{"id":4935,"date":"2013-08-28T12:56:41","date_gmt":"2013-08-28T09:56:41","guid":{"rendered":"http:\/\/politeknik.org.tr\/\/?p=4935"},"modified":"2019-01-29T14:25:53","modified_gmt":"2019-01-29T11:25:53","slug":"sosyal-aglarda-orgutlenme-izlem-gozukeles","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/sosyal-aglarda-orgutlenme-izlem-gozukeles\/","title":{"rendered":"Sosyal A\u011flarda \u00d6rg\u00fctlenme – \u0130zlem G\u00f6z\u00fckele\u015f"},"content":{"rendered":"

Ergin Y\u0131ld\u0131zo\u011flu’nun “Gezi Olay\u0131”n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 yeni “zaman” \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken (http:\/\/www.sendika.org\/2013\/06\/gezi-olayinin-yarattigi-yeni-zaman-uzerine-dusunurken-ergin-yildizoglu\/) adl\u0131 makalesinde tart\u0131\u015f\u0131lan a\u011f \u00f6rg\u00fctlenmeleri \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken Henri Alleg’in B\u00fcy\u00fck Geri S\u0131\u00e7rama adl\u0131 eserini an\u0131msad\u0131m.<\/p>\n

Alleg y\u0131k\u0131nt\u0131\u00a0Rusya’s\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131\u00a0r\u00f6portajlarda\u00a0 \u201c…bunca tarihsel ve d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda zaferlerin kazan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 en az 70 y\u0131ll\u0131k sosyalist y\u00f6netim bu iflasa ni\u00e7in ve nas\u0131l varabildi?\u201d sorusunun yan\u0131t\u0131n\u0131 ar\u0131yordu. Alleg’in Andrey adl\u0131 eski bir kom\u00fcnistle yapt\u0131\u011f\u0131 r\u00f6portaj \u00e7ok \u015fey anlat\u0131yordu. SBKP Merkez komitesinde dan\u0131\u015fman ve D\u0131\u015f Politika Komisyonu’nun Ma\u011frip B\u00fcrosu \u00fcyesi olarak \u00e7al\u0131\u015fan Andrey yenilgiyi \u015f\u00f6yle de\u011ferlendiriyordu:<\/p>\n

..ama kendi \u00e7ap\u0131mda benim de sorumluluklar\u0131m var. Kendime kar\u015f\u0131 yapabildi\u011fim en \u00f6nemli ele\u015ftiri, buyruklar\u0131\u00a0ve y\u00f6nergeleri hep yukar\u0131dan beklemi\u015f olmak; bunlar\u0131, ayn\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fte olmad\u0131\u011f\u0131mda, i\u015flerin k\u00f6t\u00fcye gitti\u011fini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcmde, hatta tepki g\u00f6stermek gerekti\u011fini sezdi\u011fimde bile tart\u0131\u015fmas\u0131z yerine getirmi\u015f olmakt\u0131r.
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 …
D\u00fcped\u00fcz b\u00f6yle davranmak, bir \u015feye kar\u0131\u015fmamak i\u00e7in yeti\u015ftirilmi\u015ftik; i\u015fte u\u011fursuzluk burada. Tap\u0131nma d\u00f6neminden artakalan bu tutum bizim en ciddi kusurumuzu olu\u015fturdu ve bizi, durumdan \u00e7ok iyi yararlanmas\u0131n\u0131 bilen oport\u00fcnistlerle sosyalizm has\u0131mlar\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131s\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda silahs\u0131z b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n

Lenin en ba\u015f\u0131ndan kom\u00fcnistleri b\u00fcrokrasi tehlikesine kar\u015f\u0131 uyar\u0131yordu. Bu bir liderin ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve kendisinden sonrakilerin basiretsizli\u011fi miydi? Sanm\u0131yorum… 1949 y\u0131l\u0131nda Stalin Edebiyat \u00d6d\u00fcl\u00fc’n\u00fc alan Gladkov’un 1924’te yay\u0131nlanan \u00c7imento adl\u0131 roman\u0131, SSCB’de i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve b\u00fcrokrasi aras\u0131ndaki m\u00fccadeleyi t\u00fcm berrakl\u0131\u011f\u0131yla ortaya koymaktayd\u0131. Roman\u0131n sonunda i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n temsilcisi olan Gleb, s\u0131n\u0131f\u0131n deste\u011fi ve devrimci inad\u0131yla parti b\u00fcrokrasisini alt eder. Ancak kitab\u0131n sonunda okuyucu Gleb’in bu zaferinin anl\u0131k oldu\u011funun, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve b\u00fcrokrasi aras\u0131nda \u00e7etin bir m\u00fccadelenin devam etti\u011fini fark eder. Biz, \u015fimdi nihai sonucu da biliyoruz…<\/p>\n

\u201cB\u00fcrokratizmi, burjuva etkisinin \u00f6rg\u00fctlerimize bir yans\u0131mas\u0131\u201d olarak de\u011ferlendiren Stalin’in aksine b\u00fcrokrasinin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bile \u00f6rg\u00fctlerimize i\u00e7sel oldu\u011fu, bu \u00f6rg\u00fctlerin hiyerar\u015fik yap\u0131lar\u0131n\u0131n b\u00fcrokrasiyi yarat\u0131p besledi\u011fi ve b\u00fcrokrasinin iradi hamlelerle tamamen ortadan kald\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Peki a\u011f\u00a0\u00f6rg\u00fctlenmeleri, g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki hiyerar\u015fik \u00f6rg\u00fctlenmelerin yerini alabilir mi? Bu soruya hen\u00fcz yan\u0131t veremiyoruz.\u00a0 <\/p>\n

Medya sosyal a\u011flar\u0131\u00a0yeni yeni ke\u015ffediyor. New York Times, sosyal a\u011flar\u0131\u00a02003 y\u0131l\u0131n\u0131n\u00a0\u201cyeni\u201d\u00a0d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden biri olarak kutlad\u0131. Kadushin’in (2012) belirtti\u011fi gibi sosyal a\u011flar, teknolojiden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak varlar ve sosyal a\u011f analizi metotlar\u0131 1984’ten beri tren tarifelerinden,salg\u0131nlar\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na kadar bir \u00e7ok bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmada kullan\u0131l\u0131yor. \u0130nternet ve sosyal a\u011f uygulamalar\u0131yla beraber yaln\u0131z medyan\u0131n de\u011fil akademinin de dikkati a\u011flara \u00e7evrildi ve bu konu hakk\u0131nda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar artt\u0131.<\/p>\n

Sosyal a\u011flar, yukar\u0131da\u00a0 belirtildi\u011fi gibi teknolojiden ba\u011f\u0131ms\u0131zlar. \u00d6rne\u011fin, yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda obezitenin a\u011f\u00a0ili\u015fkileri olu\u015fturan toplumsal bir olgu oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f.\u00a0 Bu yaz\u0131da ise sadece \u0130nternet’teki sosyal a\u011flar ve \u00f6rg\u00fctlenme \u00fczerine etkileri tart\u0131\u015f\u0131lacak.
Ge\u00e7mi\u015fte, geni\u015f\u00a0\u00f6l\u00e7ekli \u00e7abalar\u0131n\u00a0 \u00f6rg\u00fctlenebilmesi i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131dakine benzer kurumsal ve hiyerar\u015fik \u00f6rg\u00fctlenmeler bir zorunluluktu. Bu tarz \u00f6rg\u00fctlenmeleri, ordulardan okullara, \u015firketlerden demokratik kitle \u00f6rg\u00fctlerine kadar bir\u00e7ok alanda g\u00f6rebiliriz:
\u00a0

\u00a0
\u00d6rg\u00fctlenmenin konusu olan her i\u015flemin bir maliyeti (zaman, ilgi, para vs) vard\u0131r. Geleneksel hiyerar\u015fik \u00f6rg\u00fctlenme modelleri, \u00fcyelerinin koordinasyonunu ve ileti\u015fimi kolayla\u015ft\u0131rmay\u0131 hedefler. Diyelim ki en tepede okul m\u00fcd\u00fcr\u00fc, en altta da\u00a0 \u00f6\u011frenciler var ve okul m\u00fcd\u00fcr\u00fcne 1 hafta sonra 5. s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencilerinin a\u015f\u0131 olaca\u011f\u0131 bildirilmi\u015f olsun. M\u00fcd\u00fcr\u00fcn t\u00fcm 5. s\u0131n\u0131flar\u0131 teker teker gezerek durumu bildirmesi bir tercihtir. Ama 5. s\u0131n\u0131f \u015fubelerinin say\u0131s\u0131na g\u00f6re zaman al\u0131c\u0131 olabilir, ilgili s\u0131n\u0131fa girdi\u011fi zaman \u00f6\u011frencilerin bir k\u0131sm\u0131 o g\u00fcn okula gelmemi\u015f, s\u0131n\u0131fa girdi\u011fi anda \u00f6\u011fretmen s\u0131nav yap\u0131yor olabilir… \u00dcstelik m\u00fcd\u00fcr\u00fcn, g\u00f6revinin gerektirdi\u011fi ba\u015fka i\u015fleri yapmas\u0131 gerekiyordur. Bu durumda, m\u00fcd\u00fcr\u00fcn 5. s\u0131n\u0131flardan sorumlu m\u00fcd\u00fcr yard\u0131mc\u0131s\u0131na durumu bildirmesi, onun da ilgili s\u0131n\u0131f \u00f6\u011fretmenlerine ula\u015fmas\u0131 daha etkin bir yol olacakt\u0131r.<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla, hiyerar\u015fik \u00f6rg\u00fctlenmeler sorumluluklar\u0131\u00a0uygun bir \u015fekilde b\u00f6ler ve i\u015flem maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Ama bir dezavantaj\u0131m\u0131z vard\u0131r: hiyerar\u015fide yer alan \u00fcyeler sadece alt\u0131ndaki ve \u00fcst\u00fcndeki \u00fcyelerle enformasyon al\u0131\u015fveri\u015finde bulunurlar. Ba\u015fkan ya da merkez y\u00f6netim kurulu, en tepede oldu\u011fu i\u00e7in t\u00fcm \u00f6rg\u00fct\u00fcn bilgisine sahip oldu\u011fu kan\u0131s\u0131ndad\u0131r, hiyerar\u015finin en alt\u0131nda kalan \u00fcye ise iradesini a\u011fa\u00e7lar\u0131 de\u011fil de orman\u0131 g\u00f6ren ba\u015fkan\u0131n ya da merkezin iradesine teslim eder. En tepe ile en a\u015fa\u011f\u0131 aras\u0131ndaki\u00a0 uzakl\u0131\u011f\u0131 azaltmak isterseniz, a\u015fa\u011f\u0131daki gibi aradaki katmanlar\u0131 kald\u0131rman\u0131z gerekir. Fakat bu se\u00e7enek de koordinasyon sorunlar\u0131n\u0131 ve i\u015flem maliyetini artt\u0131rabilir:
\u00a0
<\/p>\n

Geleneksel \u00f6rg\u00fctlenme modelleri, i\u015flem maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in olu\u015fturulmu\u015flard\u0131r. Ancak bu \u00f6rg\u00fctlerin kendilerinin ayakta durabilmesinin de bir maliyeti vard\u0131r. Hatta \u00f6rg\u00fct\u00fcn kendini koruma maliyetlerinin kurulu\u015f\u00a0amac\u0131n\u0131n\u00a0\u00f6n\u00fcne ge\u00e7mesi s\u0131k rastlan\u0131lan bir durumdur. \u00d6rg\u00fctsel yabanc\u0131la\u015fman\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yerde \u00f6rg\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 da sorgulan\u0131r hale gelir. Daha do\u011frusu, sorgulanmal\u0131d\u0131r diyelim. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok fazla toplant\u0131dan, b\u00fcrokrasiden, yukar\u0131dakilerin buyurganl\u0131\u011f\u0131ndan, taban\u0131\/\u00e7al\u0131\u015fan\u0131 anlayamamas\u0131ndan \u015fikayet\u00e7i olsak da daha anlay\u0131\u015fl\u0131 ve becerikli y\u00f6neticiler d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka bir se\u00e7ene\u011fimizin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz. Andrey gibi…
A\u011f\u00a0\u00f6rg\u00fctlenmelerine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ise karma\u015f\u0131k bir yap\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131r\u0131z, a\u015fa\u011f\u0131dakine benzer karma\u015f\u0131k\u00a0 diyagramlar olu\u015fur ve a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 \u201chiyerar\u015fik \u00f6rg\u00fctlenmeye alternatif bu mu!\u201d dedirtecek kadar ilgin\u00e7tir:
\u00a0

\u00a0
Hakl\u0131s\u0131n\u0131z, bir karga\u015fadan ba\u015fka bir \u015fey g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Ama geleneksel yap\u0131lar\u0131\u00a0sorgulamaya devam edelim. \u0130nsanlar, bir araya gelirler ve \u00f6rg\u00fct kurarlar. Daha sonra kurulan bu \u00f6rg\u00fct \u00fczerinden yeni insanlar \u00f6rg\u00fctlenirler. Ordu,\u00a0 asker say\u0131s\u0131n\u0131 artt\u0131rarak; \u015firketler, yeni \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 istihdam ederek; partiler ve kitle \u00f6rg\u00fctleri\u00a0 yeni \u00fcyeler \u00f6rg\u00fctleyerek \u00f6rg\u00fctlenirler. K\u0131sacas\u0131, \u00f6rg\u00fct \u00f6rg\u00fctler gibi bir \u00f6n kabul\u00fcm\u00fcz vard\u0131r.<\/p>\n

A\u011flar\u0131n ise b\u00f6yle bir \u00f6n kabul\u00fc\u00a0ya da kural\u0131\u00a0yoktur. Hiyerar\u015fik \u00f6rg\u00fctlenmeye kar\u015f\u0131 bir g\u00f6r\u00fcnmez elden de bahsetmiyorum. Sadece a\u011f\u0131n kendi kurallar\u0131\u00a0ve i\u015fleyi\u015fi oldu\u011funu, insanlar\u0131n a\u011fda etkin \u00f6rg\u00fctlenmeler olu\u015fturabildiklerini vurgulamak istiyorum.<\/p>\n

\u0130nternet insanlar\u0131n bir araya gelmesinin \u00f6n\u00fcndeki engelleri ortadan kald\u0131r\u0131yor; kendili\u011finden, merkezi bir y\u00f6netime, fiziksel bir mekana ya da yasal bir \u00e7at\u0131ya gerek duymadan ortak hareket edebiliyorlar. Mustafa Keser’in askerlerini bir de b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnelim… Gen\u00e7ler kendi pratiklerini sloganla\u015ft\u0131r\u0131yorlar.<\/p>\n

\u0130nsanlar nas\u0131l oluyor da a\u011flar da \u00f6rg\u00fctlenebiliyorlar? Shirky, a\u011flardaki grup olu\u015fumunu \u00fc\u00e7 basamakl\u0131 bir merdivene benzetiyor.<\/p>\n

Bu basamaklardan ilki ve en basiti payla\u015f\u0131m. Bir foto\u011fraf\u0131 ya da videoyu herhangi bir payla\u015f\u0131m sitesine y\u00fckledi\u011finizde, bir blog yaz\u0131s\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda bir payla\u015f\u0131mda bulunursunuz. Payla\u015f\u0131m, fazla bir beklenti olu\u015fturmayan, son derece s\u0131radan ve gelece\u011fi belirsiz bir grup eylemidir. Bir payla\u015f\u0131mda bulundu\u011funuzda, payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131z\u0131n be\u011fenilip be\u011fenilmemesi \u00e7ok fazla ba\u011flay\u0131c\u0131 de\u011fildir. \u0130ster be\u011fenin, ister be\u011fenmeyin; ben bunu payla\u015f\u0131yorum dersiniz.
Payla\u015f\u0131m\u0131n bir sonraki a\u015famas\u0131\u00a0i\u015fbirli\u011fidir. Y\u00fcklenen bir videonun alt\u0131na yaz\u0131lan yorum ya da sohbet siteleri i\u015fbirli\u011finin en basit \u00f6rne\u011fidir. Birinci basamaktakinden farkl\u0131 olarak \u015fimdi taraflar\u0131n uymas\u0131 gereken kurallar vard\u0131r. Bir yorum, bir sohbet ancak kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 kabul edilen baz\u0131 kurallar \u00e7er\u00e7evesinde ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n

Ortak \u00fcretim ise i\u015fbirli\u011finin daha karma\u015f\u0131k bir bi\u00e7imidir. Ortak \u00fcretimin en \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n beraber almas\u0131 gereken baz\u0131 kararlar oldu\u011fudur. \u00d6rne\u011fin, Vikipedi’nin \u00f6n y\u00fcz\u00fcnde sadece haz\u0131rlanm\u0131\u015f ansiklopedik bilgileri g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Fakat arka taraf\u0131nda ise hararetli tart\u0131\u015fmalar yer al\u0131r. Bir \u00e7ok makale, bu tart\u0131\u015fmalar sonucunda olu\u015fur. \u00d6zellikle \u00e7ok say\u0131da geli\u015ftiricisi olan \u00f6zg\u00fcr yaz\u0131l\u0131m projelerinde yo\u011fun tart\u0131\u015fmalar olur.<\/p>\n

Sonraki\u00a0 basamak ise kolektif eylemdir. Shirky’e g\u00f6re enformasyon payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 payla\u015f\u0131ml\u0131 fark\u0131ndal\u0131k, ortak \u00fcretim ise payla\u015f\u0131ml\u0131 yarat\u0131md\u0131r. Kolektif eylem ise kullan\u0131c\u0131n\u0131n iradesinin grubun iradesine kat\u0131larak sorumlulu\u011fun payla\u015f\u0131lmas\u0131d\u0131r. Kolektif eylem gruplar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck zaaf\u0131, grup b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e, karar alman\u0131n ve ortak hareket etmenin zorla\u015fmas\u0131d\u0131r. E\u011fer grupta sa\u011flam ve kenetleyici bir k\u00fclt\u00fcr olu\u015fmam\u0131\u015fsa grup da\u011f\u0131l\u0131r. \u0130nternet gruplar\u0131n\u0131n olu\u015fumu ve da\u011f\u0131lmas\u0131 \u00e7ok h\u0131zl\u0131 olabilir. Bunun iyili\u011fi ve k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi, bir \u00f6rg\u00fct art\u0131k hedeflerinden uzakla\u015fm\u0131\u015f ve t\u00fcm \u00e7abas\u0131 kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye d\u00f6nm\u00fc\u015fse art\u0131k bile\u015fenlerine yarar de\u011fil zarar sa\u011flar.\u00a0 \u0130nternet’te sadece \u00fcyelerinin g\u00f6nl\u00fc elvermedi\u011fi i\u00e7in, kendisi i\u00e7in bir ama\u00e7 haline gelmi\u015f kolektif eylem gruplar\u0131n\u0131 bulmak zordur, b\u00f6yle \u00f6rg\u00fctler olsa bile varl\u0131k maliyeti son derece azd\u0131r. Ama s\u00f6z konusu kolektif eylem grubunun bir siyasi partinin yerini almas\u0131ndan s\u00f6z ediyorsak durum de\u011fi\u015fir. K\u0131r\u0131lgan bir \u00f6rg\u00fct yap\u0131s\u0131n\u0131n, \u201cyeniden kurulacak bir \u00fclkeyi a\u015fkla \u00f6rmeye\u201d yetmeyece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

Fakat a\u011flar\u0131n kendili\u011finden bir i\u015fleyi\u015fi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek de b\u00fcy\u00fck bir yan\u0131lg\u0131\u00a0olacakt\u0131r. Shirky’e g\u00f6re ba\u015far\u0131l\u0131 bir grup olu\u015fumunun kesin bir form\u00fcl\u00fc yoktur ama ba\u015far\u0131l\u0131 bir grup \u00fc\u00e7 bile\u015fenin ba\u015far\u0131l\u0131 bir etkile\u015fiminin sonucudur: Vaat, ara\u00e7 ve anla\u015fma.<\/p>\n

Vaat, ki\u015finin a\u011fa kat\u0131l\u0131m s\u00fcrecinde \u201cni\u00e7in kat\u0131lay\u0131m?\u201d\u00a0sorusuna ald\u0131\u011f\u0131\u00a0yan\u0131t\u0131\u00a0belirtiyor. Uygun\u00a0 bir vaat, potansiyel bir kullan\u0131c\u0131y\u0131, a\u011f \u00f6rg\u00fctlenmesinin faal bir kullan\u0131c\u0131s\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebiliyor. Buras\u0131, ger\u00e7ek d\u00fcnya ile onun b\u00fct\u00fcnleyeni \u0130nternet’in kesi\u015fme noktas\u0131. A\u011f \u00f6rg\u00fctlenme do\u011furmuyor, ama \u00f6rg\u00fctlenmeye meyilli insanlar i\u00e7in bir platform sunuyor. Bu vaat, sadece kendini bir grubun \u00fcyesi hissetmek veya geli\u015fmelerden haberdar olmak gibi son derece basit \u015fekillerde de olabiliyor.<\/p>\n

Ara\u00e7\u00a0ise a\u011f\u0131n nas\u0131l olu\u015ftu\u011fu sorusunun yan\u0131t\u0131n\u0131\u00a0i\u00e7eriyor. Twitter, Zello, bloglar, e-posta, anl\u0131k mesajla\u015fma, Youtube, Flickr, vikiler vs \u015eartlara g\u00f6re herhangi biri uygun bir ara\u00e7 olabiliyor. \u00d6rne\u011fin, e-posta 1970lerden beri kullan\u0131lan harika bir ara\u00e7. Ama ortakla\u015fa bir yaz\u0131y\u0131 e-posta \u00fczerinden s\u00fcrekli g\u00f6nderip alarak d\u00fczenlemeye kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, hele bir de kullan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131 fazla ise s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 olabiliyor. Vikiler bu konuda \u00e7ok daha esnek ve kolaylar. Twitter, k\u0131sa haberlerin ve ba\u011flant\u0131lar\u0131n payla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in etkin bir ara\u00e7. Ama Twitter’de arka arkaya tweet’lerle yaz\u0131 olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131zda etkili olmuyor.<\/p>\n

Anla\u015fma ise a\u00e7\u0131k ya da \u00fcst\u00fc kapal\u0131 olabiliyor. Site sahibi ile kullan\u0131c\u0131 aras\u0131ndaki kurallar\u0131\u00a0 g\u00f6steriyor. Bir payla\u015f\u0131m a\u011f\u0131nda kurallar son derece basit olabiliyor. \u00d6rne\u011fin, bir resim y\u00fcklerken, y\u00fckledi\u011finiz videonun arkada\u015flar\u0131n\u0131z taraf\u0131ndan izlenebilmesini bekliyorsunuz. Site sahibi buna olanak sa\u011fl\u0131yor, ama diyor ki i\u00e7erik \u00fczerindeki telif hakk\u0131ndan vazge\u00e7melisin. Bir ba\u015fkas\u0131 da onu kullan\u0131rsa b\u00f6yle bir talebin olmamal\u0131. Ortak \u00fcretim sitelerinde biraz daha karma\u015f\u0131k anla\u015fmalar var. \u00d6rne\u011fin Vikipedi’ye katk\u0131da bulunuyorsunuz ve bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Wales’ten Vikipedi’nin ticari olmamas\u0131n\u0131 bekliyorsunuz. Wales’in herhangi bir \u015f\u00fcpheli hareketinde insanlar \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde Vikipedi a\u011f\u0131n\u0131 terk edebiliyor. Kolektif eylem a\u011flar\u0131nda ise daha da k\u0131r\u0131lgan bir durum s\u00f6z konusu. \u00d6rne\u011fin do\u011frudan demokrasi talebiyle bir araya gelip a\u011f i\u00e7inde buna kar\u015f\u0131t olu\u015fumlar belirdi\u011finde anla\u015fma bozulmu\u015f oluyor ve kopmalar ya\u015fan\u0131yor.<\/p>\n

A\u011f\u00a0olu\u015fumlar\u0131\u00a0hakk\u0131ndaki teorilere sonraki say\u0131larda ayr\u0131nt\u0131l\u0131\u00a0bir \u015fekilde yer verilecek.
En ba\u015ftaki soruya d\u00f6nersek, a\u011f \u00f6rg\u00fctlenmeleri g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki hiyerar\u015fik \u00f6rg\u00fctlenmelerin yerini alabilir mi?<\/p>\n

A\u011f\u00a0\u00f6rg\u00fctlenmelerini bu tarz bir tart\u0131\u015fmayla s\u0131n\u0131rlamak do\u011fru de\u011fil. Var olan bir siyasi partinin, demokratik kitle \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn ya da \u015firketin i\u00e7inden hiyerar\u015fik \u00f6rg\u00fctlenme modelini \u00e7ekip yerine a\u011f modelini yerle\u015ftiremezsiniz.
Ama…
De\u011fi\u015fen al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131za bir bakal\u0131m. \u00d6nceden bulu\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131\u00a0belirli bir saate ve mekana g\u00f6re ayarlard\u0131k. Belirlenen saatte bulu\u015fulur ya da beklenilen gelmezse bulu\u015fma\u00a0 saatinden sonra beklemeden terk ederdik. \u015eimdi ise \u015f\u00f6yle bulu\u015fuyoruz: Ben i\u015ften \u00e7\u0131k\u0131nca seni arar\u0131m… Trafik \u00e7ok yo\u011fun, Meclis’in oraya yakla\u015f\u0131rken seni \u00e7ald\u0131ray\u0131m, sen de \u00e7\u0131k…
Hayat b\u00f6yle akarken, \u00f6zellikle bu ya\u015fam bi\u00e7imini i\u00e7selle\u015ftirmi\u015f\u00a0bir ku\u015fa\u011f\u0131n eski \u00f6rg\u00fctsel bi\u00e7imlerde rahat edemeyece\u011fi de ortada.<\/p>\n

De\u011fi\u015fimin ve a\u011flar\u0131n sundu\u011fu olanaklar\u0131\u00a0 daha iyi kavrayabilmek i\u00e7in Shirky’nin Leipzig ve Beyaz Rusya kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131na bir bakal\u0131m…<\/p>\n

Do\u011fu Almanya’da\u00a0 kitlesel bir eylem d\u00fczenlemek zordu. 1989 y\u0131l\u0131n\u0131n ocak ay\u0131nda Do\u011fu Almanya’n\u0131n Leipzig \u015fehrindeki bir avu\u00e7 insan, polisin hemencecik dikkatini \u00e7ekmeyecek, daha do\u011frusu dikkatini \u00e7ekse bile \u00f6nemsemeyece\u011fi bir protesto d\u00fczenledi. Protesto zaten var olan bir sokak etkinli\u011finin (fuar) i\u00e7ine s\u0131zarak ger\u00e7ekle\u015ftirildi. \u0130lk protestoya 500 ki\u015fi kat\u0131ld\u0131 ve 50’si g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131. Benzer y\u00f6ntem, daha sonraki haftalarda da uyguland\u0131 ve insanlar her pazartesi toplanmaya ba\u015flad\u0131lar. Do\u011fu Almanya h\u00fck\u00fcmeti, bu c\u0131l\u0131z g\u00f6sterileri \u00f6nemsemedi. H\u00fck\u00fcmetin bu umursamazl\u0131\u011f\u0131 insanlar\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 daha da artt\u0131rd\u0131. Eyl\u00fcl ay\u0131na gelindi\u011finde h\u00fck\u00fcmet durumun ciddiyetini anlam\u0131\u015ft\u0131. M\u00fcdahale etmek istedi, ama art\u0131k \u00e7ok ge\u00e7ti. Ekimdeki g\u00f6steriye100 bin, kas\u0131mdakine 400 bin ki\u015fi kat\u0131ld\u0131, h\u00fck\u00fcmet istifa etti ve iki g\u00fcn sonra da Berlin Duvar\u0131 y\u0131k\u0131ld\u0131.<\/p>\n

D\u00fczenden rahats\u0131z olanlar s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde azar azar bir araya geldiler. Bakt\u0131lar ki h\u00fck\u00fcmetten rahats\u0131z olan yaln\u0131zca kendileri de\u011filmi\u015f. Di\u011ferlerinin fark\u0131na vard\u0131k\u00e7a hi\u00e7 de yaln\u0131z ve g\u00fc\u00e7s\u00fcz olmad\u0131klar\u0131n\u0131 fark ettiler. <\/p>\n

Bu eylem bi\u00e7imi daha sonra da kullan\u0131ld\u0131. H\u00fck\u00fcmetlere m\u00fcdahale etme f\u0131rsat\u0131 vermeyen ve toplumsal fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 artt\u0131r\u0131c\u0131 eylemler d\u00fczenlendi. Elbette h\u00fck\u00fcmetlerin de Leipzig’den \u00f6\u011frendikleri vard\u0131. Onlar\u0131n Leipzig’den ald\u0131\u011f\u0131 ders ise k\u00fc\u00e7\u00fck protestolar\u0131 ba\u015flamadan ezmek ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin d\u0131\u015far\u0131 s\u0131zmas\u0131n\u0131 engellemekti. Y\u0131llarca her iki taraf da rollerini lay\u0131k\u0131yla yerine getirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Ama ku\u015fkusuz h\u00fck\u00fcmetler bu konuda daha avantajl\u0131yd\u0131. \u00d6zellikle otoriter rejimler, k\u00fc\u00e7\u00fck protestolara bile \u00e7ok sert m\u00fcdahalelerden \u00e7ekinmediler.
2000li y\u0131llara gelindi\u011finde durum de\u011fi\u015fti.<\/p>\n

Flash mob ad\u0131 verilen eylemler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. \u0130lk \u00f6rneklerinin pek siyasi kayg\u0131s\u0131 yoktu. e-Posta ile haberle\u015fiyorlar ve topluluk ayn\u0131 anda ayn\u0131 yerde bulu\u015farak k\u0131sa eylemler yap\u0131yordu: Bir ma\u011fazada bulu\u015fup birlikte bir hal\u0131ya bakmak, Central Park’ta bir kayaya t\u00fcneyip ku\u015f sesleri \u00e7\u0131karmak, San Francisco’da bir \u201cZombi Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc\u201d d\u00fczenlemek, Londra’n\u0131n Victoria \u0130stasyonu’nda sessiz bir dans partisi d\u00fczenlemek gibi politik bir i\u00e7eri\u011fe sahip olmayan eylemler.<\/p>\n

Daha sonra flash mob eylemlerinin politikle\u015fti\u011fini g\u00f6rd\u00fck. Beyaz Rusya’daki flash mob eylemleri ise Leipzig derslerini alt\u00fcst etti. H\u00fck\u00fcmetlerin Leipzig’den ald\u0131\u011f\u0131 ders k\u00fc\u00e7\u00fck protestolar\u0131 en ba\u015f\u0131ndan ezmekti. Beyaz Rusya’n\u0131n otoriter h\u00fck\u00fcmeti bu stratejiyi ba\u015far\u0131yla uyguluyordu. Beyaz Rusya muhalefeti, ilgin\u00e7 (ama tan\u0131d\u0131k) bir eylemle iktidar\u0131n bask\u0131s\u0131n\u0131 a\u015ft\u0131.<\/p>\n

Bir blog yazar\u0131, Oktyabrskaya Meydan\u0131’nda toplan\u0131p dondurma yeme eylemi yapmay\u0131\u00a0\u00f6nerdi. \u0130nsanlar meydana geldiler, tabi polisler de… Polisler dondurma yiyen insanlar\u0131\u00a0g\u00f6zalt\u0131na almaya ba\u015flad\u0131klar\u0131nda g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler t\u00fcm d\u00fcnyaya yay\u0131l\u0131yordu…<\/p>\n

Beyaz Rusya Yazarlar Birli\u011fi yasakland\u0131\u011f\u0131nda insanlar mahkeme \u00f6n\u00fcne gelerek birlik \u00fcyesi yazarlar\u0131n kitaplar\u0131n\u0131\u00a0okuma eylemi yapt\u0131lar. Nasha Niva gazetesi kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131\u00a0g\u00fcn ise Oktyabrskaya Meydan\u0131 bu gazeteleri okuyanlarla doluydu. Daha sonra ger\u00e7ekle\u015ftirilen g\u00fcl\u00fcmseme eylemi ile h\u00fck\u00fcmetin t\u00fcm ezberi alt \u00fcst oldu. Oktyabrskaya etraf\u0131nda g\u00fcl\u00fcmseyerek dola\u015fan insanlara kar\u015f\u0131 yapacak bir \u015fey yoktu.
Flash mob ile Pekin’de \u00c7in liderlerinin oturdu\u011fu bir sitede bile cep telefonlar\u0131ndaki k\u0131sa mesajlarla \u00f6rg\u00fctlenen bir eylem d\u00fczenlenebildi.<\/p>\n

Shirky, Lepzig eylemlerinin Beyaz Rusya’daki flash mob eylemleri\u00a0 ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131rken Leipzig’deki eylemlerin \u00f6rg\u00fctlenmesinin zahmetli ve yo\u011fun medya sans\u00fcr\u00fc\u00a0nedeniyle g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011funu belirtiyor. Bili\u015fim teknolojileri sayesinde flash mob eylemlerini haz\u0131rlan\u0131\u015f\u0131 son derece h\u0131zl\u0131 ve g\u00f6r\u00fcnmez olabiliyor. Eylemin etkileri yerelle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131yor, a\u011fda h\u0131zla yay\u0131l\u0131yor. <\/p>\n

Taksim’de \u201cDuran Adam\u201d\u00a0ile yayg\u0131nla\u015fan flash mob eylemleri pek al\u0131\u015f\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir tarzd\u0131. Biz bir grup \u00f6nc\u00fcn\u00fcn belirli g\u00fcn ve haftalarda otoritenin kendilerine g\u00f6sterdikleri meydanlarda miting yapmas\u0131na ve bir\u00e7ok duyarl\u0131 insan\u0131n\u00a0 hi\u00e7bir \u015fey yokmu\u015f gibi g\u00fcnl\u00fck hayatlar\u0131na devam etmesine al\u0131\u015fk\u0131nd\u0131k. Taksim’de, \u00f6nc\u00fclerin, duyarl\u0131 insanlar\u0131 alanlara \u00e7ekebildi\u011fini ve her yeri bir kez daha Taksim yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. <\/p>\n

Her \u015fey bir yana, \u0130nternet, anlat\u0131lan\u0131\u00a0 ger\u00e7ekten bizim hikayemiz yapt\u0131.\u00a0\u0130nternet ile insanlar bir anda Taksim’e dahil oldular, geleneksel medyan\u0131n sadece nesnesi olan insanlar, bir \u00f6zne olarak hikayenin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdiler. Burada \u201c\u0130nternet ile\u201dnin yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 istemem. Shirky okuyucular\u0131 teknolojik determinizme kar\u015f\u0131 uyar\u0131yor. Luther’le ba\u015flayan Reform’un nedeni matbaa de\u011fildi, ama Luther’in Katolik Kilisesi hakk\u0131ndaki ele\u015ftirilerinin yay\u0131lmas\u0131 ve \u0130ncil’in farkl\u0131 dillerde bas\u0131lmas\u0131 ancak matbaa sayesinde m\u00fcmk\u00fcn oldu. Elbette ki \u0130nternet de Taksim’in nedeni de\u011fildi. Fakat yaln\u0131z T\u00fcrkiye’de de\u011fil, t\u00fcm d\u00fcnyada, co\u011frafi ve k\u00fclt\u00fcrel s\u0131n\u0131rlar\u0131n \u00f6tesinde empati a\u011flar\u0131n\u0131n kurulmas\u0131na olanak sa\u011flad\u0131. Geleneksel medyan\u0131n sans\u00fcr\u00fc ancak \u0130nternet ile a\u015f\u0131labildi.<\/p>\n

\u00d6zetle, Naz\u0131m, \u201canlamak gideni ve gelmekte olan\u0131\u201d diyor ama gidenin ve gelenin hen\u00fcz ne oldu\u011fu belli de\u011fil. Ama \u00e7ok \u015feyin de\u011fi\u015fti\u011fini, \u00fczerinde bulundu\u011fumuzun zeminin h\u0131zla k\u0131r\u0131l\u0131p alt\u0131ndan yeni \u201c\u015feyler\u201din belirdi\u011fini hissedebiliyoruz.<\/p>\n

Y\u0131llar \u00f6nce, uzun bir a\u011f\u00a0\u00f6rg\u00fctlenmesinin ard\u0131ndan dernek \u00e7at\u0131s\u0131\u00a0alt\u0131nda \u00f6rg\u00fctlenen Linux Kullan\u0131c\u0131lar\u0131’n\u0131n s\u00f6yledi\u011fi s\u00f6zler akl\u0131ma geliyor. Arkada\u015flar\u0131m\u0131z zaten gayet g\u00fczel \u00f6rg\u00fctl\u00fcyd\u00fcler. Fakat \u00e7e\u015fitli kurumlar taraf\u0131ndan daha ciddiye al\u0131nmak i\u00e7in bir dernek olmalar\u0131 gerekmi\u015fti.<\/p>\n

G\u00fcn ola, devran d\u00f6ne… \u015eimdi o kurumlar\u0131n ayakta kalabilmesi ve yeni ihtiya\u00e7lara yan\u0131t verebilmesi i\u00e7in \u0130nternet’e, onun kurallar\u0131yla ayak uydurmas\u0131 gerekiyor.
Yoksa bu gen\u00e7ler onlar\u0131\u00a0ciddiye almayacak!<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong>
Kadushin C (2012), Understanding Social Networks, Oxford University Press
Shirky C. (2010), Herkes \u00d6rg\u00fct, \u00e7ev. \u015eiraz P., optimist yay\u0131nlar\u0131<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Ergin Y\u0131ld\u0131zo\u011flu’nun “Gezi Olay\u0131”n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 yeni “zaman” \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken (http:\/\/www.sendika.org\/2013\/06\/gezi-olayinin-yarattigi-yeni-zaman-uzerine-dusunurken-ergin-yildizoglu\/) adl\u0131 makalesinde tart\u0131\u015f\u0131lan a\u011f \u00f6rg\u00fctlenmeleri \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken Henri Alleg’in B\u00fcy\u00fck Geri S\u0131\u00e7rama adl\u0131 eserini an\u0131msad\u0131m.\n","protected":false},"author":5,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4712],"tags":[136,1947],"class_list":{"0":"post-4935","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-bilisim-yazilar","8":"tag-bilisim","9":"tag-sosyal-aglar"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4935","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4935"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4935\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4935"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4935"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4935"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}