\u0130nsan haklar\u0131 \u00fclk\u00fclerinin hem siyasi hem etik olarak merkez\u00ee konuma ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7a\u011fda ya\u015f\u0131yoruz. Daha iyi bir d\u00fcnyan\u0131n kurulmas\u0131 i\u00e7in bu \u00fclk\u00fclerin a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131nda pek \u00e7ok enerji harcanmaktad\u0131r. Ancak \u00e7o\u011fu kez dola\u015f\u0131mdaki kavramlar \u00f6z\u00fcnde egemen liberal ve yeni-liberal pazar mant\u0131klar\u0131n\u0131 ya da h\u00e2kim yasall\u0131k ve devlet faaliyeti bi\u00e7imlerini reddetmez. Sonu\u00e7ta \u00f6zel m\u00fclkiyet hakk\u0131 ve k\u00e2r oran\u0131n\u0131n hakla ilgili \u00f6teki t\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcnceleri g\u00f6lgede b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yoruz. Ben burada ba\u015fka t\u00fcr bir insan hakk\u0131 olan kent hakk\u0131n\u0131 incelemek istiyorum. <\/p>\n
Son y\u00fczy\u0131ldaki kentle\u015fmenin hayret verici h\u0131z\u0131 ve \u00f6l\u00e7e\u011fi insan\u00ee mutlulu\u011fa katk\u0131da bulundu mu? Kent toplumbilimcisi Robert Park\u2019\u0131n deyi\u015fiyle kent: <\/p>\n
insan\u0131n i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyay\u0131 daha \u00e7ok g\u00f6nl\u00fcne g\u00f6re yeniden yapmada en ba\u015far\u0131l\u0131 giri\u015fimidir. Ama e\u011fer kent insan\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyaysa bundan b\u00f6yle orada ya\u015famaya mahk\u00fbm oldu\u011fu d\u00fcnyad\u0131r da. B\u00f6ylece dolayl\u0131 yoldan ve g\u00f6revinin do\u011fas\u0131na dair hi\u00e7bir a\u00e7\u0131k alg\u0131s\u0131 olmadan kenti yaparak insan kendini yeniden yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em> [1] <\/p>\n Ne t\u00fcr bir kent istedi\u011fimiz sorusu ne t\u00fcr toplumsal ba\u011flar, do\u011fa ile ili\u015fki, ya\u015fam bi\u00e7imleri, teknolojiler ve g\u00fczel duyu de\u011ferleri arzulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sorusundan ayr\u0131lamaz. Kent hakk\u0131 kent kaynaklar\u0131na ula\u015fma bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden \u00e7ok \u00f6te bir \u015feydir: Kenti de\u011fi\u015ftirerek kendimizi de\u011fi\u015ftirme hakk\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca bireyselden \u00e7ok ortak bir hakt\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak kentle\u015fme s\u00fcre\u00e7lerini yeniden \u015fekillendirmek \u00fczere ortakla\u015fa bir g\u00fcc\u00fcn kullan\u0131m\u0131na dayan\u0131r. Kentlerimizi ve kendimizi yapma ve yeniden yapma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn en de\u011ferli ama ayn\u0131 zamanda en \u00e7ok ilgisiz kal\u0131nm\u0131\u015f insan haklar\u0131m\u0131zdan biri oldu\u011funu ileri s\u00fcrmek isterim. <\/p>\n Ba\u015flang\u0131\u00e7lar\u0131ndan beri kentler bir art\u0131-\u00fcr\u00fcn\u00fcn co\u011fraf\u00ee ve toplumsal yo\u011funla\u015fmalar\u0131 sayesinde y\u00fckselmi\u015ftir. Bu nedenle kentle\u015fme her zaman i\u00e7in s\u0131n\u0131fsal bir g\u00f6r\u00fcng\u00fc olagelmi\u015ftir \u00e7\u00fcnk\u00fc art\u0131klar bir yer ve ki\u015fiden sa\u011flan\u0131rken onlar\u0131n harcanmalar\u0131n\u0131n denetimi tipik olarak birka\u00e7 elde toplan\u0131r. Bu genel durum elbette kapitalizmde de s\u00fcrer; ancak kentle\u015fme bir art\u0131-\u00fcr\u00fcn\u00fcn harekete ge\u00e7irilmesine dayal\u0131 oldu\u011fundan kapitalizmin geli\u015fimi ile kentle\u015fme aras\u0131nda yak\u0131n bir ba\u011flant\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar. Sermayedarlar art\u0131-de\u011fer \u00fcretebilmek i\u00e7in art\u0131-\u00fcr\u00fcn \u00fcretmek zorundad\u0131r; bu \u00fcretilen de\u011fer de sonras\u0131nda daha \u00e7ok art\u0131-de\u011fer meydana getirmek i\u00e7in yeniden yat\u0131r\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmelidir. S\u00fcrekli yeniden yat\u0131r\u0131m\u0131n sonucu kapitalizmde kentle\u015fmenin b\u00fcy\u00fcme \u00e7izgisiyle paralel olarak art\u0131-\u00fcretimin bile\u015fik oranda geni\u015flemesidir \u2013sermaye birikimi tarihine eklemlenen lojistik e\u011friler (para, \u00e7\u0131kt\u0131 ve n\u00fcfus) bunun sonucudur. <\/p>\n Art\u0131-sermaye \u00fcretimi ve emilimi i\u00e7in k\u00e2rl\u0131 yerler bulmaya duyulan s\u00fcrekli gereksinim kapitalizmin siyasetini bi\u00e7imlendirir. Bu gereksinim ayn\u0131 zamanda sermayedar\u0131n s\u00fcrekli ve sorunsuz geni\u015flemesine bir dizi engel \u00e7\u0131kar\u0131r. E\u011fer i\u015fg\u00fcc\u00fc k\u0131t ve \u00fccretler y\u00fcksekse, ya var olan i\u015fg\u00fcc\u00fc disiplin alt\u0131na al\u0131nmak zorundad\u0131r -teknolojik i\u015fsizlik ya da i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00f6rg\u00fctl\u00fc g\u00fcc\u00fcne sald\u0131r\u0131 ba\u015fl\u0131ca iki y\u00f6ntemdir- ya da g\u00f6\u00e7, sermaye ihrac\u0131 ve n\u00fcfusun o ana dek ba\u011f\u0131ms\u0131z kalm\u0131\u015f unsurlar\u0131n\u0131n proleterle\u015ftirilmesi gibi yollarla yeni i\u015fg\u00fcc\u00fc bulunmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca sermayedarlar genelde yeni \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131, \u00f6zelde de do\u011fal kaynaklar ke\u015ffetmelidirler ki bu, gerekli hammaddeleri elde etmek ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak ortaya \u00e7\u0131kan at\u0131\u011f\u0131n emilimi i\u00e7in do\u011fal \u00e7evre \u00fczerinde artan miktarda bask\u0131 olu\u015fturur. Hammadde \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in araziler a\u00e7malar\u0131 gerekir -\u00e7o\u011fu kez emperyalist ve yeni-s\u00f6m\u00fcrgeci \u00e7abalar\u0131n ere\u011fi de budur. <\/p>\n Rekabetin zorlay\u0131c\u0131 yasalar\u0131 yeni teknoloji ve \u00f6rg\u00fct bi\u00e7imlerinin s\u00fcrekli uygulanmas\u0131n\u0131 da zorlar \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sermayedar daha d\u00fc\u015f\u00fck nitelikli y\u00f6ntemleri kullananlar\u0131 yener. Yenilikler yeni istek ve gereksinimleri tan\u0131mlar, sermayenin devir s\u00fcresini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve sermayedar\u0131n i\u00e7inde geni\u015fletilmi\u015f emek g\u00fcc\u00fc arz\u0131, ham maddeler, vb. ara\u015ft\u0131rabilece\u011fi co\u011frafi alan\u0131 s\u0131n\u0131rland\u0131ran uzakl\u0131k s\u00fcrt\u00fcnmesini azalt\u0131r. E\u011fer pazar\u0131n yeterli al\u0131m g\u00fcc\u00fc yoksa o halde d\u0131\u015f ticaret hacmini geni\u015fleterek, yeni \u00fcr\u00fcnlerin ve ya\u015fam bi\u00e7imlerinin rekl\u00e2m\u0131n\u0131 yaparak, yeni kredi ara\u00e7lar\u0131 yaratarak ve kamusal ile \u00f6zel harcamalara bor\u00e7 para sa\u011flayarak yeni pazarlar bulunmal\u0131d\u0131r. Son olarak e\u011fer k\u00e2r oran\u0131 \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fckse o halde \u2018y\u0131k\u0131c\u0131 rekabetin\u2019, tekelle\u015fmenin (birle\u015fme ve sat\u0131n almalar) ve sermaye ihra\u00e7lar\u0131n\u0131n devlet taraf\u0131ndan d\u00fczenlenmesi \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolunu sa\u011flar. <\/p>\n Yukar\u0131daki engellerin herhangi biri a\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 durumda sermayedarlar art\u0131-\u00fcr\u00fcnlerini k\u00e2rl\u0131 bir \u015fekilde yeniden yat\u0131r\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcremezler. Sermaye birikiminin \u00f6n\u00fc t\u0131kan\u0131r ve bu durum onlar\u0131 sermayelerinin de\u011fer yitirebilece\u011fi ve hatta kimi \u00f6rneklerde fiziksel olarak ortadan silinebilece\u011fi bir krizle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rak\u0131r. Art\u0131-mallar de\u011fer yitirebilir ya da yok edilebilir, \u00fcretim kapasitesi ile varl\u0131klar\u0131n\u0131n nominal de\u011feri indirilebilir ve bunlar kullan\u0131m d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131labilir; paran\u0131n kendisinin enflasyon arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla de\u011feri azalabilir ve i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcnki de kitlesel i\u015fsizlik sayesinde azalabilir. O halde bu engelleri a\u015fmak ve k\u00e2rl\u0131 etkinlik alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmek gereksinimleri kapitalist kentle\u015fmeyi ne \u015fekilde y\u00f6nlendirmi\u015ftir? Ben burada askeri harcamalar gibi g\u00f6r\u00fcng\u00fclerin yan\u0131 s\u0131ra kentle\u015fmenin sermayedarlar\u0131n k\u00e2r aray\u0131\u015flar\u0131nda aral\u0131ks\u0131z \u00fcrettikleri art\u0131-\u00fcr\u00fcn\u00fc emmede \u00f6zellikle etkin bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcyorum. <\/p>\n Kent devrimleri<\/strong> <\/p>\n \u0130lk olarak \u0130kinci \u0130mparatorluk Paris\u2019inin durumunu d\u00fc\u015f\u00fcnelim. 1848 y\u0131l\u0131 kullan\u0131lmayan art\u0131-sermaye ve art\u0131-i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn Avrupa \u00e7ap\u0131ndaki ilk a\u00e7\u0131k krizlerinden birini beraberinde getirdi. Kriz \u00f6zellikle Paris\u2019i sert vurdu ve i\u015fsiz kalan i\u015f\u00e7iler ile Temmuz Monar\u015fisi\u2019nin a\u00e7g\u00f6zl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ve e\u015fitsizli\u011finin panzehiri olarak toplumsal bir cumhuriyeti g\u00f6ren burjuva \u00fctopyac\u0131lar taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen erken do\u011fmu\u015f bir devrimle sonu\u00e7land\u0131. Cumhuriyet\u00e7i burjuvazi devrimcileri \u015fiddetle bast\u0131rd\u0131 ama krize \u00e7\u00f6z\u00fcm getirmeyi ba\u015faramad\u0131. Sonu\u00e7 1851\u2019de darbe yap\u0131p ertesi y\u0131l kendisini \u0130mparator ilan eden Louis-Napolyon Bonaparte\u2019nin iktidara y\u00fckselmesiydi. Bonaparte siyasetini s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in, se\u00e7enek olu\u015fturabilecek siyasi hareketlerin yayg\u0131n bir bi\u00e7imde bast\u0131r\u0131lmas\u0131na ba\u015fvurdu. Ekonomik durumla hem i\u00e7eride hem de yurt d\u0131\u015f\u0131nda uygulanacak b\u00fcy\u00fck bir altyap\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131 program\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ilgilendi. \u0130kinci durumda bu Avrupa boyunca ve Do\u011fu\u2019ya do\u011fru demiryollar\u0131 yap\u0131m\u0131 ve S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131 gibi b\u00fcy\u00fck i\u015flere destek vermek iken, i\u00e7eride ise demiryolu a\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak, limanlar ve kanalizasyon in\u015fa etmek anlam\u0131na geliyordu. Hepsinden \u00f6te, Paris\u2019in kent altyap\u0131s\u0131n\u0131n yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirdi. Bonaparte 1853\u2019te kentin bay\u0131nd\u0131rl\u0131k i\u015flerinden sorumlu olmak \u00fczere Georges-Eug\u00e9ne Haussmann\u2019\u0131 g\u00f6revlendirdi. <\/p>\n Haussmann g\u00f6revinin art\u0131-sermaye ve i\u015fsizlik sorunlar\u0131n\u0131 kentle\u015fme ile \u00e7\u00f6zmek oldu\u011funu a\u00e7\u0131k olarak anlam\u0131\u015ft\u0131. Paris\u2019i yeniden in\u015fa etmek o zaman\u0131n standartlar\u0131na g\u00f6re muazzam miktarda emek ve sermaye emiyordu ve Parisli i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn isteklerini bast\u0131rmakla da birle\u015fince toplumsal istikrar\u0131n ba\u015fl\u0131ca arac\u0131yd\u0131. Haussmann Paris\u2019i yeniden \u015fekillendirmek i\u00e7in 1840\u2019larda Fouriercilerin ve Saint-Simoncular\u0131n \u00fczerinde tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 hayal\u00ee planlardan ilham alm\u0131\u015ft\u0131 ama b\u00fcy\u00fck bir farkla: o kent s\u00fcrecinin tasar\u0131mland\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7e\u011fi d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc. Mimar Jacques Ignace Hittorff yeni bir bulvar i\u00e7in planlar\u0131n\u0131 Haussmann\u2019a g\u00f6sterdi\u011finde Haussmann bunlar\u0131 ona geri f\u0131rlatarak \u015f\u00f6yle dedi: \u2018yeterince geni\u015f de\u011fil… sizinki 40 metre geni\u015fli\u011finde oysa ben 120 istiyorum.\u2019 Haussmann, banliy\u00f6leri ekledi ve Les Halles gibi semtleri b\u00fct\u00fcn olarak yeniden tasarlad\u0131. Bunu yapabilmek i\u00e7in yeni mal\u00ee kurumlara ve bor\u00e7 ara\u00e7lar\u0131na gereksinim duydu, bu ama\u00e7la Saint-Simon \u00e7izgisinde Cr\u00e9dit Mobilier ve Cr\u00e9dit Immobilier kuruldu. Sonu\u00e7ta Haussmann art\u0131-sermayeden kurtulma sorununu Keynesgil, bor\u00e7-destekli bir kent altyap\u0131s\u0131 iyile\u015ftirme d\u00fczeni kurarak \u00e7\u00f6zmeye yard\u0131mc\u0131 oldu. <\/p>\n D\u00fczen bir on be\u015f y\u0131l kadar iyi i\u015fledi ve yaln\u0131z bir kent altyap\u0131s\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc de\u011fil ama ayn\u0131 zamanda yeni bir ya\u015fam bi\u00e7imi ve kent karakteri kurulmas\u0131n\u0131 da i\u00e7erdi. Paris \u2018\u0131\u015f\u0131klar kenti\u2019, b\u00fcy\u00fck t\u00fcketim, turizm ve keyif merkezi haline geldi; kahveler, b\u00fcy\u00fck ma\u011fazalar, moda end\u00fcstrisi ve b\u00fcy\u00fck sergilerin hepsi de kent ya\u015fam\u0131n\u0131 t\u00fcketimi \u00f6zendirme sayesinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck art\u0131klar\u0131 emebilsin diye de\u011fi\u015ftirdi. Ama bunun ard\u0131ndan a\u015f\u0131r\u0131 geni\u015flemi\u015f ve spek\u00fclatif mal\u00ee d\u00fczen ve kredi yap\u0131lar\u0131 1868\u2019de iflas etti. Haussmann i\u015finden \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131; III. Napolyon umutsuzluk i\u00e7inde Bismark Almanya\u2019s\u0131na sava\u015f a\u00e7t\u0131 ve yenildi. Olu\u015fan bo\u015flukta kapitalist kent tarihindeki en b\u00fcy\u00fck devrimci olaylardan biri olan Paris Kom\u00fcn\u00fc ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ki Kom\u00fcn, k\u0131smen Haussmann\u2019\u0131n yok etti\u011fi d\u00fcnyaya duyulan \u00f6zlem ve onun yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flerle yoksunla\u015fm\u0131\u015f olanlar ad\u0131na kenti geri alma iste\u011fiyle \u015fekillenmi\u015ftir.[2] <\/p>\n \u015eimdi h\u0131zla 1940\u2019lar\u0131n Birle\u015fik Devletleri\u2019ne gidelim. Sava\u015f giri\u015fimi i\u00e7in ola\u011fan\u00fcst\u00fc seferberlik 1930\u2019larda \u00e7ok zorlu g\u00f6r\u00fcnen art\u0131-sermayeyi elden \u00e7\u0131karma sorununu ve onunla birlikte seyreden i\u015fsizli\u011fi ge\u00e7ici olarak \u00e7\u00f6zd\u00fc. Ama herkes sava\u015ftan sonra olacaklardan endi\u015feliydi. Siyasi olarak durum tehlikeliydi: 1930\u2019larda sosyalist e\u011filimli g\u00fc\u00e7l\u00fc toplumsal hareketler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada federal h\u00fck\u00fcmet pratikte ulusalla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir ekonomiyi y\u00f6netiyordu ve Kom\u00fcnist Sovyetler Birli\u011fi ile ittifak halindeydi. Louis Bonaparte devrindeki gibi zaman\u0131n y\u00f6netici s\u0131n\u0131flar\u0131 kuvvetli dozda bir siyasi bask\u0131 istiyordu; 40\u2019lar\u0131n ba\u015f\u0131nda \u00e7oktan bolca belirtileri olan sonraki McCarthycilik ve So\u011fuk Sava\u015f siyaseti tarihi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle \u00e7ok tan\u0131d\u0131k. Ekonomik cephede art\u0131-sermaye nas\u0131l emilebilir sorusu ise oldu\u011fu gibi kalm\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n 1942\u2019de Haussmann\u2019\u0131n \u00e7abalar\u0131n\u0131n uzun bir de\u011ferlendirmesi Architectural Forum<\/em>\u2019da \u00e7\u0131kt\u0131. Bu de\u011ferlendirme, Haussmann\u2019\u0131n yapt\u0131klar\u0131n\u0131 detayl\u0131 olarak belgeliyor, hatalar\u0131n\u0131n bir \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesini yapmaya yelteniyor, bir yandan da t\u00fcm zamanlar\u0131n en b\u00fcy\u00fck kent\u00e7ilik uzmanlar\u0131ndan biri olarak onun \u00fcn\u00fcn\u00fc telafi etmeye \u00e7abal\u0131yordu. Makalenin yazar\u0131, Haussmann\u2019\u0131n Paris\u2019e yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra New York\u2019a yapan Robert Moses\u2019tan ba\u015fkas\u0131 de\u011fildi.[3] Yani, Moses kent s\u00fcreci hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmenin \u00f6l\u00e7e\u011fini de\u011fi\u015ftirdi. Moses art\u0131-sermaye emilimi sorununu \u00e7\u00f6zmeye bir otoyollar ve altyap\u0131sal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler d\u00fczeni, banliy\u00f6le\u015fme ve yaln\u0131z kentin de\u011fil t\u00fcm metropoliten b\u00f6lgenin toptan yeniden yap\u0131lanmas\u0131 sayesinde yard\u0131m etti. Bunu yapmak i\u00e7in, kent b\u00fcy\u00fcmesini bor\u00e7la desteklemek \u00fczere krediyi serbest b\u0131rakan yeni mal\u00ee kurumlar\u0131 ve vergi d\u00fczenlemelerini i\u015fletmeye ba\u015flad\u0131. ABD\u2019nin t\u00fcm b\u00fcy\u00fck metropoliten merkezlerini kapsayacak \u015fekilde yurt \u00e7ap\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u2013yine ba\u015fka bir \u00f6l\u00e7ek d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc\u2013 bu s\u00fcre\u00e7, ABD\u2019nin ticari a\u00e7\u0131k vererek kom\u00fcnist olmayan t\u00fcm k\u00fcresel ekonomiyi g\u00fc\u00e7lendirmeyi kar\u015f\u0131layabildi\u011fi d\u00f6nem olan 1945\u2019ten sonra k\u00fcresel kapitalizmi istikrara kavu\u015fturmak i\u00e7in can al\u0131c\u0131 bir rol oynad\u0131. <\/p>\n Birle\u015fik Devletlerin banliy\u00f6le\u015fmesi yaln\u0131zca yeni altyap\u0131lar sorunu demek de\u011fildi. \u0130kinci \u0130mparatorluk Paris\u2019indeki gibi ya\u015fam bi\u00e7imlerinde k\u00f6kl\u00fc bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc gerektirdi, evden buzdolab\u0131na ve klimaya yeni \u00fcr\u00fcnlerin yan\u0131 s\u0131ra garajda iki araba ile petrol t\u00fcketiminde a\u015f\u0131r\u0131 bir art\u0131\u015f\u0131 beraberinde getirdi. Banliy\u00f6le\u015fme ayr\u0131ca, orta s\u0131n\u0131f\u0131n desteklenen ev sahipli\u011fi topluluk eyleminin oda\u011f\u0131n\u0131 malvarl\u0131\u011f\u0131 de\u011ferini ve bireysel kimlikleri korumaya do\u011fru kayd\u0131r\u0131p banliy\u00f6n\u00fcn oyunu tutucu cumhuriyet\u00e7ili\u011fe do\u011fru \u00e7evirince, siyasi manzaray\u0131 da de\u011fi\u015ftirdi. \u0130ddiaya g\u00f6re bor\u00e7la y\u00fckl\u00fc ev sahiplerinin greve gitmesi daha az olas\u0131 idi. Bu proje kent i\u00e7lerini bo\u015faltmas\u0131 ve ba\u015fta Afrikal\u0131-Amerikal\u0131lar olmak \u00fczere yeni refaha eri\u015fimi yads\u0131nanlar aras\u0131nda kent huzursuzlu\u011fu yaratmas\u0131 pahas\u0131na ba\u015far\u0131yla art\u0131\u011f\u0131 emdi ve toplumsal istikrar\u0131 g\u00fcvenceye ald\u0131. <\/p>\n 1960\u2019lar\u0131n sonunda ba\u015fka bir t\u00fcr kriz yay\u0131lmaya ba\u015flad\u0131; Haussmann gibi Moses da taht\u0131ndan oldu ve \u00e7\u00f6z\u00fcmleri uygunsuz ve kabul edilemez g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015fland\u0131. Gelenek\u00e7iler Jane Jacobs etraf\u0131nda topland\u0131 ve Moses\u2019in projelerinin kaba modernizmine yerelle\u015fmi\u015f semt esteti\u011fi ile kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaya \u00e7abalad\u0131lar. Ama banliy\u00f6ler kurulmu\u015ftu ve bunun i\u015faret etti\u011fi ya\u015fam bi\u00e7imindeki radikal de\u011fi\u015fimin bir\u00e7ok toplumsal sonucu oldu; \u00f6rne\u011fin feministlerin ba\u015fl\u0131ca t\u00fcm ho\u015fnutsuzluklar\u0131n\u0131n yeri olarak banliy\u00f6y\u00fc ilan etmelerine yol a\u00e7mak gibi. Haussmannla\u015ft\u0131rman\u0131n Paris Kom\u00fcn\u00fc dinamiklerinde bir yeri olduysa e\u011fer, banliy\u00f6 ya\u015fam\u0131n\u0131n ruhsuz nitelikleri de ABD\u2019deki co\u015fkulu 1968 olaylar\u0131nda \u00f6nemli bir rol oynad\u0131. Ho\u015fnutsuz beyaz orta s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frenciler bir ba\u015fkald\u0131rma evresine girdiler, yurtta\u015fl\u0131k haklar\u0131 isteyen kenara itilmi\u015f gruplarla birlik arad\u0131lar ve \u2013de\u011fi\u015fik t\u00fcrden bir kent deneyimi de i\u00e7eren- ba\u015fka bir d\u00fcnya kurmak i\u00e7in bir hareket olu\u015fturmak \u00fczere Amerikan emperyalizmine kar\u015f\u0131 harekete ge\u00e7tiler. <\/p>\n Paris\u2019te Left Bank Expressway\u2019i durdurma kampanyas\u0131 ve Place d\u2019Italie ile Tour Montparnasse gibi i\u015fgalci y\u00fcksek devlerce geleneksel semtlerin y\u0131k\u0131m\u0131 68 ayaklanmas\u0131n\u0131n daha b\u00fcy\u00fck dinamiklerini canland\u0131rmaya yard\u0131m etti. Henri Lefebvre kentle\u015fmenin, yaln\u0131z kapitalizmin ya\u015famas\u0131 i\u00e7in merkez\u00ee \u00f6nemde oldu\u011funu ve bu nedenle de siyasi ve s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir oda\u011f\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fini de\u011fil ama ayn\u0131 zamanda kent ve k\u0131r ayr\u0131m\u0131n\u0131 ad\u0131m ad\u0131m ulusal topraklarda ve \u00f6tesinde b\u00fct\u00fcnle\u015ftirilmi\u015f alanlar yaratarak yok etti\u011fini \u00f6nceden haber veren Kent Devrimi<\/em>\u2019ni bu ba\u011flamda yazd\u0131.[4] Kent hakk\u0131, k\u0131rsal alana tar\u0131msal i\u015ften, ikinci eve ve k\u00f6y turizmine dek uzanan g\u00f6r\u00fcng\u00fcler sayesinde artarak egemen olan t\u00fcm kent s\u00fcrecine h\u00fckmetme hakk\u0131 anlam\u0131na gelmeliydi. <\/p>\n 68 isyan\u0131 ile birlikte \u00f6nceki y\u0131llarda m\u00fclk patlamas\u0131n\u0131 bor\u00e7-deste\u011fi sayesinde g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f olan kredi kurulu\u015flar\u0131nda bir mal\u00ee kriz ba\u015f g\u00f6sterdi. Kriz 1960\u2019lar\u0131n sonunda h\u0131z kazand\u0131 ta ki 1973\u2019te k\u00fcresel m\u00fclk pazar\u0131 balonunun patlamas\u0131yla ba\u015flay\u0131p 1975\u2019te New York kentinin mal\u00ee \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ile s\u00fcren kapitalist d\u00fczenin iflas\u0131na dek. William Tabb\u2019\u0131n ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi sonrakinin sonu\u00e7lar\u0131na verilen yan\u0131t, s\u0131n\u0131f iktidar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme ve kapitalizmin ya\u015famak i\u00e7in \u00fcretmek zorunda oldu\u011fu art\u0131klar\u0131 emme kapasitesini canland\u0131rma sorunlar\u0131na yeni-liberal bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131na etkili bir \u015fekilde \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti.[5] <\/p>\n K\u00fcreyi ku\u015fatmak<\/strong> <\/p>\n Bir kez daha g\u00fcncel konjonkt\u00fcr\u00fcm\u00fcze d\u00f6nelim. Uluslararas\u0131 kapitalizm b\u00f6lgesel kriz ve iflaslar roller-coaster<\/em>\u2019\u0131ndad\u0131r -1997-98\u2019de Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Asya; 1998\u2019de Rusya; 2001\u2019de Arjantin, ancak yak\u0131n zamana dek art\u0131-sermayeden kurtulmadaki kronik yeteneksizli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda bile k\u00fcresel bir iflastan ka\u00e7\u0131nabildi. Kentle\u015fmenin bu durumu istikrara kavu\u015fturmadaki rol\u00fc neydi? Birle\u015fik Devletlerde konut sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn \u00f6zellikle 1990\u2019lar sonunun y\u00fcksek teknoloji iflas\u0131ndan sonra, ayn\u0131 d\u00f6nemin ba\u015flar\u0131nda b\u00fcy\u00fcmenin etkin bir bile\u015feni oldu\u011fu halde, \u00f6nemli bir istikrar unsuru oldu\u011fu kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f bir g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr. Tarihsel olarak d\u00fc\u015f\u00fck faiz oranlar\u0131nda savurgan bir tut-sat yeniden finansman\u0131 dalgas\u0131 ile destek olunmu\u015f menkul de\u011fer fiyatlar\u0131n\u0131n h\u0131zla de\u011fer kaybetmesi ABD i\u00e7 pazar\u0131n\u0131 t\u00fcketici e\u015fyalar\u0131 ve hizmetleri i\u00e7in desteklerken, eml\u00e2k piyasas\u0131 epeyce bir art\u0131-sermayeyi kent-merkezi, banliy\u00f6 evleri ve ofis alanlar\u0131 yap\u0131m\u0131 sayesinde do\u011frudan emdi. ABD doymak bilmez t\u00fcketimcili\u011fine ve Afganistan ile Irak\u2019taki sava\u015flara yak\u0131t sa\u011flamak i\u00e7in g\u00fcnde 2 milyar pound civar\u0131nda bor\u00e7lanarak d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131yla b\u00fcy\u00fck ticari a\u00e7\u0131klar verirken, Amerikan kentsel b\u00fcy\u00fcmesi k\u00fcresel ekonomiyi k\u0131smen sakinle\u015ftirdi. <\/p>\n Ancak kent s\u00fcreci ba\u015fka bir \u00f6l\u00e7ek d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne u\u011frad\u0131. K\u0131saca k\u00fcreselle\u015fti. Bir\u00e7ok ba\u015fka \u00fclkenin yan\u0131 s\u0131ra \u0130ngiltere ve \u0130spanya\u2019da eml\u00e2k piyasas\u0131 patlamalar\u0131 Birle\u015fik Devletlerde olan bitene geni\u015f anlamda paralel yollarla kapitalist dinami\u011fin g\u00fc\u00e7lenmesine yard\u0131m etti. \u00c7in\u2019in son yirmi y\u0131lki kentle\u015fmesi altyap\u0131 geli\u015ftirmeye a\u011f\u0131rl\u0131k vermesi ile ABD\u2019ninkinden bile daha \u00f6nemli de\u011fi\u015fik bir nitelik sergiledi. \u00c7in\u2019in h\u0131z\u0131 1997\u2019de k\u0131sa bir durgunluktan sonra, \u00c7in 2000\u2019den beri d\u00fcnya \u00e7imento arz\u0131n\u0131n neredeyse yar\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde epey artt\u0131. Y\u00fcz kentten fazlas\u0131 bu d\u00f6nemde bir-milyon n\u00fcfus \u00e7izgisini ge\u00e7ti ve daha \u00f6ncenin Shenzhen gibi k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6yleri 6\u201310 milyon insanl\u0131 muazzam anakentler haline geldi. Baraj ve otoyollar i\u00e7eren b\u00fcy\u00fck altyap\u0131 projeleri \u2013yine t\u00fcm\u00fc bor\u00e7la desteklenmi\u015f\u2013 manzaray\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor. K\u00fcresel ekonomi ve art\u0131-sermayenin emilimi i\u00e7in sonu\u00e7lar \u00f6nemli oldu: \u015eili bak\u0131r\u0131n y\u00fcksek fiyat\u0131 sayesinde geli\u015fiyor, Avustralya zenginle\u015fiyor ve hatta \u00c7in\u2019in hammadde talebinin g\u00fcc\u00fc nedeniyle Brezilya ile Arjantin k\u0131smen iyile\u015fti. <\/p>\n O halde \u00c7in\u2019deki kentle\u015fme bug\u00fcn k\u00fcresel kapitalizmin temel denge unsuru mudur? Yan\u0131t s\u0131n\u0131rl\u0131 bir evet olmak zorunda \u00e7\u00fcnk\u00fc k\u0131smen esnekliklerini d\u00fcnyadaki kentsel geli\u015fimi bor\u00e7la desteklemeye harcayan mal\u00ee piyasalar\u0131n \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi sayesinde art\u0131k ger\u00e7ekten k\u00fcresel hale gelen kentle\u015fme s\u00fcrecinde \u00c7in yaln\u0131z merkez \u00fcss\u00fcd\u00fcr. \u00d6rne\u011fin \u00c7in merkez bankas\u0131 ABD\u2019deki ikinci tut-sat piyasas\u0131nda etkinken Goldman Sachs a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Mumbai\u2019deki kabaran eml\u00e2k piyasas\u0131yla ili\u015fkilidir ve Hong Kong sermayesi de Baltimore\u2019de yat\u0131r\u0131m yapm\u0131\u015ft\u0131r. Yoksul bir g\u00f6\u00e7men selinin orta yerinde Johannesburg, Taipei, Moskova\u2019da, yan\u0131 s\u0131ra kapitalist merkez \u00fclkelerdeki kentlerde \u00f6rne\u011fin Londra ve Los Angeles\u2019te yap\u0131la\u015fma artt\u0131. Ortado\u011fu\u2019da Dubai ve Abu Dabi gibi yerlerde, petrol zenginli\u011finden kaynaklanan art\u0131\u011f\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olan en g\u00f6ze \u00e7arpan, toplumsal olarak adil olmayan ve \u00e7evresel olarak savurgan yollardan silip s\u00fcp\u00fcren, su\u00e7 a\u00e7\u0131s\u0131ndan sa\u00e7ma de\u011filse de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 b\u00fcy\u00fck-kentle\u015fme projeleri ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. <\/p>\n Bu k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ek olan bitenin prensipte Haussmann\u2019\u0131n Paris\u2019te y\u00f6netti\u011fi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlere benzer oldu\u011funu kavramay\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. Zira kendinden \u00f6ncekilerin t\u00fcm\u00fc gibi k\u00fcresel kentle\u015fme patlamas\u0131 da s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilmesi i\u00e7in gerek duyulan krediyi d\u00fczenleyecek yeni mal\u00ee kurumlar\u0131n ve d\u00fczenlemelerin yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131yd\u0131. 1980\u2019lerde ba\u015flat\u0131lan mal\u00ee yenilikler -d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda yat\u0131r\u0131mc\u0131lara sat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yerel tut-satlar\u0131 [mortgage<\/em>] menkul k\u0131ymetle\u015ftirmek ve paketler halinde sunmak ile teminata dayal\u0131 bor\u00e7 senetleri tutmak i\u00e7in yeni ara\u00e7lar kurmak- can al\u0131c\u0131 bir rol oynad\u0131. Bu yeniliklerin bir\u00e7ok yarar\u0131 riski yaymay\u0131 ve art\u0131-birikim havuzlar\u0131n\u0131n art\u0131-konut talebine eri\u015fimine izin vermeyi de i\u00e7eriyordu; ayr\u0131ca yenilikler bu harikalar\u0131 i\u015fleyen mal\u00ee arac\u0131lar i\u00e7in engin servetler \u00fcretirken toplam faiz oranlar\u0131n\u0131 da a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7ektiler. Ama riski yaymak onu yok etmez. Ek olarak, riskin bunca geni\u015f da\u011f\u0131t\u0131labilmesi sorumluluk ba\u015fka yere aktar\u0131labilece\u011fi i\u00e7in daha da riskli yerel davran\u0131\u015flar\u0131 cesaretlendirir. Yeterli risk-de\u011ferlendirme denetimleri olmadan bu finansalla\u015fma dalgas\u0131 \u015fimdi \u201csub-prime\u201d tut-sata ve evin varl\u0131k-de\u011feri krizine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. D\u00fc\u015f\u00fc\u015f ilk anda ABD kentleri ve \u00e7evrelerinde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131 ve \u00f6zellikle d\u00fc\u015f\u00fck-gelirli, kent-i\u00e7i Afrikal\u0131-Amerikal\u0131lar ile yaln\u0131z kad\u0131nlar\u0131n ba\u015f\u0131nda oldu\u011fu hane halklar\u0131 i\u00e7in ciddi etkiler do\u011furdu. D\u00fc\u015f\u00fc\u015f ayr\u0131ca kent merkezlerinde \u00f6zellikle G\u00fcney Bat\u0131\u2019da f\u0131rlayan ev fiyatlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layamayanlar\u0131 da etkiledi; onlar\u0131 metropol\u00fcn yar\u0131-kenar kesimlerine gitmeye zorlad\u0131; bu ki\u015filer buralarda spek\u00fclatif olarak yap\u0131lan site tarz\u0131 evleri [tract housing<\/em>] ba\u015flang\u0131\u00e7ta kolay de\u011ferlere sat\u0131n ald\u0131lar ama bu kez benzin fiyatlar\u0131 y\u00fckselince y\u00fckselen ula\u015f\u0131m giderleri ve piyasa de\u011ferlerinin ger\u00e7ekle\u015fmesiyle t\u0131rmanan tut-sat \u00f6demeleri ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131lar. <\/p>\n Kent ya\u015fam\u0131 ve altyap\u0131s\u0131 \u00fczerindeki d\u00f6ng\u00fcsel yerel tepkileriyle bug\u00fcnk\u00fc kriz ayn\u0131 zamanda k\u00fcresel mal\u00ee d\u00fczenin t\u00fcm yap\u0131s\u0131n\u0131 tehdit ediyor ve b\u00fcy\u00fck bir durgunlu\u011fun kas\u0131p kavurmas\u0131 durumunu tetikleyebilir. Neredeyse kesin olarak, \u00e7ok uzak olmayan bir gelecekte stagfl\u00e2syon de\u011filse de g\u00fc\u00e7l\u00fc, denetlenemez enflasyon ak\u0131mlar\u0131 yaratacak olan Merkez Bankas\u0131n\u0131n 2007-08\u2019deki an\u0131nda kolay-para tepkisini de i\u00e7eren 1970\u2019lerle olan benzerlikler ise tekinsizdir. Nas\u0131l olursa olsun \u015fu an durum \u00e7ok daha kar\u0131\u015f\u0131k ve \u00c7in\u2019in Birle\u015fik Devletlerdeki ciddi bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc kar\u015f\u0131lay\u0131p kar\u015f\u0131layamayaca\u011f\u0131 ucu a\u00e7\u0131k bir soru; \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019nde (\u00c7HC) bile kentle\u015fme h\u0131z\u0131 yava\u015fl\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Mal\u00ee d\u00fczen de daha \u00f6nce hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar s\u0131ms\u0131k\u0131 kenetlenmi\u015ftir.[6] Bilgisayar-destekli anl\u0131k ticaret piyasada her zaman i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir ayr\u0131lma yaratmakla tehdit ediyor -hisse de\u011fi\u015f toku\u015funda \u015fimdiden inan\u0131lmaz gelge\u00e7likler \u00fcretiyor-; bu ayr\u0131lma \u015fiddetli bir krizi h\u0131zland\u0131racak ve b\u00f6ylece, mal\u00ee sermaye ve para piyasas\u0131n\u0131n nas\u0131l i\u015fledi\u011finin, kentle\u015fmeyle olan ili\u015fkilerini de i\u00e7erecek \u015fekilde yeniden b\u00fct\u00fcnsel bir g\u00f6zden ge\u00e7irilmesini gerektirecektir. <\/p>\n M\u00fclk ve uzla\u015ft\u0131rma<\/strong> <\/p>\n \u00d6nceki t\u00fcm a\u015famalardaki gibi kent s\u00fcrecinin bu en son k\u00f6kl\u00fc geni\u015flemesi de inan\u0131lmaz ya\u015fam bi\u00e7imi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerini beraberinde getirdi. Kent ya\u015fam\u0131n\u0131n kalitesi kentin kendisi gibi, t\u00fcketimcilik, turizm, k\u00fclt\u00fcrel ve bilgi-temelli end\u00fcstrilerin kent ekonomi-politi\u011finin b\u00fcy\u00fck \u00e7ehreleri haline geldi\u011fi bir d\u00fcnyada bir mal haline geldi. Hem t\u00fcketici al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131nda hem de k\u00fclt\u00fcrel bi\u00e7imlerde pazar ni\u015fleri olu\u015fturmay\u0131 cesaretlendirmeye duyulan post-modern tutku \u00e7a\u011fda\u015f kent deneyimini, paran\u0131z oldu\u011fu s\u00fcrece, bir se\u00e7enek \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc havas\u0131yla \u00e7evreliyor. Al\u0131\u015fveri\u015f merkezleri ve \u00e7ok katl\u0131lar fast-food<\/em> ve zanaat\u00e7\u0131 pazaryerleri gibi h\u0131zla \u00e7o\u011fal\u0131yor. \u015eimdi elimizde olan kent toplumbilimcisi Sharon Zukin\u2019in ortaya koydu\u011fu gibi, \u201ckapu\u00e7ino ile uzla\u015ft\u0131rmad\u0131r\u201d. Bir\u00e7ok alanda egemenli\u011fini s\u00fcrd\u00fcren tutars\u0131z, donuk ve s\u0131k\u0131c\u0131 banliy\u00f6 arazi geli\u015fmesi bile \u015fimdi kendi panzehirini, kent r\u00fcyas\u0131n\u0131 doyurmak i\u00e7in topluluk ve butik ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131n sat\u0131\u015f \u00e7\u0131\u011f\u0131rtkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan \u201cyeni kent\u00e7ilik\u201d hareketinden sa\u011fl\u0131yor. Bu, i\u00e7inde, yo\u011fun sahiplenici bireycili\u011fin yeni-liberal eti\u011finin ve bunun akrabas\u0131 olan toplu eylem bi\u00e7imlerinden siyasi vazge\u00e7i\u015fin insan toplumsalla\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u015fablon haline geldi\u011fi bir d\u00fcnyad\u0131r. [7] M\u00fclk de\u011ferlerinin korunmas\u0131 \u00f6yle ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir siyasi \u00e7\u0131kara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor ki Mike Davis\u2019in i\u015faret etti\u011fi gibi Kaliforniya eyaletindeki ev sahipleri dernekleri par\u00e7alanm\u0131\u015f mahalle fa\u015fizmlerinin de\u011filse de siyasi tepkinin kaleleri haline geliyor. [8] <\/p>\n Gittik\u00e7e daha b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f ve \u00e7at\u0131\u015fmaya e\u011filimli kent b\u00f6lgelerinde ya\u015f\u0131yoruz. Son otuz y\u0131lda yeni-liberal de\u011fi\u015fim s\u0131n\u0131f iktidar\u0131n\u0131 zengin se\u00e7kinlere geri verdi. O zamandan beri Meksika\u2019da on d\u00f6rt milyarder ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve 2006\u2019da bu \u00fclke, yoksullar\u0131n gelirleri dura\u011fanla\u015f\u0131r ya da azal\u0131rken yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn en zengin adam\u0131 Carlos Slim\u2019le \u00f6v\u00fcnmekteydi. Sonu\u00e7lar, gittik\u00e7e istihk\u00e2mla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f b\u00f6l\u00fcmlerden, kapal\u0131 cemaatlerden (gated communities<\/em>) ve s\u00fcrekli g\u00f6zetim alt\u0131nda tutulan \u00f6zelle\u015ftirilmi\u015f kamusal alanlardan olu\u015fan kentlerimizin uzamsal bi\u00e7imlerinde silinmez bir \u015fekilde yer etti. Geli\u015fen d\u00fcnya \u00f6zelinde kent bir\u00e7ok \u2018mikro-devletin\u2019 g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr \u015fekilde olu\u015fmas\u0131 ile de\u011fi\u015fik, ayr\u0131lm\u0131\u015f par\u00e7alara b\u00f6l\u00fcn\u00fcyor. Se\u00e7kin okullar, golf kurslar\u0131, tenis kurslar\u0131 ve 24 saat b\u00f6lgeyi gezen \u00f6zel g\u00fcvenlik\u00e7iler gibi her t\u00fcrl\u00fc hizmetin sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 zengin mahallelerle, suyun yaln\u0131z halka a\u00e7\u0131k \u00e7e\u015fmelerden edinilebildi\u011fi, bir temizlik d\u00fczeninin var olmad\u0131\u011f\u0131, elektri\u011fin bir avu\u00e7 ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 taraf\u0131ndan ka\u00e7ak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, her ya\u011fmurda yollar\u0131n \u00e7amur \u0131rmaklar\u0131 haline geldi\u011fi ve ev payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n norm oldu\u011fu yasad\u0131\u015f\u0131 yerle\u015fimler i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7iyor. Her b\u00f6l\u00fcm hayatta kalman\u0131n g\u00fcnl\u00fck sava\u015f\u0131m\u0131nda eline ge\u00e7irdiklerine s\u0131k\u0131ca tutunarak \u00f6zerk olarak ya\u015far ve i\u015fler g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. [9] <\/p>\n Bu ko\u015fullar alt\u0131nda kentli kimli\u011fi \u00fclk\u00fcleri, yay\u0131lan yeni-liberal etik hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7oktan tehdit etti\u011fi yurtta\u015ft\u0131k ve aidiyeti s\u00fcrd\u00fcrmek hayli zorla\u015f\u0131yor. Su\u00e7 eylemleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00f6zelle\u015ftirilmi\u015f yeniden da\u011f\u0131t\u0131m her k\u00f6\u015fede bireyin g\u00fcvenli\u011fini tehdit ediyor ve polis bask\u0131s\u0131na pop\u00fcler talebi te\u015fvik ediyor. Kentin, toplu grup siyaseti yani i\u00e7inde ve ondan, ilerici toplumsal hareketlerin do\u011fabilece\u011fi bir alan olarak i\u015f g\u00f6rebilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi bile inan\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bununla birlikte soyutlanmay\u0131 a\u015fmay\u0131 ve finans, \u015firket sermayesi ve gittik\u00e7e daha \u00e7ok giri\u015fimci d\u00fc\u015f\u00fcncedeki yerel y\u00f6netim ayg\u0131tlar\u0131 taraf\u0131ndan desteklenen planlamac\u0131lar\u0131n ortaya koyduklar\u0131ndan ayr\u0131 bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcmle kenti yeniden bi\u00e7imlendirmeyi ama\u00e7layan kentsel toplumsal hareketler de var. <\/p>\n M\u00fclks\u00fczle\u015ftirmeler<\/strong> <\/p>\n Kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm sayesinde, art\u0131k emilimi, daha da karanl\u0131k bir y\u00fcze sahiptir; bu s\u00fcre\u00e7ten en ba\u015fta ac\u0131 \u00e7ekenler yoksullar, ayr\u0131cal\u0131ks\u0131zlar ve siyasi iktidardan d\u0131\u015flananlar oldu\u011fundan hemen her zaman s\u0131n\u0131fsal bir boyutu olan \u2018yarat\u0131c\u0131 y\u0131k\u0131m\u2019 y\u00fcz\u00fcnden n\u00fckseden kentsel yeniden yap\u0131land\u0131rma n\u00f6betlerine yol a\u00e7t\u0131. Eskinin enkaz\u0131 \u00fczerine yeni kentsel d\u00fcnyay\u0131 yapmak i\u00e7in \u015fiddet gerekir. Haussmann kentsel geli\u015fme ve yenileme ad\u0131na kamula\u015ft\u0131rma g\u00fc\u00e7lerini kullanarak eski Paris varo\u015flar\u0131n\u0131 sildi s\u00fcp\u00fcrd\u00fc; bile bile i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funun ve di\u011fer asi unsurlar\u0131n toplumsal d\u00fczen ve siyasi iktidar\u0131na tehdit olu\u015fturduklar\u0131 kent merkezinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 d\u00fczenledi. Haussmann devrimci hareketlere kolayl\u0131kla diz \u00e7\u00f6kt\u00fcr\u00fclmesini sa\u011flama almak i\u00e7in yeterli d\u00fczeyde g\u00f6zetim ve askeri denetimin elde edilebilece\u011fine -1871\u2019de sonradan ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 gibi, yanl\u0131\u015fl\u0131kla- inan\u0131lan bir kent bi\u00e7imi yaratt\u0131. Bununla beraber 1872\u2019de Engels\u2019in dikkat \u00e7ekti\u011fi gibi: <\/p>\n Ger\u00e7ekte, burjuvazi bar\u0131nma sorununu kendi usul\u00fcne g\u00f6re yaln\u0131z bir \u00e7\u00f6zme y\u00f6ntemine sahiptir \u2013yani onu \u00f6yle bir \u015fekilde \u00e7\u00f6zer ki \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrekli olarak sorunu yeniden \u00fcretir. Bu y\u00f6nteme \u2018Haussmann\u2019 denir… Nedenler ne denli de\u011fi\u015fik olursa olsun sonu\u00e7 hep ayn\u0131d\u0131r; rezil ge\u00e7itler ve \u015feritler bu b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131dan dolay\u0131 burjuvazinin savurgan kendini be\u011fenmi\u015fli\u011finin e\u015fli\u011finde yok olur ancak hemen ba\u015fka bir yerde yine ortaya \u00e7\u0131karlar… Onlar\u0131 ilk anda \u00fcreten ayn\u0131 ekonomik gereklilik onlar\u0131 bir sonraki yerde de \u00fcretir.<\/em> [10] <\/p>\n D\u0131\u015flanm\u0131\u015f g\u00f6\u00e7menleri, i\u015fsiz i\u015f\u00e7i kesimini ve gen\u00e7li\u011fi kapana k\u0131st\u0131ran soyutlanm\u0131\u015f banliy\u00f6lerdeki son y\u0131llar\u0131n ayaklanma ve karga\u015falar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen sonu\u00e7lar\u0131yla Paris merkez\u00eenin burjuvala\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131 y\u00fcz y\u0131ldan \u00e7ok s\u00fcrd\u00fc. Buradaki \u00fcz\u00fcc\u00fc nokta ise elbette Engels\u2019in tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u015feyin tarih boyunca kendini yinelemesidir. Robert Moses kendi k\u00f6t\u00fc \u00fcnl\u00fc s\u00f6zleriyle \u201cBronx\u2019a bir balta getirdi\u201d*, b\u00f6ylece \u00e7evre gruplar\u0131 ve hareketlerinin uzun, y\u00fcksek sesli yas\u0131na neden oldu. Paris ve New York\u2019un durumunda devlet kamula\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fc bir kez ba\u015far\u0131yla diren\u00e7 g\u00f6sterilip frenlenince belediye mal\u00ee disiplini, eml\u00e2k spek\u00fclasyonu ve \u2018en y\u00fcksek ve iyi kullan\u0131m\u0131\u2019 i\u00e7in olan getiri oran\u0131na g\u00f6re toprak kullan\u0131m\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesi sayesinde daha sinsi ve kanser gibi bir ilerleme yolu tutuldu. Engels bu d\u00fczeni \u00e7ok iyi anlam\u0131\u015ft\u0131: <\/p>\n B\u00fcy\u00fck modern kentlerin b\u00fcy\u00fcmesi \u00f6zellikle merkez\u00ee olarak konumlanm\u0131\u015f belirli alanlardaki topra\u011fa yapay ve dev gibi artan bir de\u011fer kazand\u0131rmaktad\u0131r; bu b\u00f6lgelerde dikilen binalar de\u011feri y\u00fckselteceklerine d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcrler \u00e7\u00fcnk\u00fc art\u0131k de\u011fi\u015fen ko\u015fullara ait de\u011fillerdir. Y\u0131k\u0131l\u0131rlar ve yerleri ba\u015fkalar\u0131yla doldurulur. Bu her \u015feyden \u00e7ok merkezde yer alan ve kiralar\u0131 en y\u00fcksek yo\u011funla\u015fmada bile belirli bir \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131n \u00f6tesinde ya asla artmayan ya da ancak \u00e7ok yava\u015fl\u0131kla artan i\u015f\u00e7i evleri i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Onlar y\u0131k\u0131l\u0131r ve yerlerinde d\u00fckk\u00e2nlar, depolar ve kamu binalar\u0131 y\u00fckseltilir.<\/em> [11] <\/p>\n Bu tan\u0131m 1872\u2019de yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 halde Asya\u2019n\u0131n bir\u00e7ok yerindeki \u2013Delhi, Seul, Mumbai- \u00e7a\u011fda\u015f kent geli\u015fmesine ve de New York\u2019taki nezihle\u015ftirmeye (gentrification<\/em>) do\u011frudan uygulanabilir. Kapitalizmdeki kentle\u015fmenin \u00f6z\u00fcnde bir yerinden etme s\u00fcreci ve benim \u2018m\u00fclks\u00fczle\u015ftirme yoluyla birikim\u2019 dedi\u011fim \u015fey yatar. [12] Bu kenti yeniden geli\u015ftirme sayesinde sermaye emiliminin bir yans\u0131s\u0131d\u0131r ve orada belki y\u0131llarca ya\u015fam\u0131\u015f olan d\u00fc\u015f\u00fck-gelirli n\u00fcfustan de\u011ferli topra\u011f\u0131 ele ge\u00e7irmek \u00fczerine say\u0131s\u0131z \u00e7eki\u015fmeye yol a\u00e7\u0131yor. <\/p>\n 1990\u2019lardaki Seul\u2019un durumunu d\u00fc\u015f\u00fcnelim: in\u015faat \u015firketleri ve planlamac\u0131lar kentin yama\u00e7lar\u0131ndaki semtleri i\u015fgal etmek i\u00e7in sumo g\u00fcre\u015f\u00e7ileri tipinde kiral\u0131k katil ekipler tuttular. Yaln\u0131z evleri de\u011fil, ayn\u0131 zamanda zaman i\u00e7inde de\u011ferlile\u015fen topraklarda 1950\u2019lerde kendi evlerini yapanlar\u0131n t\u00fcm varl\u0131klar\u0131n\u0131 da y\u0131kt\u0131lar. Yap\u0131lmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayan vah\u015fili\u011fin izini g\u00f6stermeyen y\u00fcksek katl\u0131 kuleler \u015fimdi o yama\u00e7lar\u0131n \u00e7o\u011funu kapl\u0131yor. Bu arada Mumbai\u2019de resmi olarak varo\u015f sakinleri olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen 6 milyon insan toprakta yasal bir ismi olmadan yerle\u015fik durumdalar; kentin t\u00fcm haritalar\u0131 bu yerleri bo\u015f b\u0131rak\u0131yor. Mumbai\u2019yi \u015eangay\u2019a rakip k\u00fcresel bir finans merkezine \u00e7evirme \u00e7abas\u0131yla eml\u00e2k-geli\u015ftirmedeki canlanma h\u0131z kazand\u0131 ve gecekondular\u0131n i\u015fgal etti\u011fi toprak gittik\u00e7e daha de\u011ferli g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Mumbai\u2019deki en g\u00f6ze \u00e7arpan varo\u015flardan biri olan Dharavi\u2019nin de\u011ferinin 2 milyar dolar oldu\u011fu tahmin ediliyor. Arazi gasp\u0131n\u0131 maskeleyen \u00e7evresel ve toplumsal gerek\u00e7eler g\u00f6stererek onu temizleme bask\u0131s\u0131 her g\u00fcn art\u0131yor. Devletin destekledi\u011fi mal\u00ee g\u00fc\u00e7ler baz\u0131 durumlarda t\u00fcm bir nesil boyunca oturulmu\u015f yerlere \u015fiddetle sahip olarak zora dayanan varo\u015f temizli\u011fi i\u00e7in bast\u0131r\u0131yor. Toprak neredeyse hi\u00e7 maliyetsiz al\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan eml\u00e2k hareketlili\u011fi sayesinde sermaye birikimi canlan\u0131yor. <\/p>\n Yerinden edilen insanlar tazminat alacaklar m\u0131? \u015eansl\u0131 olanlar bir par\u00e7a al\u0131r. Ancak her ne kadar Hint Anayasas\u0131 devletin kast ya da s\u0131n\u0131fa bakmaks\u0131z\u0131n t\u00fcm n\u00fcfusun ya\u015fam\u0131n\u0131 ve mutlulu\u011funu koruma ve konut ve bar\u0131nma haklar\u0131n\u0131 g\u00fcvenceye alma zorunlulu\u011fu oldu\u011funu belirtse de y\u00fcksek mahkeme bu anayasal gereklili\u011fi d\u00fczelten kararlar \u00e7\u0131kard\u0131. Varo\u015flarda ya\u015fayanlar yasad\u0131\u015f\u0131 oturanlar olduklar\u0131 ve bir\u00e7o\u011fu uzun-d\u00f6nemli ikametlerini kesin olarak kan\u0131tlayamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in tazminat haklar\u0131 yok. Y\u00fcksek mahkeme bu hakk\u0131 tan\u0131man\u0131n yankesicileri eylemleri i\u00e7in \u00f6d\u00fcllendirmekle e\u015fit olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. Dolay\u0131s\u0131yla gecekondular ya direnip sava\u015f\u0131r ya da az e\u015fyalar\u0131yla otoyol kenarlar\u0131na ya da k\u00fc\u00e7\u00fck bir bo\u015fluk bulabildikleri herhangi bir yere kamp kurmaya giderler. [13] Yerinden edilme \u00f6rneklerine ABD\u2019de de rastlanabilir ama bunlar daha az vah\u015fi ve daha \u00e7ok yasalc\u0131 olma e\u011filimindedir: h\u00fck\u00fcmetin kamula\u015ft\u0131rma yetkisi makul konutlardaki yerle\u015fmi\u015f sakinleri kondominyum ve al\u0131\u015fveri\u015f merkezi [box store<\/em>] gibi daha y\u00fcksek kademeli arazi kullan\u0131mlar\u0131 lehine yerlerinden etmek \u00fczere k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131ld\u0131. Buna ABD y\u00fcksek mahkemesinde kar\u015f\u0131 gelinince yarg\u0131\u00e7lar yerel h\u00fck\u00fcmetlerin eml\u00e2k vergisi taban\u0131n\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in bu \u015fekilde davranmalar\u0131n\u0131n anayasaya uygun oldu\u011funa karar verdiler. [14] <\/p>\n \u00c7in\u2019de milyonlar \u2013yaln\u0131z Pekin\u2019de \u00fc\u00e7 milyon- uzun s\u00fcredir oturduklar\u0131 yerlerinden ediliyorlar. \u00d6zel m\u00fclkiyet haklar\u0131ndan yoksun olduklar\u0131ndan devlet onlar\u0131 basit bir emirle, araziyi b\u00fcy\u00fck bir k\u00e2r kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda planlamac\u0131lara aktarmadan \u00f6nce onlara gidi\u015flerinde yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck bir nakit \u00f6demesi sunarak yerlerini de\u011fi\u015ftirebilir. Baz\u0131 durumlarda insanlar isteyerek ta\u015f\u0131n\u0131rlar ama Kom\u00fcnist Parti\u2019nin al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f yan\u0131t\u0131n\u0131n vah\u015fi bast\u0131rma oldu\u011fu yayg\u0131n direni\u015f haberleri de var. \u00c7HC\u2019de yerinden edilenler genellikle k\u0131rsal u\u00e7lardaki n\u00fcfustur ki bu da Lefebvre\u2019nin 1960\u2019larda ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fckle ortaya koydu\u011fu, kentli ve k\u0131rsal aras\u0131nda bir zamanlar var olan net ayr\u0131m\u0131n ba\u015fkent ve devletin egemen buyru\u011fu alt\u0131ndaki bir dizi e\u015fitsiz co\u011fraf\u00ee geli\u015fmenin ge\u00e7irgen mek\u00e2n\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc iddias\u0131n\u0131n \u00f6nemini g\u00f6stermektedir. Bu, merkez\u00ee ve eyalet y\u00f6netimlerinin \u015fimdi \u2013arazinin \u00e7o\u011fu kentle\u015fme i\u00e7in tayin edildiyse de g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde sanayinin geli\u015fimi i\u00e7in- \u00d6zel Ekonomik B\u00f6lge\u2019lerin kurulmas\u0131n\u0131 destekledikleri Hindistan\u2019da da b\u00f6yledir. Bu politika en b\u00fcy\u00fckleri devletin Marksist h\u00fck\u00fcmetince y\u00f6netilmi\u015f Bat\u0131 Bengal Nandigram\u2019da 2007 Mart\u2019\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen katliam olan tar\u0131msal \u00fcreticilere kar\u015f\u0131 meydan sava\u015flar\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Endonezyal\u0131 dev Salim Grubu\u2019na saha a\u00e7mak niyetiyle y\u00f6netimdeki CPI(M) protestocu k\u00f6yl\u00fcleri da\u011f\u0131tmak i\u00e7in silahl\u0131 polisler yollad\u0131; en az 14\u2019\u00fc vuruldu ve onlarcas\u0131 yaraland\u0131. Bu olayda \u00f6zel m\u00fclkiyet haklar\u0131 hi\u00e7bir koruma sa\u011flamad\u0131. <\/p>\n Gecekondu n\u00fcfusuna m\u00fclklerini geride b\u0131rakmalar\u0131na imk\u00e2n veren varl\u0131klar sa\u011flayacak \u00f6zel-m\u00fclkiyet haklar\u0131 verme \u015feklindeki g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde ileri \u00f6neriye ne demeli? [15] B\u00f6yle bir tasar\u0131 \u015fimdi \u00f6rne\u011fin Rio\u2019nun favelalar\u0131 i\u00e7in tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Sorun \u015fu ki gelir g\u00fcvensizli\u011fi ve s\u0131k mal\u00ee g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f yoksullar varl\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6reli d\u00fc\u015f\u00fck bir nakit \u00f6demesi ile takas etmeye kolayl\u0131kla ikna edilebilirler. Zenginler tipik olarak de\u011ferli varl\u0131klar\u0131ndan herhangi bir fiyata vazge\u00e7meyi reddederler, bu nedenledir ki Moses baltas\u0131n\u0131 varl\u0131kl\u0131 Park Avenue\u2019ye de\u011fil ama d\u00fc\u015f\u00fck gelirli Bronx\u2019a g\u00f6t\u00fcrebildi. Margaret Thatcher\u2019in \u0130ngiltere\u2019de sosyal konut edindirmeyi \u00f6zelle\u015ftirmesinin kal\u0131c\u0131 etkisi Londra anakentinde d\u00fc\u015f\u00fck-gelirli ve hatta orta-s\u0131n\u0131f insanlar\u0131n kent merkezine yak\u0131n herhangi bir yerde konaklamaya eri\u015fimini engelleyen bir kira ve fiyat yap\u0131s\u0131 yaratmak oldu. Bahse girerim ki on be\u015f y\u0131l i\u00e7inde e\u011fer \u015fimdiki e\u011filimler s\u00fcrerse Rio\u2019da \u015fu an favelalar\u0131n i\u015fgalindeki yama\u00e7lar\u0131n hepsi pastoral koyun m\u00fcthi\u015f manzaras\u0131na sahip y\u00fcksek-katl\u0131 kondominyumlarla kaplanacak, bu s\u0131rada bir zamanlar\u0131n favela sakinleri baz\u0131 u\u00e7 \u00e7evre b\u00f6lgelere s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olacak. <\/p>\n Talepleri form\u00fclle\u015ftirmek<\/strong> <\/p>\n Sonu\u00e7 olarak \u015funu s\u00f6yleyebiliriz ki kentle\u015fme art\u0131-sermayenin emiliminde gitgide b\u00fcy\u00fcyen co\u011fraf\u00ee \u00f6l\u00e7eklerde ama kitleleri kente dair her t\u00fcrl\u00fc haktan yoksun b\u0131rakan yarat\u0131c\u0131 y\u0131k\u0131m s\u00fcre\u00e7lerini filizlendirme pahas\u0131na can al\u0131c\u0131 bir rol oynad\u0131. Yap\u0131la\u015fma mek\u00e2n\u0131 olarak gezegen ile \u2018varo\u015flar gezegeni\u2019 \u00e7arp\u0131\u015f\u0131r. [16] Bu d\u00f6nemsel olarak 1871 Paris\u2019i ya da 1968\u2019de Martin Luther King\u2019in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinden sonra ABD\u2019de oldu\u011fu gibi ayaklanma ile sonlan\u0131r. E\u011fer olas\u0131 g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere mal\u00ee g\u00fc\u00e7l\u00fckler artar ve bug\u00fcne dek ba\u015far\u0131l\u0131 olan kentle\u015fme sayesinde kapitalist sermaye-emiliminin yeni-liberal, post-modernist ve t\u00fcketimci a\u015famas\u0131 son bulur ve daha genel bir kriz do\u011furursa, o durumda \u015fu soru ortaya \u00e7\u0131kar: bizim 68\u2019imiz ya da daha dramatik s\u00f6ylersek, bizim Kom\u00fcn yorumumuz nerede? Mal\u00ee d\u00fczende oldu\u011fu gibi yan\u0131t \u00e7ok daha karma\u015f\u0131k olmak zorundad\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc kentsel s\u00fcrecin ufku art\u0131k k\u00fcreseldir. \u0130syan i\u015faretleri her yerde: \u00c7in ve Hindistan\u2019daki huzursuzluk kroniktir, Afrika\u2019da i\u00e7 sava\u015flar hiddetleniyor, G\u00fcney Amerika kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k i\u00e7indedir. Bu ayaklanmalardan herhangi biri bula\u015f\u0131c\u0131 hale gelebilir. Ancak mal\u00ee d\u00fczenin aksine d\u00fcnyada \u00e7ok\u00e7a olan kentli ya da yar\u0131-kentli toplumsal muhalefet hareketleri s\u0131k\u0131ca ba\u011fl\u0131 de\u011fil; asl\u0131nda \u00e7o\u011funun birbiriyle hi\u00e7 ba\u011flant\u0131s\u0131 yok. Ola ki bir \u015fekilde bir araya geldiler, ne talep etmeliler? <\/p>\n Son soruya yan\u0131t ilkesel olarak yeterince basittir: art\u0131-\u00fcretim ve kullan\u0131m\u0131 \u00fczerinde daha b\u00fcy\u00fck demokratik denetim. Kentsel s\u00fcre\u00e7 art\u0131k kullan\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir yolu oldu\u011fundan onun kentsel yay\u0131lmas\u0131 \u00fcst\u00fcnde demokratik y\u00f6netim kurmak kent hakk\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Kapitalist tarih boyunca art\u0131-de\u011ferin baz\u0131s\u0131 vergilendirildi ve sosyal-demokrat a\u015famalarda devletin kullan\u0131m\u0131ndaki miktar dikkate de\u011fer \u015fekilde y\u00fckseldi. Son otuz y\u0131l\u0131n yeni-liberal projesi bu denetimi \u00f6zelle\u015ftirmeye do\u011fru y\u00f6nlendi. Oysa t\u00fcm OECD \u00fclkeleri i\u00e7in olan veriler devletin b\u00fct\u00fcn \u00fcretimdeki pay\u0131n\u0131n 1970\u2019lerden beri kabaca sabit oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. [17] Yeni-liberal sald\u0131r\u0131n\u0131n ana kazan\u0131m\u0131 o halde kamu pay\u0131n\u0131n 1960\u2019larda oldu\u011fu gibi geni\u015flemesini engellemek oldu. Yeni-liberalizm ayr\u0131ca devlet ve \u015firket \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 birle\u015ftiren yeni y\u00f6neti\u015fim d\u00fczenleri yaratt\u0131 ve parasal g\u00fc\u00e7 kullanarak devlet ayg\u0131t\u0131 yoluyla art\u0131k harcamas\u0131n\u0131n kent s\u00fcrecini bi\u00e7imlendirmede \u015firket sermayesi ile \u00fcst s\u0131n\u0131flar\u0131 kay\u0131rmas\u0131n\u0131 sa\u011flama ald\u0131. Devletin tuttu\u011fu art\u0131k miktar\u0131n\u0131 y\u00fckseltmek yaln\u0131z, devlet kendisi de demokratik denetim alt\u0131na getirilirse olumlu bir etkiye sahip olacakt\u0131r. <\/p>\n Giderek kent hakk\u0131n\u0131n \u00f6zel ya da yar\u0131-\u00f6zel \u00e7\u0131karlar\u0131n hizmetine ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. New York\u2019ta \u00f6rne\u011fin, milyarder belediye ba\u015fkan\u0131 Michael Bloomberg kenti planlamac\u0131lar, Wall Street ve ulus \u00f6tesi kapitalist s\u0131n\u0131f unsurlar\u0131 lehine yeniden bi\u00e7imlendiriyor, y\u00fcksek de\u011ferli i\u015fler i\u00e7in en uygun yer ve turistler i\u00e7in de harika bir var\u0131\u015f noktas\u0131 olarak pazarl\u0131yor. Sonu\u00e7ta Manhattan\u2019\u0131 varl\u0131kl\u0131lar i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir kapal\u0131 cemaat (gated community<\/em>) haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor. Meksiko\u2019da Carlos Slim kent merkezindeki sokaklar\u0131 turistlerin g\u00f6z zevkine uysun diye yeniden Arnavut kald\u0131r\u0131m\u0131 yapt\u0131rd\u0131. Do\u011frudan g\u00fc\u00e7 uygulayan yaln\u0131z varl\u0131kl\u0131 bireyler de de\u011fil. Kentsel yeniden yat\u0131r\u0131m kaynaklar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan meteliksiz New Haven kentinde kent dokusunun b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kendi gereksinimlerine uymas\u0131 i\u00e7in yeniden tasarlayan d\u00fcnyan\u0131n en paral\u0131 \u00fcniversitelerinden biri olan Yale\u2019in ta kendisidir. Her iki durumda da mahall\u00ee direni\u015fi harekete ge\u00e7irecek \u015fekilde John Hopkins ayn\u0131s\u0131n\u0131 Do\u011fu Baltimore i\u00e7in yaparken, Columbia \u00dcniversitesi de New York b\u00f6lgeleri i\u00e7in yapmay\u0131 planl\u0131yor. \u015eimdi tasarland\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imiyle kent hakk\u0131 \u00e7ok dar kal\u0131pl\u0131d\u0131r ve \u00e7o\u011fu durumda kentleri gitgide daha \u00e7ok kendi arzular\u0131na g\u00f6re bi\u00e7imlendirecek konumdaki k\u00fc\u00e7\u00fck bir politik ve ekonomik se\u00e7kin grubuyla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n Her Ocak\u2019ta New York Resmi Denetim B\u00fcrosu \u00f6nceki on iki ay i\u00e7in toplam Wall Street bonuslar\u0131n\u0131n bir tahminini yay\u0131mlar. Mal\u00ee piyasalar i\u00e7in her bak\u0131mdan korkun\u00e7 bir y\u0131l olan 2007\u2019de bunlar\u0131n toplam\u0131 bir \u00f6nceki y\u0131ldan yaln\u0131z y\u00fczde 2 daha az olarak 33,2 milyar dolard\u0131. 2007 yaz\u0131 ortas\u0131nda ABD ve Avrupa Merkez Bankalar\u0131 mal\u00ee d\u00fczene s\u00fcreklili\u011fini sa\u011flama almak i\u00e7in milyarlarca dolar de\u011ferinde k\u0131sa-d\u00f6nemli bor\u00e7 ya\u011fd\u0131rd\u0131lar ve ondan sonra da ABD Merkez Bankas\u0131 Dow h\u0131zla d\u00fc\u015fme tehdidi g\u00f6sterdi\u011fi her durumda ya faiz oranlar\u0131n\u0131 \u00e7arp\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde indirdi ya da i\u00e7eri b\u00fcy\u00fck miktarda nakit pompalad\u0131. Bu s\u0131rada iki milyon kadar insan ipotekli hacizle evsiz b\u0131rak\u0131ld\u0131 ya da \u015fu an b\u0131rak\u0131lmak \u00fczereler. ABD\u2019deki bir\u00e7ok kent mahallesi ve hatta t\u00fcm yar\u0131-kentli topluluklar\u0131n kap\u0131s\u0131na kilit vuruldu ve yak\u0131p y\u0131k\u0131ld\u0131, mal\u00ee kurumlar\u0131n y\u0131rt\u0131c\u0131 bor\u00e7 verme uygulamalar\u0131yla ha\u015fat edildi. Bu n\u00fcfusun bonus alaca\u011f\u0131 yok. Asl\u0131nda ipotekli haciz bor\u00e7 aff\u0131 anlam\u0131na geldi\u011finden, bu da Birle\u015fik Devletlerde gelir olarak dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan tahliye edilenlerin bir\u00e7o\u011fu asla sahip olmad\u0131klar\u0131 para i\u00e7in a\u011f\u0131r bir gelir vergisi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yalar. Bu e\u015fitsizlik kitlesel bir s\u0131n\u0131f y\u00fczle\u015fmesi bi\u00e7iminden az kal\u0131r bir \u015fey olarak yorumlanamaz. Kent-i\u00e7i bir\u00e7ok b\u00f6lgede potansiyel olarak y\u00fcksek-de\u011ferli arazilerdeki d\u00fc\u015f\u00fck-gelirli mahalleleri, kamula\u015ft\u0131rma yetkisinden \u00e7ok daha etkili ve h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde silmekle (planlamac\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan) uygun olarak tehdit eden bir \u2018Mal\u00ee Katrina\u2019 yay\u0131l\u0131yor. <\/p>\n Bununla beraber yirmi birinci y\u00fczy\u0131ldaki bu geli\u015fmelere tutarl\u0131 bir kar\u015f\u0131 koymay\u0131 g\u00f6rmemize h\u00e2l\u00e2 var. Elbette \u015fimdiden kent sorununa odaklanan, Hindistan\u2019dan Brezilya\u2019ya, oradan \u00c7in\u2019e, \u0130spanya\u2019ya, Arjantin\u2019e ve Birle\u015fik Devletlere de\u011fin, pek \u00e7ok de\u011fi\u015fik toplumsal hareket var. 2001\u2019de toplumsal hareketlerin bask\u0131s\u0131ndan sonra Brezilya Anayasas\u0131\u2019na toplu kent hakk\u0131n\u0131 tan\u0131yan bir Kent Yasas\u0131 eklendi. [18] ABD\u2019de mal\u00ee kurumlar i\u00e7in olan 700 milyar dolarl\u0131k yard\u0131m paketinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ipotekli hacizleri engellemeye yard\u0131m edecek ve mahall\u00ee g\u00fc\u00e7lendirme ile belediye d\u00fczeyinde altyap\u0131sal yenileme \u00e7abalar\u0131n\u0131 destekleyecek bir Yeniden Yap\u0131land\u0131rma Bankas\u0131\u2019na y\u00f6nlendirilmesi i\u00e7in \u00e7a\u011fr\u0131lar oldu. O durumda milyonlar\u0131 etkileyen kentsel krize b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131 ve sermayedarlar\u0131n gereksinimlerine kar\u015f\u0131 \u00f6ncelik tan\u0131n\u0131rd\u0131. Ne yaz\u0131k ki toplumsal hareketler ya yeterince g\u00fc\u00e7l\u00fc de\u011fil ya da bu \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc zorlamak i\u00e7in yeterince seferber olmu\u015f de\u011fil. Ne de bu hareketler art\u0131-\u00fcretimin ko\u015fullar\u0131 bir yana onun kullan\u0131m\u0131 \u00fczerinde daha \u00e7ok denetim elde etmek tekil amac\u0131 \u00fczerinde hen\u00fcz uzla\u015fm\u0131\u015f de\u011fil. <\/p>\n Tarihin bu noktas\u0131nda bu a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak mal\u00ee sermayeye kar\u015f\u0131 verilen k\u00fcresel bir sava\u015f\u0131m olmal\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc kentle\u015fme s\u00fcre\u00e7leri art\u0131k bu \u00f6l\u00e7ekte i\u015fliyor. Kesinlikle b\u00f6yle bir y\u00fczle\u015fmeyi d\u00fczenleme politik g\u00f6revi y\u0131ld\u0131r\u0131c\u0131 de\u011filse bile zordur. Bununla birlikte f\u0131rsatlar \u00e7oktur \u00e7\u00fcnk\u00fc bu k\u0131sa ge\u00e7mi\u015fin g\u00f6sterdi\u011fi gibi kentle\u015fme \u00e7evresinde hem yerel hem de k\u00fcresel krizler aral\u0131ks\u0131z patlak verir ve art\u0131k anakent, en az iyi durumdakilerin m\u00fclks\u00fczle\u015ftirilmesi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla birikim ile vars\u0131llar i\u00e7in mek\u00e2n\u0131 s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmeyi ama\u00e7layan geli\u015fimsel d\u00fcrt\u00fc \u00fczerinden \u015fiddetli \u00e7arp\u0131\u015fma \u2013s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131 demeye cesaret edelim mi?- noktas\u0131d\u0131r. <\/p>\n Bu sava\u015f\u0131mlar\u0131 birle\u015ftirmeye do\u011fru bir ad\u0131m temel slogan ve siyasi erek olarak kent hakk\u0131n\u0131 benimsemektir \u00e7\u00fcnk\u00fc o tam olarak kentle\u015fme ve art\u0131-\u00fcretim ile kullan\u0131m\u0131 aras\u0131ndaki gerekli ba\u011flant\u0131ya kimin h\u00e2kim oldu\u011fu sorusuna odaklan\u0131r. E\u011fer tahliye edilenler kendilerinden uzun zamand\u0131r esirgenen denetimi geri al\u0131p yeni kentle\u015fme bi\u00e7imlerini kurumla\u015ft\u0131racaklarsa bu hakk\u0131n demokratikle\u015ftirilmesi ve onun iste\u011fini yerine getirecek geni\u015f bir toplumsal hareketin yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 zorunludur. Lefebvre devrimin ya en geni\u015f anlamda kentli ya da hi\u00e7bir \u015fey olmas\u0131 gerekti\u011fi konusundaki \u0131srar\u0131nda hakl\u0131yd\u0131. <\/p>\n dipnotlar:<\/strong>
* Robert Moses, 1970 tarihli an\u0131lar\u0131nda \u015f\u00f6yle diyordu: \u201c\u0130n\u015faatlarla a\u015f\u0131r\u0131 dolmu\u015f bir \u015fehirde i\u015f g\u00f6recekseniz yolunuzu baltayla a\u00e7mak zorundas\u0131n\u0131z.\u201d (http:\/\/leblog.exuberance.com\/2007\/04\/he_wasnt_god_he.html)
[1] Robert Park, On Social Control and Collective Behavior<\/em>, \u015eikago 1967, s. 3.
[2] Daha doyurucu bir a\u00e7\u0131klama i\u00e7in bkz. David Harvey, Paris, Capital of Modernity<\/em>, New York 2003.
[3] Robert Moses, \u2018What Happened to Haussmann?\u2019, Architectural Forum<\/em>, Cilt 77 (Temmuz 1942), s. 57\u201366.
[4] Henri Lefebvre, The Urban Revolution<\/em>, Minneapolis 2003 ve Writings on Cities<\/em>, Oxford 1996.
[5] William Tabb, The Long Default: New York City and the Urban Fiscal Crisis<\/em>, New York 1982.
[6] Richard Bookstaber, A Demon of Our Own Design: Markets, Hedge Funds and the Perils of Financial Innovation<\/em>, Hoboken, NJ 2007.
[7] Hilde Nafstad vd., \u2018Ideology and Power: The Influence of Current Neoliberalism in Society\u2019, Journal of Community and Applied Social Psychology<\/em>, Cilt 17, Say\u0131 4 (Temmuz 2007), s. 313\u201327.
[8] Mike Davis, City of Quartz: Excavating the Future in Los Angeles<\/em>, Londra ve New York 1990.
[9] Marcello Balbo, \u2018Urban Planning and the Fragmented City of Developing Countries\u2019, Third World Planning Review<\/em>, Cilt 15, Say\u0131 1 (1993), s. 23\u201335.
[10] Friedrich Engels, The Housing Question<\/em>, New York 1935, s. 74\u20137.
[11] Engels, The Housing Question<\/em>, s. 23.
[12] Harvey, The New Imperialism<\/em>, Oxford 2003, 4. B\u00f6l\u00fcm.
[13] Usha Ramanathan, \u2018Illegality and the Urban Poor\u2019, Economic and Political Weekly<\/em>, 22 Temmuz 2006; Rakesh Shukla, \u2018Rights of the Poor: An Overview of Supreme Court\u2019, Economic and Political Weekly<\/em>, 2 Eyl\u00fcl 2006.
[14] Kelo v. New London, CT, 23 Haziran 2005\u2019te 545 US 469 (2005) davas\u0131nda karar verdi.
[15] Bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 \u015fu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 izler: Hernando de Soto, The Mystery of Capital: Why Capitalism Triumphs in the West and Fails Everywhere Else<\/em>, New York 2000; ayr\u0131ca \u015fu ele\u015ftirel incelemeye bak\u0131n\u0131z: Timothy Mitchell, \u2018The Work of Economics: How a Discipline Makes its World\u2019, Archives Europ\u00e9ennes de Sociologie<\/em>, Cilt 46, Say\u0131 2 (A\u011fustos 2005), s. 297\u2013320.
[16] Mike Davis, Planet of Slums, Londra ve New York 2006.
[17] OECD Factbook 2008: Economic, Environmental and Social Statistics, Paris 2008, s. 225.
[18] Ed\u00e9sio Fernandes, \u2018Constructing the \u201cRight to the City\u201d in Brazil\u2019, Social and Legal Studies<\/em>, Cilt 16, Say\u0131 2 (Temmuz 2007), s. 201\u201319. \u0130spanyolcas\u0131 da var.
Ayn\u0131 yazar\u0131n: Reinventing Geography<\/em>.
~ <\/p>\n