Bu sorun beklenmedik ba\u015fka sorunlara da yol a\u00e7acak. Tam olarak ne olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek \u00e7ok zor; ama \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ola\u011fan\u00fcst\u00fc zor ve karma\u015f\u0131k sorunlarla y\u00fcz y\u00fcze oldu\u011fumuz bir ger\u00e7ek. Bilimsel bilginin ve sa\u011fduyunun itibar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc, birlikte ya\u015famaya dair bir gelecek tasavvuruna sahip bir toplum g\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcnde duran b\u00f6yle ciddi bir sorun kar\u015f\u0131s\u0131nda disiplinler aras\u0131 bir bak\u0131\u015fla ne yap\u0131labilece\u011fine, olas\u0131 zararlar\u0131n nas\u0131l azalt\u0131labilece\u011fine kafa yorar ve bir an \u00f6nce eyleme ge\u00e7erdi. B\u00f6yle bir eylem plan\u0131 hen\u00fcz ortada yok, hatta tam aksine bu sorunla ilgili en bilgilendirici yay\u0131nlardan birini yapan birart\u0131bir.org isimli internet sitesi \u00f6nceki g\u00fcn sald\u0131r\u0131ya u\u011frayarak m\u00fcsilaj sorununu hakk\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 yay\u0131na eri\u015fim engellenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n
B\u00f6yle garabet bir \u00fclkede ya\u015f\u0131yoruz ne yaz\u0131k ki\u2026<\/p>\n
\u015eartlar ne olursa olsun toplumu savunmaktan, sorunlara birlikte \u00e7\u00f6z\u00fcm aramaktan vazge\u00e7memek gerekir. \u00c7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015f\u0131 ise sadece mevcut sorunlar\u0131 de\u011fil, a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131 muhtemel sorunlar\u0131 da i\u00e7ermeli. Bu \u00e7er\u00e7evede Marmara Denizi\u2019ndeki a\u011f\u0131r sorunun hangi olas\u0131 sorunlar\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karabilece\u011fi \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekiyor.<\/p>\n
Kolera salg\u0131n\u0131<\/strong><\/p>\n Ben bu yaz\u0131da olas\u0131 sorunlardan biri olan salg\u0131na de\u011finece\u011fim. Sorunun odak noktas\u0131nda ise pandemilere yol a\u00e7an hastal\u0131k etkenlerinden biri olan kolera bakterisi (vibrio cholerae) olacak.<\/p>\n Kolera \u015fiddetli ishal ve kusmayla seyreden ve v\u00fccutta h\u0131zla su kayb\u0131na yol a\u00e7an bir ba\u011f\u0131rsak enfeksiyonudur. Tedavisi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ve kaybedilen suyun yerine konmas\u0131na dayan\u0131r. Ancak tedavi imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n yetersiz olmas\u0131 durumunda saatler i\u00e7inde \u00f6l\u00fcme yol a\u00e7abilen bir hastal\u0131kt\u0131r.<\/p>\n Kolera \u00e7ok bula\u015f\u0131c\u0131d\u0131r. Hastal\u0131k etkeni, hasta insanlar\u0131n su gibi d\u0131\u015far\u0131 akan d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131nda bol miktarda bulunur. Bu d\u0131\u015fk\u0131lar\u0131n ki\u015fisel temasla ya da g\u0131dalara ve sulara bula\u015fmas\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131n h\u0131zla bir salg\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmesine yol a\u00e7ar.<\/p>\n Kay\u0131tlara ge\u00e7mi\u015f ilk salg\u0131n 1817\u2019de Hindistan\u2019da g\u00f6zlenmi\u015ftir. Salg\u0131n d\u00f6nemlerini hastal\u0131\u011f\u0131n ge\u00e7ici olarak ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 sessizlik d\u00f6nemleri izlemi\u015ftir. Hangi nedenlerin sessizlik d\u00f6nemlerine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 tam olarak bilinmiyor ancak \u00e7evre ko\u015fullar\u0131n\u0131n bu konuda bask\u0131n rol oynad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Kolera salg\u0131n hastal\u0131klarla \u00e7evrenin ili\u015fkisini anlamak i\u00e7in \u00fczerinde en \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan mikroorganizmalar\u0131n ba\u015f\u0131nda geliyor.<\/p>\n Son iki y\u00fczy\u0131l i\u00e7inde yedi b\u00fcy\u00fck salg\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc. 1961’de ba\u015flayan 7. salg\u0131n hen\u00fcz sona ermedi ve d\u00fcnya genelinde yay\u0131lmaya devam ediyor.<\/p>\n \u00c7evre ve insan ili\u015fkisi: \u00d6rnek olarak kolera<\/strong><\/p>\n Kolera bakterisi denizlerde ya\u015fayan hayvansal planktonlarda \u00f6zellikle de kopepodlarda bulunur. Kopepodlar d\u00fcnya deniz ve okyanuslar\u0131nda, \u00f6zellikle de k\u0131y\u0131 ekosistemlerinde bulunan bir milimetre boyunda, \u015fekilleri g\u00f6zya\u015f\u0131 damlas\u0131na benzeyen kabuklu deniz canl\u0131lar\u0131d\u0131r. V\u00fccutlar\u0131n\u0131 saran kabuk tabakas\u0131 kitinden olu\u015fur. Kitin b\u00f6ceklerin d\u0131\u015f iskeletini olu\u015fturan sert bir polisakkarittir.<\/p>\n D\u00fcnyada kopepodlar\u0131n en bol bulundu\u011fu b\u00f6lgelerden biri Hindistan ile Banglade\u015f aras\u0131nda uzanan ve d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck mangrov orman\u0131 olan Bengal K\u00f6rfezi\u2019ndeki Sundarbans\u2019d\u0131r.<\/p>\n Sundarbans b\u00f6lgesi, \u0130ngilizler\u2019in Do\u011fu Hindistan \u015eirketi taraf\u0131ndan 1760’da i\u015fgal edilerek s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirildi. \u0130\u015fgal \u00f6ncesi epeyce \u0131ss\u0131z olan bu b\u00f6lgeye sel gibi akan s\u00f6m\u00fcrgeciler ve \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmak i\u00e7in b\u00f6lgeye ta\u015f\u0131nan yerliler k\u0131sa s\u00fcrede b\u00f6lge n\u00fcfusunun art\u0131\u015f\u0131na ve yeni yerle\u015fim yerlerinin kurulmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n B\u00f6lgede g\u00fcnl\u00fck olarak ya\u015fanan gelgit olay\u0131 kopepodlarla dolu deniz suyunun yerle\u015fim b\u00f6lgelerindeki i\u00e7me suyu kuyular\u0131na bula\u015fmas\u0131na ve kolera bakterisi i\u00e7eren kopepodlarla bula\u015f\u0131k sular\u0131n i\u00e7ilmesi de kolera hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden oldu. O y\u0131llarda, kolera bakterisinin insan bedenine kopepodlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, yani ancak kopepod i\u00e7eren bir yiyecek ya da i\u00e7ece\u011fin yenilmesiyle-i\u00e7ilmesiyle bula\u015fabildi\u011fi, insandan insana bula\u015fma (dolay\u0131s\u0131yla salg\u0131nlara yol a\u00e7ma) \u00f6zelli\u011fini ise hen\u00fcz kazanmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.(1)<\/p>\n Kolera bakterisi insandan insana bula\u015fma karakterini zaman i\u00e7inde evrim ge\u00e7irerek hastal\u0131k yapma g\u00fcc\u00fcn\u00fc artt\u0131ran iki \u00f6nemli \u00f6zellik sayesinde kazand\u0131. Bu \u00f6zelliklerden biri u\u00e7lar\u0131 k\u0131vr\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ubuk \u015fekilli bakterinin uzun, sa\u00e7 teline benzeyen bir kuyru\u011fa sahip olmas\u0131d\u0131r. Kuyruk kolera bakterilerinin birbirine ve ba\u011f\u0131rsak duvar\u0131na tutunmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer \u00f6zellik ise bakterinin \u00fcretti\u011fi bir toksinle ba\u011f\u0131rsak duvarlar\u0131ndan ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n i\u00e7ine bol miktarda s\u0131v\u0131 ak\u0131\u015f\u0131na yol a\u00e7mas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Normalde, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir insan\u0131n ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131nda sindirilen yiyecek ve i\u00e7ecekler ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n i\u00e7inden v\u00fccudumuza do\u011fru emilir. Kolera bakterisinin \u00fcretti\u011fi toksin ise bu s\u00fcreci tersine \u00e7evirerek v\u00fccudumuzdaki suyun (ve onunla birlikte sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir metabolizma faaliyeti i\u00e7in \u00e7ok gerekli olan elektrolitlerin) ba\u011f\u0131rsaklar\u0131n i\u00e7ine s\u0131zmas\u0131na ve \u015fiddetli bir ishalle v\u00fccuttan at\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7ar. S\u0131zma \u00f6yle fazlad\u0131r ki kaybedilen s\u0131v\u0131lar acilen yerine konulmazsa \u00f6l\u00fcm riski belirir. \u015eiddetli ishal ba\u011f\u0131rsak floram\u0131zda do\u011fal olarak bulunan ve koleran\u0131n geli\u015fimini s\u0131n\u0131rlayabilecek bakterileri ortamdan uzakla\u015ft\u0131r\u0131r; ba\u011f\u0131rsak duvar\u0131na yap\u0131\u015fma \u00f6zelli\u011fi kazanm\u0131\u015f olan kolera bakterisi ise ortamda kalacak ve rekabet edece\u011fi bakteriler ortamdan uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in rahat\u00e7a \u00e7o\u011falacakt\u0131r.<\/p>\n Banglade\u015f, kolera sorunuyla s\u00fcrekli u\u011fra\u015fan bir \u00fclkedir. Gelgit olay\u0131 ile deniz suyunun yerle\u015fim alanlar\u0131na ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 Sundarbans b\u00f6lgesi koleran\u0131n s\u00fcrekli g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, hastal\u0131\u011f\u0131n endemik karakter kazand\u0131\u011f\u0131 bir b\u00f6lgeye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130nsan her ekosisteme yerle\u015fmemeli.<\/p>\n Koleran\u0131n Sundarbans b\u00f6lgesinden ba\u015flayarak d\u00fcnyaya yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve 200 y\u0131l i\u00e7inde yedi b\u00fcy\u00fck salg\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n \u00c7evresel ko\u015fullardaki bozulmalar, ekosistemlerdeki \u00e7\u00f6kmeler, biyo\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131, kalabal\u0131k yerle\u015fim b\u00f6lgeleri, n\u00fcfus hareketlerinin fazlal\u0131\u011f\u0131, hastal\u0131k etkenlerini bir yerden di\u011ferine ta\u015f\u0131yan insani faaliyetlerin yo\u011funlu\u011fu (buharl\u0131 gemiler sayesinde denizlerdeki ve akarsulardaki ticaret hacmindeki art\u0131\u015f), sava\u015flar ve afetler salg\u0131n ihtimalini artt\u0131ran fakt\u00f6rlerdir. Bu fakt\u00f6rlerin bir araya geldi\u011fi durumlar ise tarihte hemen her zaman salg\u0131n hastal\u0131klar\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran bir zemin olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u0130stanbul\u2019u bu zemine sahip kentlerin ba\u015f\u0131nda geliyor.<\/p>\n Bu \u00e7er\u00e7evede bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Marmara Denizi\u2019ndeki m\u00fcsilaj sorunu bize ne anlat\u0131yor?<\/p>\n M\u00fcsilaj ve kolera<\/strong><\/p>\n M\u00fcsilaj ya da deniz salyas\u0131, denizde ya\u015fayan bitkisel planktonlar\u0131n (fitoplankton) a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7o\u011falmas\u0131d\u0131r. Marmara Denizi\u2019nde \u015fu an g\u00f6zlendi\u011fi gibi bitkisel planktonlar\u0131n bir araya gelerek olu\u015fturdu\u011fu kal\u0131n, yap\u0131\u015fkan m\u00fcsilaj tabakas\u0131 i\u00e7inde \u00e7e\u015fitli hayvansal plankton (zooplankton) t\u00fcrleri ve mikroorganizmalar da bulunabilir.<\/p>\n M\u00fcsilaj tabakas\u0131 mikroorganizmalar\u0131n geli\u015fmesi ve \u00e7o\u011falmas\u0131 i\u00e7in uygun bir besi ortam\u0131 i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr. Bu tabaka i\u00e7inde bulunan mikroorganizmalardan biri kolera hastal\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7an \u201cvibrio cholerae\u201d isimli bakteridir.<\/p>\n Deniz m\u00fcsilaj\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir mikrobiyal biyo\u00e7e\u015fitlilik i\u00e7erdi\u011fi ve m\u00fcsilaj\u0131 saran deniz suyunda bulunmayan ya da \u00e7ok daha az bulunan hastal\u0131k yap\u0131c\u0131 \u00e7e\u015fitli mikroorganizma t\u00fcrlerine (koliformlar, E.coli, vibriolar gibi) ev sahipli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 belirlenmi\u015ftir.<\/p>\n Marmara Denizi\u2019ndeki m\u00fcsilaj sorunu 2007’de de g\u00f6zlenmi\u015fti. Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda m\u00fcsilaj olu\u015fumuna \u00e7ok \u00e7e\u015fitli bitkisel plankton t\u00fcrlerinin (Proboscia alata, Rhizosolenia sp., Pseudosolenia calcar-avis, Thalassiosira sp., Ditylum brightwellii, Coscinodiscus spp., Leptocylindrus minimus, Skeletonema costatum, Chaetoceros spp., Cerataulina pelagica, Cylindrotheca closterium, Pseudo-nitzschia cf. seriata, dinoflagellate Gonyaulax) yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 belirlenmi\u015fti.<\/p>\n Yukar\u0131da sadece bir k\u0131sm\u0131n\u0131n isimlerine yer verdi\u011fimiz bitkisel planktonlar\u0131n kolera mikrobunun yerle\u015febilece\u011fi bir ortam olu\u015fturdu\u011funu belirten akademik yay\u0131nlar var. \u00d6rne\u011fin d\u00fcnya denizlerinde \u00e7ok yayg\u0131n olarak bulunan ve muhtemelen Marmara Denizi’nde de bulunan baz\u0131 dinoflagellata t\u00fcrleri kolera mikrobunu bar\u0131nd\u0131ran bir ortam olu\u015fturuyor.<\/p>\n Bu bulgular geni\u015f co\u011frafi alanlara yay\u0131lan m\u00fcsilaj sorununun salg\u0131n hastal\u0131klara yol a\u00e7abilece\u011fini dikkate almay\u0131 gerektiriyor. \u00dcstelik iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi bu sorunu daha da \u015fiddetlendirecektir. Ancak tam bu noktada m\u00fcsilaj sorunuyla birlikte ele al\u0131nmas\u0131 gereken ve \u0130stanbul\u2019u yak\u0131ndan ilgilendiren bir ba\u015fka sorun daha var.<\/p>\n Deniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve kolera<\/strong><\/p>\n Marmara Denizi gemi trafi\u011finin \u00e7ok yo\u011fun oldu\u011fu bir b\u00f6lge.<\/p>\n Gemiler y\u00fck doldurma ve bo\u015faltma esnas\u0131nda dengelerini sa\u011flamak i\u00e7in gemi i\u00e7inde bu ama\u00e7la ayr\u0131lm\u0131\u015f \u00f6zel b\u00f6lmelere deniz suyu al\u0131rlar. Bu suya balast suyu ad\u0131 verilir. Al\u0131nan su miktar\u0131 ta\u015f\u0131ma kapasitesinin \u00fc\u00e7te birine ula\u015fabilmektedir.<\/p>\n Gemiler y\u00fcklerini bo\u015falt\u0131rken ya da seyir halindeyken dengeyi korumak i\u00e7in balast suyu miktar\u0131 de\u011fi\u015ftirilir; yani bu su denize bo\u015falt\u0131l\u0131r ya da denizden \u00e7ekilir. Bir b\u00f6lgeden \u00e7ekilen balast suyu bir ba\u015fka b\u00f6lgeye bo\u015falt\u0131l\u0131r. Bo\u015falt\u0131lan balast suyuyla, o suda bulunan ve binlerce farkl\u0131 \u00e7e\u015fit canl\u0131 t\u00fcr\u00fc de aktar\u0131l\u0131r. Bu aktar\u0131m\u0131 bir bula\u015fma ya da ekosistemin kirletilmesi olarak g\u00f6rmek gerekir. Bu bula\u015fma ekosistem i\u00e7indeki canl\u0131 t\u00fcrleri aras\u0131ndaki dengeyi zaman i\u00e7inde bozar. (1)<\/p>\n Bula\u015fma etkenlerinden baz\u0131lar\u0131 insanlar (ve di\u011fer canl\u0131lar) i\u00e7in patojendir, yani hastal\u0131klara yol a\u00e7ar.<\/p>\n Balast suyuyla ta\u015f\u0131nan hastal\u0131k etkenlerinden biri de kolera hastal\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7an vibrio cholerae bakterisidir.<\/p>\n \u0130nsanlarda ve deniz canl\u0131lar\u0131nda hastal\u0131klara yol a\u00e7an mikro organizmalar\u0131n\u0131n balast (ve sintine) suyunda dikkat \u00e7ekici derecede y\u00fcksek say\u0131lara ula\u015farak hayatta kalabildiklerine ve kolera bakterilerinin balast tanklar\u0131nda normalden daha ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde say\u0131ca artt\u0131\u011f\u0131na dair kan\u0131tlar var.<\/p>\n Uluslararas\u0131 deniz ticareti ekosistem zararl\u0131lar\u0131n\u0131 ve insanlarda hastal\u0131klara yol a\u00e7an etkenleri bir yerden di\u011ferine ta\u015f\u0131y\u0131p duran bir i\u015flev g\u00f6r\u00fcyor. Kentlerdeki n\u00fcfus yo\u011funlu\u011fu ve n\u00fcfus hareketlili\u011fi tarihte hi\u00e7bir d\u00f6nemde olmad\u0131\u011f\u0131 kadar fazla. Bu tabloya d\u00e2hil edilmesi gereken iklim krizi, kimyasal kirlilik, do\u011fal ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131n tahribi gibi ba\u015fka etkenler de oldu\u011funu belirtmeliyim.<\/p>\n M\u00fcsilaj sorununu, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve deniz ekosistemlerinin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131 (a\u015f\u0131r\u0131 avlanma, kirlilik yaratma) sonucunda ortaya \u00e7\u0131kan bir ekosistem \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc sorunu olarak g\u00f6rmeliyiz.<\/p>\n Bu \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f salg\u0131n hastal\u0131klar\u0131n s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. Bu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir ger\u00e7ektir.<\/p>\n Bu ger\u00e7e\u011fi kabul edip mevcut tahribat\u0131 nas\u0131l giderebilece\u011fimiz \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gerekiyor.<\/p>\n M\u00fcsilajdan kaynakl\u0131 bir kolera salg\u0131n\u0131 olabilir mi sorusunun net bir yan\u0131t\u0131 yok. Kolera suda kolayca \u00e7o\u011falabilen bir bakteri de\u011fil. Ancak bu konuda bilinmeyen \u00e7ok \u015fey var. Yap\u0131lan kapsaml\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmada, kolera salg\u0131nlar\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131n, denizlerdeki alg patlamas\u0131 (Marmara Denizi\u2019nde daha \u00f6nce s\u0131k s\u0131k g\u00f6zlenen k\u0131rm\u0131z\u0131-ye\u015fil su yosunlar\u0131 sorunu) ile ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu; salg\u0131n\u0131n, hastal\u0131\u011f\u0131 \u00e7evreden kapan bir indeks vakan\u0131n (ilk hasta) ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ve ard\u0131ndan g\u00fcvenli su ve sanitasyona yetersiz eri\u015fim nedeniyle hastal\u0131\u011f\u0131n toplumda yay\u0131lmas\u0131yla tetiklendi\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n Yine kolera bakterisinin t\u0131pk\u0131 Marmara Denizi\u2019nde g\u00f6zlendi\u011fi gibi ask\u0131da kat\u0131 madde i\u00e7eri\u011fi \u00e7ok olan yani bulan\u0131k olan sularda daha uzun s\u00fcre canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 korudu\u011fu da belirlenmi\u015ftir.<\/p>\n Dolay\u0131s\u0131yla meseleye ihtiyatl\u0131 yakla\u015farak bir salg\u0131n riskini ortadan kald\u0131racak \u015fekilde davranmak ak\u0131ll\u0131cad\u0131r.<\/p>\n Hat\u0131rlatmak gerekir ki kolera bakterisi olas\u0131 risk etkenlerinden sadece biridir. \u0130stanbul oda\u011f\u0131nda sadece deniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 bile ciddi riskler i\u00e7eriyor. Her g\u00fcn 3000 ile 7000 aras\u0131nda canl\u0131 t\u00fcr\u00fcn\u00fcn gemilerdeki balast suyu de\u011fi\u015fimi ile b\u00f6lgeler aras\u0131nda ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tahmin ediliyor. Bereket ki hepsi patojen de\u011fil ve yeni ortamlar\u0131na da kolayca uyum sa\u011flayam\u0131yorlar. Ancak uyum sorununun a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve a\u011f\u0131r ekolojik sorunlar\u0131n a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 durumlar da az de\u011fil. Kolera bakterisinin balast suyuyla ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve salg\u0131nlara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 belgelenmi\u015ftir.<\/p>\n \u0130nsan eliyle h\u0131zla de\u011fi\u015ftirilmi\u015f ve de\u011fi\u015ftirilen bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yoruz. De\u011fi\u015fimin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zebilece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n \u0130klim kriziyle ya da Marmara Denizi\u2019nin \u00f6l\u00fcm\u00fcne i\u015faret eden m\u00fcsilaj sorunuyla fark edece\u011fimiz \u015feylerden biri b\u00fcy\u00fck belirsizliklerle dolu bir d\u00f6neme girdi\u011fimiz, bir di\u011feri teknolojik birikimimizin ve kapasitemizin ekosistem \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcyle ilgili sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zemeyebilece\u011fini fark etmek olacak\u2026 \u0130\u015fte bunlar ger\u00e7ek beka sorunlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n Ne yapmal\u0131y\u0131z? Elde mevcut bilgilerden yola \u00e7\u0131karak; insan, bitki, hayvan ve \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn birbiriyle ili\u015fkili par\u00e7alar\u0131 olarak g\u00f6rmeye \u00e7al\u0131\u015farak \u00e7\u00f6z\u00fcmler arayaca\u011f\u0131z.<\/p>\n – \u00d6ncelikle Ergene Havzas\u0131’ndaki kirlili\u011fi derin de\u015farj yoluyla Marmara Denizi\u2019ne ta\u015f\u0131maya y\u00f6nelik projeyi durdurmak ve daha uygun bir projeyle de\u011fi\u015ftirmek gerekiyor.<\/p>\n – \u0130stanbul ve Marmara Denizi\u2019ne derin de\u015farjla at\u0131klar\u0131 aktaran yerel y\u00f6netimler bu uygulamaya kamuoyuna net bir takvim s\u00f6yleyerek son vermeli ve ar\u0131tma sistemlerini revize etmeli.<\/p>\n – Marmara Denizi’ndeki m\u00fcsilaj tabakas\u0131nda bulunan patojen mikroorganizmalar\u0131n neler oldu\u011funu belirlemek (e\u011fer \u015fimdiye kadar yap\u0131lmad\u0131ysa) gerekiyor. Bu \u00e7ok kapsaml\u0131, b\u00fct\u00e7e gerektiren ve zamana yay\u0131lan bir i\u015f; ama h\u0131zla yap\u0131lmal\u0131. Ara\u015ft\u0131rmadan elde edilen bilgiler dikkate al\u0131narak su varl\u0131klar\u0131na bula\u015fmas\u0131 muhtemel mikrobiyal etkenlerin kontrol\u00fcne y\u00f6nelik izleme faaliyetleri g\u00f6zden ge\u00e7irilmeli.<\/p>\n – Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7me suyu varl\u0131klar\u0131nda kolera bakterisi ba\u015fta olmak \u00fczere olas\u0131 hastal\u0131k etkenlerinin kontrol s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 artt\u0131rmal\u0131. Ayn\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma bir risk haritas\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131larak \u0130SK\u0130 taraf\u0131ndan da (ve Marmara Denizi\u2019ne kom\u015fu belediyeler de) yap\u0131lmal\u0131. Bakanl\u0131klar ve yerel y\u00f6netimler bu konuda birlikte \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131.<\/p>\n – Marmara Denizi\u2019nden tutulan su \u00fcr\u00fcnlerinin (bal\u0131klar, kabuklular) g\u0131da zehirlenmeleri ve enfeksiyon hastal\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok risk i\u00e7erebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Zaten \u00e7ok a\u011f\u0131r zarar g\u00f6rm\u00fc\u015f biyolojik \u00e7e\u015fitlilik dikkate al\u0131narak her t\u00fcrl\u00fc bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k-avc\u0131l\u0131k faaliyeti bir s\u00fcre yasaklanmal\u0131.<\/p>\n – \u0130\u00e7me suyu ve kanalizasyon hatlar\u0131n\u0131n birbirine kar\u0131\u015fmas\u0131na neden olabilecek felaket durumlar\u0131 (deprem, f\u0131rt\u0131nalar vb.) dikkate al\u0131narak gereken g\u00fc\u00e7lendirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131lmal\u0131.<\/p>\n – Kanal \u0130stanbul projesi asla yap\u0131lmamal\u0131.<\/p>\n – Olas\u0131 salg\u0131nlara sa\u011fl\u0131k sisteminin nas\u0131l kar\u015f\u0131 koyaca\u011f\u0131 konusundaki programlar\u0131 da g\u00f6zden ge\u00e7irmek gerekebilir.<\/p>\n Literat\u00fcrde ba\u015fka \u00f6neriler de var ama yaz\u0131y\u0131 uzatmamak i\u00e7in burada kesece\u011fim. Bu \u00f6nemli meseleyi disiplinler aras\u0131 bir bak\u0131\u015fla ele almak ve nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fclece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde uzun vadeli bir ekosistem onar\u0131m\u0131 program\u0131 (m\u00fcmk\u00fcnse elbet) haz\u0131rlamak gerekti\u011fi \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n Notlar<\/strong><\/p>\n (1) Bu konuya d\u00fczenleme getiren bir s\u00f6zle\u015fme var ancak ne \u00f6l\u00e7\u00fcde uygulanabildi\u011fini ve ne kadar koruma sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilemiyorum. Mevcut siyasal ahvalde, kamu kurumlar\u0131n\u0131n kamusal nitelikli sorunlar\u0131 tespit edip \u00e7\u00f6z\u00fcm sa\u011flayacak \u00f6n\u00fcn\u00fc kesecek uygulamalar yapt\u0131\u011f\u0131na inanm\u0131yorum. Elbette, Ula\u015ft\u0131rma Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n bu \u00f6nemli meseleyle ne \u00f6l\u00e7\u00fcde u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve ne yapt\u0131\u011f\u0131 soru\u015fturulmal\u0131.<\/p>\n (2) Bu konuda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgiler Sonia Shah taraf\u0131ndan yaz\u0131lan Pandemi isimli nefis kitapta yer al\u0131yor. Sahi Kitap, \u00c7eviri: Cihat Ta\u015f\u00e7\u0131o\u011flu, 2020.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Marmara Denizi’ne k\u0131y\u0131s\u0131 olan neredeyse her yerde g\u00f6r\u00fclen m\u00fcsilaj (deniz salyas\u0131) sorunu…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":35581,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[4087,5296,3712,2255,5302,5293],"class_list":{"0":"post-35580","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki","8":"tag-bulent-sik","9":"tag-denizsalyasi","10":"tag-manset","11":"tag-marmara","12":"tag-marmaradenizi","13":"tag-musilaj"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35580","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35580"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35580\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35581"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35580"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35580"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35580"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"http:\/\/politeknik.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/b-s-1.jpeg\")
Kolera bakterisi kitin tabakas\u0131ndan beslenir. Kopepodlar b\u00fcy\u00fcme d\u00f6nemlerinde ara ara kitin tabakas\u0131n\u0131 bir elbise gibi \u00fczerlerinden at\u0131p yenisiyle de\u011fi\u015ftirirler. Kolera bakterisi kitin tabakas\u0131ndan beslenmese denizlerin dibi devasa kitin tabakas\u0131 at\u0131klar\u0131 ile dolar ve d\u00fcnya denizlerindeki kopepodlar\u0131n bollu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde deniz ekosistemlerinde biriken kitin ciddi bir ekolojik krize yol a\u00e7ard\u0131. Bir mikroorganizman\u0131n insan i\u00e7in patojen olmas\u0131 ekosistem i\u00e7in gereksiz oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez.<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/politeknik.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/b-s-2.jpeg\")
V\u00fccuttan bol miktarda s\u0131v\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na yol a\u00e7an ishalle hastal\u0131k etkeni bakteriler de ortal\u0131\u011fa sa\u00e7\u0131l\u0131r ve bula\u015fma riski artar.<\/p>\n
\nDevam etmekten ziyade durmay\u0131, onarmay\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n