{"id":911,"date":"2009-02-28T18:15:35","date_gmt":"2009-02-28T15:15:35","guid":{"rendered":"http:\/\/politeknik.org.tr\/\/?p=911"},"modified":"2019-01-28T21:01:33","modified_gmt":"2019-01-28T18:01:33","slug":"kentsel-cevre-yoenetimi-ve-sorunlar-dr-ethem-torunolu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/kentsel-cevre-yoenetimi-ve-sorunlar-dr-ethem-torunolu\/","title":{"rendered":"Kentsel \u00c7evre Y\u00f6netimi ve Sorunlar – Dr. Ethem Toruno\u011flu"},"content":{"rendered":"

Giri\u015f<\/strong><\/p>\n

Do\u011fal ve insan yap\u0131s\u0131 \u00e7evreyi kirleten, bozan etmenlere, ku\u015fku yok ki, yaln\u0131z kentlerde rastlanm\u0131yor. K\u0131rsal \u00e7evre ve tar\u0131m alanlar\u0131 da\u00a0 kentler kadar, bu t\u00fcr tehlikelere maruz kalabiliyor. Ama kentle\u015fmenin h\u0131z\u0131, kentlerin g\u00f6receli a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, kentsel-k\u0131rsal n\u00fcfus bozulmas\u0131 ve son olarak kentlinin; sesini duyurmada k\u0131rsal topluluklara oranla sahip oldu\u011fu \u00fcst\u00fcnl\u00fck gibi nedenlerle, \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131n genelde kent ortam\u0131nda \u00e7e\u015fitlendi\u011fi belirlemesini yapmak yanl\u0131\u015f olmasa gerekir.<\/p>\n

Kentler toplumlar\u0131n birer minyat\u00fcr\u00fc, onlar\u0131n hastal\u0131klar\u0131n\u0131, g\u00fczelliklerini, b\u00fct\u00fcn \u00f6zelliklerini oldu\u011fu gibi yans\u0131tan aynas\u0131 gibidirler. \u0130mgeleri, ger\u00e7ekte olduklar\u0131ndan daha iri g\u00f6steren dev aynalar\u0131 gibi, \u00e7evre sorunlar\u0131 da, kentlerde, giderek artan boyutlarda g\u00f6z\u00fcm\u00fcze \u00e7arp\u0131yor. Burada, belki, \u00e7o\u011fumuzun kentlerde ya\u015f\u0131yor olmam\u0131z\u0131n da pay\u0131 var. <\/p>\n

Sanayile\u015fme ve kapital birikim s\u00fcrecinin \u00f6rg\u00fctlenmesinin do\u011fal sonucu olarak, k\u00e2r ve spek\u00fclasyon politikalar\u0131 sonucunda, \u00e7evre de\u011ferlerinin yozla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir k\u00fcrele\u015fme \u00e7a\u011f\u0131nda ya\u015famaktay\u0131z. Gerekli \u00f6nlemlerin al\u0131nmamas\u0131 durumunda, bu yozla\u015fma daha da \u00f6nemli boyutlar kazanacak ve derinle\u015fecek gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

Bug\u00fcn, geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde en az 600 milyon kentlinin, \u201cya\u015fam\u0131 ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit eden ko\u015fullarda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131\u201d \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir. Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130nsan Yerle\u015fimleri Merkezi Eski Genel Sekreteri Dr. Wally N\u2019Dow, ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131llarda yapt\u0131\u011f\u0131 bir de\u011ferlendirmede, \u201cD\u00fcnya yoksullar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu bar\u0131nd\u0131ran geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde, kent yoksullar\u0131… sa\u011fl\u0131kl\u0131 i\u00e7me suyundan, temel sa\u011fl\u0131k ko\u015fullar\u0131ndan yoksun bulunan ilkel konutlarda bar\u0131nmak zorundad\u0131r.\u201d tespitini yapmaktad\u0131r. Dr. N\u2019Dow\u2019a g\u00f6re, bu kesimler, \u00e7e\u015fitli salg\u0131n ve bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n h\u0131zla yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131, kalabal\u0131k ve y\u00fcksek yo\u011funluklu yerle\u015fmelerin bulundu\u011fu kentsel alanlarda ya\u015famaktad\u0131rlar. Peki, bu kurumlar ve yetkili ki\u015filer, bilim \u00e7evreleri tesbitler d\u0131\u015f\u0131nda bir \u015feyler yapmakta m\u0131d\u0131r?<\/p>\n

Yoksa konu ve bu alandaki sorunlar, D\u00fcnya Bankas\u0131\u2019n\u0131n politika ve projelerine mi teslim edilmi\u015ftir? Kuzuyu, kurda teslim etmek gibi\u2026 <\/p>\n

1. Kentle\u015fme ve Toplumsal D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm<\/strong><\/p>\n

Kentle\u015fme politikalar\u0131n\u0131n gere\u011fi gibi de\u011ferlendirilebilmesi, kentle\u015fmenin temel \u00f6zelliklerinin g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lar. Al\u0131nmas\u0131 gereken \u00f6nlemlerin saptanmas\u0131nda, sorunlar\u0131n ger\u00e7ek niteliklerinin tan\u0131mlanmas\u0131 ilk ad\u0131m olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Bu ba\u011flamda, \u015fu \u015fekilde bir sorunlar s\u0131ralamas\u0131 yap\u0131labilir:<\/p>\n

Bunlar\u0131n birincisi, kentle\u015fmenin h\u0131z\u0131d\u0131r. Kentle\u015fme h\u0131z\u0131n\u0131n, 1960 \u2013 2000 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda izledi\u011fi seyir, s\u0131ras\u0131yla, 1965: %5.7<\/strong>, 1970: %6.2, 1975: %5.9<\/strong>, 1980: %4.5, 1985: 6.26<\/strong>, 1990: 4.31, 1995: 2.65<\/strong> ve 2000: 2.00 olarak ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini biliyoruz. Son n\u00fcfus say\u0131m\u0131ndan sonra, belirtilen orana bak\u0131larak, kentlere ak\u0131m\u0131n yava\u015flad\u0131\u011f\u0131 yolunda g\u00f6r\u00fc\u015flere rastlanm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00f6receli rakamlara dayanan bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin b\u00fcy\u00fck bir ger\u00e7eklik pay\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 savunulamaz. Kentli n\u00fcfus, 1960\u2019da 7.3 milyondan 1980\u2019de 22 milyona, 1985\u2019de 27 milyona, 1990\u2019da 33 milyona ve 2000 y\u0131l\u0131nda 45 milyona y\u00fckselmi\u015f, en b\u00fcy\u00fck kentlere her y\u0131l 150-200 bin ki\u015fi eklenmi\u015fse, kentle\u015fmede bir yava\u015flama oldu\u011funu ileri s\u00fcrmek g\u00fc\u00e7t\u00fcr.<\/p>\n

\u0130lk bak\u0131\u015fta bir demografik olay gibi g\u00f6r\u00fcnen kentle\u015fmenin toplum yap\u0131s\u0131ndaki ve ekonomideki de\u011fi\u015fimlerle \u00e7ok yak\u0131ndan ilgili oldu\u011fu bilinmektedir. On binden fazla n\u00fcfuslu yerle\u015fim birimleri olarak al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, T\u00fcrkiye\u2019de kentli n\u00fcfusun, 1950\u2019de %18.7\u2019den, 1960\u2019da %25.9\u2019a, 2000\u2019lerde ise %48\u2019lere y\u00fckseldi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Kent n\u00fcfusundaki bu h\u0131zl\u0131 art\u0131\u015f\u0131n kayna\u011f\u0131, do\u011fal art\u0131\u015flardan \u00e7ok, k\u0131rsal alanlardan kentlere olan n\u00fcfus ak\u0131nlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

N\u00fcfusun bu hareketlili\u011fi, do\u011fum yerleri d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan n\u00fcfus oranlar\u0131ndan da anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. 2000\u2019li y\u0131llarda do\u011fum yerleri d\u0131\u015f\u0131nda ya\u015fayan n\u00fcfus oran\u0131n\u0131n, d\u00f6rtte biri ge\u00e7ti\u011fi tahmin edilmektedir. Genellikle k\u00f6yden kente do\u011fru olan bu ak\u0131mlar, k\u0131rsal alanlar\u0131n \u201citici\u201d, kentlerin, k\u0131smen ger\u00e7ek, k\u0131smen da yapay olmakla birlikte, \u201c\u00e7ekici\u201d baz\u0131 \u00f6zellikleri nedeniyle ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Ta\u015f\u0131n\u0131m ve ileti\u015fim ara\u00e7 ve olanaklar\u0131ndaki geli\u015fmenin de, bu devingenli\u011fin art\u0131\u015f\u0131 \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck rol\u00fc vard\u0131r.<\/p>\n

\u0130kincisi, kentle\u015fmenin en b\u00fcy\u00fck kentlere ve bat\u0131daki b\u00f6lgelere y\u00f6nelmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Kentli n\u00fcfusun kentler aras\u0131ndaki da\u011f\u0131l\u0131m\u0131ndan en b\u00fcy\u00fck pay\u0131, 100 bin ve daha fazla n\u00fcfuslu kentler almaktad\u0131r.<\/p>\n

Kentle\u015fmenin bununla ilgili bir ba\u015fka \u00f6zelli\u011fi de, \u00f6zellikle \u0130stanbul, Ankara ve \u0130zmir gibi b\u00fcy\u00fck kentlerde anakentle\u015fme (metropolitenle\u015fme) e\u011filimlerinin ba\u015flam\u0131\u015f olmas\u0131 ve bu s\u00fcrecin planlama kavram\u0131 olmaks\u0131z\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesidir. Yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck merkezlerinde oldu\u011fu gibi, bu kentlerimizde de, kentin b\u00fcy\u00fcmesi, merkezden \u00e7ok \u00e7evrede yer almaktad\u0131r.<\/p>\n

Kentle\u015fme d\u00fczeyleri bak\u0131m\u0131ndan co\u011frafi b\u00f6lgeler aras\u0131nda da \u00f6nemli ay\u0131r\u0131mlar oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Karadeniz B\u00f6lgesi\u2019nde %26 olan kentle\u015fme d\u00fczeyi, Marmara B\u00f6lgesi\u2019nde %70\u2019dir. Kentle\u015fmeye ve modernle\u015fmeye ili\u015fkin b\u00fct\u00fcn g\u00f6stergeler, ayn\u0131 ay\u0131r\u0131mlar\u0131 yans\u0131tmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019deki b\u00fcy\u00fck sanayi kurulu\u015flar\u0131n\u0131n hemen hemen yar\u0131s\u0131 \u0130stanbul\u2019da, yaln\u0131z %5\u2019i Do\u011fu Anadolu\u2019da bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019deki kentle\u015fmenin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00f6zelli\u011fi, b\u00fcy\u00fck kentlerde, ya\u015fam ve k\u00fclt\u00fcr d\u00fczeyleri ve d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015fleri birbirine kar\u015f\u0131t bireylerden olu\u015fan heterojen ve b\u00fct\u00fcnle\u015fmemi\u015f bir toplumsal yap\u0131 olu\u015fturmas\u0131d\u0131r. Bu nitelik, kentle\u015fmenin sanayile\u015fmeden daha h\u0131zl\u0131 olmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, kentlere g\u00f6\u00e7\u00fcn kentte yarat\u0131lan i\u015f olanaklar\u0131yla ko\u015fut gitmemesinden, k\u0131sacas\u0131, k\u0131rsal yoksullu\u011fun kentsel bir yoksullu\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fmesinden do\u011fmaktad\u0131r. Bu iki ayr\u0131 d\u00fcnyan\u0131n insanlar\u0131 aras\u0131nda sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ileti\u015fim ortam\u0131n\u0131n var oldu\u011funu s\u00f6ylemek de g\u00fc\u00e7t\u00fcr.<\/p>\n

\u0130stanbul, Ankara, \u0130zmir, Adana, Mersin ve Antalya gibi kentlerde, gecekondular\u0131n, kent \u00e7evresini bir yoksulluk ku\u015fa\u011f\u0131 gibi sarmas\u0131, bu dengesizli\u011fin bir belirtisidir. Kentle\u015fmeye yak\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan “\u00e7arp\u0131k”, “sa\u011fl\u0131ks\u0131z” ve “a\u015f\u0131r\u0131”\u201dgibi nitelikler, onun bir par\u00e7a da bu \u00f6zelli\u011finden dolay\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Kentsel n\u00fcfusunun, d\u00f6rtte biri gecekondularda ya\u015fayan kentlere sahip bir \u00fclkede sa\u011fl\u0131kl\u0131 kentle\u015fmeden s\u00f6z edilemeyece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bundan 20 y\u0131l \u00f6nce, 240 bin gecekonduda, kentli n\u00fcfusunun %17\u2019sini olu\u015fturan 1.2 milyon insan ya\u015farken, bug\u00fcn bir milyondan fazla gecekonduda, kentli n\u00fcfusunun %25\u2019ne varan yakla\u015f\u0131k 10 milyon ki\u015fi ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n

Kentsel siyaset alan\u0131nda ara\u015ft\u0131rma yapan bir\u00e7ok uzman i\u00e7in 1980 y\u0131l\u0131 \u00f6nemli bir d\u00f6neme\u00e7tir. Bu noktada, T\u00fcrkiye\u2019nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kentle\u015fme deneyiminin birbirinden ayr\u0131lan de\u011fi\u015fik ekonomik, toplumsal, politik ve k\u00fclt\u00fcrel iklimlerde ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Bu iklimler ya da ayr\u0131lan d\u00f6nemler aras\u0131nda, yak\u0131n d\u00f6nem T\u00fcrkiye tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da bir \u201cd\u00f6n\u00fcm\u201d noktas\u0131 olan 1980 Askeri Darbesi ve bu darbe s\u00fcrecinin \u00f6ncesi ve sonras\u0131nda meydana gelen yap\u0131sal, ekonomik ve siyasal alt \u00fcst olu\u015f ayr\u0131 bir \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n

Bu tarihsel e\u015fik ve k\u0131r\u0131lma ile birlikte, kentler ve \u00e7evresindeki hemen her t\u00fcr alan vah\u015fi bir yap\u0131la\u015fmaya a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f, kentlerin yerine konmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan tarihsel de\u011ferinin yitip gitmesine g\u00f6z yumulmu\u015ftur. Sonu\u00e7ta ortaya \u00e7\u0131kan, kalitesiz s\u0131fat\u0131n\u0131 her \u00f6l\u00e7\u00fcte g\u00f6re sonuna dek hak edecek bir kentsel \u00e7evredir. 17 A\u011fustos ve 12 Kas\u0131m 1999 tarihlerinde ya\u015fanan depremler, T\u00fcrkiye\u2019nin 50 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n kentle\u015fme deneyimi ile olu\u015fturdu\u011fu kentsel \u00e7evrenin ne denli kalitesiz ve felaketlere gebe oldu\u011funu g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermi\u015ftir. Ama g\u00f6r\u00fcnen odur ki, h\u0131zl\u0131 kentle\u015fme evresini art\u0131k geride b\u0131rakmakta olan T\u00fcrkiye, ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemlerde buldu\u011fu \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin! yarataca\u011f\u0131 yeni sorunlarla bir s\u00fcre daha u\u011fra\u015fmak ve ne yaz\u0131k ki, yeni bedeller \u00f6demek zorunda kalacakt\u0131r.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de 80\u2019li y\u0131llardan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze de\u011fin farkl\u0131 \u015fekillenmeler, de\u011fi\u015fimler ya\u015fand\u0131, ya\u015fan\u0131yor. Sosyo-ekonomik ve siyasi a\u00e7\u0131dan y\u00fcr\u00fct\u00fclen t\u00fcm uygulamalar toplumsal s\u00fcrecin neresinde olursa olsun b\u00fct\u00fcn kesimleri derinden etkiliyor. Bu etkilenmeler kimi zaman korkun\u00e7 sars\u0131nt\u0131lar\u0131, kimi zaman bireysel ve kitlesel \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131, kitlesel suskunluklar\u0131 ve tepkisel anl\u0131k olaylar\u0131 da beraberinde getiriyor. Toplum \u00fczerinde d\u00fczenli olmayan ve s\u00fcreklilik arz etmeyen bu politik s\u00fcre\u00e7ler dizisi de olu\u015fan t\u00fcm bu sars\u0131nt\u0131lara yan\u0131t verecek d\u00fczeyde kendini ifade edememektedir.<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla sars\u0131nt\u0131lara kaynak te\u015fkil eden ekonomik \u2013 siyasal ve sosyal s\u00fcre\u00e7ler bir da\u011f\u0131lma ve par\u00e7alanma ger\u00e7ekli\u011fini ortaya koyarken, bir yandan da yeniden yap\u0131lanman\u0131n da zemininin haz\u0131rlanmas\u0131na olanak sa\u011flayacak ara\u00e7lar\u0131 g\u00fcndeme sokuyor. T\u00fcm bu sosyo \u2013 ekonomik ve siyasal de\u011fi\u015fimlerin bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kan kentle\u015fme sorunlar\u0131 nas\u0131l bir geli\u015fim izliyor? Kentle\u015fme politikalar\u0131 bu yeniden yap\u0131lanma s\u00fcrecinin neresinde yer al\u0131yor? Kentsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde gecekondunun evrimi nas\u0131l s\u00fcr\u00fcyor? 80 \u00f6ncesi gecekondulu yakla\u015f\u0131m\u0131 nas\u0131l farkl\u0131la\u015ft\u0131? \u0130nsan yerle\u015fimleri kentsel politikalar\u0131n konusu olabildi mi? \u201cKentsel b\u00fct\u00fcnle\u015fme\u201d yerini kentsel par\u00e7alanmaya m\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor? Kentin geli\u015fim s\u00fcrecinde yerel y\u00f6netimler nas\u0131l bir seyir izliyor? Sorular\u0131 \u00e7o\u011faltmak m\u00fcmk\u00fcn, yine de yan\u0131t aranacak zeminlerin yarat\u0131lmas\u0131, \u00e7\u00f6z\u00fcmlere ula\u015f\u0131lmas\u0131 noktas\u0131nda ciddi ad\u0131mlar\u0131n at\u0131lmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n

2. Bug\u00fcnk\u00fc Durum \/ Sorunlar<\/strong><\/p>\n

Politika ve Stratejiler<\/strong><\/u><\/p>\n

\u00dclkemizde g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelinceye dek, \u00e7evre, kentle\u015fme ve insan yerle\u015fimleri alan\u0131nda uygulama s\u00fcre\u00e7lerine ili\u015fkin temel strateji ve politikalar yetersiz kalm\u0131\u015ft\u0131r ve var olan politikalar da yanl\u0131\u015fl\u0131klar i\u00e7ermektedir.<\/p>\n

Yasal \/ Hukuksal \u00c7er\u00e7eve<\/strong><\/u><\/p>\n

Bu konularda \u00fclkede hukuksal \u00e7er\u00e7eveyi olu\u015fturan yasalar ve di\u011fer d\u00fczenlemeler uygulamay\u0131 yeterince y\u00f6nlendirmedi\u011fi gibi kendi i\u00e7inde de \u00e7eli\u015fkiler bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n

Y\u00f6netim \/ \u00d6rg\u00fct Yap\u0131lar\u0131<\/strong><\/u><\/p>\n

Bu t\u00fczel sistemin ilgili kurumlara verdi\u011fi g\u00f6revlerde \u00f6nemli yetki ve sorumluluk karma\u015fas\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu konulara farkl\u0131 d\u00fczeylerde hizmet \u00fcretmekle y\u00fck\u00fcml\u00fc olan ilgili y\u00f6netim birimleri, kurum ve kurulu\u015flar\u0131n kendi i\u00e7 yap\u0131lar\u0131nda da yetersizlikler bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00d6zellikle, yerel y\u00f6netimlerin \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n gere\u011fi, \u00f6zerk ve demokratik nitelikleri yeterince belirginle\u015fmemi\u015ftir.<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/u><\/p>\n

\u00c7evre, kentle\u015fme ve konut alanlar\u0131na \u00fclke \u00e7ap\u0131nda topyekun bir kaynak yetersizli\u011fi olmas\u0131n\u0131n yan\u0131s\u0131ra;<\/p>\n

Varolan kaynaklar yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendirilmi\u015ftir;<\/p>\n

Yat\u0131r\u0131mlar aras\u0131 e\u015fg\u00fcd\u00fcm kurulmam\u0131\u015ft\u0131r;<\/p>\n

Sekt\u00f6rel yat\u0131r\u0131m politikalar\u0131 aras\u0131nda tutars\u0131zl\u0131klar s\u00fcrd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. <\/p>\n

\u00c7evre Sorunlar\u0131<\/strong><\/u><\/p>\n

Sa\u011fl\u0131ks\u0131z yerle\u015fmeler, kentsel altyap\u0131 yetersizlikleri ve do\u011fal \u00e7evrenin tahribat\u0131ndan kaynakl\u0131 sorunlar olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n

Kentsel Rantlar<\/strong><\/u><\/p>\n

Kentsel rant\u0131n olu\u015fumu, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ve kamu yarar\u0131 konular\u0131na bug\u00fcne de\u011fin uygulana politikalar nedeniyle kentler bir payla\u015f\u0131m alan\u0131 olmu\u015ftur. Bu durum ise, asl\u0131nda kapitalist kent modelinin do\u011fal bir sonucudur.<\/p>\n

Planlama \/ Uygulama S\u00fcreci<\/strong><\/u><\/p>\n

\u00dclkede, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, planlaman\u0131n bilimsellikten, b\u00fct\u00fcnsellikten, s\u00fcreklilikten yoksunluk ve uygulamada soyutlanm\u0131\u015fl\u0131k gibi sorunlar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

\u00dcst plan kademeleri eksiktir.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcnc\u00fcl olma yerine par\u00e7ac\u0131 yakla\u015f\u0131mlar ye\u011flenmektedir. T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131nda, planlama demokratik olmak zorundad\u0131r.<\/p>\n

3. Kentle\u015fme ve \u00c7evre<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019nin h\u0131zl\u0131 kentle\u015fen bir \u00fclke oldu\u011fu bilinmektedir. Ancak, kentle\u015fme s\u00fcrecinin sa\u011fl\u0131ks\u0131z ve \u00e7arp\u0131k nitelikleri bug\u00fcn kentlerin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu sorunlar\u0131nda g\u00f6stergesi olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. 1960\u2019dan 2000\u2019lere ge\u00e7en s\u00fcre i\u00e7inde, kentli n\u00fcfus 7 milyondan 45-50 milyona y\u00fckselmi\u015ftir. B\u00f6yle b\u00fcy\u00fck bir art\u0131\u015f, kentlerde ya\u015fayanlar\u0131n kentlile\u015fmesini de\u011fil, daha \u00e7ok \u201ck\u0131r\u0131n kente ta\u015f\u0131nmas\u0131\u201d sorununu beraberinde getirmi\u015ftir. Bu arada, sanayile\u015fme ve kalk\u0131nma, kentle\u015fmenin \u00f6n\u00fcnde de\u011fil, arkas\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum ise, bir\u00e7ok kentsel ve \u00e7evresel sorunun da k\u00f6keni olmu\u015ftur.<\/p>\n

\u00dclkemizde kent y\u00f6netiminde ve yerel y\u00f6netimler alan\u0131nda, \u00f6zellikle 12 Eyl\u00fcl 1980 Askeri Darbesi ve takip eden y\u0131llarda yap\u0131lan yasal d\u00fczenlemelerle birlikte yeni ve karma\u015f\u0131k bir s\u00fcre\u00e7 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu noktada, yerel \u00f6l\u00e7ekteki kamu hizmetleri y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcrken kamu yarar\u0131 ihmal edilmi\u015f, y\u0131llar i\u00e7inde, kentlerin imar, planlama, altyap\u0131, ula\u015f\u0131m, \u00e7\u00f6p, su ve at\u0131k su gibi konulardaki sorunlar\u0131 \u00e7e\u015fitlenmi\u015f ve derinle\u015fmi\u015ftir.\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de kentsel alt yap\u0131 hizmetleri, uzun y\u0131llar boyunca a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak merkezi bir kurulu\u015f olan \u0130ller Bankas\u0131 kanal\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n

1980\u2019li y\u0131llarla birlikte, yeni liberal politikalar\u0131n bir yans\u0131mas\u0131 olarak, kentsel altyap\u0131 hizmetleri; su, kanalizasyon ve kat\u0131 at\u0131k proje, tasar\u0131m ve uygulama s\u00fcre\u00e7leri yabanc\u0131 firmalar, merkezi denetimden uzak olan belediye \u015firketleri ya da \u00f6zel kurulu\u015flar marifeti ile ele al\u0131nmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u201cYerelle\u015fme\u201d ideolojisi ya da uygulamas\u0131 olarak ortaya koyulan bu s\u00fcrecin sonunda, Belediye Yasas\u0131 ve B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyeleri Yasas\u0131 de\u011fi\u015ftirilmi\u015f, yeni yasal d\u00fczenlemeler ile birlikte, tamamen D\u00fcnya Bankas\u0131\u2019n\u0131n plan ve program\u0131na uygun bir \u201cyerel y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131\u201d yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu noktada, kentsel altyap\u0131 hizmetleri ve a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak \u00e7evre m\u00fchendisli\u011fi hizmetleri, kamu hizmeti olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131larak, ticaretin konusu haline getirilmi\u015ftir.<\/p>\n

B\u00f6ylece, D\u00fcnya Bankas\u0131\u2019n\u0131n hakim \u201cyerelle\u015fme\u201d politikalar\u0131, kentsel altyap\u0131 hizmetlerinde \u00f6zelle\u015ftirmeyi ve beraberinde uluslararas\u0131 sermayenin, su konusu \u00f6ncelikli olmak \u00fczere, bu alana girmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Su, kanalizasyon ve kat\u0131 at\u0131k hizmetleri olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kan kentsel altyap\u0131 hizmetlerinin, bir noktada \u00f6zelle\u015ftirmeye ve ticarete konu olmas\u0131 bug\u00fcn kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz sorunun temeli olmakla birlikte, belediyelerin bu konudaki bilgisizli\u011fi ve yetersizli\u011fi de ayr\u0131ca \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken bir husustur. \u00a0<\/p>\n

Belediyeler, \u00fcstlenmekle y\u00fck\u00fcml\u00fc olduklar\u0131 hizmetleri ta\u015feronlar eliyle \u201cyapmay\u0131\u201d tercih etmekte ya da zaman zaman ehil olmayan ki\u015fi ve kadrolara bu konular \u201cteslim\u201d edilmektedir.<\/p>\n

\u00d6rne\u011fin,T\u00fcrkiye genelinde belediyelerin pek \u00e7o\u011funda \u00e7evre m\u00fchendisi bulunmamaktad\u0131r. Bu durumda, kanalizasyon \u015febeke \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, su y\u00f6netimi ile ilgili proje ve \u00e7al\u0131\u015fmalar, at\u0131k su \u015febeke ve ar\u0131t\u0131m i\u015fleri, \u00e7\u00f6p y\u00f6netimi ile ilgili proje ve uygulamalar bilgisiz ve cahil insanlar\u0131n elinde kalmaktad\u0131r.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0<\/p>\n

Kentsel ortamda \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131, genel olarak; sa\u011fl\u0131kl\u0131 i\u00e7me suyu temini, kanalizasyon ve ar\u0131tma, kat\u0131 ve zararl\u0131 at\u0131klar (\u00e7\u00f6p), ye\u015fil alan yoksunlu\u011fu, hava kirlili\u011fi ve g\u00fcr\u00fclt\u00fc kirlili\u011fi gibi ana ba\u015fl\u0131klar alt\u0131nda toplamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

\u00d6zellikle b\u00fcy\u00fck kentlerimde, emek\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 semtlerde, (varo\u015flar) i\u00e7me suyu \u015febekesinin yetersiz olmas\u0131 sonucu, bu b\u00f6lgede ya\u015fayan insanlara sa\u011fl\u0131kl\u0131 su verilememektedir. Yine bir \u00e7ok b\u00f6lgede var olan i\u00e7me suyu \u015febekelerinin eski ve y\u0131pranm\u0131\u015f olmas\u0131ndan kaynakl\u0131, \u015febekeye d\u0131\u015f ortamdan s\u0131z\u0131nt\u0131lar olabilmektedir. Yeterli ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 i\u00e7me suyunun sa\u011flanamamas\u0131, \u00f6zellikle \u00e7ocuklarda bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olmaktad\u0131r.<\/p>\n

Bu arada, kentlerde i\u00e7me suyunun ticari bir mal olarak alg\u0131lanarak \u00f6zelle\u015ftirilmesi, beraberinde bir dizi sorunu da getirmektedir. \u00d6zelle\u015ftirilen i\u00e7me ve kullanma suyu hizmetleriyle birlikte birim fiyatlar y\u00fckselmekte ve gelir d\u00fczeyi d\u00fc\u015f\u00fck olan kentliler \u015febeke suyunu, ihtiya\u00e7lar\u0131 oran\u0131nda kullanamamaktad\u0131r. Sonu\u00e7ta olu\u015facak salg\u0131nlar, sadece d\u00fc\u015f\u00fck gelir d\u00fczeyi bulunan insanlar\u0131 etkilemeyecek, t\u00fcm kenti etkileyecektir. En fazla etkilenen grubun ise \u00e7ocuklar olmas\u0131 muhtemeldir. Bu nedenle kentsel ya\u015fam\u0131n temel elemanlar\u0131ndan olan i\u00e7me ve kullanma suyu hizmetleri, kamusal hizmet olarak korunmal\u0131 ve \u00f6zelle\u015ftirilmemelidir.<\/p>\n

Plans\u0131z ve \u00e7arp\u0131k bir \u015fekilde h\u0131zla geli\u015fen kent varo\u015flar\u0131nda kanalizasyon sisteminin yeterli d\u00fczeyde kurulamamas\u0131, \u00f6nemli sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131 ve salg\u0131n hastal\u0131k riskini ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. \u00d6zellikle \u00e7ocuklar\u0131n oyun oynad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerde a\u00e7\u0131ktan akan kanalizasyon sular\u0131 b\u00fcy\u00fck risk ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n

Kat\u0131 ve tehlikeli at\u0131klar, \u00f6nemli bir sorun alan\u0131 olarak g\u00fcndemdeki yerini korumaktad\u0131r. \u00c7\u00f6plerin d\u00fczenli olarak toplanamamas\u0131ndan kaynakl\u0131 bekleyen at\u0131klar b\u00f6lgede ya\u015fayanlar i\u00e7in her zaman tehdit unsuru olu\u015fturmaktad\u0131r. Sokaklarda kalan \u00e7\u00f6pler, d\u00fczensiz ve vah\u015fi \u00e7\u00f6p depolama alanlar\u0131 halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan istenilen \u201cuygulamalar\u201d de\u011fildir. \u00c7\u00f6plerin kent ortam\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 belirli bir \u201cat\u0131k y\u00f6netimi program\u0131\u201d dahilinde yap\u0131lmas\u0131 gerekirken, bu s\u00fcrecin en \u00f6nemli unsuru olan\u00a0 \u201cD\u00fczenli \u00c7\u00f6p Depolama Sahalar\u0131\u201d \u00fclkemizde yok denecek kadar azd\u0131r. Genel olarak vah\u015fi depolama \u015feklinde olan \u00e7\u00f6p alanlar\u0131, kentlerin h\u0131zla geli\u015fmesiyle birlikte kentlerle birle\u015fmekte ve b\u00fcy\u00fck tehdit yaratmaktad\u0131r. \u0130stanbul \u00dcmraniye \u00c7\u00f6pl\u00fc\u011f\u00fc\u2019nde ge\u00e7mi\u015f y\u0131llarda ya\u015fanan felaket, Ankara\u2019da Mamak \u00c7\u00f6pl\u00fc\u011f\u00fc\u2019n\u00fcn durumu, ne yaz\u0131k ki , bu alandaki idari ve teknik sorumsuzluklar\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. \u00c7ocuklar\u0131n bu alanlarda oynad\u0131\u011f\u0131 ve hatta \u00e7\u00f6plerin ger kazan\u0131lmas\u0131 i\u015flerinde gayr\u0131 resmi olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Yap\u0131lmas\u0131 gereken, bir an \u00f6nce bu alanlar\u0131n rehabilite edilmesi, mevzuata uygun bir \u015fekilde D\u00fczenli \u00c7\u00f6p Depolama Sahalar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Hava kirlili\u011fi sorunu genel olarak d\u00fc\u015f\u00fck kaliteli yak\u0131t kullan\u0131m\u0131 ve trafikten kaynaklanmakla birlikte, kentlerde \u0131s\u0131nma ama\u00e7l\u0131 do\u011falgaz kullan\u0131m\u0131yla birlikte azalma e\u011filimindedir. Ancak do\u011falgaz fiyatlar\u0131n\u0131n \u00e7ok y\u00fcksek olmas\u0131, \u00f6zellikle gelir d\u00fczeyi d\u00fc\u015f\u00fck gecekondu b\u00f6lgelerinde d\u00fc\u015f\u00fck kaliteli k\u00f6m\u00fcr kullan\u0131m\u0131na neden olmaktad\u0131r.Siyasi iktidar\u0131n, y\u00f6netimde oldu\u011fu belediyeler kanal\u0131 ile yapt\u0131\u011f\u0131 \u201ck\u00f6m\u00fcr yard\u0131mlar\u0131\u201d T\u00fcrkiye genelinde kentlerimizin havas\u0131n\u0131 kirletmi\u015f, hava kalitesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan kent ortamlar\u0131 nefes al\u0131namaz hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n

Hava kirlili\u011finin kentler i\u00e7inde bulunan t\u00fcm canl\u0131 ve cans\u0131z varl\u0131klar \u00fczerinde olumsuz etkileri oldu\u011fu bilinmektedir. Ancak etkilerin en yo\u011fun oldu\u011fu kesim; \u00e7ocuklar, ya\u015fl\u0131lar ve solunum rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 bulunanlar olmaktad\u0131r. \u00dclkemizde, bu konuda sa\u011fl\u0131k merkezlerinde yeterli kay\u0131t bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, yeterli bilgi elde edilememektedir.<\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de g\u00fcr\u00fclt\u00fc kirlili\u011fi konusunda yeterli ara\u015ft\u0131rma bulunmamaktad\u0131r. Kentlerde ya\u015fayan yurtta\u015flar\u0131m\u0131za bu konuda bir e\u011fitim verilmedi\u011fi i\u00e7in, yurtta\u015flar\u0131n da fazla bir \u015fikayeti bulunmamaktad\u0131r. G\u00fcr\u00fclt\u00fc kirlili\u011finin temel kaynaklar\u0131n\u0131; trafik ve kent i\u00e7inde bulunan sanayi tesisleri olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n

4.Kentsel \u00c7evre Sorunlar\u0131 ve Kentlerimize Dair Baz\u0131 Ger\u00e7ekler<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de toplam n\u00fcfusun %80\u2019i belediye s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ya\u015famaktad\u0131r. Bu noktada, \u015f\u00f6yle bir yorum yap\u0131labilir, her be\u015f ki\u015fiden d\u00f6rd\u00fc belediye hizmetlerinden yararlanmakta ve \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan belediyelerin verece\u011fi hizmete ba\u011fl\u0131 bir ya\u015fam s\u00fcrmektedir. Ancak, veriler ve ger\u00e7ekler ba\u015fka bir durumu ifade etmektedir.<\/p>\n

Belediyelerin %68\u2019i kanalizasyon \u015febekesine sahiptir. N\u00fcfus a\u00e7\u0131s\u0131ndan belediye s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine ya\u015fayanlar\u0131n %83\u2019\u00fc kanalizasyon hizmeti almaktad\u0131r.T\u00dc\u0130K Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n \u201cBelediye At\u0131k Su Temel G\u00f6sterge Sonu\u00e7lar\u0131\u201dna g\u00f6re; 2004 y\u0131l\u0131nda, 3213 belediyeden 2226 belediyede kanalizasyon \u015febekesi ile hizmet verildi\u011fi belirlenmi\u015ftir.Halen 987 belediye yani belediyelerin %31\u2019i bu hizmetten yoksundur Son y\u0131llarda kanalizasyon \u015febekesi ile hizmet verilen belediye say\u0131s\u0131nda g\u00f6rece art\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmekle birlikte, kanalizasyon \u015febekesi ile hizmet verilen n\u00fcfusun toplam belediye n\u00fcfusuna oran\u0131nda benzer seviyede art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fclmemektedir. Kanalizasyon \u015febekesi ile hizmet verilen n\u00fcfusun toplam belediye n\u00fcfusuna oran\u0131, 2001 y\u0131l\u0131nda %81 iken, 2004 y\u0131l\u0131nda bu oran ancak % 86\u2019ya ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Bu arada, mevcut belediyelerin ancak %15\u2019i at\u0131k sular\u0131n\u0131 ar\u0131tmakta, al\u0131c\u0131 ortamlara de\u015farj etmektedir.At\u0131k su hizmeti alan n\u00fcfus ise %35 civar\u0131nda kalmaktad\u0131r. Bu veri ise, at\u0131k sular\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ar\u0131t\u0131lmadan, do\u011faya yani denizlere, g\u00f6llere, akarsulara ya da topra\u011fa b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r.T\u00dc\u0130K Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n \u201cBelediye At\u0131k Su Temel G\u00f6sterge Sonu\u00e7lar\u0131\u201dna g\u00f6re; at\u0131k su ar\u0131tma tesisi ile hizmet verilen belediye say\u0131s\u0131 2004 y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re 319 olup, at\u0131k su ar\u0131tma tesisi ile hizmet verilen n\u00fcfusun toplam belediye n\u00fcfusuna oran\u0131 yine 2004 verilerine g\u00f6re %45\u2019dir. Ancak, T\u00fcrkiye geneline bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, 2004 y\u0131l\u0131nda, at\u0131k su ar\u0131tma tesisi ile hizmet verilen n\u00fcfusun toplam n\u00fcfusa oran\u0131 %36 olarak belirlenmi\u015ftir.Yani toplam n\u00fcfusumuzun %64\u2019\u00fcne at\u0131k su ar\u0131tma tesisi hizmeti verilememektedir. <\/p>\n

T\u00dc\u0130K Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan, belediye te\u015fkilatlar\u0131 kurulmu\u015f olan t\u00fcm belediyelerden elde edilen \u201cBelediye \u0130\u00e7me ve Kullanma Suyu Temel G\u00f6sterge Sonu\u00e7lar\u0131\u201d kapsam\u0131nda; 2004 verilerine g\u00f6re 3213 belediyeden 3159 belediyede i\u00e7me ve kullanma suyu \u015febekesi ile hizmet verildi\u011fi belirlenmi\u015f olup halen 53 belediye bu asgari hizmetten bile yoksundur.<\/p>\n

\u00d6te yandan, toplam su \u00fcretiminin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn, fiziksel olarak, boru hatlar\u0131nda ve rezervuarlarda meydana gelen s\u0131z\u0131nt\u0131lar ve ka\u00e7aklar nedeni ile kayboluyor olmas\u0131 da halen \u00e7ok \u00f6nemli bir sorundur.T\u00dc\u0130K Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan, 2004 y\u0131l\u0131nda elde edilen \u201cBelediye \u0130\u00e7me ve Kullanma Suyu Temel G\u00f6sterge Sonu\u00e7lar\u0131\u201dna g\u00f6re; i\u00e7me ve kullanma suyu \u015febekesi i\u00e7in, \u015febekeye \u00e7ekilen ile kullan\u0131c\u0131lara da\u011f\u0131t\u0131lan su miktar\u0131 aras\u0131ndaki fark al\u0131narak hesaplanan \u015febeke kay\u0131plar\u0131n\u0131n ortalama %55 oldu\u011fu belirlenmi\u015ftir.<\/p>\n

S\u00f6z konusu kay\u0131plar fiziksel ve fiziksel olmayan kay\u0131plar olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.Tesislerin eskili\u011fi ve yetersizli\u011fi; belediyelerde i\u00e7me ve kullanma suyu \u015febekesi haritalar\u0131n\u0131n olmamas\u0131 ya da mevcut olanlar\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmamas\u0131; belediyeler taraf\u0131ndan iletim hatlar\u0131nda ve da\u011f\u0131t\u0131m \u015febekelerinde gerekli bak\u0131m\u0131n ve onar\u0131m\u0131n zaman\u0131nda ve yeterli d\u00fczeyde yap\u0131lmamas\u0131; abone ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n tekni\u011fine uygun olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmemesi; s\u0131z\u0131nt\u0131lardan ve ka\u00e7aklardan kaynaklanan fiziksel su kay\u0131plar\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca nedenleridir.<\/p>\n

\u00dcretilen suyun di\u011fer b\u00f6l\u00fcm\u00fc ise t\u00fcketilen, ancak, \u00f6l\u00e7\u00fclemeyen veya bedeli al\u0131namayan sular\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.Belediyelerdeki abone kay\u0131t sisteminin yeteri derecede sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmamas\u0131; da\u011f\u0131t\u0131m \u015febekesine giren ve \u00e7\u0131kan su miktar\u0131n\u0131n kontrol\u00fcne y\u00f6nelik uygun kontrol sistemlerinin kullan\u0131lmamas\u0131; ar\u0131zal\u0131 saya\u00e7lar; d\u00fc\u015f\u00fck t\u00fcketimlerde saya\u00e7lar\u0131n do\u011fru t\u00fcketim miktar\u0131n\u0131 belirleyememesi; ka\u00e7ak ba\u011flant\u0131lar ve \u00fccretsiz su sa\u011flama gibi yasad\u0131\u015f\u0131 yararlanmalar, fiziksel olmayan su kay\u0131plar\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca nedenleridir.<\/p>\n

Di\u011fer taraftan Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan temin edilen su kalitesi verilerine g\u00f6re 2002 y\u0131l\u0131nda; n\u00fcfusun %80\u2019ine su temin edilmi\u015f il merkezlerinde \u00f6rneklerin % 13\u2019\u00fcne kadar olan k\u0131sm\u0131n\u0131n standartlara uymad\u0131\u011f\u0131, n\u00fcfusun %60\u2019\u0131na su temin edilen il merkezlerinde ise \u00f6rneklerin %5\u2019inin standartlara uymad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.\u0130l merkezinde ya\u015fayan n\u00fcfusun %90\u2019\u0131 i\u00e7in standartlara uymayan numune oran\u0131; mikrobiyolojik parametreler i\u00e7in (toplam kolibasili) %23, kimyasal parametreler i\u00e7in %21 ve fiziksel parametreler i\u00e7in %10 olarak belirlenmi\u015ftir.Bu de\u011ferler su kalitesine ili\u015fkin sorunlar\u0131n en ba\u015fta mikrobiyolojik kirlilikten, daha sonra ise kimyasal kirlilikten kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Son y\u0131llarda \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck kentlerimizin y\u00fcz y\u00fcze kald\u0131\u011f\u0131 su yoksunlu\u011fu, i\u00e7me suyu \u015febekesine s\u0131z\u0131nt\u0131 nedeniyle tifo salg\u0131nlar\u0131, 2008 y\u0131l\u0131n\u0131n bahar aylar\u0131nda Aksaray\u2019dan Konya\u2019ya T\u00fcrkiye\u2019nin de\u011fi\u015fik illerinde ba\u015f g\u00f6steren ishal vakalar\u0131, say\u0131lar\u0131 binleri ge\u00e7en insan\u0131n hastanelere ta\u015f\u0131nmas\u0131 ve kamu g\u00f6revlilerinin bu konudaki duyars\u0131zl\u0131klar\u0131 ve aymazl\u0131klar\u0131 \u00fclkemizin bu konudaki altyap\u0131 eksiklerini ve i\u015fletme-y\u00f6netme yetersizliklerini ortaya koyan baz\u0131 \u00f6rneklerdir…<\/p>\n

T\u00dc\u0130K\u2019in \u201cBelediye \u0130\u00e7me ve Kullanma Suyu Temel G\u00f6sterge Sonu\u00e7lar\u0131\u201dna g\u00f6re; i\u00e7me ve kullanma suyu ar\u0131tma tesisi ile hizmet verilen n\u00fcfusun toplam belediye n\u00fcfusuna oran\u0131, 2004 y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re %42\u2019dir.Halen %58 oran\u0131nda n\u00fcfus i\u00e7me ve kullanma suyu ar\u0131tma tesisi hizmetinden yoksundur.<\/p>\n

Bu arada, \u201c\u00c7\u00f6p Da\u011flar\u0131\u201d kentlerimizi tehdit etmeye devam etmektedir.\u00c7\u00f6p y\u00f6netiminin, b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir \u015fekilde ele al\u0131nmamas\u0131 nedeni ile \u00e7\u00f6plerin toplanmas\u0131, geri kazan\u0131m\u0131 ve geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, ta\u015f\u0131nmas\u0131 ve yok edilmesi s\u00fcre\u00e7lerinde yasal, idari ve teknik anlamda yeni d\u00fczenlemelere ihtiya\u00e7 oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r.Bu ba\u011flamda, T\u00fcrkiye\u2019de kat\u0131 at\u0131k sorunu ya da \u00e7\u00f6p sorunu, en \u00f6nemli kentsel \u00e7evre sorunu olarak \u00f6n\u00fcm\u00fczde durmaktad\u0131r. \u00dclkemizde kat\u0131 at\u0131k depolama tesisleri say\u0131s\u0131 yaln\u0131zca 16\u2019d\u0131r.Kat\u0131 at\u0131k bertaraf tesisleri ile hizmet edilen n\u00fcfusun toplam n\u00fcfusa oran\u0131 sadece %23,5\u2019 dir.Her y\u0131l miktar\u0131 milyon tonlarla ifade edilen tehlikeli at\u0131klar\u0131n kontrols\u00fczce do\u011faya verildi\u011fi ise bilinen bir ger\u00e7ektir.Bu konuda do\u011fal olarak herhangi bir veriye ya da kayda ula\u015fmak da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.\u00dclkemizin de\u011fi\u015fik co\u011frafyalar\u0131nda tesad\u00fcfen bulunan g\u00f6m\u00fcl\u00fc tehlikeli at\u0131k varillerine her ge\u00e7en g\u00fcn bir yenisi eklenmektedir. \u00a0<\/p>\n

5. Sonu\u00e7: \u00c7evre Sorunlar\u0131n\u0131n \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fc \u0130\u00e7in, \u201cToplumcu-Ekolojik Bir Kent\u201d \u2026<\/strong><\/p>\n

\u0130\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u00fczy\u0131ldaki h\u0131zl\u0131 n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 ve kentle\u015fme, insan\u0131n do\u011fa ile olan ili\u015fkisinden olu\u015fan sistemde, yani ekosistemde; pek\u00e7ok dengesizli\u011fin do\u011fmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Artan kent n\u00fcfusunun gereksindi\u011fi hammadde ve besin \u00fcretim ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131, ula\u015f\u0131m ara\u00e7lar\u0131n\u0131n h\u0131zla artmas\u0131, sanayile\u015fmenin ve teknolojik ilerlemenin do\u011fal \u00e7evre \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131 olumsuz etkiler \u201c\u00e7evre sorunlar\u0131\u201d ad\u0131 alt\u0131nda toplanan, t\u00fcrl\u00fc sorunlara g\u00fcncel \u00f6nem kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Sanayi Devrimi\u2019nin 19. Y\u00fczy\u0131l Avrupa\u2019s\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 ekonomik ve toplumsal ko\u015fullar, nas\u0131l o g\u00fcnlerin bireycili\u011fine bir tepki olarak \u201ctoplumsal politika\u201d biliminin do\u011fmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lm\u0131\u015fsa, 20. Y\u00fczy\u0131l\u0131n kentle\u015fmesi ve teknolojik ilerlemesi de, do\u011fal ve insan elinden \u00e7\u0131km\u0131\u015f \u00e7evrenin korunmas\u0131n\u0131, \u00f6nemli ekonomik ve toplumsal sorunlar aras\u0131na sokmu\u015ftur.<\/p>\n

\u00d6zellikle kapitalist \u00fclkelerde, bireyin, k\u00e2r\u0131n\u0131 en \u00e7o\u011fa \u00e7\u0131karmak \u00e7abas\u0131, ekonomik etkinliklerin, toplumsal m\u00e2l olu\u015funu y\u00fckleyecek sorumlu bulmay\u0131 g\u00fc\u00e7le\u015ftirmekte, bu bedel \u00e7o\u011fu kez toplumca y\u00fcklenilmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc, \u00fcreticilerin, daha do\u011frusu sanayicilerin, k\u00e2rlar\u0131n\u0131 en y\u00fcksek d\u00fczeyde tutabilmek i\u00e7in sanayi art\u0131klar\u0131n\u0131 yok etmede en ucuz y\u00f6ntemleri se\u00e7meleri, \u00e7evre ve toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnden, \u00e7evresel sorunlarla u\u011fra\u015fmaktan ka\u00e7\u0131nmalar\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak, kapitalizm, bug\u00fcnk\u00fc emperyalizm a\u015famas\u0131nda, ekolojik krizin bir\u00e7ok alandaki sorumlusudur. Kentlerde bu s\u00fcre\u00e7te pay\u0131na d\u00fc\u015feni fazlas\u0131 ile alm\u0131\u015ft\u0131r. Asl\u0131nda, Castells\u2019inde belirtti\u011fi gibi, \u201c… kentsel kriz, ekolojik sorunun temelinde yer alan \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler ile \u00fcretim ili\u015fkileri aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkinin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 daha genel bir krizin \u00f6zel bir bi\u00e7imidir.\u201d<\/p>\n

Bu ba\u011flamda, kentsel ya\u015fam kalitesi kavram\u0131n\u0131, \u00f6zellikle T\u00fcrkiye gibi kentsel sorunlar\u0131 \u201ckriz\u201d noktas\u0131na gelmi\u015f bir \u00fclkede de\u011ferlendirmek ve yorumlamak hi\u00e7 de kolay olmayabilir. Temel insan hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri ile birlikte, dayan\u0131\u015fma haklar\u0131 aras\u0131nda say\u0131lan \u201c\u00e7evre hakk\u0131\u201d kavram\u0131, ard\u0131ndan \u201ckent hakk\u0131\u201d anlay\u0131\u015f\u0131, \u00e7a\u011fda\u015f ve ya\u015fanabilir bir \u00e7evre, planl\u0131 kentsel mekanlar kentsel ya\u015fam\u0131n standardlar\u0131n\u0131 art\u0131rmada birer girdi olarak ele al\u0131nabilir. Ancak, sorun tek ba\u015f\u0131na iyi tasarlanm\u0131\u015f konutlar\u0131n \u00fcretilmesi ya da i\u00e7me suyunun temini veya \u00e7\u00f6plerin d\u00fczenli toplanmas\u0131nda yatmamaktad\u0131r. T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131nda veya \u00f6ncesinde kentin i\u015flevlerini nas\u0131l yerine getirdi\u011fi sorusuna yan\u0131t verilerek, kentte ya\u015fayan insanlar\u0131n toplumcu bir tarzda demokratik geleneklere sahip olmalar\u0131 ile ba\u011flant\u0131 kurulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Kentlerde k\u00f6kl\u00fc bir de\u011fi\u015fim ya\u015fanabilmesi, bir\u00e7ok kent bilimcinin de ortaya koydu\u011fu \u00fczere ancak toplumcu bir kent modeli ile olanakl\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n

Kentlerde ya\u015fanan \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131n giderimi i\u00e7in \u00f6ncelikle d\u00fc\u015f\u00fcnsel bir devrimin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi gere\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnsel devrim, hayat\u0131n her alan\u0131nda yarataca\u011f\u0131 de\u011fi\u015fim ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmle birlikte,bu noktada \u00f6zellikle \u00fcretim ili\u015fkilerini ve ya\u015fam\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc oranda, kent \u201ckentlilere\u201d ait bir yerle\u015fim olmaya ba\u015flayacakt\u0131r. Kentlerin, insanlar\u0131n birlikte \u00fcretti\u011fi, b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc, t\u00fcketti\u011fi ve e\u015fitli\u011fin egemen oldu\u011fu, kollektif mekanlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc bir s\u00fcre\u00e7, do\u011fa merkezli politika ve yakla\u015f\u0131mlar i\u00e7in de olanak sa\u011flayacak, b\u00f6ylece bir\u00e7ok sorunun yan\u0131nda \u00e7evre sorunlar\u0131 da \u00e7\u00f6z\u00fclebilecektir.<\/p>\n

Bug\u00fcn,d\u00fcnya n\u00fcfusunun yar\u0131s\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131ran kentlerin planlamas\u0131, mimarisi ve \u00e7evre sorunlar\u0131 ile m\u00fccadele etmek ayr\u0131 bir \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.Kentsel ve \u00e7evresel sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, baz\u0131 \u00e7evrecilerin ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi yaln\u0131z \u201cdo\u011fa merkezcilikte\u201d ya da do\u011fa romantizminde yatmamaktad\u0131r.Kentler, sistemin yaratt\u0131\u011f\u0131 (kapitalist \u00fcretimin) sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunurken, bir yandan da toplumsal ya\u015fam\u0131n vazge\u00e7ilmez unsurlar\u0131 olmaya devam etmektedirler.Bu durumda, sosyalist d\u00fc\u015f\u00fcncenin ve sosyalizme inanan insanlar\u0131n devrimci ekolojiyi ve kentbilimde devrimci \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6nlerine acil hedef olarak koymas\u0131 gere\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. <\/p>\n

KAYNAK\u00c7A <\/strong><\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0 * A\u011fao\u011fullar\u0131, Mehmet Ali, Kent Devletinden \u0130mparatorlu\u011fa, \u0130mge Kitabevi, Ankara,1994.
\u00a0\u00a0\u00a0 * Aksakal Pertev, Bir Yerel Y\u00f6netim Deneyimi, Simge Yay\u0131nevi, \u0130stanbul,1989.
\u00a0\u00a0\u00a0 * Aslano\u011flu, Rana, Kent, Kimlik ve K\u00fcreselle\u015fme, Asa Yay\u0131nlar\u0131, Bursa,1998.
\u00a0\u00a0\u00a0 * Braudel Fernand, Uygarl\u0131klar\u0131n Grameri, \u0130mge Kitabevi Yay\u0131n\u0131, Ankara, Nisan 1996.
\u00a0\u00a0\u00a0 * Castells Manuel, Kent, S\u0131n\u0131f, \u0130ktidar, \u00c7eviri: Asuman Erendil, Bilim ve Sanat Yay\u0131nlar\u0131, Ankara,1997.
\u00a0\u00a0\u00a0 * \u00c7evre Durum Raporu 2008, TMMOB \u00c7evre M\u00fchendisleri Odas\u0131, Haziran 2008.
\u00a0\u00a0\u00a0 * Erder, Sema, \u201c G\u00f6\u00e7, Yerle\u015fme ve \u00c7ok K\u00fclt\u00fcrel Tan\u0131\u015fma\u201d, Kentte Yar\u0131lma, Birikim Dergisi, Temmuz 1999.
\u00a0\u00a0\u00a0 * Harvey, David, Sosyal Adalet ve \u015eehir, \u00c7eviri: Mehmet Moral\u0131 ve Sabir Y\u00fccesoy, Metis Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, Mart 2003.
\u00a0\u00a0\u00a0 * G\u00fcrel, Birg\u00fcl Ayman, Yerel Y\u00f6netimler \u2013 Liberal A\u00e7\u0131klamalara Ele\u015ftirel Yakla\u015f\u0131m, TODA\u0130E Yay\u0131n\u0131 No: 280,Ankara, Mart 1998.
\u00a0\u00a0\u00a0 * Kartal Kemal, Ekonomik ve Sosyal Y\u00f6nleriyle T\u00fcrkiye\u2019de Kentlile\u015fme, Ad\u0131m Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, Ankara, Mart 1992.
\u00a0\u00a0\u00a0 * Kele\u015f Ru\u015fen, Kentle\u015fme Politikas\u0131, 5.Bask\u0131 \u0130mge Kitapevi Yay\u0131nlar\u0131, Ankara 2000.
\u00a0\u00a0\u00a0 * TU\u0130K, Belediye \u0130\u00e7me ve Kullanma Suyu Temel \u0130statistikleri, Ankara, 2004.<\/p>\n

\u00a0Not: Teknik Emek Dergisinin\u00a0 \u015eubat-Mart 2009 Tarihli 4. Say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em>
\u00a0<\/font><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Giri\u015f\nDo\u011fal ve insan yap\u0131s\u0131 \u00e7evreyi kirleten, bozan etmenlere, ku\u015fku yok ki, yaln\u0131z kentlerde rastlanm\u0131yor. K\u0131rsal \u00e7evre ve tar\u0131m alanlar\u0131 da\u00a0 kentler kadar, bu t\u00fcr tehlikelere maruz kalabiliyor. Ama kentle\u015fmenin h\u0131z\u0131, kentlerin g\u00f6receli a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, kentsel-k\u0131rsal n\u00fcfus bozulmas\u0131 ve son olarak kentlinin; sesini duyurmada k\u0131rsal topluluklara oranla sahip oldu\u011fu \u00fcst\u00fcnl\u00fck gibi nedenlerle, \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131n genelde kent ortam\u0131nda \u00e7e\u015fitlendi\u011fi belirlemesini yapmak yanl\u0131\u015f olmasa gerekir.\nKentler toplumlar\u0131n birer minyat\u00fcr\u00fc, onlar\u0131n hastal\u0131klar\u0131n\u0131, g\u00fczelliklerini, b\u00fct\u00fcn \u00f6zelliklerini oldu\u011fu gibi yans\u0131tan aynas\u0131 gibidirler. \u0130mgeleri, ger\u00e7ekte olduklar\u0131ndan daha iri g\u00f6steren dev aynalar\u0131 gibi, \u00e7evre sorunlar\u0131 da, kentlerde, giderek artan boyutlarda g\u00f6z\u00fcm\u00fcze \u00e7arp\u0131yor. Burada, belki, \u00e7o\u011fumuzun kentlerde ya\u015f\u0131yor olmam\u0131z\u0131n da pay\u0131 var. \n","protected":false},"author":5,"featured_media":40571,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[4689],"tags":[],"class_list":{"0":"post-911","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-secki"},"acf":[],"amp_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/911","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=911"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/911\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media\/40571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=911"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=911"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/eonmeet.com\/pol\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=911"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}