<\/p>\n
Kapitalizmin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc -Santiago Alba Rico<\/p>\n
07 Kas\u0131m 2008 – \u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Kapitalist kriz nedir? <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Gelin, \u00f6nce kapitalist krizin olmad\u0131\u011f\u0131 duruma bir bakal\u0131m.<\/p>\n
D\u00fcnyada 950 milyon ki\u015fi a\u00e7sa, bu bir kapitalist kriz de\u011fildir midir? <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
D\u00fcnyada 4 milyar 750 milyon yoksul ya\u015f\u0131yorsa, bu bir kapitalist kriz de\u011fildir midir? <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
D\u00fcnya aktif n\u00fcfusunun %50\u2019si k\u00f6t\u00fc \u015fartlarda bulunuyor ya da g\u00fcvencesiz ko\u015fullarda ya\u015f\u0131yorsa, bu bir kapitalist kriz de\u011fildir midir? <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
D\u00fcnya n\u00fcfusunun %54\u2019i i\u00e7ilebilir suya direk ula\u015fam\u0131yorsa, bu bir kapitalist kriz de\u011fildir midir? <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
3 milyar ki\u015fi asgari d\u00fczeyde sa\u011fl\u0131k hizmetlerine bile ula\u015fam\u0131yorsa, bu bir kapitalist kriz de\u011fildir midir? <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
113 milyon \u00e7ocuk temel e\u011fitim alam\u0131yorsa ve 875 milyon eri\u015fkin okuma-yazma bilmiyorsa, bu bir kapitalist kriz de\u011fildir midir? <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Her y\u0131l 12 milyon \u00e7ocuk tedavi edilebilir hastal\u0131klardan \u00f6l\u00fcyorsa, bu bir kapitalist kriz de\u011fildir midir? <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Her y\u0131l 13 milyon ki\u015fi \u00e7evre y\u0131k\u0131m ko\u015fullar\u0131 ve iklim de\u011fi\u015fimi nedeniyle \u00f6l\u00fcyorsa, bu bir kapitalist kriz de\u011fildir midir? <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
D\u00fcnyada 16.306 t\u00fcr\u00fcn nesli t\u00fckeniyorsa, memeliler bunlar\u0131n aras\u0131nda d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131rada bulunuyorsa, bu bir kapitalist kriz de\u011fildir midir? <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Evet, i\u015fte b\u00fct\u00fcn bunlar, bug\u00fcn ya\u015fanan krizden \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fti. O halde, kapitalist kriz nedir? Kapitalist kriz ne zaman ba\u015flad\u0131? <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
950 milyon insan\u0131n a\u00e7l\u0131ktan \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc, 4 milyar 700 milyon ki\u015finin ya\u015fam\u0131n\u0131 yoksulluk i\u00e7inde ge\u00e7irdi\u011fi, gezegenin %80\u2019inin i\u015fsizlik veya i\u015fsizlik tehlikesi i\u00e7inde bulundu\u011fu, d\u00fcnya n\u00fcfuzunun %45\u2019inin susuz, %50\u2019sinin sa\u011fl\u0131k hizmetinden yoksun, kutuplar\u0131n eridi\u011fi, \u00e7ocuklara yard\u0131mda bulunman\u0131n reddedildi\u011fi, a\u011fa\u00e7lar\u0131n ve ay\u0131\u2019lar\u0131n bitirilmekte oldu\u011fu, kapitalist krizden s\u00f6z ediyoruz. Evet, b\u00fct\u00fcn bunlar 2.500.000 milyoner, 1000 \u00e7okuluslu \u015firket i\u00e7in yeterli olmuyor. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Kapitalizmin g\u00f6sterdi\u011fi diren\u00e7 ve s\u00fcper etki, insano\u011flunun \u00e7ekti\u011fi b\u00fct\u00fcn bu sefaletlerin sonucudur. Bu sefaletler, -herhangi ba\u015fka ekonomik sistem, bunlar\u0131 kabul etmezdi- onun g\u00fcvenirli\u011fini etkilemedi\u011fi gibi tam kapasite \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na da engel olmuyor. Elbette bu durum, onun do\u011fal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc sa\u011flayan, dayan\u0131kl\u0131 ve mecburi diferansiyel di\u015flisi g\u00f6revini yap\u0131yor. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u0130nsan\u0131n bu kadar a\u015fa\u011f\u0131land\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada sosyalizm de ya\u015famazd\u0131. Aynen Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde oldu\u011fu gibi; \u00e7\u00fcnk\u00fc sosyalizm, insanlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in planlanm\u0131yordu. Kapitalizm, hayatta kalabiliyor. Hatta insan\u0131n, felakete gidi\u015fini h\u0131zland\u0131rarak ya\u015fam\u0131na devam ediyor. Zira insanlar\u0131 rahata kavu\u015fturmak i\u00e7in de\u011fil, kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda planlan\u0131yor. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Di\u011fer hi\u00e7bir tarihi sistem, bu kadar \u00e7ok zenginlik \u00fcretmedi. Di\u011fer hi\u00e7bir tarihi sistem, bu kadar \u00e7ok y\u0131k\u0131m yaratmad\u0131. Onun, b\u00fct\u00fcn de\u011ferini ve b\u00fct\u00fcn ihti\u015fam\u0131n\u0131, hesaba katmak i\u00e7in \u015fu iki paralel hatt\u0131 \u2013zenginli\u011fini ve y\u0131k\u0131m\u0131n\u0131- g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak tartmak yeterli. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Kapitalizmin iki \u00f6devi vard\u0131r. Bu \u00f6devleri, hi\u00e7 kimse onun kadar iyi yapamaz. Bu konudaki zaferi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r: her seferinde daha fazla g\u0131da maddesi \u00fcretme ve daha fazla a\u00e7l\u0131k, daha fazla ila\u00e7 ve daha fazla hasta, daha fazla bo\u015f ev ve daha fazla evsiz aile, daha fazla i\u015f ve daha fazla i\u015fsiz, daha fazla kitap ve daha fazla cahil ve de daha fazla insan haklar\u0131 ve daha fazla insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 i\u015flenen su\u00e7. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Ni\u00e7in bundan kurtulmak zorunday\u0131z? Ni\u00e7in biz krizden endi\u015fe duymak zorunday\u0131z? Neden uygun bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmak zorunday\u0131z? <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Liberalizmin b\u00fct\u00fcn eski metaforlar\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serildi: kendi \u00f6zel \u00e7\u0131karlar\u0131na uyumlu hale getirdi\u011fi \u201cg\u00f6r\u00fcnmeyen el\u201d; z\u0131rhl\u0131 kasadaki ortak para hesaplar\u0131; yeralt\u0131n\u0131n en alt katmanlar\u0131n\u0131, zar zor sulayan \u201cdamla\u201d, tabii ki, eldeki tas\u0131 doldurma kabiliyetine sahipse. Bay \u201casans\u00f6r\u201d, zemin kattaki insan\u0131 kurtarmak i\u00e7in her zamankinden daha h\u0131zl\u0131 inecekti ama asans\u00f6r\u00fcn kap\u0131lar\u0131, daha \u00fcsteki katlarda a\u00e7\u0131k kald\u0131. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Her durumda, daha fazla k\u00e2r\u0131n mant\u0131klar\u0131na sahip gezegenin h\u00fck\u00fcmetleri, \u00f6nerdikleri \u00e7\u00f6z\u00fcmleri daha da geni\u015fletecekler: kamu fonlar\u0131n\u0131 \u00f6zelle\u015ftirme, i\u015fg\u00fcn\u00fcn\u00fcn uzat\u0131lmas\u0131, i\u015ften \u00e7\u0131karmalar\u0131n serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131, sosyal harcamalar\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131, sermayedarlar i\u00e7in vergi muafiyeti. Yani, e\u011fer bir \u015feyler iyi gitmiyorsa, bunun nedeni, daha k\u00f6t\u00fc olmad\u0131klar\u0131ndand\u0131r. Yani, 950 milyon a\u00e7 insan, daha k\u00e2rl\u0131 de\u011filse, bunu ikiye katlamak laz\u0131md\u0131r. Krizden \u00f6nce 4 milyar 700 milyon insan\u0131 a\u00e7l\u0131\u011fa mahk\u00fbm eden kapitalizm: kriz durumunda, ondan \u00e7\u0131kmak i\u00e7in, sadece bu kurbanlar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rarak k\u00e2r oranlar\u0131n\u0131 y\u00fckselten bir sistemden ibarettir. <\/p>\n
E\u011fer kapitalizm kurtar\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yorsa, \u2013onun muazzam kapasitesi i\u00e7in kamu kaynaklar\u0131 ile \u00f6zel zenginlik \u00fcretilmeye\u2013 insanlar kurban edilecek demektir. \u0130lk \u00f6nce bizden uzak di\u011fer \u00fclkelerdeki insanlar, sonra belki, bizim mahalledeki kom\u015fular, hatta kar\u015f\u0131 evdekiler kurban edilecektir. Umutlar\u0131 bizim banka hesab\u0131m\u0131zda, bizim i\u015fyerimizde, bizim televizyonumuzda, yeter ki bizim m\u00fczik \u00e7alar\u0131m\u0131z ipod y\u00fcksek kapitalist verimlik hatt\u0131na girmesin. B\u00fct\u00fcn\u00fcyle sahip oldu\u011fumuz bir \u015feyi, tamam\u0131yla kaybetmemiz gerekecek; m\u00fcmk\u00fcn olan en k\u0131sa s\u00fcrede, normal duruma, \u00f6nceki krize, onlar\u0131n ba\u015f-ka-yerler-deki \u00f6l\u00fclerine ve hi\u00e7-bir-u-mut beklemeksizin, onlar\u0131n talihsizliklerine geri d\u00f6nmek, bizim i\u00e7in uygun olacakt\u0131r. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Bir sistem ki, ne zaman problemleri yoksa gezegenin yar\u0131s\u0131nda onurlu bir ya\u015fam\u0131 imk\u00e2ns\u0131z hale getiriyor. Bunu \u00e7\u00f6zerken de di\u011fer yar\u0131s\u0131n\u0131 tehdit ediyor. \u015e\u00fcphesiz bu i\u015flevini; m\u00fckemmel, fazlas\u0131yla g\u00f6r\u00fclmemi\u015f kuvveti ve kaynaklar\u0131 ile yerine getiriyor. Daha a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde s\u00f6ylenirse, topluma bula\u015fm\u0131\u015f bir vir\u00fcse benziyor. Vir\u00fcs\u00fcn \u00fcremesi i\u00e7in problemleri oldu\u011fu konusu bizi endi\u015felendirebilir veya bunun yerine, vir\u00fcs\u00fcn kesinlikle bizim sorunumuz oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Hay\u0131r, sorun kapitalizmin krizi de\u011fil, tersine, kapitalizmin kendisidir. Problem, bu krizin bir detekt\u00f6r gibi ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 olmas\u0131, bilin\u00e7siz bir n\u00fcfusa ve alternatif bir tasar\u0131s\u0131 olmayan sol\u2019a hitap etmesi, \u00f6zg\u00fcrle\u015fmek i\u00e7in potansiyel olarak kullan\u0131labilir olmas\u0131d\u0131r. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Immanuel Maurice Wallerstein*, kapitalizmin sonu \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 tahmininde yan\u0131ld\u0131 veya yan\u0131lmad\u0131, ama antropolojik tan\u0131s\u0131nda \u015f\u00fcphesiz hakl\u0131yd\u0131. \u00c7ok say\u0131da silah, birka\u00e7 fikir, \u00e7ok fazla ac\u0131, az uzla\u015fma ve \u00e7ok fazla korku, az say\u0131da \u00f6rg\u00fct bulunan bu d\u00fcnyada \u2013d\u00fcnya kapitalizmi yaratt\u0131\u2013 \u015fimdi barbarl\u0131k, sosyalizmi yaratmak i\u00e7in \u00e7ok fazla olanak sunuyor. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Bunun i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck, bilin\u00e7li adal\u0131lar ve organizasyonlar\u0131 ile birle\u015fmek, dayan\u0131\u015fmak gerek. Ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f K\u00fcba, kas\u0131rgalar taraf\u0131ndan vurulan K\u00fcba, yoksul K\u00fcba, do\u011fa\u00e7lama K\u00fcba, ara s\u0131ra yan\u0131lan K\u00fcba, e\u011fitimli K\u00fcba, diren\u00e7li K\u00fcba, k\u00fclt\u00fcrl\u00fc K\u00fcba, K\u00fcba rahats\u0131z, her zaman insan olan K\u00fcba. Kapitalizm ve barbarl\u0131k aras\u0131nda, bug\u00fcn her zamankinden daha \u00e7ok gerekli olan, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir yol a\u00e7an K\u00fcba. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
E\u011fer, biz K\u00fcba\u2019ya yard\u0131m ettiremiyorsak, en az\u0131ndan biz, kendimiz, o\u2019na olan minnet borcumuzu ve vicdani rahatl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek, yard\u0131m edebiliriz. <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
* Immanuel Maurice Wallerstein:<\/span> (d. 28 Eyl\u00fcl 1930, New York) ABD\u2019li sosyolog, tarihsel sosyoloji alan\u0131nda bilim adam\u0131 ve d\u00fcnya sistemler analisti. Wallerstein, akademik kariyerine post-kolonyal Afrika uzman\u0131 olarak ba\u015flad\u0131. Bu alan\u0131, 1951’de ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir uluslararas\u0131 gen\u00e7lik konferans\u0131 sonras\u0131nda se\u00e7ti ve 1970\u2019lere kadar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 sadece bu alanda ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Bu tarihten itibaren kendini bir tarih\u00e7i ve makro d\u00fczeyde k\u00fcresel kapitalist ekonomi teorisyeni olarak tan\u0131mlamaya ba\u015flad\u0131. K\u00fcresel kapitalizme erken d\u00f6nem ele\u015ftirileri ve \u201csistem kar\u015f\u0131t\u0131\u201d hareketlere deste\u011fi son d\u00f6nemde onun, k\u00fcreselle\u015fme kar\u015f\u0131t\u0131 hareket i\u00e7inde bulunan akademik ve di\u011fer muhalif \u00e7evrelerde -Noam Chomsky ve Pierre Bourdieu ile birlikte- \u00f6nemli bir yer edinmesini sa\u011flad\u0131. <\/p>\n \u00a0<\/p>\n