Tarih\u00e7i- yazar Ay\u015fe H\u00fcr\u2019e Menderes d\u00f6neminden g\u00fcncel projelere pek \u00e7ok soru sorduk. \u0130slamc\u0131lar\u0131n Cumhuriyet\u2019in tasarlad\u0131\u011f\u0131 Taksim Meydan\u0131\u2019n\u0131 cami, k\u0131\u015fla gibi projelerle fethetmek istedi\u011fini s\u00f6yleyen H\u00fcr, \u201c\u0130stanbul\u2019un finans merkezi yap\u0131larak ve arkas\u0131ndan baz\u0131 idari birimlerin \u0130stanbul\u2019a ta\u015f\u0131nmas\u0131yla Ankara\u2019n\u0131n yava\u015f yava\u015f terk edilmesini planl\u0131yorlar. Bunu yapmaya belki \u00f6m\u00fcrleri yetmeyebilir. \u0130stanbul\u2019un temsil etti\u011fi saltanat, hilafet gibi de\u011ferleri Neo Osmanl\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak ihya etmeyi planl\u0131yorlar\u201d diyor. S\u00f6z H\u00fcr\u2019de!<\/i><\/p>\n
Serkan Ayazo\u011flu: Gerek turizmde gerekse konut sekt\u00f6r\u00fcnde tarihin tecimselle\u015ftirilmesini nas\u0131l yorumluyorsunuz? Mesela, \u201cOsmanl\u0131 Konutlar\u0131\u201d size neyi \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor?
\n<\/b>Ay\u015fe H\u00fcr:<\/b>\u00a0Ben hayat\u0131, tarihi ve turizmi genel olarak kompart\u0131manlara ay\u0131rmaktan yana de\u011filim. Her birinin ayr\u0131 ama\u00e7lar\u0131 var. Tarih bug\u00fcn\u00fcn i\u00e7inde ve bug\u00fcnk\u00fc siyasi \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131n da i\u00e7inde yer al\u0131yor. \u201cOsmanl\u0131 Konutlar\u0131\u201d dedi\u011finiz zaman bu bir gelecek tasavvuru olarak Neo Osmanl\u0131 mimarisinin pazarlanmas\u0131 tarih\u00e7i olarak beni \u00e7ok rahats\u0131z etmez. O evlerin Osmanl\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ne kadar temsil edip etmedi\u011fi ise mimarlar\u0131n alan\u0131na girer. E\u011fer orada bir sapt\u0131rma varsa, bu esas olarak o projenin pazarlay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n kendi aya\u011f\u0131na kur\u015fun s\u0131kmas\u0131d\u0131r. Bir bireyin a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 i\u015fkembe salonuna \u2018\u00d6z Afrodit \u0130\u015fkembecisi\u2019 yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 okumu\u015ftum, ona g\u00fcl\u00fcp ge\u00e7mi\u015ftim ama \u2018Osmanl\u0131 Konutlar\u0131\u2019n\u0131n rahats\u0131zl\u0131k veren yan\u0131 bu de\u011fil.<\/p>\n
Tarihin ideolojik a\u00e7\u0131dan k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131 tehlikeli<\/b><\/p>\n
Peki, hangi yan\u0131 rahats\u0131zl\u0131k veriyor?
\n<\/b>Tarihin ideolojik a\u00e7\u0131dan k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131 \u00e7ok daha tehlikeli bir \u015fey. Bug\u00fcn \u0130slamc\u0131 entelejansiya, \u0130slam k\u00fclt\u00fcr\u00fc diye bir \u015feyden s\u00f6ylem d\u00fczeyinde bile haberdar de\u011fil. Asl\u0131nda bunu Mehmet \u015eevki Eygi \u00e7ok iyi anlat\u0131r. Eygi, T\u00fcrkiye\u2019yi dini \u0130slam, medeniyeti Bat\u0131 olan bir toplum olarak tan\u0131mlar. Bence bu da iltifatkar bir ifade. Medeniyetimizin neresi Bat\u0131l\u0131? Bu durum Bat\u0131 medeniyetini ya\u015fam tarz\u0131 ile s\u0131n\u0131rl\u0131 g\u00f6renlerin yan\u0131lg\u0131s\u0131d\u0131r. Ama ortada bir \u0130slam medeniyeti olmad\u0131\u011f\u0131 do\u011fru. Bu medeniyeti \u00fclkenin d\u00f6rt bir yan\u0131nda y\u00fckselen, alt\u0131nda d\u00fckk\u00e2nlar olan, ucube camiler mi temsil ediyor? Yoksa Ata\u015fehir\u2019deki al\u0131\u015fveri\u015f ve k\u00fclt\u00fcr merkezi konseptli, otoparkl\u0131 korkun\u00e7 yap\u0131 m\u0131? Yoksa \u00c7aml\u0131ca\u2019da in\u015faat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen camii mi?<\/p>\n
Osmanl\u0131 miras\u0131 da korunmuyor<\/b><\/p>\n
Yani\u2026
\n<\/b>S\u00f6z\u00fcn \u00f6z\u00fc, \u0130slamc\u0131lar neyi muhafaza etmenin gerekti\u011fini s\u00f6yleyemedikleri gibi, savunduklar\u0131 \u015feyleri de muhafaza edemiyorlar. Muhafazak\u00e2rl\u0131k ge\u00e7mi\u015fin de\u011ferlerinin ve olumlu yanlar\u0131n\u0131n korunmas\u0131d\u0131r. Ve esas olarak modernle\u015fmeyle \u00e7at\u0131\u015fmaz. Ge\u00e7mi\u015fe ait ne varsa bunlar\u0131 korumaya ise ba\u011fnazl\u0131k, gericilik, tutuculuk denir. Bug\u00fcn kentin antik d\u00f6nemden, Roma ve Bizans\u2019tan kalma yap\u0131lar\u0131na koruma yap\u0131lmamas\u0131n\u0131 iktidardakilerin ideolojik y\u00f6nelimleri y\u00fcz\u00fcnden normal kar\u015f\u0131lar hale geldik. Di\u011fer taraftan Osmanl\u0131 miras\u0131 da korunmuyor. \u00d6rne\u011fin Zeyrek, Cibali gibi eski Osmanl\u0131 sokak dokusuna sahip semtler y\u0131k\u0131lmaya terk edilmi\u015f. T\u00fcrbelerin \u00e7o\u011fu isten, kirden kararm\u0131\u015f ve yosun ba\u011flam\u0131\u015f. Sandukalar\u0131n \u00fcstlerindeki sahte kuma\u015flar i\u00e7ler ac\u0131s\u0131. Camiler ise eprimi\u015f\u2026 \u0130slamc\u0131lar\u0131n muhafaza etmek istedi\u011fi \u015fey asl\u0131nda bir siyasi sistem olarak dini referans alm\u0131\u015f bir cemaat \u00f6rg\u00fctlenmesi. \u0130ktidar\u0131n edimlerinin sorgusuz sualsiz uyguland\u0131\u011f\u0131 Halife-Padi\u015fahl\u0131k rejiminin bir versiyonu. Liberaller, Aleviler, Gayrim\u00fcslimler kendi kompart\u0131manlar\u0131nda ya\u015fas\u0131nlar. Ba\u015flar\u0131n\u0131 d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131karmas\u0131nlar. Bizi fazla rahats\u0131z etmesinler, biz istedi\u011fimiz gibi y\u00f6netelim anlay\u0131\u015f\u0131 var. Daha do\u011frusu vard\u0131. Art\u0131k i\u015f onu bile a\u015ft\u0131. Kendi kompart\u0131man\u0131nda ya\u015fayan cemaatlere bile tahamm\u00fclleri yok.<\/p>\n
Se\u00e7meci tarih anlay\u0131\u015f\u0131 siyasi projenin bir par\u00e7as\u0131<\/b><\/p>\n
\u015eehir olarak \u0130stanbul i\u00e7in \u0130slam tek ba\u015f\u0131na ne kadar referans olabilir, di\u011fer katmanlar k\u00fclt\u00fcrel miras olarak dikkate al\u0131n\u0131yor mu? Biraz \u00f6nce bahsetti\u011finiz \u00c7aml\u0131ca Camii\u2019nde bir simge aray\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fcyor musunuz?
\n<\/b>\u0130stanbul o kadar eski bir tarihe sahip ve o kadar \u00e7ok katmanlar\u0131 var ki\u2026 Sadece K\u00fc\u00e7\u00fck\u00e7ekmece G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn kuzeyindeki Yar\u0131mburgaz Ma\u011faras\u0131\u2019nda M.\u00d6. 7.300 ile 5.000 y\u0131llar\u0131 aras\u0131na tarihlenen be\u015f k\u00fclt\u00fcr katman\u0131 ke\u015ffedilmi\u015f. Fikirtepe\u2019de Neolitik d\u00f6neme ait, Marmara k\u0131y\u0131 \u015feridinde ise Tun\u00e7 \u00e7a\u011f\u0131na ait buluntular var. Aya \u0130rini Kilisesi civar\u0131nda ise Demir \u00e7a\u011f\u0131 keramikleri \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. \u015eehrin kurulu\u015f mitolojisi, M.\u00d6. 7. y\u00fczy\u0131la gidiyor. Kentin Antik, Roma, Bizans ve Osmanl\u0131 d\u00f6nemleri gibi bir\u00e7ok katman\u0131 var. Bu katmanlar\u0131n hepsi \u00e7ok \u00f6nemli. \u0130stanbul\u2019u anlatmak isteyen insan bu katmanlar\u0131n hepsini ayn\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kta anlatmal\u0131. Yoksa en yak\u0131n d\u00f6neme ait bir sembolle, bir camiyle ve \u00fcstelik taklit bir camiyle \u0130stanbul\u2019u anlatamazs\u0131n\u0131z. Bu durum, bu kente yap\u0131lacak en b\u00fcy\u00fck haks\u0131zl\u0131kt\u0131r. \u0130stanbul\u2019u simgeleyecek bir \u015fey, b\u00fct\u00fcn tarihsel birikimin son noktas\u0131ndaki bir d\u00f6nemin eseri, \u00f6rne\u011fin modernite \u00e7a\u011f\u0131na ait bir \u015fey olsayd\u0131, tarihsel s\u00fcreklili\u011fin her a\u015famas\u0131n\u0131 anlatamayaca\u011f\u0131n\u0131 kabul etmi\u015f, bug\u00fcn var\u0131lan noktay\u0131 bir \u00e7e\u015fit icmal kabul ediyor diyebilirdiniz. Ama yap\u0131lan, onlarca katman sadece birine dair bir s\u00f6z s\u00f6ylemek. Bu se\u00e7meci tarih anlay\u0131\u015f\u0131, siyasi bir projenin par\u00e7as\u0131.<\/p>\n
Peki, Cumhuriyet nas\u0131l yakla\u015ft\u0131 bu katmanlara?
\n<\/b>En ba\u015fta Cumhuriyet\u2019in kurulu\u015f ideolojisi, eskiyi, gerili\u011fi, \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fc temsil etti\u011fi i\u00e7in \u0130stanbul\u2019a mesafeli yakla\u015ft\u0131. Atat\u00fcrk kente ilk kez 1927\u2032de geldi. Sonra mesafe biraz kapand\u0131. Hipodrom kaz\u0131lar\u0131 ilk kez 1927-1928 y\u0131llar\u0131nda S. Casson taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131. 1942\u2032de Alman arkeolog A. M. Schneider bu b\u00f6lgeyi tekrar kazd\u0131. 1945-1950 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda d\u00f6nemin Ayasofya M\u00fczesi\u2019nin M\u00fcd\u00fcr\u00fc Muzaffer Ramazano\u011flu Aya \u0130rini Kilisesi\u2019nin g\u00fcneyinde sondaj \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapt\u0131. Ama Bizans konusunda ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6ylemek zor.<\/p>\n
Bizans o d\u00f6nemde de gereken ilgiyi g\u00f6remedi mi?
\n<\/b>1923\u2032te bir Bizans tarihi yaz\u0131lmas\u0131, 1926-1930 aras\u0131nda Dar\u00fclf\u00fcnun\u2019da arkeoloji ve sanat tarihi dersleri veren Albert-Louis Gabriel\u2019in Sel\u00e7uklu-T\u00fcrk sanat\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Bizans sanat\u0131na da de\u011finmesi, 1931\u2032de rejimin ideoloji yap\u0131c\u0131lar\u0131ndan Fuad K\u00f6pr\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn \u2013muhtemelen bir y\u0131l \u00f6nce T\u00fcrk Tarihinin Ana Hatlar\u0131\u2019n\u0131 yazman\u0131n rahatl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde- Bizans M\u00fcesseselerinin Osmanl\u0131 M\u00fcesseselerine Te\u2019siri adl\u0131 kitab\u0131 yazmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda di\u015fe dokunur bir \u015fey yok. Elbette kitab\u0131n ad\u0131na kan\u0131p da K\u00f6pr\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn b\u00f6yle bir \u201ctesir\u201d oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sanmay\u0131n, aksine kitap b\u00f6yle bir \u201ctesirin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d ispatlamak i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015f. 1933\u2032te Dar\u00fclf\u00fcnun\u2019dan \u00fcniversiteye ge\u00e7ildikten sonra \u00fcniversitelerimizde S\u00fcmeroloji, Hititoloji, Sinoloji (\u00c7in Bilimi), Hungaroloji (Macar Bilimi) gibi nice bilim dallar\u0131nda b\u00f6l\u00fcmler a\u00e7\u0131l\u0131rken, bu topraklarda bin y\u0131ldan fazla h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015f Bizans akla bile gelmemi\u015f. II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 y\u0131llar\u0131nda \u00fcniversitede ders vermek \u00fczere \u00e7a\u011fr\u0131lan baz\u0131 \u00fcnl\u00fc Bizantologlar var. Ama 1931\u2032de Thomas Whittemore\u2019un Ayasofya\u2019da restorasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flamas\u0131, 1934\u2032te Ayasofya\u2019n\u0131n m\u00fczeye \u00e7evrilmesi, ama\u00e7 ne olursa olsun Bizans k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc muhafaza etmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemlidir. Ama sonu\u00e7 olarak Cumhuriyet\u2019in tarihe yakla\u015f\u0131m\u0131 esas olarak Osmanl\u0131\u2019y\u0131 atlamak i\u00e7in Bizans\u2019a mecburen de\u011finmekle s\u0131n\u0131rl\u0131. Sistematik bir yakla\u015f\u0131m yok. Ancak eskiyi y\u0131kma da yok. \u00d6rne\u011fin Cumhuriyet ideolojisini temsil eden bir meydan olu\u015fturmak gerekti\u011finde, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n sembolik mek\u00e2nlar\u0131 olan Sultanahmet veya Beyaz\u0131t\u2019\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme yoluna gidilmedi. Taksim Meydan\u0131 gibi a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 bo\u015f olan bir yer se\u00e7ilip, oras\u0131 d\u00fczenlendi. \u015eehrin imar\u0131 i\u00e7in de esas olarak 1930\u2032da \u00e7\u0131kar\u0131lan Belediyecilik Kanunu, 1936\u2032da davet edilen Henri Prost\u2019un \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na dayanm\u0131\u015flar. Muhittin \u00dcst\u00fcnda\u011f\u2019la ba\u015flayan, L\u00fctfi K\u0131rdar\u2019la devam eden m\u00fcdahaleler, Menderes d\u00f6neminde \u00e7\u0131\u011fr\u0131ndan \u00e7\u0131km\u0131\u015f.<\/p>\n
Prost\u2019u genel anlamda nas\u0131l de\u011ferlendiriyorsunuz?
\n<\/b>Konunun uzman\u0131 de\u011filim ama y\u00fczeysel bir bak\u0131\u015fla s\u00f6ylersem, Prost\u2019un uygulamalar\u0131 \u015fehre \u015fekil veren en ciddi uygulamalard\u0131. Prost\u2019un \u015fehrin tarihine \u00f6nem veren, tarihi unsurlar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karmay\u0131 esas alan yakla\u015f\u0131m\u0131 olumludur. Ama plan tam olarak uygulanamam\u0131\u015f. Olumsuz yanlar\u0131 da var. \u00d6rne\u011fin Hali\u00e7 gibi tarihi bir b\u00f6lgenin end\u00fcstri b\u00f6lgesi yap\u0131lmas\u0131 belki o d\u00f6nem i\u00e7in gerekliydi ama sonradan onun maliyeti \u00e7ok b\u00fcy\u00fck oldu. Zeyrek, Cibali, Fener, Balat, Ayvansaray gibi hem M\u00fcsl\u00fcman hem Gayrim\u00fcslimler i\u00e7in k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131dan temsili olan yerler tamamen kimliksizle\u015fti. \u00d6ng\u00f6r\u00fcn\u00fcm alanlar\u0131nda kat s\u0131n\u0131rlamalar\u0131, yollar\u0131n \u00fcstten de\u011fil de alttan gitmesi Prost\u2019un icad\u0131. Ama bug\u00fcn Taksim Meydan\u0131\u2019nda k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131l\u0131yor. Prost her \u015feye ra\u011fmen tarih ve modernli\u011fi bir arada g\u00f6t\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fan biriydi. Eline ne kadar olanak verdilerse o kadar uygulamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. G\u00fczel par\u00e7alar ondan kald\u0131ysa te\u015fekk\u00fcr etmekten ba\u015fka \u00e7aremiz de yok.<\/p>\n
Menderes\u2019in derdi otomobillere yol a\u00e7makt\u0131<\/b><\/p>\n
Menderes d\u00f6nemini \u015fehir a\u00e7\u0131s\u0131ndan nas\u0131l okuyorsunuz?
\n<\/b>Menderes d\u00f6nemi Bat\u0131 ile entegrasyon, NATO \u00fcyeli\u011fi, Marshall Yard\u0131mlar\u0131 d\u00f6nemi. O d\u00f6nem T\u00fcrkiye\u2019nin Amerikan mallar\u0131, giyim tarz\u0131, arabalar\u0131, sa\u00e7 kesimi, radyo yay\u0131nlar\u0131 ve otomobilleri ile tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 y\u0131llard\u0131r. O y\u0131llarda ula\u015f\u0131m\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 demiryollar\u0131ndan kara yollar\u0131na d\u00f6n\u00fcyor. Menderes\u2019in de temel derdi otomobillere yol a\u00e7mak. Yol olacak ki otomobiller sat\u0131labilsin. Bu belki ona Amerika\u2019dan empoze edildi, belki de zaman\u0131n ruhunu kavrad\u0131. \u0130lk kez T\u00fcrkiye\u2019yi K\u00fc\u00e7\u00fck Amerika yapaca\u011f\u0131z diyen Celal Bayar\u2019d\u0131r. 1957\u2032de s\u00f6ylemi\u015ftir bunu. \u0130stanbul\u2019un daha \u00f6nceki d\u00f6nemlerde merkezi idarenin fazla ilgisine mahzar olmamas\u0131 bir \u015fanst\u0131 Menderes i\u00e7in. \u0130stanbul\u2019un bakir durumu, Menderes\u2019in kendi \u015fovunu sahnelemesine imk\u00e2n tan\u0131yordu. Menderes tra\u015f eder gibi yollar ve bulvarlar a\u00e7t\u0131. Sirkeci-Florya sahil yolu, Aksaray\u2019daki Vatan ve Millet caddeleri, Bo\u011faza inen \u0130stinye-Tarabya yolu, Karak\u00f6y-Be\u015fikta\u015f yolu, Barbaros Bulvar\u0131 gibi bug\u00fcn kentin en \u00f6nemli akslar\u0131n\u0131n hepsi onun d\u00f6neminde yap\u0131ld\u0131. Ancak bu m\u00fcdahalelerin hepsi olumsuz demiyorum. Dedi\u011fim, kente m\u00fcdahalenin uzman olmayan biri taraf\u0131ndan herhangi bir plan olmadan yap\u0131lmas\u0131, bu m\u00fcdahaleler s\u0131ras\u0131nda toplumsal dokunun bozulmas\u0131, pek \u00e7ok insan\u0131n evsiz kalmas\u0131, pek \u00e7ok tarihi eserin yok olmas\u0131 ve bir dizi yolsuzlu\u011fun yap\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu durum hem Jakoben hem de Do\u011fulu mahiyette garip bir haldi.<\/p>\n
Mega projeler Bat\u0131 ile yar\u0131\u015f\u0131n yans\u0131mas\u0131<\/b><\/p>\n
Bu d\u00f6nemde de devasa projeler yap\u0131l\u0131yor. Geli\u015fmi\u015flik g\u00f6stergesi olarak alg\u0131layan da var, kent su\u00e7u diyen de var. O d\u00f6nemle benzerlik var m\u0131?
\n<\/b>\u0130slamc\u0131lar\u0131n \u00f6zelli\u011fi o. A\u015f\u0131r\u0131 derecede modernistler. Bat\u0131yla yar\u0131\u015fma i\u00e7erisindeler, Bat\u0131 demek onlar i\u00e7in esas olarak H\u0131ristiyan d\u00fcnyas\u0131 demek. Dolay\u0131s\u0131yla dinler aras\u0131 bir yar\u0131\u015fma bu. Bilimde, teknolojide, sanatta, felsefede, edebiyatta geri kalm\u0131\u015f olmam\u0131z ki bunun kriterleri konusunda da anla\u015fma yok, ama sonu\u00e7ta baz\u0131 kriterlerde makas\u0131n \u00e7ok a\u00e7\u0131k olmas\u0131 \u0130slamc\u0131larda eziklik ve a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k kompleksi uyand\u0131r\u0131yor. H\u00e2lbuki bu tarihsel bir mesele. Anormal olan asl\u0131nda Bat\u0131\u2019daki hal. D\u00fcnyan\u0131n di\u011fer kesimleri normal d\u00fczeyde gidiyor. Bat\u0131 bir dizi fakt\u00f6r\u00fcn bir araya gelmesi y\u00fcz\u00fcnden Do\u011fu\u2019dan farkl\u0131 bir \u015fekilde evrildi ve bir kere o fark olu\u015ftuktan sonra bunu kapatmak zorla\u015ft\u0131. Bu makas\u0131 kapatmak i\u00e7in akla gelen ilk \u015fey fiziki unsurlar\u0131 geli\u015ftirme. Yollar a\u00e7\u0131l\u0131yor, g\u00f6kdelenler dikiliyor, al\u0131\u015fveri\u015f merkezleri in\u015fa ediliyor\u2026. Otomobil ithalat\u0131 patlam\u0131\u015f durumda. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k k\u00fclt\u00fcrel geli\u015fme i\u00e7in yap\u0131lan bir \u015fey yok. T\u00dcB\u0130TAK i\u011fdi\u015f edilmi\u015f durumda, \u00fcniversiteler bo\u011fulmu\u015f, tiyatrolara destek durdurulmu\u015f\u2026 K\u00fclt\u00fcr \u00fcretimi neredeyse s\u0131f\u0131r. Fiziki modernle\u015fmenin ise s\u0131n\u0131r\u0131 belli. Enerji kaynaklar\u0131 yetmiyor. Fosil yak\u0131tlar bitiyor, onun yerine koyulacak bir \u015fey hen\u00fcz ke\u015ffedilmedi. Tek alternatif n\u00fckleer enerji. Onun da sak\u0131ncalar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bunlar ortadayken kafa g\u00f6z yararak h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde t\u00fcm kaynaklar\u0131m\u0131z\u0131 in\u015faat sekt\u00f6r\u00fcne aktarmam\u0131z \u00e7ok ciddi bir sorun yaratacak.<\/p>\n
Modernle\u015fme ile kurdu\u011fumuz ili\u015fki yanl\u0131\u015f<\/b><\/p>\n
Ama di\u011fer taraftan konut ve trafik sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in pek \u00e7ok \u00e7\u00f6z\u00fcm alternatifleri geli\u015ftiriliyor. Bu durum hakk\u0131nda neler s\u00f6ylemek istersiniz?
\n<\/b>Konut sorunumuz var ama Le Coubusier tarz\u0131, lego tipi bloklarla ihtiyac\u0131m\u0131z yok. K\u00fclt\u00fcrel dokuyu ve sosyal yap\u0131y\u0131 koruyan \u00e7\u00f6z\u00fcmlere ihtiyac\u0131m\u0131z var. Yol ve konut kadar yoksullar i\u00e7in i\u015fe ihtiyac\u0131m\u0131z var. Hatta yoldan \u00e7ok buna ihtiyac\u0131m\u0131z var. Tar\u0131m\u0131n kalk\u0131nmas\u0131na, verimli k\u0131l\u0131nmas\u0131na ve k\u00f6ylerin geli\u015fmesine ihtiyac\u0131m\u0131z var. Modernle\u015fmeyle kurdu\u011fumuz ili\u015fki yanl\u0131\u015f.<\/p>\n
TOK\u0130, \u0130slamc\u0131 modernizmin kent tahayy\u00fcl\u00fcn\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftiriyor.<\/b><\/p>\n
TOK\u0130, yoksul insanlara konut yap\u0131yor ama \u015fehrin dokusuna verdi\u011fi zarar da ba\u015fl\u0131ca ele\u015ftiriler aras\u0131nda. Sizin TOK\u0130\u2019ye bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131n\u0131z nedir?
\n<\/b>TOK\u0130 \u00e7ok i\u015flevli bir kurum. Birincisi AKP\u2019nin kalk\u0131nma modelinin motor g\u00fcc\u00fcn\u00fc olu\u015fturuyor. \u0130n\u015faat sekt\u00f6r\u00fc pek \u00e7ok yan sekt\u00f6re ve ki\u015fiye istihdam sa\u011fl\u0131yor. Bu yolla ekonomi canl\u0131 tutuluyor. \u0130kinci i\u015flevi, iktidar\u0131n siyasi ili\u015fki a\u011f\u0131n\u0131n kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. \u0130n\u015faat sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn girdilerine m\u00fcteahhitlerden onlara mal satanlara ve i\u015f\u00e7ilere kadar geni\u015f bir kesim ideolojik olarak zaman i\u00e7inde \u00f6rg\u00fctleniyor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, \u0130slamc\u0131 modernizmin kent tahayy\u00fcl\u00fcn\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftiriyor. Kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ad\u0131 alt\u0131nda, kentin yoksullar\u0131, paryalar\u0131, marjinalleri, hatta orta alt s\u0131n\u0131flar\u0131 yava\u015f yava\u015f \u00e7eperlere itiliyor. Onlardan bo\u015falan alanlara \u0130slamc\u0131 burjuvalar i\u00e7in l\u00fcks konutlar yap\u0131l\u0131yor. Sulukule ve Nesli\u015fah Mahallesi\u2019nden Romanlar\u0131n s\u00f6k\u00fcl\u00fcp yerlerine yap\u0131lan konutlar bunun i\u00e7indi. Ger\u00e7i tam olarak bu proje hayata ge\u00e7medi \u00e7\u00fcnk\u00fc etraf\u0131n \u201ctemizlenmesi\u201d bitmedi hen\u00fcz.<\/p>\n
\u0130stanbul topluca utan\u00e7 duyulmas\u0131 gereken bir kent oldu<\/b><\/p>\n
Bir de meselenin rant boyutu var\u2026
\n<\/b>Bu rant\u0131n yarat\u0131m s\u00fcrecinde yeni zenginler t\u00fcr\u00fcyor. Bu zenginler varl\u0131klar\u0131n\u0131 bor\u00e7lu olduklar\u0131 iktidar\u0131 destekliyorlar. TOK\u0130 eliyle devletin kasas\u0131na giden para da bas\u0131n\u0131 susturmak, kanal sat\u0131n almak, cami yapt\u0131rmak gibi alanlar\u0131 finanse ediyor. TOK\u0130\u2019nin bir ba\u015fka i\u015flevi ise \u00f6zellikle K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 co\u011frafyada K\u00fcrt meselesini \u00e7\u00f6zmek. Bilirsiniz, baz\u0131 \u00e7evrelerde Ecevit zaman\u0131ndan beri K\u00fcrt meselesinin ezilen ulus milliyet\u00e7ili\u011fiyle a\u00e7\u0131klamak yerine geri kalm\u0131\u015fl\u0131k meselesi olarak tarif etme e\u011filimi var. Ecevit k\u00f6y-kent yoluyla, Turgut \u00d6zal GAP yoluyla halletmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. AKP de bir anlamda modern konutlar ve modern mahalleler yoluyla K\u00fcrt meselesini halledece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Sosyolojik a\u00e7\u0131dan onlarca y\u0131l s\u00fcrecek d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc toplu konut alanlar\u0131yla \u00e7\u00f6zme hayalindeler. Ama bu \u00e7\u00f6zme pozitif bir anlamda de\u011fil. Yoksul K\u00fcrtleri geleneksel ba\u011flar\u0131ndan kopar\u0131p, kentin merkezine veya i\u015f alanlar\u0131na uzak bir yere hapsedip site y\u00f6netimi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla devlete ba\u011f\u0131ml\u0131 hale getirme veya devlete minnettar b\u0131rakma yan\u0131 daha a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131. Do\u011fu b\u00f6lgelerinde yap\u0131lan TOK\u0130 konutlar\u0131, yerel halk\u0131n y\u0131llard\u0131r bar\u0131nd\u0131\u011f\u0131 evlerden ilk bak\u0131\u015fta \u00e7ok daha konforlu, g\u00fczel g\u00f6r\u00fcnse de, i\u00e7ine girildi\u011finde pek \u00e7ok sorunu var. \u00c7ocuk say\u0131s\u0131n\u0131n 8-9 oldu\u011fu bir b\u00f6lgede 1 oda 1 salon kutu gibi evler yap\u0131l\u0131yor. Evlerin ayr\u0131 mutfa\u011f\u0131 yok, balkonu yok, sosyal alanlar\u0131 yok. Evin erkeklerinin i\u015fe gitmesi i\u00e7in ara\u00e7lar yok, i\u015f olanaklar\u0131 sa\u011flanmam\u0131\u015f. Kad\u0131nlar v etmek e \u00e7ocuklar i\u00e7in hi\u00e7bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemi\u015f. Yani TOK\u0130 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir proje. Kim ak\u0131l ettiyse tebrik laz\u0131m. Esas ama\u00e7 toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve siyasi ili\u015fkiler a\u011f\u0131n\u0131 kurmak oldu\u011fu i\u00e7in estetik kayg\u0131lar, mimari kayg\u0131lar g\u00f6zetilmemi\u015f. Hepsi birbirinin kopyas\u0131 dev bloklar. Ye\u015fillik yok. Ama sadece TOK\u0130 alanlar\u0131 m\u0131 b\u00f6yle? \u0130stanbul \u00f6rne\u011fine bakal\u0131m. \u0130stanbul mimarlar\u0131n, in\u015faat m\u00fchendislerinin, belediye ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n ve meslek odalar\u0131n\u0131n topluca utan\u00e7 duymas\u0131 gereken bir kent oldu. Bu \u00e7irkinlikte hepimizin pay\u0131 var.<\/p>\n
\u0130slamc\u0131lar k\u0131\u015flaya de\u011fil, Kemalistlerin k\u0131\u015flas\u0131na kar\u015f\u0131<\/b><\/p>\n
\u0130ktidar\u0131n tarih okumalar\u0131n\u0131 nas\u0131l buluyorsunuz? Top\u00e7u K\u0131\u015flas\u0131 \u00fczerinden ya\u015fat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan tarih anlay\u0131\u015f\u0131 size nas\u0131l geliyor?
\n<\/b>K\u0131\u015fla bir metafor olarak AKP ideolojisi ile ters gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Di\u011fer yandan \u0130slam\u2019\u0131n devlet ve asker alg\u0131s\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce gayet uygun g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Kendileri s\u00f6ylemlerini netle\u015ftirmedikleri i\u00e7in bizim kafam\u0131z kar\u0131\u015f\u0131yor. \u0130slamc\u0131lar\u0131n k\u0131\u015flayla bir sorunu yok. Kemalistlerin emrindeki k\u0131\u015flaya k\u0131z\u0131yorlar. Kendilerinin kullanamad\u0131\u011f\u0131 k\u0131\u015flaya k\u0131z\u0131yorlar. Taksim Meydan\u0131\u2019n\u0131 Cumhuriyet ideolojisinin sembol mek\u00e2n\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcyor ve onu y\u0131kamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek istiyorlar. Kendine ait de\u011ferleri oraya dikerek temell\u00fck etmek istiyorlar. K\u0131\u015fla burada tarihi bir de\u011fer olarak sunuluyor. Tarihi ihya etmeye tepki g\u00f6sterilemeyece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Kurnazl\u0131k yap\u0131yorlar bir anlamda. Bunun par\u00e7as\u0131 olarak camii de in\u015fa edince fetih i\u015flemi bir nebze de olsa tamamlanacak. Ayasofya\u2019y\u0131 camiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek de bu zihniyetin tezah\u00fcr\u00fc. Bu i\u015fin bir rant yan\u0131 da var. Oraya yap\u0131lacak bir AVM ya da Ortado\u011fu\u2019dan gelen zengin M\u00fcsl\u00fcman turistler i\u00e7in rezidans falan yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Burada tarihin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda bir de tecimselle\u015fmesi var. Bunu iktidar yap\u0131yor.<\/p>\n
Ankara\u2019n\u0131n terk edilmesi planlan\u0131yor<\/b><\/p>\n
Taksim\u2019de ba\u015f\u0131ndan beri ideolojik bir sava\u015f m\u0131 var? \u0130deolojilerin meydanlarla imtihan\u0131n\u0131 m\u0131 ya\u015f\u0131yoruz?
\n<\/b>Park alan\u0131 ba\u015f\u0131ndan itibaren kimliksiz b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, meydanla ili\u015fkisi tam kurulmam\u0131\u015f. San\u0131r\u0131m, Prost\u2019un plan\u0131nda Taksim\u2019den Ma\u00e7ka\u2019ya uzanan alan bir b\u00fct\u00fcn olacakt\u0131. Ama sonra araya oteller vs. girmi\u015f ve o b\u00fct\u00fcnl\u00fck bozulmu\u015f.12 Eyl\u00fcl ve sonras\u0131nda Gezi Park\u0131 ile meydan aras\u0131na polis bariyerleri girdi. B\u00f6ylece parka girmek zorla\u015ft\u0131. Daha do\u011frusu o bariyerler y\u00fcz\u00fcnden pek \u00e7ok ki\u015fi orada bir park oldu\u011funu bile bilemedi. Bilenler, polis y\u00fcz\u00fcnden girmekten ka\u00e7\u0131nd\u0131. Taksim\u2019de yap\u0131lacak d\u00fczenlemeleri Cumhuriyet ideolojisi ile hesapla\u015fma olarak okumak laz\u0131m. \u0130stanbul\u2019un finans merkezi yap\u0131larak ve arkas\u0131ndan baz\u0131 idari birimlerin \u0130stanbul\u2019a ta\u015f\u0131nmas\u0131yla Ankara\u2019n\u0131n yava\u015f yava\u015f terk edilmesini planl\u0131yorlar. Bunu yapmaya belki \u00f6m\u00fcrleri yetmeyebilir. \u0130stanbul\u2019un temsil etti\u011fi saltanat, hilafet gibi de\u011ferleri Neo Osmanl\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak ihya etmeyi planl\u0131yorlar. Ata\u015fehir\u2019deki devasa camii oraya ta\u015f\u0131nmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen finans merkezinin beyaz yakalar\u0131na hitap edecek. Adam g\u00fcn boyu hisse al\u0131p satacak, faizleri hesaplayacak ve sonras\u0131nda \u00f6\u011fle namaz\u0131n\u0131 Ata\u015fehir Camii\u2019nde k\u0131l\u0131p ar\u0131nacak.<\/p>\n
Bunu kurucu iktidarla bir hesapla\u015fma olarak m\u0131 g\u00f6r\u00fcyorsunuz?
\n<\/b>Kesinlikle,\u00a0\u00e7\u00fcnk\u00fc bagajlar\u0131nda b\u00f6yle bir \u015fey var. Finans merkezinin buraya ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda b\u00fct\u00fcn bankalar\u0131n merkezlerini ta\u015f\u0131yor, Merkez Bankas\u0131\u2019n\u0131 ta\u015f\u0131may\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.\u00a0Bu bir s\u00fcre sonra Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n da buraya gelmesi demektir. Zaten Ba\u015fbakan a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak \u0130stanbul\u2019da ya\u015f\u0131yor. Ankara\u2019ya zaman zaman gidiyor. O da s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131, isteyerek gitmiyor oraya. \u0130deolojik meseleleri, Marksist k\u00f6kenden gelenler talihi konular gibi g\u00f6r\u00fcr. Hay\u0131r, ideoloji bir s\u00fcre sonra ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015f\u0131yor. Bu ki\u015filerin kafas\u0131nda b\u00f6yle bir ideolojik bak\u0131\u015f var.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Tarih\u00e7i- yazar Ay\u015fe H\u00fcr\u2019e Menderes d\u00f6neminden g\u00fcncel projelere pek \u00e7ok soru sorduk.…\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7494,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[],"class_list":{"0":"post-8208","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8208","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8208"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8208\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7494"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8208"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8208"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8208"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}