Ak\u0131ll\u0131 \u015fehrin herkesin ortakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir tan\u0131m\u0131 yok. Buna kar\u015f\u0131n ak\u0131ll\u0131 \u015fehir denilince ilk akla gelen, \u015fehirlerle ilgili sorunlar\u0131n dijital teknolojiler yard\u0131m\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 oluyor. Bu s\u00fcre\u00e7te, \u00f6zellikle nesnelerin interneti, bulut bili\u015fim, b\u00fcy\u00fck veri ve yapay zek\u00e2 (YZ) teknolojileri \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor. Asl\u0131nda ak\u0131ll\u0131 \u015fehir geli\u015ftiricilerinin \u015fehirdeki belirli etkinlikler, hareketlilikler ve altyap\u0131lar hakk\u0131nda enformasyon toplayarak ve bunu i\u015fleyerek \u015fehirleri yeniden yap\u0131land\u0131rmalar\u0131n\u0131n (ya da s\u0131f\u0131rdan yaratmalar\u0131n\u0131n) \u00f6tesinde bilgisayar gibi \u00e7al\u0131\u015fan \u015fehirler geli\u015ftirmeyi hedefledikleri de s\u00f6ylenebilir. \u00c7e\u015fitli kurulu\u015flar taraf\u0131ndan yap\u0131lan tan\u0131mlar\u0131n ise yine teknoloji merkezli oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz (https:\/\/www.akillisehirler.gov.tr\/akilli-sehir-nedir\/<\/a>):<\/p>\n Ak\u0131ll\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u015fehir, mevcut ve gelecek nesillerin ekonomik, sosyal, \u00e7evresel ve k\u00fclt\u00fcrel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6zetirken; ya\u015fam kalitesini, \u015fehircilik hizmet sunumunun verimlili\u011fini ve rekabet g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rmak i\u00e7in bilgi ve ileti\u015fim teknolojilerini ve di\u011fer ara\u00e7lar\u0131 kullanan yenilik\u00e7i bir \u015fehirdir (ITU, 2016).<\/p>\n \u015eehrin planlamas\u0131n\u0131, y\u00f6netimini, in\u015fas\u0131n\u0131, ak\u0131ll\u0131 hizmetleri kolayla\u015ft\u0131racak Nesnelerin \u0130nterneti, Bulut Bili\u015fim, B\u00fcy\u00fck Veri ve entegre Co\u011frafi Bilgi Sistemleri gibi yeni nesil bilgi ileti\u015fim teknolojilerinin uyguland\u0131\u011f\u0131 yeni bir kavram ve yeni bir modeldir (ISO, 2014).<\/p>\n Ak\u0131ll\u0131 \u015eehir; Ekosistem varl\u0131klar\u0131na s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir, m\u00fcreffeh ve kapsay\u0131c\u0131 bir gelecek sunmak i\u00e7in fiziksel, dijital ve insani sistemlerin yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir \u00e7evre ile etkin entegrasyonudur (PAS 180, 2014).<\/p>\n Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir hareketinin ba\u015flang\u0131c\u0131 IBM\u2019nin 2009 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u201cDaha ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin vizyonu\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 rapora dayand\u0131r\u0131l\u0131yor (https:\/\/bit.ly\/3wtItDZ<\/a>). Mosco (2019), IBM\u2019nin ak\u0131ll\u0131 \u015fehir hamlesini 2008 ekonomik krizi sonras\u0131nda yeni pazarlar yaratmay\u0131 hedefleyen bir a\u00e7\u0131l\u0131m olarak de\u011ferlendiriyor. Raporda yer alan vaatler ak\u0131ll\u0131 \u015fehir tan\u0131t\u0131mlar\u0131nda h\u00e2l\u00e2 olduk\u00e7a yayg\u0131n: Su\u00e7la m\u00fccadele ve daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u015fam; trafik s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u015fmak ve kazalara daha h\u0131zl\u0131 m\u00fcdahale edebilmek; daha y\u00fcksek ba\u011flant\u0131 h\u0131z\u0131; su kaynaklar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131nda fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 art\u0131rmak; t\u00fcketicilerin fiyat sinyallerini daha iyi g\u00f6ndermesini sa\u011flayarak enerji sekt\u00f6r\u00fcndeki pazar performans\u0131n\u0131 art\u0131rmak. Cisco ise enformasyon ve ileti\u015fim teknolojileriyle elde edilecek verimlilik art\u0131\u015f\u0131, maliyet d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc ve ya\u015fam kalitesindeki art\u0131\u015f \u00fczerinde duruyor. \u015eirketlere ve \u015fehirlere ak\u0131ll\u0131 \u015fehir uygulamalar\u0131 \u00fczerine dan\u0131\u015fmanl\u0131k yapan McKinsey 2018 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 raporunda \u015fehirlerin ak\u0131ll\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojilerinin varl\u0131\u011f\u0131, \u015fehirlerin teknoloji yo\u011fun altyap\u0131lara ne kadar iyi uyum sa\u011flayabildi\u011fi ve \u015fehir sakinlerinin ger\u00e7ek zamanl\u0131 toplu ta\u015f\u0131ma bilgileri ve uzaktan t\u0131bbi te\u015fhis gibi ak\u0131ll\u0131 \u015fehir uygulamalar\u0131n\u0131 ne kadar benimseyebildi\u011fiyle \u00f6l\u00e7\u00fcyor. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojilerinin pazar pay\u0131n\u0131n 2027\u2019de 463,9 milyar dolar olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor ve teknoloji sekt\u00f6r\u00fc, \u015fehirleri \u00fcr\u00fcnleri i\u00e7in \u00f6nemli yeni bir pazar olarak yeniden in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n Bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmada ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, bilgisayar ve ak\u0131ll\u0131 telefon metaforlar\u0131yla a\u00e7\u0131klan\u0131yor. Siemens, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri bir a\u00e7\u0131k hava bilgisayar\u0131na benzetiyor. Jenny McGrath de Kansas City\u2019deki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projesini tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131s\u0131nda ak\u0131ll\u0131 \u015fehri, alg\u0131lay\u0131c\u0131larla donat\u0131lm\u0131\u015f ve uygulamalara ihtiya\u00e7 duyan dev bir ak\u0131ll\u0131 telefona benzetiyor (https:\/\/www.digitaltrends.com\/home\/kansas-city-smart-city-technology\/<\/a>). Ayr\u0131ca bir\u00e7ok \u015firketin ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projesinde \u015fehirler bir bilgisayar sistemi gibi ele al\u0131n\u0131yor. Hitachi, sibernetik \u015fehir vizyonuyla hareket ediyor (https:\/\/www.hitachi.com\/rev\/pdf\/2012\/r2012_03_all.pdf<\/a>); Microsoft; \u015fehri, birbiriyle ba\u011flant\u0131s\u0131z, ayr\u0131, kapal\u0131, gev\u015fek bir \u015fekilde ba\u011flanm\u0131\u015f katmanlar dizisi olarak diyagramla\u015ft\u0131r\u0131yor (https:\/\/bit.ly\/3sN5TmE<\/a>); IBM\u2019nin \u015fehirlerdeki s\u00fcre\u00e7leri kontrol etmek \u00fczere tasarlad\u0131\u011f\u0131 ak\u0131ll\u0131 i\u015flemler merkezi ise bilgisayarlar\u0131n merkezi i\u015flem birimlerini (CPU) an\u0131msat\u0131yor (https:\/\/ibm.co\/3o64CDE<\/a>).<\/p>\n Mosco (2019), bilgisayar ya da ak\u0131ll\u0131 telefon metaforu yerine daha esnek g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc platform metaforunu tercih ediyor ve \u015fehri sadece bir \u015fey olarak de\u011fil, bir s\u00fcre\u00e7 olarak ele al\u0131yor. Platformlar en genel anlam\u0131yla iki ya da daha fazla kullan\u0131c\u0131n\u0131n etkile\u015fimini sa\u011flayan dijital altyap\u0131lar. Son y\u0131llarda yayg\u0131nla\u015fan platform ekonomileri, m\u00fc\u015fteriler, servis sa\u011flay\u0131c\u0131lar, \u00fcreticiler, tedarik\u00e7iler ve fiziksel nesneler gibi farkl\u0131 taraflar\u0131 bir araya getiriyorlar. Bilgisayar ve ak\u0131ll\u0131 telefon metaforlar\u0131 yerine ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n gereksinimlerini kar\u015f\u0131layan, fiziksel bir alanda yer alan bir platform olarak g\u00f6rmek buralardaki gerilimleri ve g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerini daha a\u00e7\u0131k se\u00e7ik g\u00f6rebilmemize yard\u0131mc\u0131 oluyor. B\u00f6ylece kullan\u0131lan teknolojiler yerine farkl\u0131 \u00e7\u0131kar ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 tart\u0131\u015fabiliyoruz.<\/p>\n \u015eirketler, artan d\u00fcnya n\u00fcfusu ve \u015fehirle\u015fme nedeniyle ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin bir gereklilik oldu\u011funu iddia ediyorlar. 2050 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnya n\u00fcfusunun %70\u2019inin \u015fehirlerde ya\u015fayaca\u011f\u0131n\u0131 fakat \u015fehirlerin bunun i\u00e7in haz\u0131r olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u015fehirlerin de\u011fi\u015fen ko\u015fullara uyum sa\u011flamas\u0131 gerekti\u011fini belirtiyorlar. Her bir \u015firketin ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 \u015fehirlerin gelecekte yetersiz kalaca\u011f\u0131 tezi olmas\u0131na ra\u011fmen ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerde \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 konular farkl\u0131la\u015f\u0131yor. Enerji tasarruflu cihazlar \u00fcreten bir \u015firket ak\u0131ll\u0131 \u015fehir s\u00f6ylemini \u00e7evresel sorunlara kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fczerine kuruyor. Y\u00fcksek teknolojili ayd\u0131nlatma altyap\u0131lar\u0131 satan bir \u015firket kamu g\u00fcvenli\u011fiyle ilgili konular\u0131 g\u00fcndeme getiriyor. A\u011f hizmetleri ve geni\u015f bant altyap\u0131s\u0131 sa\u011flayan bir \u015firketin sunumlar\u0131nda ak\u0131ll\u0131 \u015fehrin olaylara h\u0131zl\u0131 yan\u0131t verebilmesi ba\u015fk\u00f6\u015fede oluyor.<\/p>\n Halegoua (2020), ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in ortaya at\u0131lan iddialar\u0131 be\u015f ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda ele al\u0131yor: Verimlilik, fark\u0131ndal\u0131k ve yan\u0131t verebilirlik, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik, ekonomik geli\u015fme ve yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131.<\/p>\n Son y\u0131llarda uygulanan tasarruf politikalar\u0131 belediyeleri yeni aray\u0131\u015flara y\u00f6neltiyor. K\u00fcresel ve ulusal politikadaki sorunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda belediyeler teknolojiye dayal\u0131 stratejilere y\u00f6nelerek verimlili\u011fi art\u0131rmaya ve maliyetleri d\u00fc\u015f\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bu stratejilerin temelinde veri yer al\u0131yor. Kamu hizmetleri hakk\u0131nda toplanan verinin, hizmetlerin verimini art\u0131raca\u011f\u0131 vurgulan\u0131yor. \u00d6rne\u011fin kar temizleme makinelerinin en gerekli yerlere y\u00f6nlendirilmesi, elektrik kesintilerine daha h\u0131zl\u0131 yan\u0131t verilebilmesi, enerji kaynaklar\u0131n\u0131n artan veya azalan talebe g\u00f6re ayarlanmas\u0131 gibi \u00f6rneklere s\u0131k rastlan\u0131yor. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir anlat\u0131lar\u0131nda verimlilik ve optimizasyon \u00f6nemli bir yere sahip.<\/p>\n Fark\u0131ndal\u0131k ve yan\u0131t verebilirli\u011fin temelinde \u015fehrin kaotikli\u011fiyle m\u00fccadele var. Her yere yerle\u015ftirilen kamera ve alg\u0131lay\u0131c\u0131larla, \u015fehirdeki etkinlikleri izlemeyi ve sorunlar\u0131 \u00f6nceden tahmin edebilmeyi hedefliyorlar. Bunun i\u00e7in de \u015fehir etkinliklerinin verile\u015ftirilmesi ve analiz edilmesi gerekiyor. Donan\u0131m ve yaz\u0131l\u0131m satan \u015firketler verinin yararlar\u0131 ve \u00f6nemi \u00fczerinde fazlas\u0131yla dursalar da belediyeler, toplad\u0131klar\u0131 veriyi anlaml\u0131 ama\u00e7lar i\u00e7in kullanmada yetersiz kal\u0131yorlar. \u00c7o\u011fu zaman ne i\u00e7in kullanabileceklerini bilmedikleri veri y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131yla ba\u015f ba\u015fa kal\u0131yorlar.<\/p>\n Ba\u015fta Siemens olmak \u00fczere baz\u0131 \u015firketlerin ak\u0131ll\u0131 \u015fehir anlat\u0131s\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik \u00fczerine kurulu. Siemens, enerji rezervlerinin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131na ve yenilenebilir enerjinin artan \u00f6nemine i\u015faret ediyor. Siemens\u2019e g\u00f6re b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilmi\u015f teknolojiler ve veri, \u015fehirleri daha ye\u015fil, \u00e7evre dostu yapacak ve kaynaklar\u0131n daha verimli kullan\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacak. \u00d6rne\u011fin nesnelerin internetinin fiziksel yap\u0131lara ve y\u00f6netim sistemlerine entegre edilmesi ve kullan\u0131c\u0131lara enerji t\u00fcketimi hakk\u0131nda ger\u00e7ek zamanl\u0131 bilgi vermesi, evrensel yararla beraber maliyet ve enerji verimlili\u011fi de sa\u011flayacak.<\/p>\n Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin ekonomik geli\u015fmeye katk\u0131s\u0131 ise \u00fc\u00e7 iddiaya dayan\u0131yor: \u015eehir y\u00f6netimlerinin tasarruflar\u0131n\u0131n artaca\u011f\u0131; ak\u0131ll\u0131 \u015fehir \u00fcr\u00fcnlerinin sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n yeni gelir kaynaklar\u0131 yarataca\u011f\u0131; i\u015f ve yeteneklere ev sahipli\u011fi yapman\u0131n \u015fehri ekonomik etkinliklerin merkezi yapaca\u011f\u0131. Teknoloji firmalar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra artan ba\u011flant\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve veri g\u00fcd\u00fcml\u00fc servislerin toplumun marjinal kesimleri i\u00e7in de i\u015f olanaklar\u0131n\u0131 art\u0131raca\u011f\u0131 iddia ediliyor. Ayr\u0131ca bu kesimlerin daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u0131da kaynaklar\u0131na, sosyal hizmetlere ve potansiyel i\u015fverenlere eri\u015fimi artacak.<\/p>\n Ama ak\u0131ll\u0131 \u015fehrin ne oldu\u011fu, kimin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil etti\u011fi, hangi sorunlar\u0131n \u00fcstesinden gelmeyi iddia etti\u011fi vb. sorular ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin kim taraf\u0131ndan ve nas\u0131l geli\u015ftirildi\u011fi ile do\u011frudan ili\u015fkili bir durum. Bu ba\u011flamda, bir ak\u0131ll\u0131 \u015fehri geli\u015ftirmenin ve y\u00f6netmenin \u00e7e\u015fitli yollar\u0131 olsa da \u00fc\u00e7 temel e\u011filimle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Birinci e\u011filim, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin \u015firketlerin (\u00e7o\u011funlukla teknoloji \u015firketlerinin) \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde geli\u015ftirilmesi. \u0130kinci e\u011filim, \u00f6zellikle \u00c7in\u2019de oldu\u011fu gibi ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin yerel, b\u00f6lgesel ve ulusal d\u00fczeydeki resmi kurumlar\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde geli\u015ftirilmesi ve y\u00f6netilmesi. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc e\u011filim ise kamusal alan\u0131, verinin kamusal sahipli\u011fini ve y\u00f6netimini, ak\u0131ll\u0131 \u015fehir geli\u015ftirme s\u00fcrecine tam kat\u0131l\u0131m\u0131 hedefleyen yurtta\u015f odakl\u0131 ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler.<\/p>\n Her ak\u0131ll\u0131 \u015fehir plan\u0131 kendine \u00f6zg\u00fc olsa da iki temel yakla\u015f\u0131m var. Birinci yakla\u015f\u0131m, var olan bir \u015fehrin altyap\u0131s\u0131n\u0131 yeni ula\u015f\u0131m, enerji ve ileti\u015fim a\u011flar\u0131 yaratan yeni internet teknolojileri (bulut bili\u015fim, b\u00fcy\u00fck veri, nesnelerin interneti ve 5G) ile yeniden in\u015fa etmek. \u0130kinci yakla\u015f\u0131m ise yeni bir \u015fehir in\u015fa etmek. Bunun yan\u0131nda pilot teknolojilerin denendi\u011fi ak\u0131ll\u0131 \u015fehir \u00f6rnekleri de var.<\/p>\n Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler ger\u00e7ekten de IBM\u2019nin hedefledi\u011fi gibi teknoloji \u015firketleri i\u00e7in yeni bir pazar oldu. \u015eehirlerini ak\u0131lland\u0131rmak isteyen belediye y\u00f6netimlerine donan\u0131m, yaz\u0131l\u0131m ve dan\u0131\u015fmanl\u0131k satt\u0131lar; onlarla beraber ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler in\u015fa ettiler. Teknoloji \u015firketleri \u015fehir y\u00f6netimlerini merkezi izleme ve karar alma tesisleri i\u00e7in ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bunda ilk ba\u015far\u0131l\u0131 olan, 2010 y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda Rio de Janeiro\u2019da, Rio Operasyon Merkezi\u2019ni kuran IBM\u2019ydi. Merkez, ba\u015fl\u0131ca birimlerdeki (polis ve itfaiye gibi) geli\u015fmelerin yan\u0131nda \u015fehirdeki \u00e7e\u015fitli olaylar\u0131 (hava durumu, elektrik, su, \u00e7\u00f6plerin toplanmas\u0131 vb.) tek bir yerden izleyebiliyordu. Herhangi bir kamu arac\u0131n\u0131n nerede oldu\u011fu bilmek m\u00fcmk\u00fcn oluyordu.<\/p>\n Ancak Merkez\u2019in faaliyetleri \u015feffaf de\u011fildi ve t\u00fcm \u015fehre yay\u0131lan bu kameralar\u0131n konu\u015fland\u0131r\u0131lmas\u0131nda yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildi. Merkez, 2014 D\u00fcnya Kupas\u0131 ve 2016 Olimpiyatlar\u0131\u2019ndaki protestolar\u0131 izlemek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131. Belediye Ba\u015fkan\u0131, yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fmada her bir k\u00f6\u015fenin 7 g\u00fcn 24 saat izlendi\u011fini \u00f6v\u00fcnerek anlat\u0131yordu. Fakat ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojilerinin, e\u015fitsizlik, yoksullu\u011fun y\u00f6neti\u015fimi veya \u015fehrin planlanmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan ele\u015ftiriler de vard\u0131. Siemens de Singapur\u2019da \u015eehir Kabini ad\u0131 verilen bir merkez in\u015fa etti. Ba\u015fka \u015fehirlerde de benzer giri\u015fimler oldu ancak g\u00f6zetim ve merkezile\u015fmeden duyulan kayg\u0131lar \u00f6rg\u00fctlendi\u011finde belediyeler ve \u015firketler projelerini rafa kald\u0131rmak zorunda kald\u0131lar.<\/p>\n \u015eirketler, \u015fehir y\u00f6netimlerine do\u011frudan teknoloji satman\u0131n yan\u0131nda ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlere farkl\u0131 stratejilerle eklemleniyorlar. Amazon, Seattle\u2019\u0131 tamamen otomatikle\u015ftirilmi\u015f Amazon Go d\u00fckk\u00e2nlar\u0131 gibi yenilikleri test edebilece\u011fi bir teknoloji laboratuvar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n Google, 2015 y\u0131l\u0131nda Sidewalk Labs adl\u0131 birimini kurduktan sonra \u015fehirlerin yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131nda daha aktif roller \u00fcstlenmeye ba\u015flad\u0131. Ancak kendisine bir \u015fehir teslim edildi\u011finde ne yapabilece\u011fini t\u00fcm d\u00fcnyaya g\u00f6stermek isteyen Google\u2019\u0131n hayali, Toronto\u2019yla yap\u0131lan anla\u015fma sonras\u0131 ger\u00e7ek oldu. Art\u0131k s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz ara\u00e7lar, uyarlanabilen trafik \u015feritleri ve lambalar\u0131, ses ve kirlili\u011fin izlenmesi, \u0130HA\u2019larla teslimat, kar\u0131n eritildi\u011fi \u0131s\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bisiklet yollar\u0131 gibi yenilikleri deneyebileceklerdi.<\/p>\n Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, \u015fehirler i\u00e7in fazlas\u0131yla maliyetli ve teknoloji \u015firketleri i\u00e7in k\u00e2rl\u0131 bir i\u015f. \u015eehir y\u00f6netimleri, \u015firketlerle farkl\u0131 ortakl\u0131klar kuruyor. Yurtta\u015flar\u0131n kat\u0131l\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6tesinde \u015firketler se\u00e7ilmi\u015f y\u00f6neticilerin de yerini alabiliyor. Ama daha ilginci elde ettikleri alanlarda s\u0131f\u0131rdan \u015fehirler kurmay\u0131 deneyen giri\u015fimciler.<\/p>\n Facebok, Menlo Park\u2019taki genel merkezinin yan\u0131ndaki Willow Village semtinde 1500 apartman dairesinin yan\u0131nda d\u00fckk\u00e2nlar, okullar, parklar ve bir k\u00fclt\u00fcr merkezi i\u00e7eren bir kasaba in\u015fa ediyor. Genel merkezin yak\u0131n\u0131nda ya\u015fayan \u00e7al\u0131\u015fanlar bu apartmanlar\u0131n ilk sakinleri olacak.<\/p>\n Elon Musk\u2019\u0131n Tesla\u2019s\u0131n\u0131n Avustralya\u2019da in\u015fa etti\u011fi YarraBend, Tesla bataryalardan, Tesla g\u00fcne\u015f enerjisinden, Tesla ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131ktan ve Tesla \u015farj istasyonlar\u0131ndan yararlanacak. Tesla ve ortaklar\u0131na g\u00f6re YarraBend sakinleri tipik bir yerle\u015fim yerinden %80 daha az \u00e7\u00f6p \u00fcretecek ve %43 daha az su t\u00fcketecek. Fakat i\u00e7erdi\u011fi t\u00fcm ileri teknoloji uygulamalar\u0131na ra\u011fmen 80 y\u0131ll\u0131k bir k\u00e2\u011f\u0131t fabrikas\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu asbest kirlili\u011fi YarraBend\u2019in i\u015fini zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. YarraBend\u2019i geli\u015ftirenler araziyi sat\u0131n ald\u0131klar\u0131nda asbestten haberdar olduklar\u0131n\u0131 ama kirlili\u011fin kapsam\u0131 ve onu temizlemenin maliyetinden haberdar olmad\u0131klar\u0131n\u0131 iddia ediyorlar. \u015eehri geli\u015ftirenlerle araziyi satan \u015firket aras\u0131ndaki dava devam ediyor.<\/p>\n Bill Gates\u2019in ad\u0131 ise Arizona \u00e7\u00f6l\u00fcndeki Belmont\u2019ta in\u015fa edilen bir ak\u0131ll\u0131 \u015fehir ile beraber an\u0131l\u0131yor. Gates\u2019in s\u00fcrecin ne kadar i\u00e7inde oldu\u011fu tam bilinmiyor. \u015eehir yakla\u015f\u0131k 140 km2<\/sup>\u00a0bir alanda in\u015fa edilecek ve \u015fehrin %10\u2019u ticari faaliyetlere, %1\u2019i de kamu okullar\u0131na ayr\u0131lacak. \u015eehirde 80.000 evin olmas\u0131 ve 200.000 ki\u015finin ya\u015famas\u0131 planlan\u0131yor. Ama su kayna\u011f\u0131 hakk\u0131nda sorunlar var.<\/p>\n Blockchains LCC, blokzincirinin hayat\u0131n her alan\u0131nda oldu\u011fu, s\u0131f\u0131rdan bir \u015fehir in\u015fa ediyor. \u015eehir yapay zek\u00e2, nanoteknoloji ve 3B yaz\u0131c\u0131lar ile bir teknoloji cenneti olacak. Kuzey Nevada \u00e7\u00f6l\u00fcnde, 283 km2<\/sup>\u2019lik alanda in\u015fa edilecek \u015fehirde evler, apartmanlar, okullar, \u00fcniversite kamp\u00fcs\u00fc ve hatta bir banka olacak. \u015eirketin sahibi Jeffrey Berns, bankalardan pek haz etmeyen birisi ve kendi ba\u015f\u0131na blokzinciri teknolojisine dayanan bir banka in\u015fa etmek istiyor. Suyun nereden gelece\u011fi ise yine belirsiz.<\/p>\n Bir i\u015f geli\u015ftirme merkezi olan Y Combinator\u2019\u0131n arkas\u0131nda oldu\u011fu Yeni \u015eehirler \u0130nisiyatifi ise \u00e7\u0131lg\u0131n projelerle aras\u0131na mesafe koymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve mevcut yasal k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak m\u00fcmk\u00fcn olan en iyi \u015fehri tasarlamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. Y Combinator, herhangi bir yer belirtmiyor fakat kriterlerine uyan yerlere yat\u0131r\u0131m yapaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Y Combinator, bir\u00e7ok ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projesinde hi\u00e7 g\u00fcndeme gelmeyen baz\u0131 sorular\u0131 soruyor:<\/p>\n <\/p>\n Belki do\u011fru sorular, ama Mosco\u2019nun (2019) endi\u015fesine hak vermemek elde de\u011fil: Start-up mant\u0131\u011f\u0131yla bir \u015fehir kurulabilir mi?<\/p>\n \u00c7in, ak\u0131ll\u0131 \u015fehir teknolojilerini kullanan, eski \u015fehirlerini yenileyen, s\u0131f\u0131rdan yeni \u015fehirler yaratan \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda geliyor. \u00c7in\u2019in ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri sosyal kredi notu gibi g\u00f6zetim uygulamalar\u0131 ile g\u00fcndeme gelmesine ra\u011fmen Bat\u0131\u2019daki \u00f6rneklerine g\u00f6re daha planl\u0131 ilerliyor. Ama \u00c7in\u2019e ge\u00e7meden Singapur\u2019a k\u0131saca bakmakta yarar var.<\/p>\n Singapur, merkezi ulusal h\u00fck\u00fcmetin kontrol\u00fcnde ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler yaratmak isteyen \u00fclkeler i\u00e7in bir model sa\u011fl\u0131yor. Singapur, \u00c7in ve Hindistan\u2019daki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerine esin kayna\u011f\u0131 olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda Dubai\u2019yi bir ak\u0131ll\u0131 \u015fehir yapmak isteyen Birle\u015fik Arap Emirlikleri\u2019ne de \u00f6rnek oldu. Altyap\u0131y\u0131 ve insanlar\u0131 izlemeyi hedefleyen bir ak\u0131ll\u0131 \u015fehir giri\u015fimini 2014 y\u0131l\u0131nda ba\u015flatan ve daha en ba\u015f\u0131ndan g\u00f6zetim g\u00fcd\u00fcs\u00fcyle yola \u00e7\u0131kan Singapur, kendi yurtta\u015flar\u0131 ve \u00fclkeye gelen ziyaret\u00e7iler hakk\u0131nda toplad\u0131\u011f\u0131 verinin kullan\u0131m\u0131 ve y\u00f6netimi \u00fczerine yo\u011funla\u015ft\u0131. K\u0131sa s\u00fcrede soka\u011fa \u00e7\u00f6p atanlar\u0131n belirlenip cezaland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve evsizlere s\u0131f\u0131r tolerans g\u00f6sterilen bir \u015fehir haline geldi. 2016\u2019da \u015firketlerle bir anla\u015fma yaparak hemen hemen her yeri alg\u0131lay\u0131c\u0131larla donatt\u0131. B\u00f6ylece kamusal alanlardan al\u0131\u015fveri\u015f merkezlerine kadar \u015fehri izlemek, \u00fclkede kay\u0131tl\u0131 her bir arac\u0131n hareketini takip etmek olanakl\u0131 hale geldi. Ayr\u0131ca halka a\u00e7\u0131k huzurevleri gibi yerler de yo\u011fun olarak izleniyor ve s\u00fcrekli g\u00f6zetim sayesinde herhangi bir olumsuz durumda aileler h\u0131zla haberdar ediliyor.<\/p>\n Veriler, Sanal Singapur ad\u0131 verilen \u00e7evrimi\u00e7i bir platformda toplan\u0131yor ve h\u00fck\u00fcmet bu platform sayesinde ger\u00e7ek zamanl\u0131 olarak \u00fclkenin gidi\u015fat\u0131 hakk\u0131nda genel ve \u00f6zel bilgilere eri\u015febiliyor. Veri yard\u0131m\u0131yla geli\u015ftirilen algoritmalar h\u00fck\u00fcmete salg\u0131nlar\u0131n yay\u0131l\u0131\u015f\u0131 ve kalabal\u0131klar\u0131n bir ter\u00f6rist sald\u0131r\u0131ya nas\u0131l tepki verebilece\u011fi hakk\u0131nda kestirimlerde bulunabilmesine; h\u00fck\u00fcmetin insanlar\u0131 belirli davran\u0131\u015flara y\u00f6nlendirebilmesi i\u00e7in d\u00fcrtmesine yard\u0131mc\u0131 oluyor. Siemens\u2019in geli\u015ftirdi\u011fi \u015eehir Kabini ad\u0131 verilen merkezi operasyon birimi \u00e7evrimi\u00e7i karar almay\u0131 h\u0131zland\u0131r\u0131yor.<\/p>\n Singapur, t\u00fcm bunlar\u0131 kamuoyunun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc almadan ve verinin kullan\u0131m\u0131 hakk\u0131nda herhangi bir s\u0131n\u0131rlama olmadan yapt\u0131. Kararlar merkezi olarak ve kamuoyunun bilgisi olmadan al\u0131n\u0131yor. Devlet kurumlar\u0131, ba\u015fta ula\u015f\u0131m, ileti\u015fim ve bar\u0131nma altyap\u0131s\u0131 (n\u00fcfusun %80\u2019i devlet konutlar\u0131nda ya\u015f\u0131yor) olmak \u00fczere olmak \u00fczere g\u00fcndelik hayat\u0131 bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan kontrol ediyor. Fakat Mosco\u2019nun (2019) vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi Singapur, g\u00fc\u00e7l\u00fc merkezi y\u00f6netimler taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerinin risklerini de ortaya koyuyor. Temiz sokaklar\u0131n, az su\u00e7un, verimli ula\u015f\u0131m\u0131n, geni\u015f bant ileti\u015fimin ve evsizlerin daha az g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmas\u0131n\u0131n bir bedeli var. Yurtta\u015flar bu bedeli \u015fimdiye kadar g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir d\u00fczeyde olan ve hayat\u0131n her alan\u0131n\u0131 y\u00f6neten, y\u00f6nlendiren ve metala\u015ft\u0131ran g\u00f6zetimle \u00f6d\u00fcyorlar. Ayr\u0131ca bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n d\u00fczenli sald\u0131r\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmalar\u0131 gerekiyor.<\/p>\n 5,6 milyon n\u00fcfusa sahip bir \u015fehir devleti olan Singapur\u2019un kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu sorunlar 1,4 milyarl\u0131k \u00c7in\u2019de devasa boyutlara ula\u015fmas\u0131na ra\u011fmen ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin politikalar\u0131nda merkezi bir yere sahip. D\u00fcnyada planlama veya geli\u015ftirme a\u015famas\u0131nda olan yakla\u015f\u0131k 1000 ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projesi var ve bunlar\u0131n yar\u0131s\u0131 \u00c7in\u2019de. \u00c7in\u2019in ak\u0131ll\u0131 \u015fehir stratejisi 2011\u2019de, 12. Be\u015f Y\u0131ll\u0131k Plan\u2019da yer ald\u0131 ve 2011-2013 y\u0131l\u0131ndaki planda \u015eangay\u2019\u0131n ak\u0131ll\u0131 \u015fehre d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesine karar verildi. \u015eangay gibi eski \u015fehirlerin yan\u0131nda s\u0131f\u0131rdan kurulan ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler de var (a.g.e.).<\/p>\n \u015eangay, kent sakinleri i\u00e7in \u00e7o\u011fu devlet hizmetine eri\u015fimi birle\u015ftiren ve kolayla\u015ft\u0131ran bulut tabanl\u0131 bir platform olan Citizen Cloud\u2019a ev sahipli\u011fi yap\u0131yor. 2017 y\u0131l\u0131 sonu verilerine g\u00f6re \u015eangay sakinlerinin \u00fc\u00e7te biri bu platformu kullanm\u0131\u015f. \u015eehirde Huawei ile birlikte geli\u015ftirilen ve s\u00fcr\u00fcc\u00fclerin mevcut park yerlerini bulmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran bir uygulama kullan\u0131l\u0131yor. Kamera ve alg\u0131lay\u0131c\u0131lardan toplanan veri, yeni enformasyon ara\u00e7lar\u0131 geli\u015ftirebilmeleri i\u00e7in \u015firketlerle de payla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Pekin, Guangzhou, Xi\u2019an ve Hangzhou gibi eski \u015fehirlerde de \u00e7e\u015fitli ak\u0131ll\u0131 \u015fehir uygulamalar\u0131 var. Pekin\u2019de bilet veya kart almaks\u0131z\u0131n toplu ula\u015f\u0131m ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanabilmeyi sa\u011flayan bir mobil uygulama kullan\u0131l\u0131yor. 11.000\u2019i start-up olmak \u00fczere 140.000 teknoloji \u015firketine ev sahipli\u011fi yapan Guangzhou, i\u015f inovasyonunun ak\u0131ll\u0131 \u015fehri olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Guangzhou\u2019da \u00f6zellikle sa\u011fl\u0131k sistemleri \u00f6n planda. Guangzhou\u2019daki b\u00fcy\u00fck hastaneler, vatanda\u015flar\u0131n randevu alabilecekleri, \u00fccret \u00f6deyebilecekleri ve di\u011fer sa\u011fl\u0131k hizmetlerine eri\u015febilecekleri bir uygulamaya sahipler. Yeni internet teknolojilerinden yararlanan Xi\u2019an, k\u0131rdan \u015fehre g\u00f6\u00e7\u00fcn kayd\u0131n\u0131 tutuyor ve kamu hizmeti programlar\u0131 geli\u015ftiriyor. Hangzhou, \u00c7in\u2019in Amazon\u2019u Alibaba ile birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u015eehirdeki alg\u0131lay\u0131c\u0131lar ve g\u00f6zetim kameralar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131yla, yol ko\u015fullar\u0131 hakk\u0131nda ger\u00e7ek zamanl\u0131 veri toplan\u0131yor ve veriler, \u015fehirdeki b\u00fcy\u00fck kav\u015faklarda trafik sinyallerini kontrol eden bir yapay zek\u00e2 merkezine iletiliyor.<\/p>\n \u00c7in\u2019in Ning\u015fia Hui \u00d6zerk B\u00f6lgesi\u2019nin merkezi olan Yinchuan, di\u011fer \u015fehirlere g\u00f6re daha k\u00fc\u00e7\u00fck olmas\u0131na ra\u011fmen daha \u00e7ok ilgi \u00e7eken bir \u015fehir. \u015eehir n\u00fcfusunun \u00fc\u00e7te biri M\u00fcsl\u00fcman Hui\u2019lerden olu\u015fuyor. Baz\u0131lar\u0131 h\u00fck\u00fcmetin Yinchuan\u2019a yapt\u0131\u011f\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131 di\u011fer az\u0131nl\u0131klara g\u00f6re daha uysal olan bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 desteklemesiyle ili\u015fkilendiriyor. Yinchuan, ziyaret\u00e7ileri selamlayan ve y\u00f6nlendiren hologramlardan \u015fehrin d\u00f6rt bir yan\u0131nda bulunan g\u00fcne\u015f enerjili \u00e7\u00f6p kutular\u0131na kadar tam bir teknoloji cenneti. Bu teknolojiler i\u00e7inde en \u00e7ok konu\u015fulan ise y\u00fcz tan\u0131ma teknolojisi. Yinchuan\u2019da y\u00fcz\u00fcn\u00fcz kredi kart\u0131, otob\u00fcs bileti ve baz\u0131 binalara girebilmeyi sa\u011flayan giri\u015f kart\u0131 yerine ge\u00e7iyor. Yinchuan, g\u00f6zetim uygulamalar\u0131 nedeniyle s\u0131k\u00e7a ele\u015ftirilmesine ra\u011fmen h\u00fck\u00fcmet bu ele\u015ftirileri pek umursam\u0131yor, tam tersine her f\u0131rsatta bu \u015fehri sergilemekten gurur duyuyor.<\/p>\n \u00c7in, s\u0131f\u0131rdan tamamen ak\u0131ll\u0131 \u015fehir in\u015fa etmede de di\u011fer \u00fclkelerin \u00e7ok ilerisinde. Genellikle h\u00fck\u00fcmet ve b\u00fcy\u00fck teknoloji firmalar\u0131n\u0131n i\u015fbirli\u011fiyle altyap\u0131da (\u00f6zellikle de ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k ve ileti\u015fimde), politika ve g\u00fcvenlikte verimlili\u011fi hedefleyen planlar geli\u015ftiriliyor. Ancak \u00c7in\u2019in Xiong\u2019an\u2019da oldu\u011fu gibi farkl\u0131 giri\u015fimleri de var. H\u00fck\u00fcmet Xiong\u2019an\u2019\u0131n yaln\u0131z ak\u0131ll\u0131 de\u011fil, ye\u015fil bir \u015fehir olmas\u0131 i\u00e7in de \u00e7aba g\u00f6steriyor. \u015eehrin d\u00fc\u015f\u00fck karbon ekonomisi i\u00e7in bir model olmas\u0131 bekleniyor.<\/p>\n Ba\u015fka yerlerde de Xiong\u2019an benzeri giri\u015fimler var: Songdo (G\u00fcney Kore), Masdar City (Birle\u015fik Arap Emirlikleri), PlanIT Vadisi (Portekiz). Bu yerler ba\u015far\u0131 ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131yla gelecek i\u00e7in bir laboratuvar olma \u00f6zelli\u011fine de sahipler. \u00d6rne\u011fin Songdo da yeni internet teknolojileriyle donat\u0131lm\u0131\u015f. \u00c7\u00f6p kamyonlar\u0131na gerek kalmadan \u00e7\u00f6pler toplan\u0131yor ve elektri\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. \u015eehirdeki alg\u0131lay\u0131c\u0131lar trafi\u011fi d\u00fczenliyor ve herkesin \u00e7evrimi\u00e7i e\u011fitime eri\u015fim hakk\u0131 var. Fakat projenin uzamas\u0131, ger\u00e7ek metropollerden uzak olmas\u0131, \u00e7ok pahal\u0131 ve fazla ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir b\u00f6lge olmas\u0131 Songdo\u2019yu bir hayalet kasabaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f.<\/p>\n \u00c7in, Xiong\u2019an\u2019da bu sorunlar\u0131 a\u015fmak i\u00e7in buran\u0131n \u00f6zel \u015firketler i\u00e7in bir inovasyon merkezi ve Pekin\u2019in emrinde bir h\u00fck\u00fcmet merkezi olmas\u0131 i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6steriyor. Biyoteknoloji ve tar\u0131m end\u00fcstrileri i\u00e7in ye\u015fil ara\u015ft\u0131rma, geli\u015ftirme ve \u00fcretim konusunda uzmanla\u015fma hedefleniyor. Ayr\u0131ca merkezi h\u00fck\u00fcmetin idari faaliyetlerine de ev sahipli\u011fi yaparak hava kirlili\u011fi ve b\u00fcrokrasiyle bo\u011fu\u015fan Pekin\u2019in y\u00fck\u00fcn\u00fc azaltmas\u0131 bekleniyor. \u00c7inli planc\u0131lar\u0131n Songdo\u2019dan ald\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli ders, Xiong\u2019an\u2019\u0131n uzun erimli bir plan olarak de\u011ferlendirilmesinin \u00f6nemli oldu\u011fu. Xiong\u2019an, yava\u015f geli\u015fen ve tam potansiyeline 2035\u2019te eri\u015fmesi planlanan bir proje olarak y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. Xiong\u2019an, giderek daha \u00f6nemli hale gelen iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi i\u00e7in de bir model olacak. Mosco\u2019nun (2019) vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi \u00e7evre duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerinde s\u0131k\u00e7a g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi basit bir halkla ili\u015fkiler stratejisi de\u011fil. Merkezi h\u00fck\u00fcmet, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, y\u00fckselen denizler ve \u015eangay gibi baz\u0131 k\u0131y\u0131 \u015fehirlerinin su bask\u0131n\u0131 riski alt\u0131nda olmas\u0131n\u0131 ciddiye al\u0131yor.<\/p>\n Mosco (2019), ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlere yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131m\u0131n \u00c7in\u2019in bir tar\u0131m toplumundan, \u00f6nce sanayi, sonras\u0131nda da enformasyon toplumuna ge\u00e7i\u015f stratejisi ba\u011flam\u0131nda ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini belirtiyor. Bu ge\u00e7i\u015f i\u00e7in altyap\u0131ya b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 \u015fart. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler sunduklar\u0131 yeni i\u015f ve ya\u015fam bi\u00e7imi olanaklar\u0131 ile insanlar\u0131n ilgisini \u00e7ekiyor. Bu da \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin dijital sekt\u00f6rdeki \u015firketleri desteklemek ve kontrol etmek, toplumu ileri teknolojilerle y\u00f6netmek\/izlemek gibi tart\u0131\u015fmal\u0131 politikalar\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oluyor.<\/p>\n Alibaba, Ping An, Tencent ve Huawei; \u00c7in\u2019deki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerinin \u00f6nemli bile\u015fenleri. \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin, yabanc\u0131 \u015firketlerin faaliyetlerini s\u0131n\u0131rland\u0131rmas\u0131 \u00c7inli \u015firketlerin i\u015fini kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor. Amazon\u2019un yerini Alibaba, Google\u2019\u0131n yerini Baidu, Facebook\u2019un yerini Tencent, Uber\u2019in yerini Didi Chuxing dolduruyor. \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin \u015firketlerle ili\u015fkisi her zaman p\u00fcr\u00fczs\u00fcz olmasa da h\u00fck\u00fcmetin ileri teknolojinin geli\u015ftirilmesinde tart\u0131\u015fmas\u0131z bir otoritesi var. \u00d6rne\u011fin, \u00c7in\u2019in ak\u0131ll\u0131 \u015fehir uygulamalar\u0131n\u0131 desteklemesinin arkas\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck g\u00fcd\u00fclerden biri buralardan elde edece\u011fi devasa miktarda ki\u015fisel ve kurumsal veri. H\u00fck\u00fcmet, foto\u011fraflar\u0131, videolar\u0131 ve metinleri d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretlerle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 insanlara etiketlettirerek yapay zek\u00e2 end\u00fcstrisine (s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcz arabalar, y\u00fcz tan\u0131ma sistemleri ve algoritmik karar alma sistemlerinin geli\u015ftirilebilmesi i\u00e7in) \u00f6nemli bir kaynak sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n \u00c7in ayr\u0131ca yurtta\u015flar\u0131n\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 izlemek ve d\u00fczenlemek i\u00e7in dijital ara\u00e7lar geli\u015ftiriyor. Bunlardan en dikkat \u00e7ekeni ise Bat\u0131\u2019daki finansal kredi notunu \u00f6rnek alan sosyal kredi notu sistemi. Sosyal kredi notu sistemi, yurtta\u015flar\u0131n dijital ayak izlerinden besleniyor ve \u015fehir ak\u0131lland\u0131k\u00e7a ya\u015fam\u0131n kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nma oran\u0131 da art\u0131yor. Ki\u015finin k\u0131rm\u0131z\u0131 \u0131\u015f\u0131kta ge\u00e7mesi, bir kredi \u00f6demesini aksatmas\u0131, h\u00fck\u00fcmeti ele\u015ftiren bir posta atmas\u0131 kredi notunu d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyor ve baz\u0131 resmi hizmetlerden (ehliyet, pasaport yenilemek gibi) yararlanabilme \u015fans\u0131n\u0131 azalt\u0131yor. Tam tersine, yurtseverli\u011fi g\u00f6sterme veya yasalar\u0131 ihlal edenleri bildirme gibi h\u00fck\u00fcmetin ho\u015funa gidecek davran\u0131\u015flar sosyal kredi notunu y\u00fckseltiyor. Ki\u015finin vize almas\u0131n\u0131 ya da \u00e7ocu\u011funu iyi bir okula kayd\u0131n\u0131 yapt\u0131rabilmesini kolayla\u015ft\u0131r\u0131yor. Ancak 1,4 milyarl\u0131k \u00c7in\u2019den elde edilen b\u00fcy\u00fck verinin analizinde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan sorunlar nedeniyle \u00c7in\u2019in sosyal kredi notu uygulamas\u0131 yava\u015f ilerliyor; daha \u00e7ok ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerde denemeler yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n Mosco (2019), \u00c7in\u2019in teknoloji destekli g\u00f6zetiminin Bat\u0131\u2019n\u0131n \u00e7ok ilerisinde oldu\u011funu iddia etmenin abart\u0131l\u0131 ve Silikon Vadisi \u015firketlerinin uygulamalar\u0131n\u0131 hafife almak olaca\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131yor. Silikon Vadisi\u2019nin g\u00f6zetim kapitalizmi, \u00c7in\u2019in sosyal kredi notu sisteminin temelini olu\u015fturuyor. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir s\u00f6ylemi, karma\u015f\u0131k bir toplumu daha verimli y\u00f6netmenin bir yolu olarak me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Artan g\u00f6zetim uygulamalar\u0131 i\u00e7in de ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n Herhangi bir h\u00fck\u00fcmet, \u00c7in\u2019in ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n tekrar edebilir mi? Hindistan bunu tart\u0131\u015fmak i\u00e7in iyi bir \u00f6rnek olabilir. Hindistan bir zamanlar Bat\u0131\u2019daki \u00e7a\u011fr\u0131 merkezlerinin ta\u015feronla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, BT de\u011fer zincirinin altlar\u0131nda yer alan bir \u00fclkeydi. Ancak son y\u0131llarda yaz\u0131l\u0131m sekt\u00f6r\u00fcndeki ba\u015far\u0131lar\u0131 Hindistan\u2019\u0131 BT de\u011fer zincirinde yukar\u0131lara ta\u015f\u0131d\u0131. Sekt\u00f6rdeki i\u015fg\u00fcc\u00fc maliyetlerinin Bat\u0131 \u00fclkelerine g\u00f6re daha d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 Hindistan\u2019\u0131n Bat\u0131 \u00fclkeleriyle rekabet edebilmesini sa\u011fl\u0131yor. Hindistan h\u00fck\u00fcmeti, 2015 y\u0131l\u0131nda 100 ak\u0131ll\u0131 \u015fehir yaratmay\u0131 ve 500 \u015fehri de yenilemeyi planlarken en \u00e7ok nitelikli i\u015fg\u00fcc\u00fcne g\u00fcveniyordu.<\/p>\n Fakat Hindistan\u2019\u0131n \u00c7in\u2019e g\u00f6re en b\u00fcy\u00fck dezavantaj\u0131 h\u00fck\u00fcmetin \u00c7in\u2019deki kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc ve rakipsiz olmamas\u0131. \u00d6rne\u011fin, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler kapsam\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen projelerden biri olan Aadhaar\u2019\u0131n 1,3 milyar yurtta\u015f\u0131n ki\u015fisel bilgilerini ve foto\u011fraf\u0131n\u0131 buluta y\u00fcklemek istemesi b\u00fcy\u00fck bir muhalefetle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Aadhaar, yurtta\u015flar\u0131n indirimli g\u0131da gibi devlet yard\u0131mlar\u0131n\u0131 almalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131. D\u00fckk\u00e2nlar, ki\u015finin parmak izini tarayarak Aadhaar \u00fczerinden bir do\u011frulama yapacakt\u0131. Fakat mahremiyet ve sistemin bilgisayar korsanlar\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131na u\u011frama potansiyeli b\u00fcy\u00fck protestolara neden oldu.<\/p>\n Ayr\u0131ca parlamentonun daha az merkezi olmas\u0131 ve merkezi y\u00f6netimle \u015fehir y\u00f6netimleri aras\u0131ndaki politik tart\u0131\u015fmalar ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerini olumsuz etkiledi. Baz\u0131 yerlerde ise \u015fehir sakinlerinin itirazlar\u0131na ra\u011fmen y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar vard\u0131. Bunlardan biri de Bhopal\u2019di. 2-3 Aral\u0131k 1984\u2019te, Union Carbide adl\u0131 \u015firketin tesislerindeki gaz s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131ndan 500.000 Bhopalli etkilenmi\u015f, binlercesi \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc. Do\u011fal olarak Bhopal halk\u0131 Bat\u0131l\u0131 \u015firketlere g\u00fcvenmiyordu; ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projesinin yine bir Bat\u0131l\u0131 \u015firketle (Hewlett Packard) beraber y\u00fcr\u00fct\u00fclecek olmas\u0131 tepkilere neden oldu. Alg\u0131lay\u0131c\u0131lar veri toplayacak; algoritmalarla i\u015fler daha verimli y\u00fcr\u00fct\u00fclecek ve maliyetler d\u00fc\u015fecekti. Fakat \u015fehir ak\u0131llan\u0131rken, d\u00fc\u015f\u00fck gelirli b\u00f6lgeler ak\u0131ll\u0131 mahallelere yer a\u00e7mak i\u00e7in y\u0131k\u0131ld\u0131; yoksullar\u0131n gitti\u011fi 11 okul ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in okula devam azald\u0131. Verimlilik ad\u0131na \u015fehrin y\u00f6netimi yerel, se\u00e7ilmi\u015f y\u00f6neticiler yerine Bhopal Ak\u0131ll\u0131 \u015eehir Geli\u015ftirme Kurulu\u015fu adl\u0131 \u00f6zel bir birime devredildi.<\/p>\n Hindistan\u2019daki ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projeleri \u00c7in\u2019dekiler kadar iddial\u0131 de\u011fildi ve bunun i\u00e7in ayr\u0131lan para daha azd\u0131. Ama sorun paradan \u00e7ok planlamadan kaynaklan\u0131yordu. Alt s\u0131n\u0131flar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak dikkatli bir planlama yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7o\u011funlukla \u00fcst s\u0131n\u0131flar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet eden \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131ld\u0131 ve bu da var olan e\u015fitsizlikleri art\u0131rd\u0131. Belirli hedefler, proje teslim tarihleri ve de\u011ferlendirme i\u00e7in planlar yoktu. \u015eehirlere CCTV kameralar yerle\u015ftirmek ve g\u00fcne\u015f enerjili sokak lambalar\u0131 kullanmak bir \u015fehri ak\u0131ll\u0131 yapmaya yetmiyordu. Yoksullar yerlerinden edilirken buralarda in\u015fa edilen yerlere zenginler ta\u015f\u0131nd\u0131lar.<\/p>\n \u00c7in, Hindistan\u2019a g\u00f6re \u00e7ok daha ba\u015far\u0131l\u0131. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler i\u00e7in daha \u00e7ok yat\u0131r\u0131m yap\u0131l\u0131yor ve \u00e7ok say\u0131da ba\u015far\u0131 \u00f6yk\u00fcs\u00fc var. Fakat \u015funu da ak\u0131ldan \u00e7\u0131karmamak laz\u0131m: \u00c7in\u2019de Hindistan\u2019da oldu\u011fu gibi ak\u0131ll\u0131 \u015fehir \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n karanl\u0131k y\u00f6nlerini kamuoyuna iletebilecek bir bas\u0131n yok. O y\u00fczden \u00c7in\u2019in karanl\u0131k taraflar\u0131n\u0131 bilemiyoruz. Hindistan\u2019\u0131n \u00f6nemli \u015firketlerinden olan ve \u00fclkenin BT\u2019deki ba\u015far\u0131s\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahip olan Tata Grup, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler hakk\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir raporda ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerindeki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131 ele al\u0131rken kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k sorununa i\u015faret ediyor; insanlara yap\u0131lan sunumlar\u0131n teknik i\u00e7eriklerle dolu oldu\u011funu, insanlar\u0131n kendi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 ve taleplerini ifade edebilme \u015fans\u0131n\u0131 bulamad\u0131klar\u0131n\u0131 belirtiyor. Alibaba ve Baidu\u2019nun \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin politikalar\u0131n\u0131 b\u00f6yle alenen ele\u015ftirebilmesi ve \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin de kendini bu ele\u015ftirilere yan\u0131t vermek zorunda hissetmesi pek kolay de\u011fil.<\/p>\n Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlere y\u00f6neltilen ele\u015ftirilerin ba\u015f\u0131nda \u00f6zellikle ak\u0131l k\u0131sm\u0131na odaklan\u0131lmas\u0131 ve \u015fehrin g\u00f6z ard\u0131 edilmesi geliyor. Ak\u0131ll\u0131l\u0131k ise dijital teknolojilerin kullan\u0131m\u0131na indirgeniyor. \u015eehirlerin ak\u0131ll\u0131 i\u015flemedi\u011fi ve \u00e7e\u015fitli verimsizliklerle dolu oldu\u011fu, \u015fehrin veriler \u00fczerinden okunmas\u0131yla s\u00f6z konusu verimsizlik sorununun \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n \u015eehir, her \u015feyden \u00f6nce insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve birbirleriyle etkile\u015fime girdi\u011fi bir yer. Ancak ak\u0131ll\u0131 \u015fehir geli\u015ftiricilerin vizyonlar\u0131nda insanlar veri \u00fcreticileri, t\u00fcketiciler (veya m\u00fc\u015fteriler) ve \u015fehrin p\u00fcr\u00fczs\u00fcz i\u015fleyi\u015finin \u00f6n\u00fcndeki engeller olarak yer al\u0131yorlar. \u0130nsanlar\u0131n al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 ve istekleri bir engel olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu nedenle var olan bir \u015fehri ak\u0131lland\u0131rmaktansa s\u0131f\u0131rdan ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler in\u015fa etmek daha cazip g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Fakat s\u0131f\u0131rdan in\u015fa edilen ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, ne s\u0131radan insanlar ne de giri\u015fimciler i\u00e7in bir \u00e7ekim noktas\u0131 olabildi; bir\u00e7o\u011fu h\u00e2l\u00e2 tenhal\u0131\u011f\u0131yla dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler, \u00e7e\u015fitli ele\u015ftirilerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya: \u00dctopik vizyonlar\u0131, verimlili\u011fi her \u015feyin \u00fczerinde g\u00f6rmeleri, ger\u00e7ekte olmayan (varsayd\u0131klar\u0131) sorunlar i\u00e7in \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirmeleri, ama\u00e7s\u0131z ve kontrols\u00fcz bi\u00e7imde her yere d\u00f6\u015fenen alg\u0131lay\u0131c\u0131larla artan g\u00f6zetim ve mahremiyet ihlalleri\u2026 Morozov ve Bria (2018), teknokratik yakla\u015f\u0131mlara y\u00f6neltilen bu ele\u015ftirilerinin yerinde oldu\u011funu fakat bu ele\u015ftirilerde \u00e7o\u011fu zaman \u015fehirlerin sosyal akt\u00f6rler olduklar\u0131 kadar kapitalist birikimin de motoru olduklar\u0131n\u0131n atland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bug\u00fcn \u015fehirlerde ya\u015fanan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde etkili olan ekonomik ve politik s\u00fcre\u00e7lerin ak\u0131ll\u0131 \u015fehir tart\u0131\u015fmalar\u0131ndan \u00e7ok daha \u00f6nce sahnede oldu\u011funu savunuyor. Bu ba\u011flamda, jeopoliti\u011fi ve neoliberal ideolojinin \u015fehirleri nas\u0131l engelledi\u011fini ve k\u0131s\u0131tlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmak alternatif politikalar\u0131n geli\u015ftirilebilmesi i\u00e7in \u00f6nemli. Ak\u0131ll\u0131 \u015fehir platformlar\u0131nda sadece \u015firketler ve belediyeler yok; devletler de var. Bu nedenle Hindistan\u2019da ABD, Alman ve \u00c7in firmalar\u0131 aras\u0131ndaki ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerin in\u015fas\u0131 i\u00e7in pazar kavgas\u0131 k\u0131z\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda bu \u00fc\u00e7 \u00fclkeden politikac\u0131lar arabuluculuk yapmak zorunda kald\u0131lar. Belediye y\u00f6netimlerinin \u015firketlerle i\u015fbirli\u011fi de \u00e7o\u011funlukla yoldan \u00e7\u0131km\u0131\u015f yetkililer y\u00fcz\u00fcnden de\u011fil, neoliberalizmin son otuz y\u0131ld\u0131r belediyelerin \u00f6zerkli\u011fini ve alternatiflerini k\u0131s\u0131tlam\u0131\u015f olmas\u0131ndan kaynaklan\u0131yor.<\/p>\n Belediyeler, farkl\u0131 nedenlerle ak\u0131ll\u0131 \u015fehir projelerine y\u00f6neliyorlar. Birincisi, iddial\u0131 ve evrensel olarak kabul g\u00f6ren hedefler (yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131rmak, kamu hizmetlerini ki\u015fiselle\u015ftirmek, ulusal ve yerel y\u00f6netimlerde b\u00fcrokrasiyi azaltmak, daha ya\u015fan\u0131labilir bir \u00e7evre yaratmak, ekonomik b\u00fcy\u00fcme, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131rmak vb.) i\u00e7in teknolojiden yararlanmak istemeleri. \u00d6nceki b\u00f6l\u00fcmde belirtti\u011fim gibi \u015firketler tam da bu tip ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131layabildiklerini iddia eden \u00e7\u00f6z\u00fcmler sat\u0131yorlar. \u0130kincisi ve daha az tart\u0131\u015f\u0131lan ise b\u00fct\u00e7e kesintileri ve kemer s\u0131kma politikalar\u0131n\u0131n zorlay\u0131c\u0131 etkisi. Ak\u0131ll\u0131 teknolojilerin tasarruf sa\u011flayaca\u011f\u0131 beklentisi ve \u015firketlerin dillerinden d\u00fc\u015f\u00fcrmedi\u011fi verimlilik ve optimizasyon s\u00f6zc\u00fckleri belediyelere \u00e7ekici geliyor.<\/p>\n Morozov ve Bria\u2019n\u0131n (2018) alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi\u011fi gibi belediyelerin ak\u0131ll\u0131 \u015fehir deneyleri ve neoliberalizmin d\u00fczenleyici ayg\u0131tlar\u0131 i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f durumda. Neoliberalizm, merkezi h\u00fck\u00fcmetlerin merkeziyet\u00e7ili\u011finden ve d\u00fczenlemelerinden muaf olmakla \u00f6v\u00fcnse de \u00e7e\u015fitli derecelendirme kurulu\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan ve daha g\u00f6r\u00fcnmez olan d\u00fczenlemeler i\u00e7eriyor. \u015eehirlerin derecelendirme kurulu\u015flar\u0131n\u0131n tablolar\u0131ndaki yeri, yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n kararlar\u0131nda ve bor\u00e7 bulabilmelerinde etkili oluyor. Ulusal h\u00fck\u00fcmetlerin belediyelerin b\u00fct\u00e7elerini kesmesi, belediyelere bor\u00e7 almaktan ba\u015fka bir se\u00e7enek b\u0131rakm\u0131yor. Bu nedenle, ak\u0131ll\u0131l\u0131k \u015fehirlerin bir tercihinden \u00e7ok para bulma ve yat\u0131r\u0131mlar\u0131 \u00e7ekmeyi kolayla\u015ft\u0131ran bir etiket olabiliyor. Di\u011fer yandan, verimlilik tak\u0131nt\u0131s\u0131 ve her \u015feyi verile\u015ftirme tutkusu, nicelle\u015ftirmeye b\u00fcy\u00fck \u00f6nem veren neoliberal politikalar\u0131n uygulanabilirli\u011fini art\u0131r\u0131yor. Belediye hizmetlerinin \u00f6zelle\u015ftirilmesi ve ta\u015feronla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 uluslararas\u0131 finans dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 firmalar\u0131n\u0131n (Ernst & Young, Deloitte, PwC, KPMG) \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor. Sosyal ve politik problemlerin metala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla normal \u015fartlarda \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 olamayacak bankalar ve finansal kurulu\u015flar gibi akt\u00f6rler oyuna dahil oluyorlar. \u00c7e\u015fitli veri analiti\u011fi uygulamalar\u0131 ve \u00f6l\u00e7\u00fcmlerle, hedefler ve \u00e7\u0131kt\u0131lar kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor, istenen \u00e7\u0131kt\u0131lara g\u00f6re s\u00fcre\u00e7ler yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131yor. Morozov ve Bria (2018), t\u00fcm bunlar\u0131n fiziksel ve be\u015feri kaynaklar\u0131 izleyen ve kontrol eden b\u00fcy\u00fck altyap\u0131lar sayesinde hayata ge\u00e7irilebildi\u011fini vurguluyor.<\/p>\n Ancak bu modelin en b\u00fcy\u00fck sorunu k\u0131sa d\u00f6nemli projelere a\u011f\u0131rl\u0131k vermesi ve uzun d\u00f6nemli altyap\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmas\u0131. \u015eirketler, yat\u0131r\u0131m yapt\u0131klar\u0131 \u015fehirde k\u0131sa s\u00fcrede kazan\u00e7 elde etmek ve \u015fehirden ayr\u0131lmak istiyorlar. Bu yakla\u015f\u0131m, uzun d\u00f6nemli planlar\u0131n kaynak bulmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi \u015firketlerin \u015fehirde bulundu\u011fu k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde k\u00e2r\u0131n\u0131 olabildi\u011fince art\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \u00e7e\u015fitli sorunlara neden oluyor. \u00d6rne\u011fin, alternatifi olmayan bir altyap\u0131y\u0131 kullanan vatanda\u015flardan y\u00fcksek \u00fccretler talep edebiliyorlar. Ya da kaynaklar\u0131 s\u00fcrekli aktif halde tutarak kaynaklar\u0131n daha h\u0131zl\u0131 y\u0131pranmas\u0131na neden olabiliyorlar.<\/p>\n Morozov ve Bria (2018), ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerde pek tart\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z iki akt\u00f6re dikkat \u00e7ekiyor: Emlak\u00e7\u0131lar ve in\u015faat\u00e7\u0131lar. Ak\u0131ll\u0131l\u0131k, binalar\u0131n in\u015fas\u0131 ve kiralanmas\u0131nda (ya da sat\u0131\u015f\u0131nda) ev fiyatlar\u0131na ekleniyor. \u015eehir sakinlerinden elde edilen veri ve emlak\u00e7\u0131lar\u0131n kirac\u0131lar\u0131 izleyebilmesi, m\u00fclk sahiplerinin ald\u0131\u011f\u0131 riskleri azalt\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, kiras\u0131n\u0131 geciktiren veya ba\u015fka sorunlar yaratan kirac\u0131lar sistemden takip ediliyor ve risk skorlar\u0131 belirleniyor. Hatta ev sahipleri ve emlak\u00e7\u0131lar i\u00e7in kirac\u0131 adaylar\u0131n\u0131n \u00e7evrimi\u00e7i etkinliklerini de analiz eden giri\u015fimci firmalar var (Kredi alacaklar\u0131 derecelendiren bankalar, su\u00e7 potansiyeli olan yurtta\u015flar hakk\u0131nda kestirimde bulunan g\u00fcvenlik birimleri gibi).<\/p>\n Alternatif ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler yaratabilmenin \u00f6n ko\u015fullar\u0131ndan biri belediyelerin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131 ve ko\u015fullar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak somut politikalar geli\u015ftirebilmek. Ulusal ve k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte \u00f6nemli de\u011fi\u015fimler ya\u015fan\u0131yor. Belediyelerin kronikle\u015fmi\u015f sorunlar\u0131n\u0131 teknolojik yamalarla \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 sadece y\u00f6netenlerin teknokratik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 veya \u015firketlerin etkisi alt\u0131nda kalmalar\u0131yla a\u00e7\u0131klayamay\u0131z. Morozov ve Bria\u2019n\u0131n (2018) ortaya koydu\u011fu gibi \u00f6zellikle ABD\u2019de Silikon Vadisi\u2019nin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde ba\u015flayan, platform ekonomileriyle h\u0131z kazanan ve di\u011fer \u00fclkelere yay\u0131lan refah devleti hizmetlerinin (ula\u015f\u0131m, sa\u011fl\u0131k, bar\u0131nma, e\u011fitim vb.) \u00f6zelle\u015ftirilmesi s\u00fcreci atlanmamas\u0131 gereken bir konu.<\/p>\n Morozov ve Bria\u2019n\u0131n (2018) \u201c\u00f6zelle\u015ftirilen Keynes\u00e7ilik\u201d ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi bu s\u00fcre\u00e7, Uber\u2019in T\u00fcrkiye\u2019ye giri\u015finde bizim yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, basit\u00e7e yenilik\u00e7i giri\u015fimler ve geleneksel kurumlardan birinin taraf\u0131n\u0131 tutarak ge\u00e7i\u015ftirilemez. \u201c\u00d6zelle\u015ftirilen Keynes\u00e7ilik\u201d, refah devleti hizmetlerinin \u00f6zelle\u015ftirme sald\u0131r\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda eridi\u011fi ve i\u015fsizli\u011fin artt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde onun yerini al\u0131yor; insanlara daha ucuz ula\u015f\u0131m veya bar\u0131nma hakk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 gibi i\u015f olana\u011f\u0131 da sa\u011fl\u0131yor. K\u0131sa vadeli bu yararlar\u0131n ileride tekelle\u015fme ve daha a\u011f\u0131r\/g\u00fcvencesiz \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 ile sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmek zor de\u011fil. Ancak Uber\u2019e kar\u015f\u0131 sar\u0131 taksileri, Airbnb\u2019ye kar\u015f\u0131 otelleri desteklemek de pek anlaml\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Airbnb ve Uber gibi platformlar\u0131 do\u011frudan d\u00fczenleme giri\u015fimi ise fiyatlar\u0131 art\u0131raca\u011f\u0131ndan ve hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131n kazanc\u0131n\u0131 azaltabilece\u011finden yurtta\u015flar\u0131n tam deste\u011fini alam\u0131yor. Fakat platformlar\u0131n faaliyetlerini d\u00fczenlememek veya bunu s\u00fcrekli ertelemek daha sonra daha b\u00fcy\u00fck sorunlara neden olacak.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde tart\u0131\u015fmalar daha \u00e7ok Uber ve Airbnb\u2019nin \u015fehirlerdeki faaliyetlerine yo\u011funla\u015fmas\u0131na kar\u015f\u0131n Google gibi b\u00fcy\u00fck \u015firketler de \u015fehirlere y\u00f6neliyor. Baz\u0131 belediyeler, Google\u2019\u0131n deste\u011fiyle kamusal alanlarda \u00fccretsiz internet eri\u015fimi hizmeti veriyor. Google, bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda para istemiyor, sadece kullan\u0131c\u0131lar\u0131n verilerini al\u0131yor. Tasarruf etmek isteyen belediyeler i\u00e7in k\u00e2rl\u0131 bir al\u0131\u015fveri\u015f oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Fakat Morozov ve Bria\u2019n\u0131n (2018) belirtti\u011fi gibi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerde toplanan verinin \u00e7o\u011fu zaman reklamc\u0131l\u0131kla ilgisi yok. Toplanan veriler, belediye hizmetlerinin sunumunu ger\u00e7ekle\u015ftiren (veya ger\u00e7ekle\u015ftirecek) YZ sistemlerinin yak\u0131t\u0131! Google da elde etti\u011fi verilerle YZ sistemlerini e\u011fitiyor ve iyile\u015ftiriyor. Bug\u00fcn \u00fccretsiz internet eri\u015fimi i\u00e7in Google\u2019la anla\u015fma yapan belediyeler yar\u0131n ak\u0131ll\u0131 \u015fehirleri i\u00e7in Google\u2019dan \u00fccretli YZ hizmeti alacaklar\u2026<\/p>\n Morozov ve Bria\u2019n\u0131n (2018) i\u015faret etti\u011fi gibi \u015fehirler \u00e7ok \u00f6nemli olmakla beraber bug\u00fcn insanlar\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu t\u00fcm sorunlar\u0131 sadece \u015fehir ba\u011flam\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen m\u00fccadelelerle \u00e7\u00f6zemeyiz ve neoliberalizmin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmak isteyen \u015fehirlerin \u00f6ncelikle kendi s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n fark\u0131nda olmas\u0131 gerekiyor. \u015eehirler, Google, Facebook ve Uber gibi teknoloji \u015firketleriyle boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015febilecek hesaplama g\u00fcc\u00fcne ve veriye sahip de\u011filler. Ayr\u0131ca \u015fehirlerin politik ve ekonomik modelleri, yerel olarak de\u011fil, ulusal ve k\u00fcresel politikalarla belirleniyor. Dolay\u0131s\u0131yla asi \u015fehirlerin neoliberalizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadelesi \u00f6nemli ve gerekli ama s\u0131n\u0131rlar\u0131 var. Bu s\u0131n\u0131rlar, \u00f6zellikle \u015fehir d\u0131\u015f\u0131 alanlardaki akt\u00f6rlerle i\u015fbirli\u011fine gidilmedi\u011finde daha belirgin oluyor.<\/p>\n Morozov ve Bria\u2019n\u0131n (2018), \u015fehirlerin ba\u011f\u0131ms\u0131z ve etkili politikalarla kendi kaderlerine sahip \u00e7\u0131kmalar\u0131 ve bunda kararl\u0131 olmalar\u0131 gerekti\u011fini savunuyor. Uluslararas\u0131 sermaye, TTIP (The Transatlantic Trade and Investment Partnership \u2013 Transatlantik Ticaret ve Yat\u0131r\u0131m Ortakl\u0131\u011f\u0131) gibi anla\u015fmalarla temel altyap\u0131n\u0131n yeniden belediyele\u015ftirilmesini, alternatif veri sahipli\u011fi y\u00f6netim bi\u00e7imlerini veya Airbnb, Uber gibi \u015firketlerin faaliyetlerinin s\u0131radan yurtta\u015flar\u0131n haklar\u0131 do\u011frultusunda d\u00fczenlenmesini engellemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. TTIP gibi \u015fehirlerin elini kolunu ba\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015fan d\u00fczenlemelere kar\u015f\u0131 \u015fehirlerin bir araya gelebilmesi \u00f6nemli.<\/p>\n Ama daha \u00f6nemlisi dijital teknolojilerin artan \u00f6nemini do\u011fru de\u011ferlendirebilmek. E\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, ula\u015f\u0131m, enerji gibi hizmetler dijital teknolojilere ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelmeye ba\u015flad\u0131. Bu hizmetler, ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerle beraber Morozov ve Bria\u2019n\u0131n (2018) \u00fcst hizmet (meta-utility) ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi alg\u0131lay\u0131c\u0131lar, veri ve algoritmalardan olu\u015fan bir yap\u0131n\u0131n alt\u0131nda toplan\u0131yorlar. Belediyeler teknoloji \u00fczerindeki egemenliklerini kaybettiklerinde di\u011fer altyap\u0131lar \u00fczerindeki belirleyicilikleri de zay\u0131fl\u0131yor. Bu nedenle, \u015fehirlerin kulland\u0131klar\u0131 teknolojilerin i\u015fleyi\u015fi ve hangi ama\u00e7lara hizmet etti\u011fi hakk\u0131nda s\u00f6z sahibi olabilmesi anlam\u0131na gelen teknolojik egemenlik giderek daha fazla \u00f6nem kazan\u0131yor. Art\u0131k, su, enerji, bar\u0131nma, e\u011fitim gibi haklar\u0131 dijital teknolojilerden ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnemeyiz.<\/p>\n Paul Mason\u2019\u0131n, Teknolojik Egemenlik \u0130\u00e7in Barselona \u0130nisiyatifi\u2019nin kurulu\u015funda vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi \u015fehirlerin teknoloji hakk\u0131nda b\u00fct\u00fcnsel bir yakla\u015f\u0131ma ihtiyac\u0131 var (https:\/\/medium.com\/mosquito-ridge\/postcapitalism-and-the-city-6dda80bc201d<\/a>). Mason\u2019a g\u00f6re teknolojik egemenlik i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gerekenler:<\/p>\n Barselona Belediyesi, teknolojik egemenlik ve m\u00fc\u015ftereklere dayal\u0131 bir \u015fehrin hayata ge\u00e7irilmesinde \u00f6nemli ad\u0131mlar atan, yurtta\u015f odakl\u0131 belediyelerin ba\u015f\u0131nda geliyor. Barselona deneyiminin g\u00f6sterdi\u011fi gibi teknolojik egemenlik i\u00e7in m\u00fccadele, ittifaklar kurmay\u0131 gerektiriyor. Bu nedenle, teknolojik egemenlik i\u00e7in y\u00fcr\u00fct\u00fclen m\u00fccadele, \u015fehir hakk\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan veya neoliberalizm kar\u015f\u0131t\u0131 di\u011fer m\u00fccadelelerden ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Barselona\u2019da neoliberalizmin stat\u00fckosuna meydan okuyan belediye ba\u015fkan\u0131 Ada Colau\u2019nun bar\u0131nma hakk\u0131 m\u00fccadelesinden gelen biri olmas\u0131 rastlant\u0131 de\u011fil. Colau y\u00f6netime geldikten hemen sonra bar\u0131nman\u0131n yan\u0131nda su ve enerji sorunlar\u0131yla ilgilendi; platform ekonomisini d\u00fczenlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Barselona y\u00f6netimi, teknolojinin art\u0131k sadece teknoloji olmad\u0131\u011f\u0131, bir \u00fcst hizmet oldu\u011fu bilinciyle temel bile\u015fenleri<\/p>\n olan Dijital D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm Yol Haritas\u0131\u2019n\u0131 yay\u0131mlad\u0131.<\/p>\n \u015eehirler, teknolojiyi ger\u00e7ekten s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik, ekonomik geli\u015fme ve yurtta\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline getirebilir. Refah devletinin bir\u00e7ok hizmetinin teknolojiye (ve dolay\u0131s\u0131yla bu hizmeti sunanlara) ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geliyor olmas\u0131 Morozov ve Bria\u2019n\u0131n (2018) dokuz maddede \u00f6zetledi\u011fi teknolojik egemenlik d\u00fc\u015f\u00fcncesini daha \u00f6nemli yap\u0131yor. On y\u0131l \u00f6nce dijital teknolojiler daha \u00e7ok ileti\u015fim hakk\u0131 ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcyle ili\u015fkilendirilirken art\u0131k sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, su, enerji gibi haklar dijital hizmetleri sunanlara ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geliyor. Morozov ve Bria\u2019n\u0131n (2018) baz\u0131 \u00f6nerileri \u015fu an bize \u00e7ok uzak gelse de bu \u00f6nerilerin arka plan\u0131nda \u015fehrin, kendini ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak nas\u0131l yeniden \u00fcretebilece\u011fi ve s\u00fcrd\u00fcrebilece\u011fi sorusu var.<\/p>\n Bir zamanlar veri toplaman\u0131n temelinde kullan\u0131c\u0131lara en uygun reklam\u0131 g\u00f6stermek vard\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise veri, YZ\u2019ye dayal\u0131 hizmetlerin temelini olu\u015fturuyor. Platform ekonomilerini kamu \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda d\u00fczenleyebilmek i\u00e7in ki\u015fisel verinin sahipli\u011fi, kontrol\u00fc ve y\u00f6netimi hakk\u0131ndaki sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi gerekiyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde nesnelerin interneti teknolojisinin par\u00e7al\u0131 yap\u0131s\u0131, \u00fcr\u00fcn\u00fc satan \u015firketler d\u0131\u015f\u0131ndaki akt\u00f6rlerin s\u00fcrece dahil olmas\u0131n\u0131 ve yenilik\u00e7i \u00e7\u00f6z\u00fcmler geli\u015ftirmesini zorla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n Bu nedenle, belediyelerin g\u00fcvenli veri payla\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7in gerekli ko\u015fullar\u0131 sa\u011flamalar\u0131 gerekiyor. Airbnb ve Uber ile rekabet etmek isteyen bir \u015fehir, gerekli ham veriye sahip olmadan bunu ger\u00e7ekle\u015ftiremez. Baz\u0131 \u015fehirlerin ise ham veriye sahip olmalar\u0131na ra\u011fmen bunu organize etmekte zorland\u0131klar\u0131 ve veriden somut bir de\u011fer elde edemedikleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u015eehir veri m\u00fc\u015ftereklerinin hayat ge\u00e7irilmesi, ademimerkeziyet\u00e7i yenilik ekosistemi sayesinde yenilik\u00e7i giri\u015fimcilerin ve teknoloji merakl\u0131s\u0131 yurtta\u015flar\u0131n potansiyelini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karabilir. Veriye dayal\u0131 merkezi platform ekonomilerinin ademimerkeziyet\u00e7i, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ve m\u00fc\u015ftereklere dayal\u0131 bir yap\u0131ya ge\u00e7i\u015fi zorlanabilir. Bu ge\u00e7i\u015f, verinin kamu \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131labilmesinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n D\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 \u015fehirlerinde veri m\u00fc\u015ftereklerine dayal\u0131 \u00e7e\u015fitli giri\u015fimler var. Bu giri\u015fimlerin ba\u015f\u0131nda, AB destekli DECODE projesi geliyor. Amsterdam ve Barselona\u2019da y\u00fcr\u00fct\u00fclen projede, verinin sahipli\u011fini ve kontrol\u00fcn\u00fc yurtta\u015flara veren, bir yandan veri payla\u015f\u0131m\u0131na olanak sa\u011flarken di\u011fer yandan mahremiyet haklar\u0131n\u0131 koruyan ademimerkeziyet\u00e7i bir altyap\u0131 in\u015fa ediliyor. Veri, onu kullanarak bir \u015feyler \u00fcretmek isteyen herkesin kullan\u0131m\u0131na a\u00e7\u0131k. Helsinki\u2019deki MyData projesi, ki\u015fisel veri y\u00f6netimine insan merkezli yakla\u015farak kurulu\u015flar\u0131n veri ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 insanlar\u0131n dijital haklar\u0131yla birle\u015ftirme \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ki\u015fisel verilerin ikincil kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in yurtta\u015flar\u0131n r\u0131zas\u0131 \u015fart\u0131n\u0131 getiriyor. Paris\u2019teki DataCit\u00e9s projesi, yine ki\u015fisel haklar ve verinin kullan\u0131m\u0131 aras\u0131ndaki sorunu a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Ula\u015f\u0131m, enerji ve at\u0131k y\u00f6netimi alanlar\u0131nda \u015fehir hizmetleri i\u00e7in alternatif modeller geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u0130ngiltere\u2019de Nesta\u2019n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde geli\u015ftirilen Sa\u011fl\u0131k Bilgisi M\u00fc\u015fterekleri hastal\u0131klar, te\u015fhisler ve tedaviler hakk\u0131ndaki bilgileri bir araya getiriyor.<\/p>\n K\u0131sacas\u0131, veri m\u00fc\u015ftereklerinin iki \u00f6nemli bile\u015feni var: mahremiyetin korunmas\u0131 ve yeni \u00fcr\u00fcnler geli\u015ftirmek isteyenler i\u00e7in verinin payla\u015f\u0131m\u0131.<\/p>\n \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m ve a\u00e7\u0131k standartlar\u0131n temelinde, yeni \u00fcr\u00fcnler geli\u015ftirmek isteyenler i\u00e7in gerekli ko\u015fullar\u0131 sa\u011flama ve bir ya da birka\u00e7 \u015firketin dijital altyap\u0131n\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irmesini \u00f6nleme hedefi var. \u00dcr\u00fcn\u00fcn kaynak koduna eri\u015fim ve onu yeni ihtiya\u00e7lara g\u00f6re yeniden \u00fcretebilme hakk\u0131 \u00fcretim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn temelini olu\u015fturuyor. A\u00e7\u0131k standartlar da kullan\u0131c\u0131y\u0131 belirli bir firmaya ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131ktan kurtar\u0131yor ve geli\u015ftirilecek yeni sistemlerin eskileriyle uyum halinde \u00e7al\u0131\u015fabilmesini sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\nNeden ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler?<\/h3>\n
\u015eirketlerin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde geli\u015ftirilen ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler<\/h3>\n
\n
H\u00fck\u00fcmetlerin y\u00f6netti\u011fi ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler<\/h3>\n
\u00c7in<\/h3>\n
Hindistan<\/h3>\n
Yurtta\u015f odakl\u0131 ak\u0131ll\u0131 \u015fehirler ve teknolojik egemenlik<\/h3>\n
Ak\u0131ll\u0131 \u015fehirlerde teknolojik egemenlik neden gerekli?<\/h3>\n
\n
\n
Teknolojik egemenlik nas\u0131l kazan\u0131l\u0131r?<\/h3>\n
1. Alternatif veri sahipli\u011fi y\u00f6netim bi\u00e7imleri: \u015eehir veri m\u00fc\u015fterekleri<\/strong><\/h4>\n
2. \u00d6zg\u00fcr Yaz\u0131l\u0131m, a\u00e7\u0131k standartlar ve esnek hizmet sa\u011flama<\/strong><\/h4>\n
![\"\"](\"http:\/\/politeknik.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/sendikaorgdergiozelsayi2-15-1024x684-1.jpeg\")
<\/a><\/p>\n