![\"\"](\"http:\/\/politeknik.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/musilaj-2-01.jpeg\")
Levent Art\u00fcz:<\/strong> Filtre kahve yapanlar bilir, french press diye bir alet vard\u0131r. French press\u2019e yukardan bast\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda kahve partik\u00fclleri a\u015fa\u011f\u0131da birikir, kahve yukar\u0131da kal\u0131r. M\u00fcsilaj Marmara Denizi\u2019nde t\u0131pk\u0131 french press gibi \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, deniz dibine \u00e7\u00f6kerken ortamdaki irili ufakl\u0131 partik\u00fclleri i\u00e7ine hapsediyor. Denizde bulan\u0131kl\u0131\u011fa sebep olan ask\u0131daki kat\u0131 madde ve planktonlar gibi unsurlar\u0131 ortadan kald\u0131rarak dibe \u00e7\u00f6k\u00fcyor. Marmara\u2019da ya\u015fanan tamamen buydu, yani bu ge\u00e7ici bir p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131ll\u0131k.<\/p>\n \u00d6yleyse m\u00fcsilaj\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc deniz taban\u0131na m\u0131 \u00e7\u00f6kt\u00fc?<\/em><\/p>\n Evet. M\u00fcsilaj, a\u011fustosta t\u0131pk\u0131 french press \u00f6rne\u011findeki gibi dibe \u00e7\u00f6kt\u00fc. M\u00fcsilaj \u00e7\u00f6kt\u00fckten sonra dalga hareketleriyle ve bakteriyolojik faaliyetten dolay\u0131 olu\u015fan mikroskobik hava kabarc\u0131klar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden hareket ederek da\u011f\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. Kopan par\u00e7alara \u201cbulut\u201d deriz. Marmara\u2019n\u0131n baz\u0131 yerlerindeki su katmanlar\u0131nda 25 metre ile 100 metre aras\u0131ndaki derinliklerde m\u00fcsilaj \u201cbulut\u201d olarak g\u00f6z\u00fckt\u00fc. Baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerde m\u00fcsilaj\u0131n i\u00e7ine hapsetti\u011fi a\u011f\u0131rl\u0131k daha fazla oldu\u011fu i\u00e7in erken \u00e7\u00f6ken b\u00f6lgeler oldu. Bu da m\u00fcsilaj\u0131n par\u00e7alanmas\u0131na sebebiyet verdi. Par\u00e7alanan k\u0131s\u0131mlar ayr\u0131\u015ft\u0131, \u201ckar tanesi\u201d veya \u201ct\u00fcl perde\u201d dedi\u011fimiz yap\u0131lar olu\u015ftu. Yani m\u00fcsilaj Marmara Denizi\u2019nin her noktas\u0131nda, kimi b\u00f6lgede \u201ct\u00fcl perde\u201d, kimi b\u00f6lgede \u201cku\u015fak\u201d, kimi b\u00f6lgede \u201cyalanc\u0131 taban\u201d dedi\u011fimiz bir yap\u0131ya kavu\u015ftu. Denizin y\u00fczeyinden toplanan\u0131 kaale alm\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc o \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir par\u00e7a\u2026<\/p>\n Canl\u0131 \u00f6l\u00fcmlerinin temel nedeni Ergene derin deniz de\u015farj\u0131. Akl\u0131n\u0131z\u0131n almayaca\u011f\u0131 kadar kirletici unsur Marmara Denizi\u2019ne veriliyor. 2013\u2019te Ergene derin deniz de\u015farj\u0131n\u0131n muhtemel etkilerini modellemi\u015ftik. Marmara Denizi\u2019ndeki renk de\u011fi\u015fimleri ve canl\u0131 \u00f6l\u00fcmleri o senaryoya tamamen uyuyor.<\/p><\/blockquote>\n <\/p>\n French press \u00f6rne\u011finde, aletin s\u00fczge\u00e7li k\u0131sm\u0131n\u0131 dibe do\u011fru bast\u0131rarak kat\u0131 maddelerin \u00e7\u00f6kmesi ve dipte kalmas\u0131 sa\u011flan\u0131yor. Marmara denizinde bu \u201cbast\u0131rma\u201d etkisini yaratan ve kat\u0131 maddeleri dipte tutan etken neydi?<\/em><\/strong><\/p>\n M\u00fcsilaj\u0131n form de\u011fi\u015ftirmesi deniz suyunun fiziksel veya kimyasal de\u011fi\u015fimlerine ba\u011fl\u0131. Denize girip bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda m\u00fcsilaj k\u00fctlesi t\u0131pk\u0131 bir bulut gibi \u00f6n\u00fcn\u00fczden ge\u00e7er. Ortam\u0131n \u015fartlar\u0131 m\u00fcsilaj k\u00fctlesinin bi\u00e7imini etkiler. Marmara Adas\u0131\u2019n\u0131n kuzeyinde m\u00fcsilaj \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde \u00e7\u00f6kt\u00fc ve deniz dibindeki sedimana kar\u0131\u015ft\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc o b\u00f6lgede mermer ocaklar\u0131 var. Mermer ocaklar\u0131n\u0131n \u00fcretti\u011fi havadaki partik\u00fcller denize ya\u011f\u0131yor. M\u00fcsilaj bu partik\u00fcllerle a\u011f\u0131rla\u015f\u0131yor, a\u011f\u0131rla\u015fan m\u00fcsilaj daha h\u0131zl\u0131 bat\u0131yor. Tekirda\u011f civar\u0131nda, Ergene derin deniz de\u015farj\u0131n\u0131n etkisiyle sudaki baz\u0131 parametrelerin de\u011fi\u015fmesi sonucu m\u00fcsilaj kar tanesi dedi\u011fimiz bir hal ald\u0131, suyun i\u00e7inde as\u0131l\u0131 duruyor. Marmara\u2019da bir s\u00fcre \u00f6nce alt\u0131-yedi g\u00fcn s\u00fcren ciddi bir f\u0131rt\u0131na ya\u015fad\u0131k. Denizdeki \u00e7alkalanmadan dolay\u0131 Karabiga burnunun arkas\u0131ndaki korunakl\u0131 b\u00f6lgede ve Marmara Adas\u0131\u2019n\u0131n r\u00fczg\u00e2r\u0131 engelledi\u011fi yerlerde a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 25 metrelik derinlikte m\u00fcsilaj yalanc\u0131 taban olu\u015fturdu. Bu durumu, bu durumun mekanizmas\u0131n\u0131 bilim insanlar\u0131 olarak \u00e7\u00f6zebilmi\u015f de\u011filiz. <\/p>\n M\u00fcsilaj kitlesi deniz taban\u0131na \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcnde ne oluyor? MAREM olarak yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z ara\u015ft\u0131rmalarda bununla ilgili nas\u0131l verilere ula\u015ft\u0131n\u0131z?<\/em><\/strong><\/p>\n M\u00fcsilaj dibe \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcnde deniz taban\u0131n\u0131 \u00f6rt\u00fcyor. Bal\u0131klar\u0131n ve di\u011fer canl\u0131lar\u0131n solunumunu engelliyor. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmalarda ciddi miktarda yenge\u00e7 \u00f6l\u00fcm\u00fcne rastlad\u0131k. M\u00fcsilaj yenge\u00e7lerin hareketini, solunumunu ve beslenmesini etkileyerek onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. M\u00fcsilaj sedimana kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda \u00e7e\u015fitli bakteriler m\u00fcsilaj\u0131 par\u00e7alamaya ba\u015fl\u0131yor. Bunun sonucunda hidrojen s\u00fclf\u00fcr ve metan olu\u015fuyor. Yani m\u00fcsilaj deniz taban\u0131n\u0131 oksijensiz bir alana \u00e7evirmeye ba\u015fl\u0131yor. Deniz taban\u0131ndaki m\u00fcsilaj\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 oksijenin fazla oldu\u011fu \u00fcst katmanlardaki gibi h\u0131zl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sediman\u0131n i\u00e7inde tabakala\u015fmaya neden olup, sediman\u0131n i\u00e7inde ya\u015fayan canl\u0131lara da zarar vermeye ba\u015fl\u0131yor. Mesela yedi\u011fimiz derinsu pembe karidesi sediman\u0131n hemen \u00fczerinde, \u00e7amurun lapa gibi oldu\u011fu b\u00f6lgelerde ya\u015far. M\u00fcsilaj\u0131n etkileri \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc. \u00c7ok uzun bir inci kolyenin ipinin kesildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. \u0130p kesilince kolye da\u011f\u0131l\u0131r, incilerin her biri ba\u015fka bir tarafa gider. Marmara Denizi\u2019ndeki oksijensizlik, renk de\u011fi\u015fimleri, kirlilik kopmu\u015f bir kolyenin incileri gibi etrafa da\u011f\u0131ld\u0131. Marmara\u2019daki durum b\u00f6yle\u2026<\/p>\n M\u00fcsilaj\u0131n biyolojik etkisini g\u00f6rmek i\u00e7in bal\u0131klar\u0131 inceledik. \u0130stavriti a\u00e7t\u0131k ve deforme olmu\u015f \u00fcreme organlar\u0131n\u0131 ve karaci\u011fer dokusunu g\u00f6rd\u00fck. 200 istavriti inceledik, hepsinin sindirim sisteminde vibrio bakterisi vard\u0131. Numune ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z istavritlerin hepsi hasta!<\/p><\/blockquote>\n <\/p>\n Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z bilgilendirme metninin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ne zaman ba\u015flad\u0131n\u0131z, nas\u0131l bir \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctt\u00fcn\u00fcz?<\/em><\/strong><\/p>\n \u015eubatta MAREM\u2019in k\u0131\u015f seferini, temmuzda yaz seferini yapar\u0131z. 2021\u2019de ocak ba\u015f\u0131nda, Tekirda\u011f Ho\u015fk\u00f6y\u2019deki bal\u0131k\u00e7\u0131lar bana k\u0131y\u0131ya vurmu\u015f iskorpitlerin, kiklalar\u0131n videolar\u0131n\u0131 g\u00f6ndermeye ba\u015flad\u0131. Ocak\u0131n 6\u2019s\u0131 olmadan \u015eark\u00f6y\u2019den Gelibolu y\u00f6n\u00fcne, Do\u011fan Arslan Bank\u0131 civar\u0131nda pelajik, yani su kolonunun i\u00e7inde ya\u015fayan bal\u0131klar\u0131n k\u0131y\u0131ya vurdu\u011fu videolar gelmeye ba\u015flad\u0131. \u00d6lm\u00fc\u015f g\u00fcm\u00fc\u015f bal\u0131klar\u0131 ve istavritlerden dolay\u0131 k\u0131y\u0131 bembeyazd\u0131. \u201cNe oluyor?\u201d dedik. MAREM\u2019in \u015eubat seferini \u00f6ne al\u0131p bal\u0131k \u00f6l\u00fcmlerinin meydana geldi\u011fi b\u00f6lgelerde 6 Ocak\u2019ta \u00f6l\u00e7\u00fcmlerimizi yapmaya ba\u015flad\u0131k. Baz\u0131 parametrelerde anlam veremedi\u011fimiz sapmalar vard\u0131. Mesela deniz suyundaki bak\u0131r miktar\u0131 \u00e7ok y\u00fcksekti. Marmara Ere\u011flisi\u2019yle Marmara Adas\u0131 aras\u0131na bir hat \u00e7ekin. Tam orta noktas\u0131nda bir anomali oldu\u011funu fark ettik. 15 Mart\u2019ta \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir alg patlamas\u0131 olay\u0131 tespit etmi\u015ftik. Proboscia alata denen bitkisel plankton t\u00fcr\u00fcnde patlama oldu ve m\u00fcsilaja neden olan olgu geli\u015fti. Bir-iki g\u00fcnde neredeyse Marmara Denizi\u2019nin \u00fcst su k\u00fctlesini dolduracak kadar \u00e7o\u011fald\u0131lar. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131za devam ederken Ergene\u2019den Marmara Denizi\u2019ne derin deniz de\u015farj\u0131n\u0131n faaliyete ge\u00e7ti\u011fini \u00f6\u011frendik. Eksik ta\u015flar yerine oturmu\u015ftu. Ergene\u2019nin kirleticilik unsuru \u00e7ok y\u00fcksek. Marmara\u2019da bal\u0131k \u00f6l\u00fcmlerine sebep olmas\u0131 gayet normaldi. 2007\u2019de g\u00f6r\u00fclen m\u00fcsilaj\u0131n nedeni Marmaray hafriyat\u0131n\u0131n \u00c7\u0131narc\u0131k \u00e7ukuruna d\u00f6k\u00fclmesiydi. Bu sene ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u00fcsilaj\u0131n tetikleyici unsuru da Ergene deniz de\u015farj\u0131 oldu. M\u00fcsilaj\u0131n yo\u011funlu\u011fundan dolay\u0131 a\u011fustosun 15\u2019ine kadar o\u015finografik \u00f6l\u00e7\u00fcmler yap\u0131lam\u0131yordu. M\u00fcsilaj \u00f6l\u00e7\u00fcm aletlerine bula\u015f\u0131p farkl\u0131 sonu\u00e7lar \u00e7\u0131kmas\u0131na neden oluyordu. 27 A\u011fustos\u2019ta m\u00fcsilaj\u0131n etkileriyle ilgili bir \u00e7al\u0131\u015fma ba\u015flatt\u0131k. 5 Eyl\u00fcl\u2019de de \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z sonu\u00e7land\u0131.<\/p>\n Yenge\u00e7lerin ve farkl\u0131 su k\u00fctlelerinde ya\u015fayan pelajik bal\u0131klar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc ne anlama geliyor?<\/em><\/strong><\/p>\n Canl\u0131 \u00f6l\u00fcmlerinin temel nedeni Ergene derin deniz de\u015farj\u0131. Akl\u0131n\u0131z\u0131n almayaca\u011f\u0131 kadar kirletici unsur Marmara Denizi\u2019ne veriliyor. 2013\u2019te Ergene derin deniz de\u015farj\u0131n\u0131n muhtemel etkilerini modellemi\u015ftik. T\u00fcrkiye Barolar Birli\u011fi\u2019nde sunumlar yapt\u0131k. Marmara Denizi\u2019ndeki renk de\u011fi\u015fimleri ve canl\u0131 \u00f6l\u00fcmleri o senaryoya tamamen uyuyor. 2013\u2019te \u00c7evre Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n kendi haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 senaryoda da a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k \u201cErgene derin deniz de\u015farj\u0131 ba\u015flad\u0131ktan sonra Marmara Denizi\u2019ndeki kirlilik y\u00fck\u00fc \u00fc\u00e7 bu\u00e7uk kat artacak\u201d deniyordu. O zamanlarda yap\u0131lan modellemelerde bug\u00fcn ya\u015fananlar \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Ergene deniz de\u015farj\u0131n\u0131n devreye girdi\u011finden haberimiz yoktu. Nelere yol a\u00e7aca\u011f\u0131 bilindi\u011finden, 2020 kas\u0131m-aral\u0131k aylar\u0131nda gizli sakl\u0131 devreye sokuldu.<\/p>\n Palamut ve l\u00fcfer Karadeniz\u2019den gelip Akdeniz\u2019e g\u00f6\u00e7 ediyor. G\u00f6\u00e7 zaman\u0131nda istavrit yiyerek besleniyorlar. Orkinos veya k\u0131l\u0131\u00e7 bal\u0131\u011f\u0131 gibi daha b\u00fcy\u00fck bal\u0131klar da palamutu veya l\u00fcferi yiyor. Enfekte olmu\u015f istavriti yiyen palamut onu yiyen orkinosu da hastaland\u0131rma riskini ta\u015f\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla hastal\u0131\u011f\u0131n Ege ve Akdeniz\u2019e yay\u0131lma riski var.<\/p><\/blockquote>\n <\/p>\n \u201cTa\u015flar yerine oturdu\u201d dediniz. Marmara\u2019n\u0131n suyundaki bak\u0131r miktar\u0131n\u0131n fazlal\u0131\u011f\u0131 da Ergene derin deniz de\u015farj\u0131yla m\u0131 ilgili?<\/em><\/strong><\/p>\n Evet. Bak\u0131r\u0131n analizi yap\u0131lamad\u0131. D\u00f6rt kere suland\u0131rd\u0131k, ama cihazlar\u0131m\u0131z alg\u0131layamad\u0131. Sudaki bak\u0131r \u00f6yle fazla ki cihazlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6l\u00e7ebilece\u011fi d\u00fczeyin \u00fczerinde. MAREM olarak 40\u2019a yak\u0131n a\u011f\u0131r metal \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131yoruz. Bak\u0131r ve t\u00fcm a\u011f\u0131r metallerle ilgili ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z sonu\u00e7lar\u0131 10-15 g\u00fcn sonra a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131z.<\/p>\n M\u00fcsilaj\u0131n Marmara Denizi\u2019nde yo\u011fun olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr oldu\u011fu mart ay\u0131ndan itibaren alt\u0131 ay ge\u00e7ti. Bu s\u00fcre i\u00e7inde m\u00fcsilaj suda varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. M\u00fcsilaj\u0131n deniz ekosistemine etkilerini g\u00f6zlemleyebildiniz mi?<\/em><\/strong><\/p>\n M\u00fcsilaj\u0131n etkilerini ara\u015ft\u0131r\u0131rken bas\u0131n\u0131 da takip ediyorduk. M\u00fcsilaj\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na zararl\u0131 olabilece\u011fine dair yaz\u0131lar \u00e7\u0131k\u0131yordu. Bu y\u00fczden Trakya Tabipler Birli\u011fi ba\u015fkan\u0131 Gamze Vural\u2019a \u201cgrubumuza doktorlar\u0131 da katal\u0131m, sa\u011fl\u0131kla ilgili sorulara da cevap verelim\u201d dedim. Bunun \u00fczerine gemimizde bakteriyoloji \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in bir laboratuar kurduk. Tekirda\u011f Nam\u0131k Kemal \u00dcniversitesi\u2019nden Prof. Dr. Dumrul G\u00fclen ve Dr. Mine Ayd\u0131n Kur\u00e7 mikrobiyolojik analizleri y\u00f6nettiler. Buna paralel olarak m\u00fcsilaj\u0131n biyolojik etkisini g\u00f6rmek i\u00e7in bal\u0131klar\u0131 inceledik. Bu incelemelerde bal\u0131\u011f\u0131n ya\u015f\u0131, boyu ve cinsiyetine de bak\u0131yoruz. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 arkada\u015flar\u0131m\u0131z \u201chocam bal\u0131klar\u0131n cinsiyetini tayin edemiyoruz\u201d dedi. Durumu anlayamad\u0131m, yanlar\u0131na gittim. \u0130stavriti a\u00e7t\u0131k ve deforme olmu\u015f \u00fcreme organlar\u0131n\u0131 ve karaci\u011fer dokusunu g\u00f6rd\u00fck. Sahiden de bal\u0131\u011f\u0131n cinsiyeti tayin edilemiyordu. Bal\u0131klar\u0131n karaci\u011ferleri de \u00e7ok k\u00f6t\u00fcyd\u00fc. 200 istavriti inceledik, hepsi bu durumdayd\u0131. Anlam veremedik. Mikrobiyoloji grubumuz farkl\u0131 derinliklerden al\u0131nan numunelerle \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131yordu. Vibrio grubu bakterilerin \u2013ki epey patojen bir gruptur\u2013 \u00f6zellikle y\u00fczeye yak\u0131n kesimlerde, yani 0,5 ile 50 m. derinlik aral\u0131\u011f\u0131nda b\u00fct\u00fcn besi yerlerinde \u00fcredi\u011fini g\u00f6rd\u00fck. Panik halinde, yeni istavrit numunelerinin sindirim sistemini ay\u0131r\u0131p testler yapt\u0131k. G\u00f6rd\u00fck ki, numune ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z istavritlerin hepsi hasta! \u0130stavritlerin sindirim sisteminde vibrio bakterisi vard\u0131. Farkl\u0131 bal\u0131klarda da ayn\u0131 hastal\u0131k s\u00f6z konusuydu. Bal\u0131klar\u0131n karaci\u011ferlerinde ve \u00fcreme organlar\u0131nda ciddi anomaliler vard\u0131. Bu y\u00fczden istavrit ve berlam bal\u0131klar\u0131 ya\u015flar\u0131na g\u00f6re olmas\u0131 gereken boy ve kilonun \u00e7ok alt\u0131nda. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131n sonucunda Tekirda\u011f\u2019da bir izleme laboratuar\u0131 kurma karar\u0131 ald\u0131k. Bir sene boyunca d\u00fczenli incelemeler yapaca\u011f\u0131z. Bu durum \u00e7ok tehlikeli. \u00c7\u00fcnk\u00fc vibrio insanlarda ve hayvanlarda sindirim sistemini etkileyen ve ishal gibi hastal\u0131klara neden olan bir bakteri t\u00fcr\u00fc.<\/p>\n Su \u00f6ylesine kirlendi ki k\u0131l\u0131\u00e7 ve orkinos gibi atletik bal\u0131klar, t\u0131pk\u0131 bir atlet gibi daha fazla oksijene ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131ndan Marmara\u2019ya giremiyor. Kontrol edemeyece\u011fimiz, oda\u011f\u0131nda Marmara olan Akdeniz, Karadeniz ve Ege\u2019yi etkileyebilecek bir bal\u0131k pandemisi s\u00f6z konusu.<\/p><\/blockquote>\n Nas\u0131l bir tehlikeden bahsediyorsunuz? Di\u011fer bal\u0131k t\u00fcrlerini ve insanlar\u0131 da etkileyecek bir salg\u0131n s\u00f6z konusu olabilir mi?<\/em><\/strong><\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zda Vibrio alginolyticus isimli vibrio ailesinden bakteriye bask\u0131n bir \u015fekilde rastlad\u0131k. Bu bakteri bal\u0131klara beslenme yoluyla bula\u015f\u0131yor. \u015eu s\u0131ralar l\u00fcfer ve palamut g\u00f6\u00e7\u00fc var. Bunlar hasta istavritleri yediklerinde hastal\u0131\u011f\u0131 g\u00f6\u00e7 ettikleri b\u00f6lgelere ta\u015f\u0131yacaklar. Palamut ve l\u00fcfer Karadeniz\u2019den gelip Akdeniz\u2019e g\u00f6\u00e7 ediyor. G\u00f6\u00e7 zaman\u0131nda istavrit yiyerek besleniyorlar. Orkinos veya k\u0131l\u0131\u00e7 bal\u0131\u011f\u0131 gibi daha b\u00fcy\u00fck bal\u0131klar da palamutu veya l\u00fcferi yiyor. Enfekte olmu\u015f istavriti yiyen palamut onu yiyen orkinosu da hastaland\u0131rma riskini ta\u015f\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla hastal\u0131\u011f\u0131n Ege ve Akdeniz\u2019e yay\u0131lma riski var. Hatta hastal\u0131k l\u00fcfer sayesinde Cebelitar\u0131k\u2019a kadar yay\u0131labilir, Marmara\u2019dan di\u011fer denizlere de s\u0131\u00e7rayabilir. \u0130lkbaharda Karadeniz y\u00f6n\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015fmesi beklenen g\u00f6\u00e7 s\u0131ras\u0131nda da hastal\u0131\u011f\u0131n Karadeniz\u2019deki bal\u0131k pop\u00fclasyonlar\u0131na bula\u015fma ihtimali var.<\/p>\n Genellikle bal\u0131klar \u00e7i\u011f olarak t\u00fcketilmedi\u011fi i\u00e7in \u015fu an itibar\u0131yla insanda ciddi bir risk olu\u015fturdu\u011funu sanm\u0131yorum, ancak ben insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 uzman\u0131 de\u011filim. Grubumuzdaki doktor arkada\u015flar\u0131m\u0131zdan \u00f6\u011frendi\u011fim kadar\u0131yla enfekte bal\u0131klar\u0131n \u0131s\u0131l i\u015flem g\u00f6rd\u00fckten sonra insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na ciddi bir zarar\u0131 yok. Ama dolayl\u0131 yoldan zararlar\u0131 var.[i] Esas sorun bu. Enfekte olan bal\u0131klar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 \u00f6lecek, bir k\u0131sm\u0131 da \u00fcreyemeyecek. D\u00f6llenmi\u015f yumurta adedinde azalmalar olacak. K\u0131ymetli bir protein kayna\u011f\u0131 olan su \u00fcr\u00fcnlerinden daha az faydalanabilece\u011fiz.<\/p>\n Bu durum deniz biyolojisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan nas\u0131l bir anlam ta\u015f\u0131yor?<\/em><\/strong><\/p>\n Ekonomik \u00f6neme sahip bal\u0131klar a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakarsak stoklarda bir azalma olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. Marmara Denizi\u2019nde uzun av yasa\u011f\u0131 d\u00f6neminden sonra, istihsal neredeyse yok denecek kadar az. Bu y\u00fczden bal\u0131k\u00e7\u0131lar Ege\u2019ye ya da Karadeniz\u2019e gitti.<\/p>\n Bu bal\u0131klar denizlerde nas\u0131l bir rota izliyor? Hastal\u0131\u011f\u0131 hangi co\u011frafyalara ta\u015f\u0131yabilirler?<\/em><\/strong><\/p>\n Eskiden g\u00f6\u00e7 eden bal\u0131klar \u00c7anakkale ve Bo\u011fazi\u00e7i\u2019ni kullan\u0131p Karadeniz\u2019e ge\u00e7iyordu. Orkinos ve k\u0131l\u0131\u00e7 gibi t\u00fcrler de Marmara Denizi\u2019ni g\u00f6\u00e7 yolu olarak kullan\u0131rd\u0131. Fakat su \u00f6ylesine kirlendi ki, k\u0131l\u0131\u00e7 ve orkinos gibi atletik bal\u0131klar, t\u0131pk\u0131 bir atlet gibi daha fazla oksijene ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131ndan Marmara\u2019ya giremiyor. Marmara\u2019y\u0131 ge\u00e7ip Karadeniz\u2019e \u00e7\u0131kma olanaklar\u0131 yok. \u00c7\u00fcnk\u00fc Marmara Denizi\u2019nde bu t\u00fcr bal\u0131klar\u0131n solunumuna yetecek oksijen yok. Girenlerin bir k\u0131sm\u0131 telef oluyor, bir k\u0131sm\u0131 da geri d\u00f6n\u00fcyor. Daha k\u00fc\u00e7\u00fck olan l\u00fcfer ve palamut gibi bal\u0131klar h\u00e2l\u00e2 bu g\u00f6\u00e7 yollar\u0131n\u0131 kullanabiliyor. Y\u00fczeye yak\u0131n su k\u00fctlelerindeki oksijenli suda hepsi olmasa bile b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc g\u00f6\u00e7lerini tamaml\u0131yor. \u0130stavrit de g\u00f6\u00e7 eder, Karadeniz\u2019e ve Ege\u2019ye giderler. Yani kontrol edemeyece\u011fimiz, oda\u011f\u0131nda Marmara Denizi olan Akdeniz, Karadeniz ve Ege\u2019yi etkileyebilecek bir bal\u0131k pandemisi s\u00f6z konusu.<\/p>\n Deniz rengini kodlarken Forel isimli bir renk skalas\u0131 kullan\u0131r\u0131z. Ama art\u0131k Forel skalas\u0131n\u0131n yan\u0131na RGB skalas\u0131n\u0131 da eklemek zorunda kal\u0131yoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc Forel skalas\u0131nda gri yoktur. Marmara Ere\u011flisi ve Tekirda\u011f aras\u0131ndan Marmara Adas\u0131\u2019na kadar olan Orta Marmara\u2019da denizin rengi gri.<\/p><\/blockquote>\n <\/p>\n Yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z bilgilendirme metninde Ergene de\u015farj\u0131n\u0131n denizin rengine etkilerinden bahsediyorsunuz? Denizin renginin de\u011fi\u015fmesi ne anlama geliyor?<\/em><\/strong><\/p>\n Marmara\u2019daki renk de\u011fi\u015fimi \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131. Deniz rengini kodlarken Forel isimli bir renk skalas\u0131 kullan\u0131r\u0131z. Ama art\u0131k Forel skalas\u0131n\u0131n yan\u0131na RGB skalas\u0131n\u0131 da eklemek zorunda kal\u0131yoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc Forel skalas\u0131nda gri yoktur. Marmara Ere\u011flisi ve Tekirda\u011f aras\u0131ndan ba\u015flamak \u00fczere Marmara Adas\u0131\u2019na kadar olan Orta Marmara\u2019da denizin rengi gri. Denizin gri olmas\u0131n\u0131n nedeni tamamen boyar maddelerden kaynakl\u0131. Ergene Marmara\u2019y\u0131 boyuyor. Boyand\u0131\u011f\u0131 zaman Marmara\u2019n\u0131n \u0131\u015f\u0131k ge\u00e7irgenli\u011fi azal\u0131yor. Bu pigmentlerin ne oldu\u011fu da bilinmiyor. Belki de anilin gibi zehirli pigmentler. Renk de\u011fi\u015fimi tamamen Ergene de\u015farj\u0131ndan kaynaklan\u0131yor. Eski Orman ve Su \u0130\u015fleri Bakan\u0131 Veysel Ero\u011flu \u201cErgene\u2019de her \u015feyi hallettik, suyun rengini ve tuzlulu\u011fu halledemedik\u201d diyordu. Tuz bildi\u011fimiz sofra tuzu de\u011fil, arsenik siyan\u00fcr tuzlar\u0131. Bu y\u00fczden Marmara\u2019daki bal\u0131k \u00f6l\u00fcmleri \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil. Kumburgaz\u2019da ciddi miktarda yenge\u00e7 \u00f6l\u00fcm\u00fc oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc o b\u00f6lgede geri kalanlar sadece onlard\u0131, bal\u0131k bile kalmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Farkl\u0131 canl\u0131 t\u00fcrleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan durum nas\u0131l?<\/em><\/strong><\/p>\n T\u00fcr g\u00f6remedik ki! \u00c7anakkale Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131n Marmara\u2019yla kavu\u015ftu\u011fu noktada bir istasyonumuz var. 15-20 senedir bu alanda denizin biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fini \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. \u00c7anakkle Bo\u011faz\u0131-Marmara giri\u015findeki istasyonumuz biyo\u00e7e\u015fitlilik bak\u0131m\u0131ndan en zengin istasyon diyebilirim. Daha do\u011frusu ge\u00e7en seneye kadar \u00f6yleydi. Bu istasyonda \u00f6nceki senelerde 250 civar\u0131 farkl\u0131 cins ve t\u00fcre rastlarken bu sene yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmada 15-20 t\u00fcre rastlad\u0131k. Mevcut t\u00fcrleri de kaybetmi\u015fiz. Marmara Denizi\u2019ni kaybetme s\u00fcrecindeyiz. Ergene de\u015farj\u0131yla da bunu \u0131srarla te\u015fvik ediyoruz.<\/p>\n Eski Orman ve Su \u0130\u015fleri Bakan\u0131 Veysel Ero\u011flu \u201cErgene\u2019de her \u015feyi hallettik, suyun rengini ve tuzlulu\u011fu halledemedik\u201d diyordu. Tuz bildi\u011fimiz sofra tuzu de\u011fil, arsenik siyan\u00fcr tuzlar\u0131. Bu y\u00fczden Marmara\u2019daki bal\u0131k \u00f6l\u00fcmleri \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil. Kumburgaz\u2019da ciddi miktarda yenge\u00e7 \u00f6l\u00fcm\u00fc oldu.<\/p><\/blockquote>\n <\/p>\n Bilgilendirme metninizde Marmara Denizi\u2019nin \u00fcst tabakalar\u0131nda da \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f oksijen seviyelerinde azalma oldu\u011funu belirtiyorsunuz. Bu tam olarak ne anlama geliyor?<\/em><\/strong><\/p>\n Oksijen okside eden, yak\u0131c\u0131 bir gaz. Bir \u00e7iviyi a\u00e7\u0131kta bir yere b\u0131rak\u0131n, on sene sonra orada bulamazs\u0131n\u0131z. \u00c7ivi oksijen ve havadaki nemle reaksiyona girer, paslan\u0131r. Bu oksidasyondur, her \u015fey okside olur. Denize at\u0131lan at\u0131klar bal\u0131klar\u0131n kullanmas\u0131 gereken oksijeni kullanarak okside olur. At\u0131klar okside olmak i\u00e7in denizdeki oksijeni \u00e7eker. Denize bo\u015falt\u0131lan at\u0131k miktar\u0131nda bir azalma olmad\u0131, aksine artt\u0131. Bu olumsuzluklar\u0131n \u00fczerine m\u00fcsilaj ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. M\u00fcsilaj da par\u00e7alan\u0131rken oksijene ihtiya\u00e7 duyuyor. Bu y\u00fczden Marmara\u2019daki oksijen miktar\u0131 dibe vurdu. Eskiden denize de\u015farj edilen at\u0131klar y\u00fcz\u00fcnden denizin belirli tabakalar\u0131nda oksijen seviyesi d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc. Marmara\u2019n\u0131n \u00fcst su tabakalar\u0131 havayla temas ve dalgalanmadan dolay\u0131 g\u00f6receli olarak oksijen kazan\u0131yordu. Ama \u015fimdi kirletici unsurlar o kadar b\u00fcy\u00fck boyutlarda ki, havadan gelen oksijen de oksidasyonda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, t\u00fcm su k\u00fctlesinde oksijen seviyesi \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck. Alt su k\u00fctlesinde oksijen olmayan b\u00f6lgelere bile rastl\u0131yoruz. Durum \u00e7ok vahim.<\/p>\n Oksijensizli\u011fin \u00fcst katmanlarda da g\u00f6r\u00fclmesi Marmara Denizi\u2019nin ekosistemine nas\u0131l etki edecektir?<\/em><\/strong><\/p>\n Marmara Denizi\u2019nde t\u00fcr \u00e7e\u015fitlili\u011fi erozyona u\u011fruyor, t\u00fcrler aras\u0131 rekabet unsurlar\u0131 ortadan kalk\u0131yor. Az oksijenle ya\u015fayabilen canl\u0131lar avantajl\u0131 duruma geliyor. M\u00fcsilaj\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndaki alg patlamas\u0131nda oldu\u011fu gibi baz\u0131 t\u00fcrler a\u015f\u0131r\u0131 miktarda \u00fcreyebiliyor. \u00dcredikten sonra yeterli oksijen olmad\u0131\u011f\u0131ndan veya di\u011fer k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 fakt\u00f6rler y\u00fcz\u00fcnden \u00f6l\u00fcyorlar, yani sonraki felaketlere zemin haz\u0131rlayacak ortam\u0131 olu\u015fturuyorlar. Oksijen azl\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 kirleticiler okside olup zarars\u0131z hale gelemiyor. \u015eu anda \u00fcst su seviyesinde litrede 5 mg. oksijen olsa kirleticiler daha h\u0131zl\u0131 okside olabilecek, m\u00fcsilaj bakteriyolojik olarak daha h\u0131zl\u0131 par\u00e7alanacak. Kirleticiler par\u00e7alanamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in denize eklenen y\u00fck k\u00fcm\u00fclatif olarak art\u0131yor. Mesela, amonyak deniz ortam\u0131nda nitrat ve nitriti olu\u015fturur. Ama bunu olu\u015fturabilmesi i\u00e7in yeterli miktarda \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f oksijene ihtiya\u00e7 duyar. \u00c7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f oksijen miktar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fundan reaksiyon gerekti\u011fi gibi ger\u00e7ekle\u015fmiyor, amonyak \u00e7\u00f6z\u00fcnmeden kal\u0131yor. K\u0131sa vadede bunlar\u0131n \u00e7ok ciddi sonu\u00e7lar\u0131 olacak. Her bir felaket di\u011ferini aratacak. Bal\u0131klardaki hastal\u0131k m\u00fcsilaj\u0131 aratacak. \u0130lerleyen zamanlarda bal\u0131klardaki hastal\u0131\u011f\u0131 aratacak ba\u015fka bir olgu meydana gelecek.<\/p>\n Oksijen azl\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 kirleticiler okside olup zarars\u0131z hale gelemiyor. K\u0131sa vadede bunlar\u0131n \u00e7ok ciddi sonu\u00e7lar\u0131 olacak. Her bir felaket di\u011ferini aratacak. Bal\u0131klardaki hastal\u0131k m\u00fcsilaj\u0131 aratacak. \u0130lerleyen zamanlarda bal\u0131klardaki hastal\u0131\u011f\u0131 aratacak ba\u015fka bir olgu meydana gelecek.<\/p>\n Bu etkilere \u201cinci kolyenin da\u011f\u0131lmas\u0131\u201d dediniz\u2026 Denizde tespit etti\u011finiz vibrio bakterisi yo\u011funlu\u011funda m\u00fcsilaj\u0131n bir etkisi oldu mu?<\/em><\/strong><\/p>\n Kolyenin incileri etrafa da\u011f\u0131ld\u0131. \u0130nciler bazen birbirine vurup di\u011ferini hareket ettiriyor. Yani i\u015f \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131ndan \u00e7\u0131kt\u0131. Evinizin salonu temiz g\u00f6r\u00fcnse bile ortamda \u00e7ok farkl\u0131 bakteriler ve patojenler mevcuttur. Bir par\u00e7a tavuk etini hal\u0131n\u0131n \u00fczerine b\u0131rak\u0131rsan\u0131z vibrio veya ba\u015fka patojenler salonunuzda \u00fcremeye ba\u015flar. Bu bakteriler d\u00fc\u015f\u00fck konsantrasyonlarda her ortamda mevcuttur. Bakteriler asl\u0131nda faydal\u0131 canl\u0131lar. Bu bakteriler olmasa denizde \u00e7\u00fcr\u00fcyememi\u015f organik materyelden ge\u00e7ilmez. Bakteriler do\u011fan\u0131n \u00e7al\u0131\u015fkan neferleridir. Bakteriler olmasa m\u00fcsilaj sonsuza kadar denizde kal\u0131r. Ama bu bakterilere bir besi yeri sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda bunlar \u00e7ok b\u00fcy\u00fck miktarlarda \u00e7o\u011fal\u0131rlar. M\u00fcsilaj olu\u015fumu bu t\u00fcr bakterilere bir besi yeri gibi davrand\u0131. M\u00fcsilaj\u0131n bir \u015fekilde par\u00e7alanmas\u0131 l\u00e2z\u0131m. M\u00fcsilaj\u0131 bu bakteriler par\u00e7alayacak, par\u00e7alarken de \u00e7o\u011falacaklar. \u0130leride bu besi yeri yok olacak, ama ortamda \u00e7ok ciddi b\u00fcy\u00fckl\u00fckte bir bakteri biyok\u00fctlesi kalacak. Yiyecek bir \u015fey bulamayacaklar\u0131 i\u00e7in bu bakteriler de k\u0131r\u0131lacak. \u00c7\u00fcr\u00fcmeye u\u011frayacaklar. Bu da ba\u015fka bir felakete kap\u0131 a\u00e7acak. Bu zincirleme bir etki.<\/p>\n G\u0131da m\u00fchendisi B\u00fclent \u015e\u0131k m\u00fcsilaj\u0131n neden olabilece\u011fi muhtemel sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131yla ilgili uyaran yaz\u0131lar yazd\u0131. Vibrio bakterisinin anormal art\u0131\u015f\u0131n\u0131n insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na nas\u0131l etkileri olabilir?<\/em><\/strong><\/p>\n Marmara Denizi\u2019nde bask\u0131n olarak Vibrio alginolyticus isimli bakterinin oldu\u011funu biliyoruz. Vibrio, i\u00e7inde kolera bakterisini de bar\u0131nd\u0131ran bir bakteri grubu. \u015eu ana kadar koleraya rastlamad\u0131k. Vibrio belirli tuz konsantrasyonunu \u00fczerinde ya\u015fayan bir bakteri grubu. \u0130nsanlar\u0131n endi\u015felerinin olmas\u0131 gayet normal. Bize de mikrobiyoloji \u00e7al\u0131\u015fma ilham\u0131n\u0131 veren B\u00fclent \u015e\u0131k\u2019\u0131n yaz\u0131lar\u0131yd\u0131. B\u00fclent \u015e\u0131k kolera bakterisiyle ilgili uyar\u0131lar yap\u0131yordu. Bu endi\u015felere acil olarak cevap verilmeli. D\u00fczenli \u00f6l\u00e7\u00fcmler yap\u0131larak, belirli aral\u0131klarla \u015feffaf bir \u015fekilde kamuoyu ayd\u0131nlat\u0131lmal\u0131.<\/p>\n Marmara ak\u0131nt\u0131lar yoluyla Karadeniz ve Ege\u2019yle etkile\u015fim halinde. Bu y\u00fczden Ege ve Karadeniz\u2019in baz\u0131 k\u0131y\u0131lar\u0131nda da m\u00fcsilaj g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Marmara\u2019daki kirlilik bug\u00fcn Ege\u2019yi ve Karadeniz\u2019i ne kadar etkiliyor?<\/em><\/strong><\/p>\n Marmara\u2019daki kirlili\u011fin a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 y\u00fczde 10\u2019u nehir gibi Karadeniz\u2019e ak\u0131yor. \u00dcst su k\u00fctlesinin y\u00fczde 90\u2019\u0131 da Ege\u2019ye ak\u0131yor. Durum art\u0131k bu iki su k\u00fctlesini a\u015fm\u0131\u015f vaziyette. Marmara\u2019n\u0131n alt ve \u00fcst su k\u00fctlelerinde \u00e7ok ciddi tahribat var. Bu kimyasal unsurlar Ege ve Karadeniz\u2019e de yay\u0131l\u0131yor. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck kirletici olan Ergene suyunu Akdeniz k\u00f6kenli ak\u0131nt\u0131ya de\u015farj ediyoruz. Marmara Denizi\u2019ne ciddi miktarda m\u00fcrekkep d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz\u00fc ve bunun y\u00fczde 10\u2019unun Karadeniz\u2019e gitti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Karadeniz kapal\u0131 bir deniz. Belirli bir s\u00fcre sonra Karadeniz\u2019in \u201csimsiyah\u201d, yani suya koydu\u011fumuz m\u00fcrekkebin renginde oldu\u011funu g\u00f6rece\u011fiz. Ayn\u0131 su, yani Karadeniz\u2019e gidemeyen y\u00fczde 90, Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde ve Marmara genelinde kar\u0131\u015f\u0131ma u\u011fray\u0131p \u00fcst su ak\u0131nt\u0131s\u0131yla Marmara\u2019ya da\u011f\u0131l\u0131p, daha da kirlenip Ege\u2019ye gidiyor. Bunun sonucunda ne beklenebilir ki? Durum bu. Vahameti g\u00f6rmek i\u00e7in bilimsel bir yakla\u015f\u0131ma da gerek yok. \u015eu anda Marmara Denizi bir ar\u0131tma tesisinin \u00e7\u00f6kertme havuzu olarak kullan\u0131l\u0131yor ve bo\u011fazlar yoluyla buradan \u00e7evre denizlere de\u015farj yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n \u00c7anakkale Bo\u011faz\u0131\u2019n\u0131n Marmara\u2019yla kavu\u015ftu\u011fu noktadaki istasyonumuz biyo\u00e7e\u015fitlilik bak\u0131m\u0131ndan en zengin istasyon. Daha do\u011frusu ge\u00e7en seneye kadar \u00f6yleydi. Bu istasyonda 250 civar\u0131 farkl\u0131 cins ve t\u00fcre rastlarken bu sene yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmada 15-20 t\u00fcre rastlad\u0131k. Mevcut t\u00fcrleri de kaybetmi\u015fiz.<\/p><\/blockquote>\n <\/p>\n Karadeniz\u2019in durumunun \u015fimdiden iyi olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor\u2026 Marmara\u2019dan gelen kirlilik y\u00fck\u00fc yak\u0131n gelecekte Karadeniz\u2019i nas\u0131l etkiler?<\/em><\/strong><\/p>\n Karadeniz\u2019de ciddi anlamda t\u00fcr kay\u0131plar\u0131 oldu. Karadeniz\u2019de de ge\u00e7mi\u015fte Mnemiopsis leidyi gibi istilac\u0131 t\u00fcrler g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Yine ge\u00e7mi\u015fte deniz salyangozlar\u0131 istiridye ve midye istihsal alanlar\u0131n\u0131 yok etti. Karadeniz zaten Marmara\u2019daki s\u00fcreci yava\u015f yava\u015f ya\u015f\u0131yordu. Marmara\u2019y\u0131 32 senede nas\u0131l kaybettiysek Karadeniz\u2019i belirli bir s\u00fcre sonra kaybedecektik. Ama yapt\u0131klar\u0131m\u0131zla bu s\u00fcreyi \u00e7ok ama \u00e7ok k\u0131saltt\u0131k, Ergene deniz de\u015farj\u0131n\u0131n da katk\u0131s\u0131 ile Karadeniz\u2019i \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcrede kaybetmenin e\u015fi\u011fine geldik. \u00c7ok k\u0131sa bir zamanda Karadeniz\u2019de radikal de\u011fi\u015fimleri g\u00f6rmeye ba\u015flayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 tahmin ediyorum. Umar\u0131m yan\u0131l\u0131r\u0131m.<\/p>\n Ergene\u2019nin Ege\u2019ye de\u015farj edilmesine Yunanistan\u2019\u0131n tepki g\u00f6stermesi \u00fczerine Ergene Marmara\u2019ya de\u015farj edilmeye ba\u015flad\u0131. Benzer bir kirlenme Karadeniz i\u00e7in de s\u00f6z konusuysa Karadeniz\u2019e k\u0131y\u0131s\u0131 olan \u00fclkelerle sorun ya\u015famam\u0131z muhtemel de\u011fil mi? Ufukta uluslararas\u0131 bir sorun g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor mu sizce?<\/em><\/strong><\/p>\n Evet, g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bu sorun b\u00fcy\u00fcyecek. Marmara g\u00f6l de\u011fil, di\u011fer denizlerle ba\u011flant\u0131s\u0131 olan bir su k\u00fctlesi. Kirletici unsurlar\u0131 toplay\u0131p 50 kilometre yol kat ettirip denizin i\u00e7inde 4,5 kilometre ileriye, 47 metre derine basacak tesisi kuraca\u011f\u0131n\u0131za fabrikalar kendi i\u00e7lerinde bu at\u0131klar\u0131 ar\u0131tsa ne uluslararas\u0131 ne de yerel bir problem kalacak. Denizler sistemi birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bu sistemi insan v\u00fccudu gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek Marmara da v\u00fccudun bir koludur. Kol kangren oldu\u011funda b\u00fct\u00fcn v\u00fccut etkilenir. Politikac\u0131lardan bilim insanlar\u0131na kadar geni\u015f bir kesim Marmara\u2019ya yap\u0131lan de\u015farjlar\u0131n bu duruma yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 sonunda kabul etti. Yap\u0131lmas\u0131 gereken Marmara Denizi\u2019ni al\u0131c\u0131 bir ortam olarak g\u00f6rmekten vazge\u00e7mek. Bunu yapmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, Ergene\u2019yi de Marmara\u2019ya de\u015farj ediyoruz. \u0130nsan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, ekonomik ve turistik a\u00e7\u0131dan kay\u0131plar\u0131m\u0131z var. Bu durumda nas\u0131l bu kadar vurdumduymaz olunabiliyor?<\/p>\n \u00c7evre ve \u015eehircilik Bakanl\u0131\u011f\u0131 1 Haziran\u2019da \u201cMarmara Denizi\u2019nde M\u00fcsilaj Problemi ve \u00c7\u00f6z\u00fcm \u00d6nerileri\u201d isimli bir \u00e7al\u0131\u015ftay d\u00fczenledi. Ard\u0131ndan bakanl\u0131k taraf\u0131ndan 22 maddelik bir eylem plan\u0131 haz\u0131rland\u0131. Deniz y\u00fczeyinden m\u00fcsilaj\u0131n toplanmas\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri bas\u0131na yans\u0131d\u0131\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n Y\u00fczeyden temizlemenin faydas\u0131 yok. M\u00fcsilaj\u0131n mekanizmas\u0131 halk ve bilim insanlar\u0131 taraf\u0131ndan iyi bilinmiyor. Hi\u00e7bir temizleme yap\u0131lmasa da ayn\u0131 sonuca var\u0131l\u0131rd\u0131. Ama bu sefer de \u201chi\u00e7bir \u015fey yap\u0131lm\u0131yor\u201d diye insanlar galeyana gelecekti. Bu ba\u011flamda g\u00f6stermelik bir temizleme i\u015flemi yap\u0131ld\u0131 tamam, ama yanl\u0131\u015f olan bu temizli\u011fin \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak sunulmas\u0131yd\u0131. Bir hokus pokus yapsak ve m\u00fcsilaj tamamen ortadan kalksa ne de\u011fi\u015fecek? Ayn\u0131 \u015feyleri tekrar olu\u015fturma potansiyeli olan bir su k\u00fctlesi var elimizde. M\u00fcsilaj eninde sonunda bakteriyolojik olarak par\u00e7alan\u0131p, yok olacak. Ancak t\u00fcm ya\u015fananlara ra\u011fmen bu s\u00fcrede sorunun nedenini \u00e7\u00f6zmekle ilgili hi\u00e7bir giri\u015fimde bulunulmad\u0131.<\/p>\n M\u00fcsilaj olu\u015fumu bakterilere bir besi yeri gibi davrand\u0131. M\u00fcsilaj\u0131 bu bakteriler par\u00e7alayacak, par\u00e7alarken de \u00e7o\u011falacaklar. \u0130leride bu besi yeri yok olacak, ama \u00e7ok ciddi b\u00fcy\u00fckl\u00fckte bir bakteri biyok\u00fctlesi kalacak. Yiyecek bulamayacaklar\u0131 i\u00e7in bu bakteriler de k\u0131r\u0131lacak. \u00c7\u00fcr\u00fcmeye u\u011frayacaklar. Bu da ba\u015fka bir felakete kap\u0131 a\u00e7acak.<\/p><\/blockquote>\n <\/p>\n O d\u00f6nem, \u201cm\u00fcsilaj yiyen bal\u0131k\u201d ve \u201cdenizin oksijenlendirilmesi\u201d gibi baz\u0131 \u00f6nlemlerden bahsediliyordu. Bunlar\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n M\u00fcsilaj yiyen bir bal\u0131k yok. \u00c7\u00f6p\u00e7\u00fc bal\u0131k var, ama o da tatl\u0131 suda ya\u015f\u0131yor. Pelajik ortamda m\u00fcsilaj\u0131 yiyecek bir bal\u0131k yok. Denize oksijen verilmesi ba\u015fka bir gariplik. Denize hava veriliyordu. Ama havan\u0131n y\u00fczde 20\u2019si oksijen. Bu s\u00fcre\u00e7 zarf\u0131nca bana y\u00f6neltilen sorulardan Marmara Denizi\u2019nin tan\u0131nmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anl\u0131yorum. Mesela, Marmara\u2019y\u0131 \u201cdalarak inceledik\u201d deniyor. Marmara Denizi ortalama 400 metre derinli\u011fe sahip. En derin yeri 1272 metre. G\u00f6r\u00fc\u015f mesafesi bir bu\u00e7uk metre olan bir ortamda dalarak neyi incelediniz? Bunlar magazinel yakla\u015f\u0131mlar, ciddi de\u011fil. Denizde l\u00fcfer g\u00f6rmek Marmara\u2019n\u0131n kurtuldu\u011funu g\u00f6stermez. Bunlar bir kriter de\u011fil. G\u00fcn bat\u0131m\u0131nda pespembe olan bir deniz romantik g\u00f6r\u00fcnebilir, ama bu denizin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131yla ilgili durumu g\u00f6stermez.<\/p>\n Bakanl\u0131\u011f\u0131n yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 22 maddelik Marmara Denizi Koruma Eylem Plan\u0131\u2019nda olumlu maddeler yok muydu?<\/em><\/p>\n O plan yay\u0131nlanmam\u0131\u015f bir kitap gibi. Maddelerin \u00e7o\u011funa itiraz\u0131m yok. Ama uygulanm\u0131yor. Mesele eylem plan\u0131 haz\u0131rlamak de\u011fil. \u0130darenin yapmas\u0131 gereken plan\u0131n alt\u0131n\u0131 doldurmak. Aylar ge\u00e7ti. Marmara Denizi\u2019ndeki sorunla ilgili herhangi bir d\u00fczenleme yap\u0131ld\u0131 m\u0131? Bu kadar hayati bir meselede meclisin toplan\u0131p hukuki d\u00fczenlemeleri acilen yapmas\u0131 gerekirdi. 22 maddelik o plan k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde kald\u0131. \u00c7al\u0131\u015ftaylarda m\u00fcsilaj konusu konu\u015fuldu, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u201cvah vah\u201d dendi, ayn\u0131 d\u00fczen devam etti. Bu eylem plan\u0131yla ilgili bir y\u00f6netmelik \u00e7\u0131kt\u0131 m\u0131? Eylem plan\u0131n\u0131n birinci maddesinde \u201cMarmara Denizi koruma alan\u0131 olarak ilan edilecektir\u201d deniyor. Ne oldu? Marmara Denizi\u2019ndeki azot-fosfor dengesi y\u00fczde 40 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclecekti. Ne oldu? Hi\u00e7bir \u015fey yap\u0131lmad\u0131. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bal\u0131k pandemisi yeni bir felaket. Her seferinde eylem plan\u0131 yap\u0131p ayn\u0131 \u015feyleri tekrar m\u0131 edece\u011fiz? D\u00fczen ayn\u0131 \u015fekilde devam ediyor. Eskiden ne yap\u0131l\u0131yorsa \u015fu anda ayn\u0131s\u0131 katlanarak yap\u0131l\u0131yor. Ge\u00e7mi\u015fte \u00f6l\u00e7\u00fcmler baz\u0131nda her y\u0131l bir \u00f6ncekinden k\u00f6t\u00fcyd\u00fc, \u015fimdi her g\u00fcn bir evvelkinden daha k\u00f6t\u00fc. \u00d6nce Ergene de\u015farj\u0131 durdurulmal\u0131, daha sonra di\u011fer de\u015farjlar\u0131n ele al\u0131nmas\u0131 gerekiyor. Zaten Marmara Denizi\u2019ni koruma alan\u0131 ilan etti\u011finizde Ergene derin deniz de\u015farj\u0131n\u0131 durdurmak zorundas\u0131n\u0131z. Hissetti\u011fim kadar\u0131yla Ergene sorunu eylem plan\u0131n\u0131n da uygulanmas\u0131na engel oluyor.<\/p>\n Marmara Denizi\u2019ne ciddi miktarda m\u00fcrekkep d\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz\u00fc ve bunun y\u00fczde 10\u2019unun Karadeniz\u2019e gitti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Bir s\u00fcre sonra Karadeniz\u2019in \u201csimsiyah\u201d, yani suya koydu\u011fumuz m\u00fcrekkebin renginde oldu\u011funu g\u00f6rece\u011fiz. Karadeniz\u2019e gidemeyen su \u00fcst su ak\u0131nt\u0131s\u0131yla Marmara\u2019ya da\u011f\u0131l\u0131p, daha da kirlenip Ege\u2019ye gidiyor. Bunun sonucunda ne beklenebilir ki?<\/p><\/blockquote>\n <\/p>\n \u00c7al\u0131\u015ftay\u0131n ve eylem plan\u0131n\u0131n ard\u0131ndan TBMM\u2019de M\u00fcsilaj Ara\u015ft\u0131rma Komisyonu kuruldu. Bu giri\u015fimin de mi faydas\u0131 olmad\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n M\u00fcsilaj sorununun ba\u015f\u0131ndan beri hatta Marmara Denizi\u2019nde vibrio bakterisi bulundu\u011funu belirten son a\u00e7\u0131klamam\u0131zdan sonra, farkl\u0131 partilerden bir\u00e7ok milletvekili beni aray\u0131p g\u00f6r\u00fc\u015fme talep etti ve g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck de. Benimle konu\u015fan milletvekilleri Ergene deniz de\u015farj\u0131n\u0131n maj\u00f6r etkisini biliyor. Ama belirtmeden ge\u00e7emeyece\u011fim, Ergene deniz de\u015farj\u0131n\u0131 ve etkilerini \u00f6rtbas etme \u00e7abas\u0131 da var gibi g\u00f6z\u00fck\u00fcyor. Komisyon \u00fcyelerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131n bana s\u00f6yledi\u011fine g\u00f6re m\u00fcsilaj komisyonuna gidip sunum yapacakt\u0131m. Karar\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylendi, ama hen\u00fcz bana tebli\u011f edilmedi. Tebli\u011f edilece\u011fini ve \u00e7a\u011f\u0131r\u0131laca\u011f\u0131m\u0131 da sanmam. Gidersem ne diyece\u011fim? 40 senedir s\u00f6ylediklerimi. Bu da kimsenin i\u015fine gelmez. S\u00f6yleyeceklerimin TBMM komisyonunda kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 istenmez. Bakal\u0131m, ya\u015fay\u0131p g\u00f6rece\u011fiz. Komisyonun raporu \u00f6nemli, sonunda ne diyecekler? Nas\u0131l bir rapor, durum tespiti ortaya \u00e7\u0131kacak g\u00f6rece\u011fiz. T\u00fcm\u00fcyle bize ait olan bir denizi taamm\u00fcden yok ettik. Hep s\u00f6yledi\u011fim gibi; ge\u00e7mi\u015fle, yap\u0131lan hatalarla mutlaka y\u00fczle\u015fmemiz gerek. Hem ayn\u0131 hatalar\u0131 tekrarlamamak i\u00e7in hem de bu zamana kadar benim cebimden harcanan paralar, hatta belki de \u00e7ocuklar\u0131m\u0131 bor\u00e7 alt\u0131na sokan yat\u0131r\u0131mlar sonucunda Marmara Denizi\u2019ndeki sonunda konsens\u00fcs halinde kabul edilen bug\u00fcnk\u00fc durumu yaratan sorumlulardan hesap sorulmas\u0131 i\u00e7in. Umar\u0131m komisyon g\u00f6revini tam anlam\u0131yla yerine getirir. T\u00fcrkiye\u2019deki \u00e7evre bilinci a\u00e7\u0131s\u0131ndan da omuzlar\u0131ndaki y\u00fck\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bilincinde olurlar.<\/p>\n Marmara\u2019y\u0131 \u201cdalarak inceledik\u201d deniyor. Marmara Denizi ortalama 400 metre derinli\u011fe sahip. En derin yeri 1272 metre. G\u00f6r\u00fc\u015f mesafesi bir bu\u00e7uk metre olan bir ortamda dalarak neyi incelediniz? Bunlar magazinel yakla\u015f\u0131mlar, ciddi de\u011fil.<\/p><\/blockquote>\n <\/p>\n Eldeki son veriler yak\u0131n gelece\u011fe dair ne s\u00f6yl\u00fcyor?<\/em><\/strong><\/p>\n Ciddi bir felakete do\u011fru gidiyoruz. G\u00f6r\u00fcnen sadece bu. Do\u011fa \u015fiirlerde, \u015fark\u0131larda g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi de\u011fil, ac\u0131mas\u0131z bir ortam. M\u00fcsilaj olu\u015ftu ve ard\u0131ndan bakteriler \u00e7\u0131kt\u0131. Bakteriler kalacak ve onlara kar\u015f\u0131 ba\u015fka bir \u015fey \u00e7\u0131kacak. S\u00f6n\u00fcmler de olacakt\u0131r. \u00c7ok ciddi bir felaketten ge\u00e7tik, t\u00fcr \u00e7e\u015fitlili\u011fi dibe vurdu. Hep yoku\u015f a\u015fa\u011f\u0131. Bir davran\u0131\u015f de\u011fi\u015fli\u011fi yapmam\u0131z l\u00e2z\u0131m. Yanl\u0131\u015f bile olsa yeni bir \u015fey yapmam\u0131z l\u00e2z\u0131m. Onu dahi yapm\u0131yoruz. Ayn\u0131 yanl\u0131\u015fta \u0131srar ediyoruz. Bunun sonu belli. Felaket.<\/p>\n [i]<\/strong> Vibrio ailesinden bakterilerle enfekte olmu\u015f bal\u0131klar\u0131n yenmesinin insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na etkisini g\u0131da m\u00fchendisi B\u00fclen \u015e\u0131k\u2019a dan\u0131\u015ft\u0131k. B\u00fclent \u015e\u0131k\u2019\u0131n bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015f ve uyar\u0131lar\u0131 \u015f\u00f6yle: \u201cG\u0131da g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu tip patojen bakterilerle kontamine olmu\u015f bal\u0131klar\u0131n ve kabuklu deniz \u00fcr\u00fcnlerinin iyice pi\u015firilmesi gerekir. Az ya da yetersiz pi\u015firilmi\u015f \u00fcr\u00fcnler sa\u011fl\u0131k riski do\u011furabilir. Ancak, g\u0131dalardaki patojenler yiyeceklerin temizlenmesi ve pi\u015firilmeye haz\u0131rlanmas\u0131 a\u015famas\u0131nda kullan\u0131lan ara\u00e7 gere\u00e7lere ve mutfak tezg\u00e2hlar\u0131na da bula\u015f\u0131r. Ayn\u0131 ara\u00e7 gere\u00e7 ya da tezg\u00e2hta bir temizlik i\u015flemi yap\u0131lmadan ba\u015fka g\u0131dan\u0131n haz\u0131rlanmamas\u0131 gerekir. Bu i\u015flem yap\u0131lmazsa \u00e7apraz bula\u015fma dedi\u011fimiz bir yolla patojenler insanlara ge\u00e7me ve hastal\u0131klara yol a\u00e7ma f\u0131rsat\u0131 bulabilecektir. Dolay\u0131s\u0131yla, hem \u00e7apraz bula\u015fmay\u0131 kontrol etmek ve hem de yiyecekleri iyi pi\u015firmek gerekir. Ancak bu i\u015flemleri yaparak deniz \u00fcr\u00fcnlerindeki mikrobiyolojik riskleri elimine edebildi\u011fimizi belirtmeliyim. Bu \u00fcr\u00fcnlerde bulunabilecek, \u00f6rne\u011fin \u00e7evrenin kirletilmesinin bir sonucu olarak bal\u0131klara bula\u015fan a\u011f\u0131r metaller gibi kimyasal kirlilik etkenlerini ise elimine edemeyiz. Buna ek olarak, vibrio alginolyticus deniz \u00fcr\u00fcnlerinde bolca histamin \u00fcreten bir bakteridir. Uygun ko\u015fullarda muhafaza edilmeyen g\u0131dalarda olu\u015fan histamin bulant\u0131, kusma, kar\u0131n kramplar\u0131, n\u00f6rolojik bozukluklarla karakterize olan \u201cscombroid zehirlenmesi\u201d hastal\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7abilir\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Marmara Denizi y\u00fczeyinde y\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flayan, giderek yo\u011funla\u015f\u0131p yay\u0131lan m\u00fcsilaj yaz…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":36422,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[5301,5296,3712,2255,5364,5302,5293,5363],"class_list":{"0":"post-36421","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-genel","8":"tag-deniz","9":"tag-denizsalyasi","10":"tag-manset","11":"tag-marmara","12":"tag-marmara-denizi","13":"tag-marmaradenizi","14":"tag-musilaj","15":"tag-salya"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36421","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=36421"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/36421\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/36422"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=36421"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=36421"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=36421"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"http:\/\/politeknik.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/musilaj-2-13-1024x576.jpeg\")
<\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/politeknik.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/musilaj-2-14-1024x521.jpeg\")
![\"\"](\"http:\/\/politeknik.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/musilaj-2-07-1024x683.jpeg\")
![\"\"](\"http:\/\/politeknik.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/musilaj-2-06-1024x683.jpeg\")
![\"\"](\"http:\/\/politeknik.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/musilaj-2-04-1024x705.jpeg\")
![\"\"](\"http:\/\/politeknik.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/musilaj-2-08-1024x683.jpeg\")
![\"\"](\"http:\/\/politeknik.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/musilaj-2-10.jpeg\")
![\"\"](\"http:\/\/politeknik.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/musilaj-2-09-1024x685.jpeg\")
![\"\"](\"http:\/\/politeknik.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/09\/musilaj-2-02-1024x595.jpeg\")