Neredeyse t\u00fcm kentlerimizde meydan sorunlar\u0131 ya\u015f\u0131yoruz; ya kentin meydan\u0131 hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131ndan, ya kent meydan\u0131 sorunlu oldu\u011fundan ya da bizim meydan\u0131 d\u00fczenleme ve kullanma bi\u00e7imimiz sorun yaratt\u0131\u011f\u0131ndan\u2026O nedenledir ki T\u00fcrk Dil Kurumu\u2019nun \u201cyar\u0131\u015fma, e\u011flence veya kar\u015f\u0131la\u015fma yeri\u201d diye tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 meydanlar, her toplumsal olayda bir \u015fiddet mek\u00e2n\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcveriyor, iktidarda da bir bayram pani\u011fidir ki hi\u00e7 bitmek bilmiyor.<\/p>\n
Gerek iktidar gerekse toplum olarak meydanlarla ili\u015fkilerimiz tarihsel olarak sorunlu geli\u015fmi\u015f. Meydan\u2019\u0131n s\u00f6zl\u00fck anlamlar\u0131 \u201calan, saha, bulunulan yer, \u00e7evresi, ortal\u0131k\u201d gibi anlamlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u201cf\u0131rsat, imk\u00e2n ve vakit\u201d manalar\u0131n\u0131 da ta\u015f\u0131yor. O nedenle bir durumun ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u201cmeydana \u00e7\u0131kmak\u201d, bir \u015feyi \u00f6nlemeyi \u201cmeydan vermemek\u201d, a\u015f\u0131r\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131 \u201cmeydan\u0131 bo\u015f bulmak\u201d, kafa tutmay\u0131 da \u201cmeydan okumak\u201d gibi kavramlarla anlat\u0131yoruz. Meydana gelmi\u015fse olmu\u015ftur olaylar, olmu\u015fsa meydana gelmi\u015ftir, meydans\u0131z olmaz\u2026<\/p>\n
S\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn bu denli zengin at\u0131flar\u0131 olmas\u0131na \u015fa\u015f\u0131rmamal\u0131, insanlar\u0131n bir arada var olma \u00e7abalar\u0131n\u0131n tarihi ise kentin tarihi; ayn\u0131 zamanda meydand\u0131r da kent. Kent, ortal\u0131kta olan, ortak olan, imk\u00e2n veren, vakit ge\u00e7irilen, e\u011flenilen, yar\u0131\u015f\u0131lan, kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan yer oldu\u011fu i\u00e7in meydand\u0131r. Kentte \u00f6zel alanlar ve mahremiyet nas\u0131l yads\u0131nam\u0131yorsa, salt bir \u00f6zel alanlar toplam\u0131 olarak da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez, ya\u015fayamaz kent. Ve giderek ortak alanlar, kamusal kullan\u0131mlar artt\u0131k\u00e7a meydanla\u015f\u0131r kent, daha \u00e7ok kar\u015f\u0131la\u015fma, e\u011flenme, yar\u0131\u015fma, payla\u015fma imk\u00e2nlar\u0131 sunar. Ama iktidar a\u00e7\u0131s\u0131ndan kent gibi meydan\u0131n da varolu\u015f nedeni \u00f6ncelikle g\u00fcvenlik ve g\u00f6steri\u015ftir. \u0130ktidara ba\u015fkald\u0131rman\u0131n ilk i\u015fareti de, kalabal\u0131\u011f\u0131n meydanda toplanmas\u0131d\u0131r her zaman ve o nedenle de iktidar g\u00f6z\u00fcn\u00fc bir an bile ay\u0131rmaz meydandan.<\/p>\n
KENT\u0130N G\u00d6BEK BA\u011eI<\/strong><\/p>\n Eski Yunan kentlerinin g\u00f6be\u011finde yer alan ve demokrasinin be\u015fi\u011fi say\u0131lan meydanlar tarih boyunca hep \u00f6nemli yerler olagelmi\u015f, simgesel ya da ger\u00e7ek anlamda i\u015fgal edilmek istenmi\u015ftir. Meydan kentin fiziksel, tarihsel, ekonomik olarak g\u00f6be\u011fidir ama en \u00e7ok zihinsel ve simgesel olarak. Kentin g\u00f6be\u011fine yerle\u015fen, egemen d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imini de belirleyendir. O nedenle tarih boyunca saraylar, kilise ve camiler, pazaryeri, fabrikalar, ofisler, ma\u011fazalar, al\u0131\u015fveri\u015f merkezleri, borsalar kentin merkezine g\u00f6z\u00fcn\u00fc dikmi\u015f, iktidar\u0131n\u0131n ve zaferinin simgelerini kamusal olan\u0131n ortas\u0131na yerle\u015ftirip g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lmak istemi\u015ftir. Bizlerin hayata ba\u011flanmam\u0131z gibi kent de ya\u015fama bu g\u00f6bekten, meydandan ba\u011flan\u0131r.<\/p>\n Meydanlar tam da bu nedenle her d\u00f6nemde \u00f6nemli bir m\u00fccadele alan\u0131 olarak \u00fcnlenmi\u015flerdir. Bizim co\u011frafyan\u0131n tarihine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Osmanl\u0131\u2019da meydan anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n daha da c\u0131l\u0131z \u00f6rneklerinden s\u00f6z edilebilir, bir di\u011fer anlat\u0131mla iktidar m\u00fccadelesine pek meydan verilmemi\u015ftir. Meydan daha \u00e7ok muharebe kelimesiyle kol kola gezmi\u015ftir bizde. Kentte ise cami avlusu en \u00f6nemli toplanma mekan\u0131 olarak, meydan\u0131 ikame eden bir kamusall\u0131k say\u0131labilmektedir. Elbette kad\u0131nlar\u0131, \u00e7ocuklar\u0131 d\u0131\u015flayan, erkek egemen ve S\u00fcnni bir kamusall\u0131k olarak. Ger\u00e7ekten de \u00f6nemli kararlar, bildirimler, isyanlar i\u00e7in cami avlusu en s\u0131k kullan\u0131lan mek\u00e2n olmu\u015ftur. Geleneksel Osmanl\u0131 kentinde meydan ve park gibi kamusal alanlar uzun bir s\u00fcre g\u00f6r\u00fclmez. Meydan d\u00fczenlemeleri i\u00e7in Tanzimat sonras\u0131, kamuya a\u00e7\u0131k park d\u00fczenlenmeleri i\u00e7in de 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131 beklenecektir. Hatta 1900 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde art\u0131k halk da parklar\u0131 para \u00f6demeden gezebilecektir!<\/p>\n CUMHUR\u0130YET \u0130DEOLOJ\u0130S\u0130N\u0130N MEYDANLARI<\/strong><\/p>\n Bug\u00fcn kentlerimizin meydanlar\u0131 Atmeydan\u0131, Okmeydan\u0131 vb d\u0131\u015f\u0131nda tarihsel referanslar\u0131 yoksa ve yeniyse, ya fiziksel bir geli\u015fmeden alm\u0131\u015ft\u0131r ad\u0131n\u0131, \u0130stasyon meydan\u0131 gibi, ya da Cumhuriyet ideolojisinin mek\u00e2nsalla\u015fmas\u0131d\u0131r ad\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131; Cumhuriyet, Atat\u00fcrk, Kurtulu\u015f, Zafer meydan\u0131 ve benzeri.<\/p>\n Cumhuriyet ideolojisi mek\u00e2nda somutla\u015f\u0131rken, \u00e7a\u011fda\u015f kentin mek\u00e2n\u0131 olarak meydan\u0131 yaratm\u0131\u015f, ona isim vermi\u015f, topraktan yal\u0131tm\u0131\u015f, bir heykel arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6rselle\u015ftirmi\u015f ve iktidar\u0131 y\u00fcceltmi\u015ftir. Bug\u00fcn \u00e7ok \u00f6rne\u011fi kalmasa da, Lenin heykelli, Saddam heykelli meydanlar\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc hat\u0131ralar\u0131m\u0131zda kay\u0131tl\u0131. \u00dclkemizde de bir\u00e7ok kent ve kasaban\u0131n bir Cumhuriyet caddesi vard\u0131r ki, i\u00e7inde Atat\u00fcrk heykelinin bulundu\u011fu bir meydan\u0131 keser. \u00d6rne\u011fin, benim \u00e7ocuklu\u011fumun ge\u00e7ti\u011fi yerde \u201cTa\u015f Mustafa\u201d derlerdi bu heykele, b\u00f6yle demenin su\u00e7 unsuru ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmeden. Minib\u00fcs \u015fof\u00f6r\u00fcne \u201cO\u011flum beni da\u015f must\u0131fa\u2019da indir\u201d deyiverirdi teyzem\u2026 Resmi t\u00f6ren ve kutlamalar\u0131n vazge\u00e7ilmez yeridir bu meydanlar, sivil e\u011flencelerde ise varsa ba\u015fka bir yer tercih edilirdi, iktidar\u0131n so\u011fuk y\u00fcz\u00fcnden ka\u00e7abilmek i\u00e7in belki de. Zaten e\u011flence, dinlence, vakit ge\u00e7irme i\u00e7in de\u011fil, t\u00f6ren i\u00e7in d\u00fczenlenmi\u015f bir g\u00f6steri mek\u00e2n\u0131d\u0131r modern kent meydan\u0131.<\/p>\n Ancak bir\u00e7o\u011funda h\u00e2l\u00e2 bir iktidar ve i\u015fgal m\u00fccadelesi s\u00fcr\u00fcp gitmektedir meydanlar\u0131n. Kent meydanlar\u0131na cami \u00f6nerileri kadar, bulvarlar a\u00e7arak ara\u00e7lara teslim etme \u00f6nerileri de olduk\u00e7a reva\u00e7ta, bir\u00e7ok meydan\u0131n da giderek bir ara\u00e7 park\u0131na ve aktarma istasyonuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fclmekte. Otel dikilmesi, AKM\u2019nin y\u0131k\u0131lmas\u0131, cami yap\u0131lmas\u0131 gibi konularla g\u00fcndeme gelen Taksim Meydan\u0131 da, kent meydanlar\u0131ndan simgesel ve politik anlam\u0131 en y\u00fcksek olan\u0131.<\/p>\n TAKS\u0130M MEYDANI VE 1 MAYIS<\/strong><\/p>\n Bug\u00fcn Taksim Meydan\u0131\u2019nda nas\u0131l bir iktidar m\u00fccadelesi var diye bak\u0131nca g\u00f6rd\u00fcklerimiz; bir yanda sermayenin simgeleri olan oteller, markala\u015fm\u0131\u015f ma\u011fazalar, di\u011fer tarafta panzerleriyle kolluk kuvvetleriyle iktidar, \u00f6te yandan sevin\u00e7leri ve anmalar\u0131 kutlamak isteyen toplum kesimleri, \u201cdurun buran\u0131n as\u0131l sahibi biziz\u201d diye kornalar\u0131yla ba\u011f\u0131ran ara\u00e7lar ve trafik, \u00f6rg\u00fctl\u00fc olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in \u015fimdilik ses edilmeyen serseriler, m\u00fc\u015fteriye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f kentlilerdir. Ve t\u00fcm bu \u00f6zellikleriyle, \u0130stanbul\u2019un 24 saat ya\u015fayan tek yeridir Taksim Meydan\u0131.<\/p>\n \u00c7ok \u00e7ekirdekli kentin bir\u00e7ok bak\u0131mdan, \u00f6zellikle de simgesel g\u00f6be\u011fidir Taksim. Meydan\u0131n g\u00f6be\u011finde de 1928 y\u0131l\u0131nda dikilen ve Taksim\u2019in simgesi haline gelen ve Taksim\u2019i meydanla\u015ft\u0131ran bug\u00fcnk\u00fc an\u0131t vard\u0131r. Yap\u0131m\u0131 2.5 y\u0131l s\u00fcren, maliyeti i\u00e7in halktan para toplanan, Cumhuriyet d\u00f6nemini fig\u00fcratif bir \u015fekilde anlatan bu an\u0131tla ilgili bilinmeyen bir \u00f6zellik de, Atat\u00fcrk, silah arkada\u015flar\u0131 ve halk\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 m\u00fccadelesindeki katk\u0131lar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc iki Sovyet subay\u0131n\u0131n da fig\u00fcrlerinin bulunmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Taksim\u2019in Taksim olmas\u0131nda, bir meydan kimli\u011fi kazanmas\u0131nda bu an\u0131t kadar ya\u015fanm\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n da pay\u0131 vard\u0131r. Taksim\u2019e \u00e7\u0131kmak bir t\u00fcr meydan okumad\u0131r hayata, delikanl\u0131l\u0131\u011fa ilk ad\u0131md\u0131r, \u015fehrin g\u00fcmb\u00fcrt\u00fcs\u00fcne kar\u0131\u015fmak, kalabal\u0131kla yar\u0131\u015fmakt\u0131r, risk almak, kentli olmak, \u00f6\u011frenmek, payla\u015fmak, fark\u0131na varmak, ki\u015filik repertuvar\u0131n\u0131 geni\u015fletmek ve \u00e7o\u011falmakt\u0131r. \u00d6te yandan Taksim\u2019i halk\u0131n i\u015fgalinde g\u00f6r\u00fcp, \u00e7\u0131kmaktan imtina edenler, daha steril e\u011flence bi\u00e7imlerini tercih edenler de vard\u0131r, ama hi\u00e7bir \u015fey, hi\u00e7bir meydan tutamaz Taksim\u2019in yerini. O nedenle nafiledir iktidar\u0131n Taksim\u2019i unutturma gayretleri.<\/p>\n MODERN DEVLET\u0130N AGORAFOB\u0130S\u0130<\/strong><\/p>\n Dar bir yerde kapal\u0131 kalma korkusu (klostrofobi) gibi, a\u00e7\u0131k bir mek\u00e2nda bulunma korkusu (agorafobi) da modern insan\u0131n belki biraz da rahat batmas\u0131 sonunda icat etti\u011fi pop\u00fcler rahats\u0131zl\u0131klardan. Modern devletlerin agorafobisi olarak \u201cMeydan Korkusu\u201d ise, 1 May\u0131s\u2019ta g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere biraz bize \u00f6zel.<\/p>\n \u0130\u015f\u00e7i Bayram\u0131 olarak kabul edilmesinin tarihi 1889\u2019a uzanan 1 May\u0131s kutlamalar\u0131n\u0131n \u0130stanbul\u2019daki ilk d\u00fczenlendi\u011fi y\u0131l 1912\u2019dir. 1 May\u0131s\u2019\u0131n yasal olarak \u0130\u015f\u00e7i Bayram\u0131 ilan edilmesi ise 1923\u2019te ger\u00e7ekle\u015fiyor ama hemen ard\u0131ndan kitlesel kutlamalar yasaklan\u0131yor. Ta ki, 1935\u2019te ad\u0131 \u201cBahar ve \u00c7i\u00e7ek Bayram\u0131\u201d olarak de\u011fi\u015ftirilinceye kadar. Bu tarihten 1981 y\u0131l\u0131ndaki Milli G\u00fcvenlik Kurulu karar\u0131na kadar da resmi tatil g\u00fcn\u00fc olarak kalan 1 May\u0131s\u2019\u0131n kent meydanlar\u0131nda kutlanmas\u0131na devam edildi. \u00d6zellikle 1977\u2019de \u00fczerine ate\u015f a\u00e7\u0131lan 34 g\u00f6stericinin \u00f6l\u00fcm\u00fcyle sonu\u00e7lanan 1 May\u0131s, \u0130\u015f\u00e7i Bayram\u0131 ve Taksim\u2019in simgesel ve politik anlam\u0131n\u0131 \u00e7ok daha yukar\u0131 ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n 2008\u2019de \u201cEmek ve Dayan\u0131\u015fma g\u00fcn\u00fc\u201d olarak belirlenen ve d\u00fc\u015f\u00fck yo\u011funluklu demokrasi belgeseli olarak ba\u015flay\u0131p, sava\u015f filmi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleriyle biten 1 May\u0131s\u2019\u0131n Taksim\u2019de kutlan\u0131lmas\u0131 ise h\u00e2l\u00e2 yasak. Polis bayram\u0131 kutlanabilir, futbol zaferleri, pop konserleri, y\u0131lba\u015f\u0131 gibi zihinsel olmayan faaliyetler i\u00e7in de gayet uygundur ama konu 1 May\u0131s olunca iktidar, yetkililer arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla halka s\u00fcrekli meydan okumay\u0131 ve bolca meydan daya\u011f\u0131 atmay\u0131 tercih etmekte. \u00d6te yandan meydan\u0131 okuyamamak, nab\u0131z tutamamak da \u00f6nemli sonu\u00e7lar vermi\u015f bir tekerr\u00fcr hareketi olagelmi\u015ftir tarih boyunca. Demek ki, kenti biraz ak\u0131lla y\u00f6netebilmek i\u00e7in, g\u00f6be\u011fi anlamak, fevrili\u011fi de\u011fil akl\u0131selimi merkeze yerle\u015ftirmek ve meydan\u0131n sesine kulak vermek gerek. Bu co\u011frafyan\u0131n insanlar\u0131 kentli olmay\u0131, kamusalla\u015fmay\u0131, eme\u011fin bayram\u0131n\u0131 kutlamay\u0131 fazlas\u0131yla hak ediyor, \u00f6zellikle de b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu iktidar\u0131n de\u011fil eme\u011fin kurdu\u011fu bir kentte bu hak halka pek yara\u015f\u0131yor\u2026<\/p>\n Kaynak: BirG\u00fcn<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\nNeredeyse t\u00fcm kentlerimizde meydan sorunlar\u0131 ya\u015f\u0131yoruz; ya kentin meydan\u0131 hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131ndan, ya kent meydan\u0131 sorunlu oldu\u011fundan ya da bizim meydan\u0131 d\u00fczenleme ve kullanma bi\u00e7imimiz sorun yaratt\u0131\u011f\u0131ndan\u2026O nedenledir ki T\u00fcrk Dil Kurumu\u2019nun \u201cyar\u0131\u015fma, e\u011flence veya kar\u015f\u0131la\u015fma yeri\u201d diye tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 meydanlar, her toplumsal olayda bir \u015fiddet mek\u00e2n\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcveriyor, iktidarda da bir bayram pani\u011fidir ki hi\u00e7 bitmek bilmiyor.\n\n","protected":false},"author":5,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[],"class_list":{"0":"post-5","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}