi (Workshop on Information in Networks – WIN) hakk\u0131nda yazanlar\u0131 ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in <\/span>win09<\/span><\/em> kelimesi arat\u0131lm\u0131\u015f. Kullan\u0131c\u0131 resimleri, win09’u kullan\u0131m say\u0131lar\u0131na g\u00f6re \u00f6l\u00e7eklendirilmi\u015f. Bir ki\u015fi bir di\u011ferini izliyorsa, ya da bir ki\u015finin mesajlar\u0131na yan\u0131t yazm\u0131\u015fsa bu iki ki\u015fi \u00e7izgilerle ili\u015fkilendirilmi\u015f. Grafikte ilk g\u00f6ze \u00e7arpan iki a\u011f k\u00fcmesinin oldu\u011fu. Daha sonra a\u011fdaki aktif kullan\u0131c\u0131lar\u0131, ba\u011flant\u0131s\u0131 en fazla olanlar\u0131 g\u00f6rebiliyoruz. Bu grafik, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n cinsiyet, milliyet, \u00fcniversite, ya\u015f vs. bilgilerinin de kat\u0131lmas\u0131yla daha da zenginle\u015ftirilebilir.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

\n

A\u011f yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca g\u00f6zlemlerinden biri de, benzer \u015fartlarda ve sosyal pozisyonlarda olan insanlar\u0131n benzer davran\u0131\u015flar g\u00f6sterece\u011fi. Facebook ve Twitter gibi uygulamalar\u0131n \u00e7ok incelikli g\u00f6zetim teknolojileri oldu\u011fu s\u00f6ylendi\u011finde bir\u00e7ok insan\u0131n tepkisi \u201cFacebook’un i\u015fi g\u00fcc\u00fc yok, benimle mi u\u011fra\u015facak?\u201d oluyor. Yeni g\u00f6zetim teknolojileri, \u00f6zel bireylerden \u00e7ok toplumun geneli \u00fczerinde faaliyet g\u00f6steriyor. \u00d6nce, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n arkada\u015fl\u0131k ili\u015fkileri gibi a\u00e7\u0131k ba\u011flar\u0131ndan, daha sonra da ortak zevkler, \u00fcye olunan gruplar, d\u00fc\u015f\u00fcnceler, inan\u00e7lar, hassasiyetler \u00fczerinden a\u011flar olu\u015fturuluyor. Daha sonra bu a\u011flar \u00fczerinden, yine son y\u0131llar\u0131n \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131ndan biri olan veri madencili\u011fi ile i\u015fe yarar bilgiler elde edilebiliyor.<\/p>\n

Bug\u00fcn ABD’nin \u00e7e\u015fitli askeri birimleri bu konuda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131yorlar. \u00d6rne\u011fin ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan desteklenen ve 2004 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan SSNA (Scalable Social Network Analysis \u2013 \u00d6l\u00e7eklenebilir Toplumsal A\u011f Analizi) projesinde toplumsal etkile\u015fimler, finansal i\u015flemler, telefon konu\u015fmalar\u0131, \u00f6rg\u00fct \u00fcyelikleri vb. alanlardaki a\u011f ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 modellemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n temel hedefi de, ter\u00f6ristler ile normal vatanda\u015flar aras\u0131ndaki farklar\u0131 tespit etmek. Tabi bu hedefi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in de, yeni g\u00f6zetim paradigmas\u0131ndan yola \u00e7\u0131k\u0131yor: Do\u011frudan bireyleri g\u00f6zetlemek yerine, toplumun genelini g\u00f6zetleyerek farkl\u0131lar\u0131 bulmak [3]. <\/p>\n

NewScientist.com’da yay\u0131nlanan ba\u015fka bir makalede Pentagon’un sosyal a\u011flara ilgisinden ve teknolojinin geli\u015fimini etkileme \u00e7abalar\u0131ndan bahsediyor [4]. Wired dergisi ise Pentagon’un bir sosyal medya propaganda arac\u0131 pe\u015finde oldu\u011funu yaz\u0131yor. Pentagon yeni projesinde \u00f6zellikle birliklerinin oldu\u011fu b\u00f6lgelerdeki sosyal medya faaliyetlerini izlemek ve kontrol alt\u0131na almak istiyor. Bu do\u011frultuda, ne basit\u00e7e ter\u00f6rist mesajlar\u0131 tespit etmeyi, ne de yabanc\u0131 \u00fclkelerde basit propaganda hilelerine ba\u015fvurmay\u0131 deniyor. Pentagon’un as\u0131l \u00f6\u011frenmek istedi\u011fi, d\u00fc\u015f\u00fcncelerin sosyal medyada nas\u0131l yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131. B\u00f6ylece birliklerinin oldu\u011fu \u00fclkelerde kendilerine kar\u015f\u0131 olan muhalefetin sosyal medya hareketlerini daha rahat tespit edip kontrol alt\u0131na alabilecek ve gerek g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc durumlarda y\u00f6nlendirmelerde bulunabilecek [5]. <\/p>\n

Birey olarak umurlar\u0131nda de\u011filiz, ama toplum olarak nelerden ho\u015flan\u0131p nelerden ho\u015flanmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, toplumsal duyarl\u0131l\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131, hangi \u015fartlarda tepemizin ataca\u011f\u0131n\u0131, ne zaman soka\u011fa \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bilmek istiyorlar. Bu sosyal medya uygulamalar\u0131 i\u00e7inde, \u00f6zellikle Facebook \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. \u0130\u00e7eri\u011finin d\u00fczenli, kolay analiz edilebilir ve tam da ABD’nin \u00f6\u011frenmek istediklerine paralel olmas\u0131 Facebook’u di\u011fer sosyal medya uygulamalar\u0131ndan farkl\u0131 k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak sosyal medyaya kar\u015f\u0131 daha dikkatli olmam\u0131z gerekti\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Att\u0131\u011f\u0131m\u0131z her mesaj, t\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z her ba\u011flant\u0131, arama motorlar\u0131nda arad\u0131\u011f\u0131m\u0131z her kelime bizi s\u00fcrekli analiz edilen dev bir a\u011f\u0131n i\u00e7ine at\u0131yor. <\/p>\n

Peki buna kar\u015f\u0131 neler yap\u0131labilir?<\/p>\n

Sosyal medyan\u0131n t\u00fcm bu dezavantajlar\u0131na ra\u011fmen do\u011frudan demokrasinin uygulanabilece\u011fi bir toplumsal sisteme zemin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da unutmamak gerekir. Sosyal medya uygulamalar\u0131 ya da a\u011flar tamamen tehlikelidir diyerek toptan reddetmek yerine bu alanlarda kendimize yer a\u00e7abiliriz. \u00d6rne\u011fin, Facebook’u kullanmak zorunda de\u011filiz. T\u00fcrkiye genelinde \u00f6rg\u00fctlenmek istiyorsak, bunu mutlaka kendi geli\u015ftirece\u011fimiz sosyal a\u011flarda ve ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak yapmal\u0131y\u0131z. Aksi taktirde, Facebook’ta ve Twitter’de \u00f6rg\u00fctlendi\u011fi iddia edilen Arap Bahar\u0131’n\u0131n T\u00fcrkiye’deki yans\u0131mas\u0131n\u0131n eyl\u00fcl\u00fcn\u00fc \u00e7ok iyi bildi\u011fimiz bir T\u00fcrk Sonbahar\u0131’na d\u00f6n\u00fc\u015fmesi daha b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131k.<\/p>\n

E\u011fer illa ki, Facebook, Twitter vb uygulamalar\u0131 kullanacaksak, kendimizden biraz farkl\u0131 olarak, a\u011flar olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015fan programlar\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtabiliriz. \u0130\u015fe yarar m\u0131 bilinmez, belki tamamen z\u0131t siyasi kampanyalara da kat\u0131larak ya da panpi\u015f olarak bilgisayarlar\u0131n kafas\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rabiliriz…<\/p>\n

\n

 <\/p>\n

\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

[1]<\/strong> Leetaru K., <\/span>Culturomics 2.0: Forecasting large-scale human behavior using global news media tone in time and space,<\/span><\/em> <\/span>http:\/\/www.uic.edu\/htbin\/cgiwrap\/bin\/ojs\/index.php\/fm\/article\/view\/3663\/3040<\/span><\/a><\/u><\/span><\/font>,<\/span> son eri\u015fim 17.09.2011<\/span><\/p>\n

[2]<\/strong> Hansen, D. L.., Shneiderman, B., Smith, M.A. (2011), <\/span><\/span>ANALYZING SOCIAL MEDIA NETWORKS WITH NODEXL: Insights from a Connected World,<\/span><\/em> Morgan Kaufmann<\/span><\/span><\/p>\n

[3]<\/strong><\/span> Ethier, J., <\/span><\/span>Current Research in Social Network Theory,<\/span><\/em> <\/span><\/span>http:\/\/lancs.ac.uk\/ug\/wilkina4\/__files\/Social%20Network%20Theory.pdf<\/span><\/span><\/a><\/u><\/span><\/font>, <\/span><\/span> son eri\u015fim 19.09.2011<\/span><\/span><\/p>\n

[4]<\/strong><\/span> Marks, P. (2006), <\/span><\/span>Pentagon sets its sights on social networking websites<\/span><\/em>, NewScientist.com <\/span><\/span>http:\/\/ignoranceisfutile.wordpress.com\/2008\/09\/08\/pentagon-sets-its-sights-on-social-networking-websites\/<\/span><\/span><\/a><\/u><\/span><\/font>, <\/strong><\/span>son eri\u015fim 19.09.2011<\/span><\/span><\/p>\n

[5]<\/strong><\/span> Rawnsley, A. (2011), <\/span><\/span>Pentagon Wants a Social Media Propaganda Machine<\/span><\/em>, Wired, <\/span><\/span>http:\/\/www.wired.com\/dangerroom\/2011\/07\/darpa-wants-social-media-sensor-for-propaganda-ops\/<\/span><\/span><\/a><\/u><\/span><\/font>, son eri\u015fim 19.09.2011\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

*\u00a0Bu yaz\u0131 Bilim ve Gelecek Dergisi’nin Ekim 2011 say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span>\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Leetaru’nun, ge\u00e7ti\u011fimiz ay First Monday’da (http:\/\/www.firstmonday.org\/) yay\u0131nlanan makalesi bili\u015fim teknolojilerinin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 noktay\u0131 ve ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 potansiyeli g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a anlaml\u0131yd\u0131. Leetaru’nun makalesi hem yerli hem yabanc\u0131 bas\u0131nda s\u00fcper bilgisayarlar\u0131n art\u0131k devrimleri \u00f6nceden tahmin edebilece\u011fi iddias\u0131yla haberle\u015ftirildi. Leetaru analizini geriye d\u00f6n\u00fck yapm\u0131\u015ft\u0131. Fakat bu analiz, toplumsal \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ve ayaklanmalar\u0131 \u00f6ng\u00f6rmek amac\u0131yla da uygulanabilirdi [1].\n","protected":false},"author":5,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4712],"tags":[1225,1445,1481],"class_list":{"0":"post-3467","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-bilisim-yazilar","8":"tag-facebook","9":"tag-izlem","10":"tag-sosyal-medya"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3467","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3467"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3467\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3467"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3467"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3467"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}