{"id":36120,"date":"2021-08-02T13:30:03","date_gmt":"2021-08-02T10:30:03","guid":{"rendered":"http:\/\/politeknik.org.tr\/?p=36120"},"modified":"2021-08-02T21:43:16","modified_gmt":"2021-08-02T18:43:16","slug":"yillardir-kuraklik-var-ormanlarda-onlem-alinmamis-hazirlik-yapilmamis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/yillardir-kuraklik-var-ormanlarda-onlem-alinmamis-hazirlik-yapilmamis\/","title":{"rendered":"“Y\u0131llard\u0131r kurakl\u0131k var, ormanlarda \u00f6nlem al\u0131nmam\u0131\u015f, haz\u0131rl\u0131k yap\u0131lmam\u0131\u015f”"},"content":{"rendered":"

T\u00fcrkiye’de son haftalarda s\u0131kla\u015fan orman yang\u0131nlar\u0131 devam ediyor. Binlerce hektar orman, canl\u0131 yok oldu. Manavgat’ta yedi, Mu\u011fla’n\u0131n Marmaris il\u00e7esinde ise bir ki\u015fi ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi.<\/p>\n

Yang\u0131nlarla birlikte ilk tart\u0131\u015f\u0131lan ise iktidar\u0131n yang\u0131nlara m\u00fcdahale konusundaki yetersizli\u011fi, yang\u0131n s\u00f6nd\u00fcrme ara\u00e7lar\u0131n\u0131n eksikli\u011fi, acil durum y\u00f6netimi konusundaki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k oldu.<\/p>\n

AKP iktidar\u0131, \u00fclkenin ormanlar\u0131, gelece\u011fi s\u00f6z konusu iken kamu varl\u0131klar\u0131n\u0131 talan etti\u011fini, yang\u0131n \u00f6ncesinde bilim insanlar\u0131n\u0131n uyar\u0131lar\u0131na ra\u011fmen hi\u00e7bir haz\u0131rl\u0131k yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6nlem almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir kez daha g\u00f6stermi\u015f oldu.<\/p>\n

Son y\u0131llarda s\u0131kla\u015fan ve her y\u0131l m\u00fcdahalede daha yetersiz kal\u0131nan yang\u0131nlar\u0131, fazlaca yang\u0131n\u0131n meydana geldi\u011fi Kaliforniya\u2019da ya\u015fayan, iklim\/su konusunda ara\u015ft\u0131rmalar yapan meslekta\u015f\u0131m\u0131z biyoloji\/kimya m\u00fchendisi G\u00f6k\u00e7e \u015eencan ile konu\u015ftuk, deneyimlerini dinledik.<\/p>\n

\u015e\u00f6yle ba\u015flayal\u0131m istersen. Yang\u0131na kar\u015f\u0131 \u00f6n haz\u0131rl\u0131k, koruma ve m\u00fcdahaleyle ilgili g\u00fcncel ya\u015fananlar hakk\u0131nda bir de\u011ferlendirme yapar m\u0131s\u0131n? <\/em><\/strong><\/p>\n

G\u00f6zlemlerimle ba\u015flayay\u0131m. Kaliforniya\u2019da ya\u015f\u0131yorum ve burada da s\u0131k\u00e7a yang\u0131nlar ya\u015fan\u0131yor. Neler yap\u0131l\u0131yor, nas\u0131l deneyimler onlar\u0131 da anlatmaya \u00e7al\u0131\u015fay\u0131m. T\u00fcrkiye\u2019de ba\u015flayan yang\u0131nlar\u0131 ilk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde beni en \u00e7ok korkutan \u015fey h\u0131zl\u0131 yay\u0131lmalar\u0131 oldu. Temel etmenlere bakt\u0131\u011f\u0131mda r\u00fczgar\u0131, kurakl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcyorum. T\u00fcrkiye 2019 y\u0131l\u0131ndan bu yana, hatta bence 2017\u2019ye kadar uzan\u0131yor, ciddi bir kurakl\u0131k ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n

Kurakl\u0131kta bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc \u00e7ok kurur, topraktaki nem olduk\u00e7a azal\u0131r. Bu da yang\u0131n tehdidinin bu denli fazla olmas\u0131nda ciddi etken. H\u0131zla yay\u0131lmalar\u0131, kurakl\u0131kla birlikte olu\u015fan kuru bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc ile \u00e7ok daha olas\u0131 hale gelir, geliyor.<\/p>\n

Di\u011fer bir yandan organizasyon eksikli\u011fini g\u00f6rmek benim i\u00e7in olduk\u00e7a hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131yd\u0131. \u00d6rne\u011fin Kaliforniya\u2019da, bir yerle\u015fim alan\u0131, k\u00f6y, kasaba ormanl\u0131k alanlar\u0131n\u0131n yak\u0131n\u0131ndaysa ve ormanda yang\u0131n riski y\u00fcksek ise ki Akdeniz iklimindeki ormanlarda bu risk \u00e7ok y\u00fcksek, tahliye planlar\u0131 oluyor mutlaka, acil durum tahliye planlar\u0131 yap\u0131l\u0131yor. Acil durumda hangi yollar kullan\u0131l\u0131r, hangi yollar a\u00e7\u0131l\u0131r kapat\u0131l\u0131r ki insanlar, canl\u0131lar h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde tahliye edilebilsinler diye kurgulan\u0131yor. Bu konuyla ilgili T\u00fcrkiye\u2019de g\u00f6r\u00fcnen hi\u00e7bir \u015fey yok. Burada g\u00f6rev halk\u0131n de\u011fil, \u00fclkeyi y\u00f6netenlerin, yerel y\u00f6netimlerin. Koordinasyon eksi\u011fini g\u00f6zlemliyorum. \u00d6zellikle yang\u0131ndan etkilenen insanlar kendi ba\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7aresine bakmak zorunda kald\u0131. Uzun s\u00fcre m\u00fcdahale, yard\u0131m, acil durum y\u00f6netimi g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. Bu durum; haz\u0131rl\u0131k eksikli\u011fini, yang\u0131nlar\u0131n, acil durum y\u00f6netiminin \u00f6nceliklendirilmedi\u011fini g\u00f6steriyor. Bu ciddi bir sorun.<\/p>\n

Sosyal medyada da payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131n. Kas\u0131m ay\u0131ndan itibaren \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini, yang\u0131nlar\u0131n \u00f6nlenebilmesi, \u00f6nlenemiyorsa bile h\u0131zl\u0131 m\u00fcdahale i\u00e7in planlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini belirtmi\u015ftin. Di\u011fer yandan b\u00fct\u00e7eye de\u011findin, acil durum haz\u0131rl\u0131klar\u0131 i\u00e7in. Biraz daha a\u00e7ar m\u0131s\u0131n?<\/strong><\/em><\/p>\n

B\u00fct\u00e7eden ba\u015flayay\u0131m. Yap\u0131lacak elbette \u00e7ok \u015fey var. Birincisi afet koordinasyonu ve lojistik. Bu konu \u00fclkenin iklim \u015fartlar\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek planlanmal\u0131. Afet kitleri olu\u015fturulabilir. Ekipman eksikli\u011fi yok diyorlar, u\u00e7ak eksikli\u011fi oldu\u011fu ortada. Kapasite eksikli\u011fi oldu\u011fu ortada. Bu denli kay\u0131plar ya\u015fan\u0131yorsa ve m\u00fcdahalede ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k ortaya \u00e7\u0131k\u0131yorsa kaynaklar yeterince iyi harcanmam\u0131\u015f, b\u00fct\u00e7eler do\u011fru olu\u015fturulmam\u0131\u015f, planlama iyi haz\u0131rlanmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Yang\u0131n sonras\u0131 iyile\u015fme de ayr\u0131 bir s\u00fcre\u00e7. Vatanda\u015flar\u0131n kay\u0131plar\u0131n\u0131n giderilmesi, yang\u0131ndan etkilenen b\u00f6lgelerin bilimsel y\u00f6ntemlerle eski canl\u0131l\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fturulmas\u0131 da b\u00fct\u00e7ede g\u00f6zetilmesi gereken noktalar. \u00dclkenin kayna\u011f\u0131 var, bunu g\u00f6r\u00fcyorum, sadece do\u011fru yere harcanm\u0131yor.\"\"<\/p>\n

Peki ormanlar\u0131n kullan\u0131m\u0131; orman s\u0131n\u0131r\u0131ndaki yap\u0131la\u015fmalar, yerle\u015fim planlamas\u0131\u2026 Biliyoruz, talan\u0131, tahribat\u0131 konu\u015fmadan olmaz. Ekolojik y\u0131k\u0131mdan ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fil yang\u0131nlar. Siz de s\u00f6ylediniz, ya\u015fananlar neden s\u00fcrpriz de\u011fil, beklenmedik de\u011fil?<\/em><\/strong><\/p>\n

Her y\u0131l ya\u015fanan ancak daha \u00f6nce hi\u00e7 ya\u015fanmayan vakalar\u0131n da \u00fczerine eklendi\u011fi bir d\u00f6nemi ya\u015f\u0131yoruz. \u00d6rne\u011fin bu y\u0131l Alaska\u2019da yang\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131. Rusya\u2019da Yakut b\u00f6lgesinde yang\u0131n g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015fland\u0131. Bunlar Kuzey \u00fclkeleri. Akdeniz ikliminin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yerlerde yang\u0131n, bu iklimlerin bir par\u00e7as\u0131. Mangaldan, izmaritten, kuru \u015fim\u015fekten vb. vakalardan \u00e7\u0131kabilir. \u00d6rne\u011fin Kaliforniya\u2019da bir \u00e7ift\u00e7i ar\u0131 kovan\u0131na kaz\u0131k \u00e7akarken yang\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131. Yanmaya m\u00fcsait bir ortamda, iklim ko\u015fullar\u0131 bu kadar kurudu\u011funda en k\u00fc\u00e7\u00fck olaylar bile b\u00fcy\u00fck yang\u0131nlar ba\u015flatabiliyor. Bu normal ayn\u0131 zamanda anormal. Akdeniz ilkimi kuru, \u00f6zellikle yaz\u0131n \u00e7ok kuru. Ciddi kurakl\u0131k var, t\u0131rman\u0131yor her y\u0131l. Yang\u0131n say\u0131lar\u0131nda ciddi art\u0131\u015f var. Daha \u015fiddetli yang\u0131nlar olu\u015fmas\u0131, yang\u0131nlar\u0131n s\u0131kla\u015fmas\u0131 kurakl\u0131kla do\u011frudan ilgili. \u0130klimlerin \u00f6zellikleri de\u011fi\u015fiyor. Ormanlar yang\u0131na kar\u015f\u0131 daha k\u0131r\u0131lgan hale geliyor, \u00f6nlemler artt\u0131r\u0131lmal\u0131.<\/p>\n

Ormanl\u0131k alanlarda y\u00fcr\u00fct\u00fclen faaliyetler, yap\u0131la\u015fma elbette ki b\u00f6lgeye insan ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 artt\u0131r\u0131yor. Bu da bir risk. Yang\u0131n say\u0131lar\u0131n\u0131 artt\u0131ran etkenlerden biri.<\/p>\n

Peki ne yap\u0131lmal\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

Yang\u0131na hassasiyeti olan b\u00f6lgelerde izin verilen yap\u0131larda kullan\u0131lan malzemelere y\u00f6nelik s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmalar da getirilebilir. Yang\u0131n riskinin minimuma indirilmesi gerekiyor. Ayr\u0131ca yang\u0131nlarda yerle\u015fim alanlar\u0131n\u0131n korunabilmesi i\u00e7in bile planlama \u00f6nemli.<\/p>\n

Kurakl\u0131k konusunda \u00f6nlemler al\u0131nmal\u0131. \u00dclkeyi y\u00f6netenler planlamalar\u0131n\u0131 bu \u00f6l\u00e7ekte yapmal\u0131.<\/p>\n

E\u011fer ormanlar\u0131 kendi haline b\u0131raksayd\u0131k kendilerini rehabilite edebilirlerdi. Akdeniz ormanlar\u0131 yang\u0131nlara al\u0131\u015f\u0131k. Bir\u00e7ok a\u011fac\u0131n tohumlar\u0131 bu \u015fartlarda ayakta kalabiliyor. Ormanlar\u0131n kendini iyile\u015ftirme mekanizmalar\u0131 var. Buna f\u0131rsat vermek gerekiyor. Bu \u00e7o\u011fu zaman yap\u0131lm\u0131yor. Herkes yanan b\u00f6lgenin tahrip edilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fananlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce kayg\u0131lar\u0131nda haks\u0131z da de\u011filler.<\/p>\n

Yanan alanlar\u0131n kamusal g\u00f6zetim alt\u0131nda talan edilmesini \u00f6nlemek zorunday\u0131z. Ormanlar\u0131n kendisini iyile\u015ftirmesini h\u0131zland\u0131rmak i\u00e7in uygulanan y\u00f6ntemler var. Her fidan, her a\u011fa\u00e7 her b\u00f6lgeye uymayabilir. Orman restorasyonu bilimsel olarak yap\u0131lmal\u0131. Do\u011fal \u015fartlar garanti edilebilirse 1-2 ya\u011fmur sonras\u0131nda ekosistem kendini onarmaya ba\u015flar. Do\u011fan\u0131n kendini iyile\u015ftirme kapasitesi var. \u00dclkeyi y\u00f6netenler bu konuda garanti vermeli.<\/p>\n

politeknik.org.tr<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"T\u00fcrkiye’de son haftalarda s\u0131kla\u015fan orman yang\u0131nlar\u0131 devam ediyor. Binlerce hektar orman, canl\u0131…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":36121,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[2,4703],"tags":[5341,2189,3712,1594,5338,5339,5340,1114],"class_list":{"0":"post-36120","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-haberler","8":"category-kent-ve-doga","9":"tag-acildurum","10":"tag-agac","11":"tag-manset","12":"tag-orman","13":"tag-ormanyanginlari","14":"tag-yanginsondurme","15":"tag-yanginsordurmaaraclari","16":"tag-yangin"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36120","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36120"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36120\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/36121"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36120"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36120"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36120"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}