{"id":3698,"date":"2012-05-03T14:23:50","date_gmt":"2012-05-03T11:23:50","guid":{"rendered":"http:\/\/politeknik.org.tr\/\/?p=3698"},"modified":"2019-01-28T21:01:22","modified_gmt":"2019-01-28T18:01:22","slug":"nerden-cikti-bu-veblen-hem-de-durup-dururken-ahmet-oncu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/nerden-cikti-bu-veblen-hem-de-durup-dururken-ahmet-oncu\/","title":{"rendered":"Nerden \u00c7\u0131kt\u0131 Bu Veblen? Hem de Durup Dururken! &#8211; Ahmet \u00d6nc\u00fc"},"content":{"rendered":"<p><strong>Bilindi\u011fi \u00fczere Elektrik M\u00fchendisleri Odas\u0131 \u0130stanbul\u2019da 6-7 Temmuz tarihlerinde \u201cVeblen, Kapitalizm ve Ak\u0131lc\u0131 Bir \u0130ktisadi D\u00fczen i\u00e7in Olanaklar Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla\u201d bir sempozyum ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. Sempozyumun d\u00fczenlenmesine hasbelkader bir ucundan eklenmi\u015f, akademik i\u00e7eri\u011finin \u015fekillenmesinde sorumluluk alm\u0131\u015f bir ki\u015fi olarak, \u201ckimdir bu Veblen?\u201d muammas\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek ad\u0131na bir s\u00fcredir bir dizi s\u00f6yle\u015filer yapmaktay\u0131m. EMO\u2019nun sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ortamlarda Ankara\u2019da ba\u015flayan, Bursa ve \u0130zmir ile devam eden ve \u015fimdilik Adana\u2019da bitti\u011fi izlenimini veren bu ser\u00fcven boyunca Veblen\u2019in bir hicivci oldu\u011funu s\u00f6yleyip durdum. \u0130zmir EMO\u2019nun benden istedi\u011fi bu k\u0131sa tan\u0131t\u0131m yaz\u0131s\u0131na da ayn\u0131 noktadan giri\u015f yapay\u0131m. Veblen bir hicivciydi. Ancak kimseyle alay etmiyordu. O, kelimenin ger\u00e7ek anlam\u0131yla bir ta\u015flamac\u0131yd\u0131. Veblen\u2019in ta\u015flamalar\u0131 bilime dayan\u0131yordu. Bilimin nesnelli\u011fine g\u00fcveni tam oldu\u011fundan ta\u015flamalar\u0131n\u0131n haks\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yordu. Haks\u0131zl\u0131k yapan o de\u011fil, bizdik. Ona g\u00f6re, \u00f6zel m\u00fclkiyetin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc b\u00fct\u00fcn zamanlarda ve mek\u00e2nlarda insanlar birbirlerine b\u00fcy\u00fck bir haks\u0131zl\u0131k yap\u0131yorlard\u0131. Tan\u0131mad\u0131klar\u0131 insanlar\u0131n de\u011feri hakk\u0131nda karar verirken, o insanlar\u0131n m\u00fclkiyetlerine bak\u0131yorlard\u0131. Bir ki\u015fi zenginse, iyidir, do\u011frudur, g\u00fczeldir sonucuna var\u0131yorlard\u0131. \u0130nsan\u0131n ne oldu\u011fu, de\u011ferinin nas\u0131l belirlenebilece\u011fi sorular\u0131n\u0131 as\u0131rlard\u0131r ayd\u0131nlatmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, ancak bir t\u00fcrl\u00fc belirgin bir sonuca varamam\u0131\u015f dinlerin, felsefenin ve bilimin \u00e7\u00f6zemedi\u011fini \u00f6zel m\u00fclkiyet toplumu bir hamlede \u00e7\u00f6z\u00fcvermi\u015fti: \u0130nsan\u0131n de\u011feri m\u00fclkiyeti ile \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr! Sonu\u00e7 b\u00fcy\u00fck bir haks\u0131zl\u0131k ve adaletsizlikti. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu t\u00fcr toplumlarda, bug\u00fcnlerde pop\u00fcler olan bir reklamdan hareketle s\u00f6yleyecek olursak, insanlar \u201ckont\u00f6rleri kadar de\u011fil paralar\u0131 kadar konu\u015fuyordu\u201d. \u0130nsanlar\u0131n \u201cparalar\u0131 kadar konu\u015ftuklar\u0131\u201d \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda ise kendisini d\u00fcnyan\u0131n en geli\u015fmi\u015f \u2018demokrasisi\u2019 olarak vazeden Amerika Birle\u015fik Devletleri, yani Veblen\u2019in kendi memleketi, geliyordu. <\/strong><\/p>\n<p>Veblen 1857 y\u0131l\u0131nda Wisconsin\u2019de Norve\u00e7li g\u00f6\u00e7men bir ailenin \u00e7ocu\u011fu olarak d\u00fcnyaya geldi. Aile ya\u015fam\u0131n\u0131 \u00e7ift\u00e7ilikle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyordu. Veblen, 1870\u2019lerin sonuna do\u011fru baba oca\u011f\u0131ndan ayr\u0131l\u0131p, entelekt\u00fcel yolculu\u011funa \u00e7\u0131karken, \u00e7ift\u00e7iler \u00fclke genelinde b\u00fcy\u00fck bir huzursuzluk ya\u015famaktayd\u0131lar. M\u00fclkiyetlerinin, toplumsal stat\u00fclerinin ve siyasi g\u00fc\u00e7lerinin erozyona u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyorlar, engellenemeyen bu k\u00f6t\u00fcye gidi\u015fin m\u00fcsebbibi olarak tekelciler, bankac\u0131lar, spek\u00fclat\u00f6rler ve bunlarla tam bir ittifak ve i\u015fbirli\u011fi halinde olan siyasileri g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Veblen\u2019in ya\u015fam\u0131 boyunca kuramsal olarak ayd\u0131nlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u015fey, i\u015fte bu durumu yaratan ko\u015fullard\u0131. <\/p>\n<p>Veblen\u2019in \u00e7ocukluk y\u0131llar\u0131n\u0131 ge\u00e7irdi\u011fi 1860\u2019larda rekabet\u00e7i bir kapitalizmin varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edilebilse de, \u00fcniversite e\u011fitimini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc 1880\u2019lerde piyasan\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde tekelci \u015firketlerin denetimine ge\u00e7ti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Parasal serveti eline ge\u00e7irmi\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck bir az\u0131nl\u0131k, ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc teknolojik devrimlerle s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fcy\u00fcp \u00e7e\u015fitlenen sanayinin \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck bir finansal spek\u00fclasyona giri\u015fmekle kalmam\u0131\u015f, emekleriyle \u00e7al\u0131\u015farak ya\u015fayan \u00e7ift\u00e7iler d\u00e2hil olmak \u00fczere toplumun b\u00fct\u00fcn \u00fcretken kesimleri \u00fczerinde iktisadi, siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel bir hegemonya tesis etmi\u015flerdi. Sars\u0131lmaz gibi g\u00f6r\u00fcnen bu hegemonyalar\u0131na dayanarak, tek hedefleri olan parasal servetlerini daha da art\u0131rmak u\u011fruna \u00fcretken kesimleri gerekirse i\u015fsizli\u011fe ve sefalete s\u00fcr\u00fcklemekten bir an bile \u00e7ekinmiyorlard\u0131. Veblen bu durumu kuramsal geli\u015fmesinin ileri bir a\u015famas\u0131nda finans d\u00fcnyas\u0131n\u0131n liderleri olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc tekelcilerin toplumu ve onun maddi refah\u0131n\u0131 sabote ettikleri \u015feklinde kavramla\u015ft\u0131racakt\u0131. Bilimsel bilmece \u015fuydu: Finans d\u00fcnyas\u0131n\u0131n liderlerinin toplumu sabote etmekten ne gibi bir \u00e7\u0131karlar\u0131 olabilirdi? Ya da sanayi \u00fcretimini m\u00fclkiyetleri ve hegemonyalar\u0131yla denetleyen bu insanlar\u0131n \u00fcretimi kesmekten ne kazan\u00e7lar\u0131 olabilirdi? Daha \u00e7ok \u00fcretim, daha \u00e7ok kazan\u00e7 de\u011fil miydi? <\/p>\n<p>Veblen bu sorulara yan\u0131t ararken tekelci kapitalizmin iktisadi olu\u015fumunu \u00e7\u00f6z\u00fcmleyecek ve \u015fu sonuca varacakt\u0131: Karl\u0131 bir fiyat i\u00e7in arz s\u00fcrekli kontrol edilmeli, \u00fcretim d\u00fczeyi ve hacmi en y\u00fcksek kar marj\u0131n\u0131 elde edecek \u015fekilde ayarlanmal\u0131yd\u0131. Ama\u00e7 toplumun refah\u0131 de\u011fil, kar\u0131 en \u00e7okla\u015ft\u0131racak fiyat\u0131 elde etmek \u00fczere \u00fcretim kapasitesinin ne kadar\u0131n\u0131n kullan\u0131laca\u011f\u0131na karar verilmesiydi. Bu bir yan\u0131yla tekeller aras\u0131nda piyasa \u00fczerinde s\u00fcren ve giderek daha da derinle\u015fen bir rekabeti k\u00f6r\u00fckl\u00fcyor, di\u011fer yandan tekelcilerin \u00fcretken s\u0131n\u0131f\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131kar birli\u011fi i\u00e7inde ortak hareket etmelerini zorunlu k\u0131l\u0131yordu. Onun Ticari Giri\u015fim Kuram\u0131 (The Theory of Business Enterpirse) adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla anlatt\u0131\u011f\u0131 buydu.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0<\/p>\n<p>Veblen, ABD\u2019nin en geli\u015fmi\u015f \u00fcniversitelerinden John Hopkins, Yale ve Cornell\u2019de lisans\u00fcst\u00fc e\u011fitimini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Felsefe ve iktisat okudu. \u0130ktisat ve sosyolojinin kesi\u015fim noktas\u0131nda bilimsel eserler \u00fcretti. ABD\u2019nin sosyal bilimlere yeg\u00e2ne katk\u0131s\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenen \u2018kurumsal iktisad\u0131n\u2019 kurucusu unvan\u0131n\u0131 hakl\u0131 olarak kazand\u0131. \u00c7ok dilli, \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc, sonuna kadar enternasyonalist bu bilim insan\u0131, say\u0131s\u0131z makalenin yan\u0131 s\u0131ra her birisi birbirinden de\u011ferli on bir bilimsel kitab\u0131 insanl\u0131\u011f\u0131n ortak ayd\u0131nlanma m\u00fccadelesine hi\u00e7bir ki\u015fisel \u00e7\u0131kar i\u00e7ine girmeden \u00f6ylece b\u0131rak\u0131p, \u00e7ok \u00f6nceden tahmin etti\u011fi 1930\u2019lar\u0131n B\u00fcy\u00fck Depresyonunu g\u00f6remeden 1929 y\u0131l\u0131nda bu d\u00fcnyadan g\u00f6\u00e7t\u00fc. S\u00f6ylentiye g\u00f6re, hayat\u0131 boyunca g\u00f6zlerden uzak olmaya \u00f6zen g\u00f6stermi\u015f, \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra hi\u00e7bir anma t\u00f6reni istememi\u015f Veblen\u2019in na\u015f\u0131,\u00a0 dostlar\u0131ndan rica etti\u011fi \u00fczere yak\u0131l\u0131p,\u00a0 k\u00fclleri Pasifik Okyanusu\u2019na d\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.\u00a0 \u0130\u015fte o k\u00fcllerden geriye kalanlar bug\u00fcn \u0130stanbul Bo\u011faz\u0131\u2019na vurmaktad\u0131r!<\/p>\n<p>Veblen\u2019in spek\u00fclat\u00f6rlerin \u201cya\u011fmac\u0131\u201d d\u00fczenine son verme ad\u0131na toplumun \u00fcretken kesimlerinden, bunlar\u0131n aras\u0131nda da en ba\u015fta sanayi \u00fcretiminin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesinde kilit konumda olan teknisyenlerden (yani en geni\u015f anlam\u0131yla m\u00fchendislerden) yana bir \u00fcmit beslemi\u015f oldu\u011funu biliyoruz. Ancak bu \u00e7okta kuvvetli bir beklenti gibi g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Ona g\u00f6re, \u00fcretici s\u0131n\u0131f, her ne kadar i\u015fi gere\u011fi d\u00fcnyaya maddi bir temelden nesnel olarak baksa, bunun da \u00f6tesinde ya\u011fmac\u0131l\u0131k d\u00fczeninin do\u011frudan kaybedeni olsa da, i\u015fsizlik ve sefalet ile bu sonu\u00e7lar\u0131 d\u00fczenli aral\u0131klarla yaratan iktisadi d\u00fczene (yani kapitalizme) ba\u015f kald\u0131rmayabilir. En b\u00fcy\u00fck eseri kabul edilen Aylak S\u0131n\u0131f\u0131n Kuram\u0131 (The Theory of the Leisure Class) adl\u0131 kitab\u0131nda bunun nedenlerini \u201caylak s\u0131n\u0131f\u201d, \u201cg\u00f6steri\u015f\u00e7i t\u00fcketim\u201d ve \u201cparasal servet \u00f6yk\u00fcnmecili\u011fi\u201d kavramlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirerek a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f ve \u015fu sonuca varm\u0131\u015ft\u0131r. Kapitalist toplum \u00f6zel m\u00fclkiyetin yaratt\u0131\u011f\u0131 yabanc\u0131la\u015fma ve \u00e7eli\u015fkilerden kaynaklanan bir dizi maddi ve manevi a\u00e7mazla bo\u011fu\u015fan kitlelerden olu\u015fsa da, bu toplumda ezilenler ezenlerine bir \u00e7ocu\u011fun ebeveynlerine duydu\u011fu sayg\u0131 ve \u00f6zentiyi an\u0131msatan bir ruh haliyle ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilirler.\u00a0 Hatta efendilerinin, kendilerinin ve ba\u015fka toplumlar\u0131n varl\u0131klar\u0131na kasteden m\u00fctecaviz ve tahripk\u00e2r giri\u015fimlerine duyars\u0131z kalabilirler. Dahas\u0131 ve daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc do\u011fal efendileri gibi g\u00f6rd\u00fckleri \u201cya\u011fmac\u0131lar\u0131n\u201d, soylu vatanseverlik ya da y\u00fcce milliyet\u00e7ilik menk\u0131beleriyle, masumene dini inan\u00e7lar\u0131n\u0131 suiistimal ettiklerinin fark\u0131na bile varamadan, uzak \u00fclkelerdeki milyonlarca mazlumun can\u0131na ve mal\u0131na sanki b\u00fcy\u00fck bir hay\u0131r i\u015fliyorlarm\u0131\u015f gibi sald\u0131rabilirler. Yani emperyalizmin tetik\u00e7ileri bile olabilirler. Anlat\u0131lanlar bug\u00fcne \u00e7ok benziyor de\u011fil mi? Asl\u0131nda anlat\u0131lan senin hik\u00e2yendir. Gerisini 6 Temmuz\u2019da \u0130stanbul\u2019da aram\u0131za kat\u0131lacak d\u00fcnyan\u0131n en de\u011ferli Veblen uzmanlar\u0131ndan dinlemek, onlarla birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnmek, tart\u0131\u015fmak, ele\u015ftirmek ve belki de art\u0131k bir \u015feyler yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flamak \u00fczere diyerek, \u015fimdilik ho\u015f\u00e7a kal\u0131n diyorum. 1 May\u0131s kutlu olsun!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Bilindi\u011fi \u00fczere Elektrik M\u00fchendisleri Odas\u0131 \u0130stanbul\u2019da 6-7 Temmuz tarihlerinde \u201cVeblen, Kapitalizm ve Ak\u0131lc\u0131 Bir \u0130ktisadi D\u00fczen i\u00e7in Olanaklar Ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla\u201d bir sempozyum ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. Sempozyumun d\u00fczenlenmesine hasbelkader bir ucundan eklenmi\u015f, akademik i\u00e7eri\u011finin \u015fekillenmesinde sorumluluk alm\u0131\u015f bir ki\u015fi olarak, \u201ckimdir bu Veblen?\u201d muammas\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek ad\u0131na bir s\u00fcredir bir dizi s\u00f6yle\u015filer yapmaktay\u0131m. EMO\u2019nun sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ortamlarda Ankara\u2019da ba\u015flayan, Bursa ve \u0130zmir ile devam eden ve \u015fimdilik Adana\u2019da bitti\u011fi izlenimini veren bu ser\u00fcven boyunca Veblen\u2019in bir hicivci oldu\u011funu s\u00f6yleyip durdum. \u0130zmir EMO\u2019nun benden istedi\u011fi bu k\u0131sa tan\u0131t\u0131m yaz\u0131s\u0131na da ayn\u0131 noktadan giri\u015f yapay\u0131m. Veblen bir hicivciydi. Ancak kimseyle alay etmiyordu. O, kelimenin ger\u00e7ek anlam\u0131yla bir ta\u015flamac\u0131yd\u0131. Veblen\u2019in ta\u015flamalar\u0131 bilime dayan\u0131yordu. Bilimin nesnelli\u011fine g\u00fcveni tam oldu\u011fundan ta\u015flamalar\u0131n\u0131n haks\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yordu. Haks\u0131zl\u0131k yapan o de\u011fil, bizdik. Ona g\u00f6re, \u00f6zel m\u00fclkiyetin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc b\u00fct\u00fcn zamanlarda ve mek\u00e2nlarda insanlar birbirlerine b\u00fcy\u00fck bir haks\u0131zl\u0131k yap\u0131yorlard\u0131. Tan\u0131mad\u0131klar\u0131 insanlar\u0131n de\u011feri hakk\u0131nda karar verirken, o insanlar\u0131n m\u00fclkiyetlerine bak\u0131yorlard\u0131. Bir ki\u015fi zenginse, iyidir, do\u011frudur, g\u00fczeldir sonucuna var\u0131yorlard\u0131. \u0130nsan\u0131n ne oldu\u011fu, de\u011ferinin nas\u0131l belirlenebilece\u011fi sorular\u0131n\u0131 as\u0131rlard\u0131r ayd\u0131nlatmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, ancak bir t\u00fcrl\u00fc belirgin bir sonuca varamam\u0131\u015f dinlerin, felsefenin ve bilimin \u00e7\u00f6zemedi\u011fini \u00f6zel m\u00fclkiyet toplumu bir hamlede \u00e7\u00f6z\u00fcvermi\u015fti: \u0130nsan\u0131n de\u011feri m\u00fclkiyeti ile \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr! Sonu\u00e7 b\u00fcy\u00fck bir haks\u0131zl\u0131k ve adaletsizlikti. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu t\u00fcr toplumlarda, bug\u00fcnlerde pop\u00fcler olan bir reklamdan hareketle s\u00f6yleyecek olursak, insanlar \u201ckont\u00f6rleri kadar de\u011fil paralar\u0131 kadar konu\u015fuyordu\u201d. \u0130nsanlar\u0131n \u201cparalar\u0131 kadar konu\u015ftuklar\u0131\u201d \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda ise kendisini d\u00fcnyan\u0131n en geli\u015fmi\u015f \u2018demokrasisi\u2019 olarak vazeden Amerika Birle\u015fik Devletleri, yani Veblen\u2019in kendi memleketi, geliyordu. \n","protected":false},"author":5,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3698","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3698","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3698"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3698\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3698"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3698"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3698"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}