{"id":36564,"date":"2021-10-27T18:49:37","date_gmt":"2021-10-27T15:49:37","guid":{"rendered":"http:\/\/politeknik.org.tr\/?p=36564"},"modified":"2021-10-27T20:57:32","modified_gmt":"2021-10-27T17:57:32","slug":"kis-yaklasirken-enerji-krizi-uzerine-bazi-notlar-hayri-aydin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/kis-yaklasirken-enerji-krizi-uzerine-bazi-notlar-hayri-aydin\/","title":{"rendered":"K\u0131\u015f yakla\u015f\u0131rken enerji krizi \u00fczerine baz\u0131 notlar \u2013 Hayri Ayd\u0131n"},"content":{"rendered":"
Kimi zaman medyada \u2018Avrupa enerji krizi\u2019 diye an\u0131lsa da t\u00fcm d\u00fcnyada etkisini g\u00f6stermeye ba\u015flayan enerji krizinin Covid-19 salg\u0131n\u0131 ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana de\u011ferlendirilmesi, T\u00fcrkiye\u2019de pandemi \u00f6ncesi ve \u015fimdi el yakan faturalara, s\u0131rada bekleyen zamlara bir bak\u0131\u015f, faydal\u0131 olabilir.<\/p>\n
Covid pandemisiyle birlikte herhalde tek olumlu geli\u015fme enerji t\u00fcketiminin ve emisyon de\u011ferlerinin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc oldu.[1] Enerji talebinin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc pandemi d\u00f6neminden sonra enerji t\u00fcketiminin artaca\u011f\u0131 belli iken fosil yak\u0131t t\u00fcketimini azaltabilecek \u00f6nlemler, santral odakl\u0131 olmayan enerji \u00fcretim ve da\u011f\u0131t\u0131m alternatifleri bu d\u00f6nemde yo\u011fun bir bi\u00e7imde g\u00fcndeme al\u0131nabilirdi, T\u00fcrkiye\u2019de\u00a0 g\u00fcndeme al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyoruz.\u00a0 A\u015f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131n\u0131n getirdi\u011fi pandeminin bitme umudu ile sistemin \u00e7arklar\u0131n\u0131n eski haline d\u00f6nme arzusu birle\u015fince ekonomiler yeniden canland\u0131. \u00dcretim, ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k alanlar\u0131ndaki h\u0131zlanma ve yeniden yap\u0131lan planlar do\u011frultusunda geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler ba\u015fta olmak \u00fczere t\u00fcm d\u00fcnyada enerji talebinde art\u0131\u015f ya\u015fanmaya ba\u015fland\u0131. Enerji talebini art\u0131ran ikinci sorun iklim kriziyle birlikte g\u00fcndeme geldi. K\u00fcresel \u0131s\u0131nma, so\u011futma i\u00e7in artan elektrik t\u00fcketimine ve kurakl\u0131k nedeniyle hidroelektrik santrallerinin elektrik \u00fcretiminde azalmaya neden oldu.[2]\n
Enerji krizi suni, a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fckselen fiyatlar ger\u00e7ek<\/strong><\/h5>\n
Do\u011falgaz da elbette enerji alan\u0131n\u0131n bir bile\u015feni. Avrupa do\u011falgaz\u0131n \u00e7o\u011funu Gazprom \u00fczerinden Rusya\u2019dan temin ediyor. \u0130lgin\u00e7 bir rastlant\u0131yla son d\u00f6nemde Gazprom iki \u00f6nemli hatt\u0131n\u0131, Avrupa\u2019ya gaz sa\u011flayan Kuzey Ak\u0131m I ve Yamal-Avrupa hatt\u0131n\u0131 bak\u0131ma ald\u0131 ve gaz arz\u0131n\u0131 azaltt\u0131. Benzer \u015fekilde Norve\u00e7 de bak\u0131m gerek\u00e7esiyle arz\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Bu noktada gaz temin anla\u015fmalar\u0131na ve spot piyasaya de\u011finelim; gaz\u0131 uygun fiyatla alabilmek i\u00e7in belirli al\u0131m taahh\u00fctleriyle birlikte sabit fiyat \u00fczerinden uzun s\u00fcreli s\u00f6zle\u015fmeler yap\u0131larak fiyat sabitlenir ve bu \u015fekilde uygun fiyata do\u011falgaz temin edilebilir. Avrupa\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck do\u011falgaz tedarik\u00e7isi Gazprom, yap\u0131lan s\u00f6zle\u015fmelere uygun hareket etti. Bu noktada sorun \u015fu ki Gazprom yeni gaz al\u0131m s\u00f6zle\u015fmelerini art\u0131k eski fiyatlarla yapmak istemiyor. \u0130ki b\u00fcy\u00fck do\u011falgaz tedarik\u00e7isinin bir di\u011feri ABD\u2019nin fiyat politikas\u0131 da farkl\u0131 de\u011fil. Spot piyasalara gelince, do\u011falgaz s\u00f6zle\u015fmesi yap\u0131lmadan spot piyasadan gaz temin etmek istendi\u011finde, ge\u00e7en sene 100 dolar civar\u0131nda olan bin metrek\u00fcp do\u011falgaz Avrupa ve T\u00fcrkiye\u2019nin de i\u00e7inde bulundu\u011fu spot piyasada bu sene 1000 dolara \u00e7\u0131kt\u0131. Spot piyasada, tedarik\u00e7ilerin i\u00e7inde ABD\u2019nin \u00f6nemli bir yerinin bulundu\u011funu belirtmeliyiz. Rus Gazprom da bu y\u0131l uzun s\u00fcreli do\u011falgaz s\u00f6zle\u015fmelerini bin metrek\u00fcp do\u011falgaz i\u00e7in 500 dolardan yapmak istiyor. \u0130ster spot ister s\u00f6zle\u015fmeli do\u011falgaz fiyatlar\u0131 T\u00fcrkiye ve Avrupal\u0131 al\u0131c\u0131 i\u00e7in olduk\u00e7a y\u00fcksek. [2] [3]\n
Enerji krizi nedeniyle d\u00fcnya genelinde ortaya \u00e7\u0131kan sorunlar<\/strong><\/h5>\n
Do\u011falgaz 2020 fiyatlar\u0131 2021\u2019de y\u00fczde be\u015f y\u00fcz artt\u0131. Enerji firmalar\u0131n\u0131n enerji talebi kar\u015f\u0131s\u0131nda art\u0131rd\u0131klar\u0131 fiyatlar ve azaltt\u0131klar\u0131 arz, k\u00f6m\u00fcr fiyatlar\u0131n\u0131n ve petrol fiyatlar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flad\u0131. Do\u011falgaz tedarikinde s\u0131k\u0131nt\u0131lar olunca, pandemiyle ba\u015flayan lojistik\/tedarik sorunlar\u0131na k\u00f6m\u00fcr ve petrol gibi enerji hammaddelerinin fiyatlar\u0131n\u0131n artmas\u0131 eklendi. \u00c7in, elektrik \u00fcretiminin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 k\u00f6m\u00fcrden temin ediyor. Do\u011falgaz s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 nedeniyle ba\u015fta \u00c7in ve Hindistan olmak \u00fczere, i\u00e7inde T\u00fcrkiye\u2019nin oldu\u011fu \u00fclkelerde k\u00f6m\u00fcr kullan\u0131m\u0131 artarken, hem emisyon sal\u0131n\u0131m\u0131 artt\u0131 hem de fiyatlar ge\u00e7en seneye oranla \u00fc\u00e7e katland\u0131, k\u00f6m\u00fcr temininde s\u0131k\u0131nt\u0131lar ya\u015fanmaya ba\u015fland\u0131. \u00c7in\u2019de enerji sorunu nedeniyle baz\u0131 b\u00f6lgelerde fabrikalar \u00fcretime ara veriyor.<\/p>\n
\u0130klim krizi nedeniyle kurakl\u0131k, lojistik sekt\u00f6r\u00fcnde ya\u015fanan sorunlar, enerji krizi nedeniyle enerji maliyet art\u0131\u015f\u0131 ve \u00fcretimin d\u00fc\u015fmesi d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde fiyatlar\u0131n artmas\u0131na yol a\u00e7acak gibi. D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ya\u015fanaca\u011f\u0131 tahmin edilen bir di\u011fer sorun ise enerji fiyatlar\u0131ndaki dalgalanman\u0131n devam etmesi halinde t\u00fcketicilerin k\u0131\u015f aylar\u0131nda elektrik ve do\u011falgaz kesintileri ile kar\u015f\u0131la\u015fabilecek olmalar\u0131.\u00a0 [4]\n
D\u00fcnyadaki enerji krizinin T\u00fcrkiye\u2019ye etkisi ne olacak ve neler yap\u0131labilir? Bu soruya verilebilecek cevab\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131rken, son \u00fc\u00e7 y\u0131ldaki elektrik ve do\u011falgaz birim fiyatlar\u0131n\u0131n seyrine g\u00f6z atal\u0131m.\u00a0 Sonras\u0131nda enerji krizinin olas\u0131 yans\u0131malar\u0131n\u0131 ele alabiliriz.<\/p>\n2021 \u00f6ncesine ait veriler T\u00dc\u0130K’in abonelerin \u00f6dedi\u011fi ortalama birim fiyatlar\u0131n\u0131, 2021 verileri ise EPDK’n\u0131n belirledi\u011fi fiyatlar\u0131 g\u00f6steriyor<\/figcaption><\/figure>\n
Grafik incelendi\u011finde konutlar\u0131n \u00f6dedi\u011fi elektrik birim fiyat\u0131 2018\u2019in ba\u015f\u0131nda 45 kuru\u015ftan, 2021\u2019in sonunda 91,56 kuru\u015fa \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n2021 \u00f6ncesine ait veriler T\u00dc\u0130K’in abonelerin \u00f6dedi\u011fi ortalama birim fiyatlar\u0131n\u0131, 2021 verileri ise BOTA\u015e’\u0131n belirledi\u011fi fiyatlar\u0131 g\u00f6steriyor<\/figcaption><\/figure>\n
Konutlarda kullan\u0131lan 1 metrek\u00fcp do\u011falgaz 2018\u2019in birinci d\u00f6neminde 113,9 kuru\u015f iken 2021\u2019in ikinci d\u00f6neminde 148,8 kuru\u015ftan faturalara yans\u0131yor. [5]\n
Grafiklerde 2018 sonras\u0131 elektrik ve do\u011fal gaz birim fiyatlar\u0131ndaki h\u0131zl\u0131 art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.[6]\n
<\/p>\n
<\/p>\n
Yukar\u0131da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, elektri\u011fin \u00fcretim maliyeti ile faturalarda t\u00fcketiciye yans\u0131yan art\u0131\u015f\u0131n kayna\u011f\u0131 \u2018da\u011f\u0131t\u0131m bedelleri\u2019 ve \u2018vergiler-fonlar\u2019 oluyor. Bu a\u015famalar sonras\u0131 t\u00fcketicinin \u00f6dedi\u011fi birim fiyatlar katlan\u0131yor.<\/p>\n
D\u00fcnya\u2019da \u015fu an etkisini g\u00f6steren enerji krizi ve son bir- iki haftad\u0131r ya\u015fanan d\u00f6viz kur art\u0131\u015f\u0131 olmasayd\u0131 bile, ev ve i\u015fyerlerindeki y\u00fcksek elektrik faturalar\u0131n\u0131n iki \u00f6nemli sebebi var. \u0130lki da\u011f\u0131t\u0131m firmalar\u0131n\u0131n \u00f6zelle\u015ftirilmelerinden sonra bu firmalar\u0131n i\u015fletme giderleri ve karlar\u0131n\u0131n birim fiyatlara eklenmesi. \u0130kincisi faturalara eklenen vergi ve fonlar\u0131n b\u00fct\u00e7eye kaynak olarak g\u00f6r\u00fclmesi, cari a\u00e7\u0131\u011f\u0131n bu \u015fekilde kapat\u0131lma politikas\u0131d\u0131r. Ekim ay\u0131nda elektri\u011fe yap\u0131lan zamdan hemen sonra da\u011f\u0131t\u0131m \u015firketleri bu zamla yetinmek istemediklerini ilan ettiler bile!<\/p>\n
Do\u011falgaza gelince, T\u00fcrkiye gaz\u0131 Azerbeycan, \u0130ran ve en \u00f6nemli sa\u011flay\u0131c\u0131 Rusya\u2019dan s\u00f6zle\u015fmeler ile temin ediyor. Rusya ile d\u00f6rt uzun vadeli s\u00f6zle\u015fme var. Bunlar\u0131n ikisi ile \u00f6nemli miktarda al\u0131m yap\u0131l\u0131yor. ‘Mavi Ak\u0131m’ anla\u015fmas\u0131 2025 y\u0131l\u0131nda sona eriyor. Rusya ile yap\u0131lan di\u011fer anla\u015fma ‘Bat\u0131 Hatt\u0131’ ise 2021 y\u0131l\u0131nda sona eriyor.\u00a0 Yeni s\u00f6zle\u015fme imzalanmamas\u0131 halinde spot piyasadan do\u011falgaz temin etmek zorunda kal\u0131nacak ve en pahal\u0131 seviyeden al\u0131nacak. [7]\n
\u2018Winter is coming\u2019 (K\u0131\u015f yakla\u015f\u0131yor) \u2026 <\/strong><\/h5>\n
T\u00fcrkiye\u2019nin enerji krizinin D\u00fcnya\u2019daki geli\u015fimlere paralel olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmek zor de\u011fil. Hi\u00e7bir planlama olmadan sadece rant ama\u00e7l\u0131 kurulmalar\u0131 bir yana, HES\u2019ler kurakl\u0131ktan etkilendiler, enerji \u00fcretimleri d\u00fc\u015ft\u00fc. Is\u0131nmak ve elektrik i\u00e7in kullan\u0131lan k\u00f6m\u00fcr fiyatlar\u0131 neredeyse \u00fc\u00e7 kat art\u0131. D\u00fcnyadaki akaryak\u0131t fiyatlar\u0131 artarken, benzin istasyonlar\u0131n\u0131n panolar\u0131 \u00e7ift haneli rakamlara uyumlu olacak \u015fekilde yenileniyor bile. Enerji emtias\u0131ndaki maliyet art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n zincirleme etkisiyle tar\u0131m-g\u0131da, end\u00fcstri, ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k ba\u015fta olmak \u00fczere t\u00fcm sekt\u00f6rlere yans\u0131mas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor…<\/p>\n
Ve evet, AKP iktidar\u0131yla enerji alan\u0131ndaki kriz de bizlerin, halk\u0131n \u00fcst\u00fcne \u00e7\u00f6kecek g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Gelece\u011fimizi, enerjiye sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve g\u00fcvenli ula\u015fma hakk\u0131m\u0131z\u0131, kar odakl\u0131 olmayan, do\u011fal ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131n ya\u011fmalanmad\u0131\u011f\u0131 enerji sistemlerini\/a\u011flar\u0131n\u0131 konu\u015fma vakti \u00e7oktan geldi, ge\u00e7iyor bile.<\/p>\n
Hayri Ayd\u0131n \/ Elektrik M\u00fchendisi<\/strong><\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/politeknik.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/hayri-1.png\")
![\"\"](\"http:\/\/politeknik.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/hayri-2.png\")
![\"\"](\"http:\/\/politeknik.org.tr\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/hayri-3.png\")
<\/p>\n